2. Omgevingsprogramma Goverwelle
Tekst van het document
Het wijkwinkelcentrum heeft een opknapbeurt gehad. Er is meer verbinding tussen binnen en buiten en het winkelcentrum heeft een gezicht gekregen aan de Goverwellesingel. Economisch gaat het goed met de winkels. Ze versterken elkaar en organiseren gezamenlijke acties en activiteiten. De weekmarkt is goed bezocht en heeft meer kleur gekregen door een breder aanbod van producten en een gezellige sfeer. Het ondernemerschap is zichtbaar.
Door meer bomen, planten en bloemen in de straten is de wijk ook koeler geworden op hete dagen. De wijk wordt omzoomd door een parkachtige groenstructuur met wandelpaden, sportvoorzieningen en verbindingen naar het buitengebied. Dit wordt gekoesterd. Er is een betere, groene verbinding tussen dit prachtige groen aan de randen en de straten binnen de wijk. Maar ook een betere verbinding tussen de verschillende buurtjes in de wijk. De historische, groene linten in de wijk, de Voorwillenseweg en de Goejanverwelledijk vormen een ideale fietsverbinding tussen de wijk en het historische centrum van Gouda. Deze verbindingen zijn nog aantrekkelijker ingericht en op enkele plekken verrijkt met nieuwe woningen die passen bij de kwaliteit van dit lint.
Nabij het station langs de Goverwellesingel tussen station en wijkwinkelcentrum zijn nieuwe appartementengebouwen ontwikkeld, op loopafstand van het wijkwinkelcentrum en de voorzieningen. Het zijn hoogteaccenten in de wijk die een diversiteit aan appartementen bevatten, zowel koop als huur met een brede range aan huur- en koopprijzen. Hierdoor kunnen jonge mensen hun wooncarrière starten in Goverwelle en oudere mensen doorstromen van een voor hen wat te groot geworden ééngezinswoningen naar een comfortabel appartement. Het was even wennen aan de hoogbouw, maar door de mooie architectuur en de ligging nabij station en wijkhart zijn de woongebouwen echt onderdeel van de wijk. De woningen in de wijk zijn verduurzaamd door isolatie en energieopwekking via zonne-energie. De warmtevoorziening is verduurzaamd, waardoor de wijk gasloos is geworden. De bouw van nieuwe woningen en woningrenovaties worden met circulaire, duurzame materialen uitgevoerd. 41
Gebiedsprogramma Goverwelle | Streefbeeld Goverwelle
Bewoners voelen zich eigenaar van het groen en zijn geïnspireerd om ook hun tuinen groener in te richten. Groen maakt gelukkiger en vermindert stress. De groene omgeving in Goverwelle nodigt uit om naar buiten te gaan en te bewegen. Kinderen leren beter in een groene omgeving én worden socialer. De vlinders en bijen zijn teruggekeerd in Goverwelle, een symbool dat het goed gaat met de biodiversiteit in de wijk. Ook leven de bewoners gezonder, doordat ze meer sporten en bewegen buiten. De sportschool biedt bootcamps aan in de groengebieden aan de randen van de wijk. Ommetjes of lange wandelingen en fietstochten naar en in het buitengebied worden veelvuldig gemaakt. En de sportvoorzieningen en speelplaatsen in de parkranden worden veel gebruikt.
Daling van de bodem hoort bij Gouda. Maar in Goverwelle was het wel heel erg. De vele verzakkingen in de wijk zijn stapsgewijs verholpen door ophoging. In de toekomst zullen er minder verzakkingen zijn omdat de openbare ruimte is heringericht in combinatie met het verbeteren van het watersysteem. De bewoners hebben met behulp van een collectieve aanpak hun eigen parkeerplek heringericht met een haag op erfafscheiding en grasbetontegels in plaats van klinkers en gewone tegels. Hierdoor heeft het een groene uitstraling én loopt het water weg.
De verbetering van de inrichting van de openbare ruimte in Goverwelle kon alleen doordat in zowel de ondergrond als in de bovengrond het nodige is gebeurd. Goverwelle is hard op weg naar een klimaat robuuste inrichting. Dat is iets om trots op te zijn. Regenwater wordt op veel plaatsen al niet meer afgevoerd met buizen die kwetsbaar zijn voor bodemdaling, maar met klimaatstroken en molgoten. Wadi’s groenstroken en waterpleinen zorgen voor een buffer als het echt hard regent. Het watersysteem wordt overal zichtbaar en draagt bij aan de kwaliteit van de wijk.
De grootste verandering is misschien wel dat de bewoners in de wijk weer trots zijn op Goverwelle. Er is een gevoel van veiligheid, er is sociale verbinding, het zwerfvuil is weg en de kinderen spelen blij buiten. En de ouders of grootouders kijken trots toe. Goverwelle heeft de afgelopen 15 jaar niet afgewacht, maar is met positieve energie gaan werken aan de toekomst van de wijk. Nu, in 2040, is de wijk klaar voor de toekomst, een zonnige toekomst! Op de visiekaart voor de toekomst Goverwelle staan de belangrijkste ruimtelijke maatregelen die invulling geven aan de ambities voor de wijk. Dit zijn maatregelen voor versterking van onder andere de groen- en waterstructuur, wijkvoorzieningen, ontmoetingsplekken, routes door de wijk en verbindingen met het omliggend gebied. 42
Gebiedsprogramma Goverwelle | Streefbeeld Goverwelle
Visiekaart Visiekaart
P&R
verbeteren Stationsgebied
P
doortrekk
en 30KM on tluitingslu
s
en fietsver
ek te onderzo
rwei
ort en Ooste
binding sp
ontwikkelen en vergroenen wijkcentrum
verbeteren langzaamverkeer oversteekpunten en/of routing
je lrond
e wand
versterken + opwaarderen ‘groen kruis’
verbeteren woonstraten en buurtplantsoenen
16 KM
d teren verbe buitengebie s entree
Verduurzaming en gevelaanzicht kantoren-, maatschappelijk cluster
n4 baa
trim KM
versterken verbindin
g IJssel
Jaagpad langs IJssel
0
hard
loop
rond
je 8
KM
43
50
100
150
200
250
Gebiedsprogramma Goverwelle
44
4
Speerpunten en focusprojecten
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Drie speerpunten Om de visie voor de toekomst van Goverwelle waar te maken wordt ingezet op drie speerpunten. Deze drie speerpunten sluiten aan op de opgaven waar Goverwelle voor staat. Elk speerpunt is uitgewerkt in een overzichtelijk aantal
focusprojecten en interventies om de ambitie en doelen voor Goverwelle waar te maken.
46
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Speerpunt A) Aantrekkelijke, groene en veilige openbare ruimte en sterke verbindingen A1. Aantrekkelijke heringerichte straten met behulp van inrichtingsprofielen per straattype
Wat willen we bereiken?
De ambitie is dat Goverwelle een aantrekkelijke, veilige en verbonden wijk is waar bewoners blij en trots op kunnen zijn. Om dit te bereiken is de inzet om de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de openbare ruimte in Goverwelle te vergroten. Daarnaast is de uitdaging om verbindingen met omliggende wijken en het buitengebied te verbeteren. Het stenige karakter van Goverwelle wordt verzacht door toevoegen van groen. De overtuiging is dat wanneer de openbare ruimte aantrekkelijker wordt, bewoners hier trots en zuinig op zijn.
Vergelijkbaar met de herinrichting van de Wilhelmina van Pruisenlaan zullen in de komende jaren stapsgewijs straten in de wijk worden heringericht, startende met een gedeelte van de Middenmolenlaan. Belangrijk is om wijkbreed regie te voeren over deze herinrichting, zodat er uniformiteit in straatinrichting ontstaat. Op dit moment zijn er teveel verschillende inrichtingen met materiaalgebruik, waardoor een rommelig beeld ontstaat. De uniformiteit ontstaat door te werken met inrichtingsprofielen per straattype.
Waar zetten we op in? A1
Aantrekkelijke heringerichte straten met behulp van inrichtingsprofielen per straattype
A2
Wijkmobiliteitsplan met mobiliteitsmaatregelen voor doorstroming, mobiliteitstransitie en verkeersveiligheid
A3
Versterken en opwaarderen ‘groene kruis’ als belangrijkste groene verbinding door de wijk
A4
Versterken verbindingen met andere wijken en buitengebied
A5
Ruimtelijke regie op de cultuurhistorische linten Voorwillenseweg en Goejanverwelledijk
Straatprofielen Goverwelle is grofweg op te delen in vier straattypes met dezelfde ontwerpprincipes. Per straattype is aan te wijzen wat de sterktes en zwaktes zijn, en welke ingrepen er mogelijk zijn binnen het betreffende profiel. Zo ontstaat er als het ware een ‘toolbox’ van ingrepen per straatprofiel. Uiteraard is dit geen knellend keurslijf en zijn er ook andere ingrepen mogelijk die bijdragen aan een klimaatrobuuste inrichting en verbeterde uitstraling. Per specifieke locatie zal uiteindelijk gekeken moeten worden welke ingrepen mogelijk zijn. * de hier gebruikte benamingen van de profielen hebben betrekking op de ruimtelijke (of stedenbouwkundige) inrichting (en betreffen niet de officiële wegcategorisering).
47
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
4 type principe profielen
1
3 2
Woonstraat Locatie doorsnede, Schilkerpolderstraat
Autosingel Locatie doorsnede, Goverwellesingel
3
2
4 4
1 Woonsingel Locatie doorsnede, Grietpoldersingel
Buurtontsluitinsweg Locatie doorsnede, Symfonielaan
Overzicht principe profielen Goverwelle
48
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
1) Autosingel | Goverwellesingel De Goverwellesingel is de belangrijkste autoverkeersontsluiting van de wijk. De weg ligt in een breed en groen profiel, en vormt zo een groene ader die van noord naar zuid dwars door de wijk heen loopt. De weg heeft een verbindende rol voor het (auto)verkeer en voor het langzaamverkeer is het een barrière tussen de verschillende wijken. Door de geringe hoeveelheid aan oversteekpunten en/of kwaliteit van de oversteekpunten voor voetgangers en fietsers zie je op meerdere plekken ‘olifantenpaadjes‘ ontstaan. Het formaliseren van deze oversteken, of juist ontmoedigen en zorgen voor een betere begeleiding naar de formele oversteken kan de veiligheid positief beïnvloeden. Ook de bereikbaarheid van maatschappelijke functies zoals het winkelcentrum en de kerk kan hierdoor beter worden. In het op te stellen wijkmobiliteitsplan wordt hier verder op gestudeerd.
De grote hoeveelheid groen zorgt niet alleen voor een prettig beeld, maar heeft ook een bijdrage voor verkoeling van de wijk. Het gaat hittestress tegen. Ook zorgt het voor biodiversiteit. De Goverwellesingel is onderdeel van de Goudse Ecologische Hoofdstructuur. Het groen bestaat hoofdzakelijk uit hoge bomen en weelderige grassen en lage planten. Mocht er in de toekomst gekapt worden en nieuwe aanplant van bomen nodig zijn, dan is de diversiteit in boomsoorten te behouden voor zowel de weerbaarheid tegen ziekten als voor de biodiversiteit. De circa 10 meter brede middenberm kan dienst doen als wadi/wateropvang op het moment dat de bestaande bomen vanwege ouderdom/ziekte gekapt moeten worden, daarbij tevens rekening houdend met waardevolle onderbegroeiing. Aan beide zijdes van rijbaan ligt een (vrijliggend) fietspad. Er kan worden onderzocht of het nodig is om aan twee zijdes een fietspad te hebben, of dat het mogelijk is om een tweerichtingsfietspad aan één zijde te realiseren. Daardoor ontstaat extra en robuuster groen.
Doorsnede Goverwellesingel
49
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Goverwellesingel, mogelijke transformaties
Functioneel principe wateropvang wadi (middenberm)
Inheemse beplanting in wadi
Veilige (langzaamverkeer) oversteken
*Nader onderzoek nodig om te kijken of fietspad aan één zijde mogelijk is 3.70
2.20
2.50
7.00
3.90
4.00
3.00
1.50
*
10.00
3.80
Toekomstbeeld Goverwellesingel
50
3.80
9.00
2.80
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
2) Buurtontsluitingsweg | Symfonielaan De buurtontsluitingsweg die door Goverwelle loopt is een bredere weg, met vrijliggende fietspaden. De weg ontsluit het autoverkeer van de verschillende buurtjes naar de Goverwellesingel. Er zijn plannen om deze wegen af te waarderen naar 30km/h waardoor de fietsers op de rijbaan kunnen en er meer ruimte ontstaat voor groen. Op de W. van Pruisenlaan heeft de herprofilering al plaatsgevonden. De ontsluitingsweg ter hoogte van het station (Symfonielaan, Ouverturelaan) is nog niet in dit regime
opgenomen, maar een dergelijke aanpassing is ook hier aanbevolen. Over de Middenmolenlaan rijdt de bus, hier lijkt het behoud van de vrijliggende fietspaden logisch. Dit zal verkeerstechnisch verder onderzocht moeten worden. De transformatie is ook mogelijk in de vorm van een asymmetrisch profiel. Hierdoor kan de ontstane ruimte voor groen (circa 5 meter) gebundeld worden, en biedt dit ruimte voor een groenstrook die ook water op kan vangen (wadi). volwassen bomen (populieren)
brede weg (asfalt)
langsparkeren inc uitstapstrook
vrijliggende fietspaden
Doorsnede Symfonielaan
51
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten 5.60
5.60
4.70
4.70
5.60
5.60
5.60
5.60
4.70
4.70
5.60
5.60
Buurtontsluitingsweg, mogelijke transformaties Plantagelab WOW
Geveltuin/wadi (verlaagd)
2.00
1.60
1.80 2.00
1.60 2.50
Parkeren halfverharding
1.80
2.506.00
6.002.50
1.80
2.50 1.60
1.80 2.50
1.60
2.50
Buurtwadi
2.00
*
Bestaand
1.50
Transformatiemogelijkheid
52
2.00 2.00
1.50
2.00 6.20
6.20 2.60
2.50 4.00 2.60
2.50 1.50 4.00
2.50
1.50
2.50
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
3) Woonstraat | Schilkerpolderstraat Door bijna de hele wijk zijn er woonstraten met een erg smal profiel. Het openbare deel is slechts 4,7 meter breed, met privé voortuinen van circa 5,6 meter diep. Er zijn vaak geen openbare parkeerplekken in de straat, alleen op de koppen van bouwblokken. Hierdoor wordt geparkeerd in de voortuin en zijn deze hoofdzakelijk volledig betegeld. Door het smalle straatprofiel en de parkeerplaatsen in de voortuin hebben de straten een erg versteend beeld. Ondanks de geringe ruimte zijn er toch enkele mogelijkheden om het profiel te vergroenen, zowel in het openbaar gebied als in de private af en toe groen als zij-erf scheiding (verschilt erg per straat)
parkeren in voortuin, amper ruimte voor privaat groen
geen ruimte voor groen
voortuinen. Daar waar de private voortuinen eigendom zijn van een woningcorporatie wordt de mogelijkheid groter. In de straat zou er een halfverhardingstrook met graskeien of grasbetontegels toegepast kunnen worden. Deze materialisatie zou ook op de private parkeerplaatsen doorgezet kunnen worden. Daarnaast kan de gemeente ‘tegelwippen’ op eigen terrein stimuleren. Met name de zijdelingse erfscheidingen tussen de voortuinen bieden ruimte voor een haag of hekwerk met klimplanten.
af en toe groen op straathoeken
relatief laagwaardige materialisatie
Doorsnede Schilkerpolderstraat
53
4.70 4.70
1.60 1.60 1.60 1.60
4.70 4.70
3.07 3.07
3.07 3.07
5.90 5.90
5.90 5.90
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Woonstraat, mogelijke transformaties
Lange Ridderstraat Antwerpen Vergroenen met behoud van toegankelijkheid autoverkeer
5.60 5.60
4.70 4.70
Arnhem klimaatbestendig Tegelwippen (gratis planten voor tegels)
Groen als tussenscheiding tuinen
5.60 5.60
5.60 5.60
Bestaand
Transformatiemogelijkheid
54
4.70 4.70
5.60 5.60
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
4) Woonsingel | Grietpoldersingel De woonsingels hebben in de basis al een prettige opzet. De autoluwe straten hebben een rustig beeld, het water en groene talud dragen hieraan bij. Wel valt op dat er op sommige woonsingels ‘fout geparkeerd’ wordt. Hier wordt geparkeerd aan de rand van de straat, terwijl dit eigenlijk op eigen terrein moet gebeuren naast de kwadrantwoningen. De bewoners hebben hun tuin echter dichtgezet, om zo een privétuin te realiseren. Een ander punt is de materialisatie. Deze is van een laagwaardige kwaliteit. Door
de materialisatie op te waarderen en meer uitgesproken te maken kunnen deze belangrijke fietsroutes visueel versterkt worden. Een ander opvallend punt is dat het hemelwater direct wordt afgevoerd via kolken in de weg. De singels bieden bij uitstek kans om het hemelwater af te laten stromen naar het oppervlaktewater. Hierdoor kan het riool ontzien worden. Technisch zal uitgezocht moeten worden of dit wenselijk is.
groen- waterrijk profiel
weinig verharding hemelwaterafvoer via kolken
‘fout parkeren’
relatie met water
relatief laagwaardige materialisatie
Doorsnede Grietpoldersingel
55
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Woonsingel, mogelijke transformaties
Lange Ridderstraat Antwerpen Afkoppelen hemelwaterafvoer
Arnhem klimaatbestendig Visueel versmallen rijbaan (met grasbetonstenen)
Begeleiden fietsroute, auto te gast, verbeteren materialisatie
1.60 1.60
1.60
4.70
4.70
3.07
3.07
5.90
1.60
4.70
5.90
Bestaand
Transformatiemogelijkheid
56
4.70
3.07
3.07
5.90
5.90
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
A2. Wijkmobiliteitsplan met mobiliteitsmaatregelen voor doorstroming, mobiliteitstransitie en verkeersveiligheid
Verspreid in Goverwelle zijn lokale maatregelen nodig om de oversteekbaarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid en verkeersafwikkeling te verbeteren, onder andere rondom schoolzones. De snelheidsverlaging naar 30 km/u moet uitwerking krijgen op staatniveau, evenals eventuele parkeerregulering. Dergelijke punten krijgen een plek in wijkmobiliteitsplannen. Deze krijgen zo veel mogelijk een koppeling met regulier beheer-en onderhoud. Voor Goverwelle wordt een wijkmobiliteitsplan opgesteld in 2025. Voor Goverwelle zijn tijdens een bewonersavond in juni 2024 al de nodige verkeersveiligheids-issues geïnventariseerd. Deze worden ingebracht bij het opstellen van het wijkmobiliteitsplan.
Gouda heeft een verkeerscirculatieplan voor heel Gouda vastgesteld met daarin mobiliteitsmaatregelen voor verbetering van het mobiliteitssysteem. Belangrijke punten zijn méér ruimte voor voetgangers en fietsers en betere bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid en doorstroming van het verkeer. Voor Goverwelle is een belangrijke maatregel om de stedelijke randweg Goverwellesingel (50 km/u) te verbeteren met voorrangspleinen en oversteeklichten gericht op het verbeteren van een veilige oversteek. De realisatie van 4 voorrangspleinen op de Goverwellesingel is voorzien vanaf 2027.
Vergroenen
De buurtontsluitingswegen worden in maximum snelheid afgewaardeerd naar 30 km/u door middel van herinrichting. Dit betreft de Componistenlaan, Poldermolendreef, Wilhelmina van Pruisenlaan (gedeeltelijk reeds uitgevoerd) en Middenmolenlaan. Het sturen op lagere snelheden geeft meer kansen voor verblijfskwaliteit in de inrichting. De reeds gedeeltelijk heringerichte W. van Pruisenlaan toont dit aan. Aan de herinrichting kunnen andere doelstellingen worden gekoppeld, zoals ophoging van de bodem, vergroening en aanpak van wateroverlast.
Herinrichting 30 km/u Ophogen Nieuw watersysteem
Componistelaan
Middenmolenlaan W. van Pruissenlaan
Mobiliteitsmaatregelen Goverwelle
57
Poldermolendreef
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
A3. Versterken en opwaarderen ‘groene kruis’ als belangrijke groene verbindingen in de wijk
Voor Gouda is biodiversiteit belangrijk. Hiervoor is een omgevingsprogramma Groen opgesteld. Met dit programma wil de gemeente Gouda als gezonde stad invulling geven aan de algemene en bijzondere zorgplicht voor de natuur (flora en fauna). Onder andere door het versterken, vergroten en verbinden van leefgebieden. Voor de wijk Goverwelle wordt ingezet op de diersoorten: argusvlinder, grote bladsnijder, koekoek, bijenorchis, wezel en kleine watersalamander.
In de stedenbouwkundige opzet van de wijk zijn in oost-west richting en in noord-zuid richting twee watergangen aangelegd, die steeds aan één kant wordt begeleid met een berm van ruim 3 meter met bomen. Ze vormen op die manier een “groen kruis” in de wijk. De straten die er langs liggen hebben in de naamgeving steeds de uitgang “singel”, behalve de Knipmolenweg. Het zijn - los van de oude linten Voorwillenseweg, Goejanverwelledijk en de Goverwellesingel - de enige doorgaande lijnen in de wijk met grote bomen. Ze vormen ook de schakels tussen de groene randen van de wijk en de wijk zelf en zijn daarom in principe ook bruikbaar als route naar het wandelommetjes. Ook vormen ze onderdeel van de fietsstructuur van de wijk. De huidige situatie is echter voor verbetering vatbaar op de volgende punten: • Het groene kruis als doorgaande wandel- en fietsverbinding kan herkenbaarder worden gemaakt. Nu is het beeld als autostraat dominant; • Op het Lakerpolderplein zit een gat in het doorlopende groen en water; • Langs het meest westelijke deel van het Knipmolenweg loopt geen singel met groen. Het water is hier eigenlijk achter de woningen aangelegd in de vorm van een vijver.
De volgende maatregelen worden voorgesteld: • Op het moment dat de straten worden opgehoogd zal een straatinrichting worden gekozen bestaande uit elementen uit het straatprofiel “woonsingel” (zie profiel D); • Het Lakerpolderplein wordt heringericht, wat tevens bijdraagt aan het nieuwe watersysteem (koppeling peilgebieden oost en west); • De oversteek over de Goverwellesingel tussen Lakepolderplein en Knipmolenweg wordt vriendelijker voor voetgangers en fietsers, onder andere vanwege de aanleg van een voorrangsplein.
‘Groene kruis’ en de verbinding met het buitengebied/wandelommetjes
58
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
A4. Versterken verbindingen met andere wijken en buitengebied
In algemene zin kan het toevoegen van buitensportvoorzieningen, trimbaanelementen en uitzichtpunten de kwaliteit van recreatieve routes versterken.
Verbinding naar omliggende wijken In het Verkeerscirculatieplan is opgenomen dat onderzoek wordt gedaan naar een nieuwe langzaamverkeersverbinding tussen Goverwelle en Gouda Oost, via de sportvelden. Dit draagt bij aan een fijnmaziger fietsnetwerk. Het onderzoek maakt deel uit van het in 2025/2026 op te stellen wijkmobiliteitsplan voor Goverwelle. Dan zal een definitieve beslissing worden genomen om deze verbinding wel of niet aan te leggen. Verbindingen met buitengebied Een belangrijke kwaliteit van Goverwelle is het omliggende groen en naastgelegen buitengebied. Bijvoorbeeld het Steinse Groen aan de oostzijde inclusief natuurspeelplaats en het Goverwellepad aan de zuidzijde van de wijk, welke doorloopt in het Baden Powellplantsoen en het Westmolenpad. Ook de sportvelden aan de zuidoostkant van de wijk bieden ruimte en recreatie. Daarnaast ligt de Polder Stein direct aan de wijk, en liggen de Reeuwijkse plassen op fiets,- en loopafstand. Goverwelle heeft al met al een perfect buitengebied dicht bij de wijk om te recreëren en te bewegen, wat een grote bijdrage kan leveren aan de (mentale) gezondheid. Echter, dit buitengebied is op niet alle plekken even goed bereikbaar. Met het dichten van een paar ‘missing links’ kan er een aantal mooie recreatieve rondjes gemaakt worden.
Het gaat hier om herstel van een stuk jaagpad, ten oosten en ten westen van de Goverwellebrug, een wandelverbinding vanaf het verlengde van de Goverwellebrug naar de Korte Tiendweg en een doorsteek tussen de Steinse Tiendweg en de Steinsedijk. Dit kan niet worden gerealiseerd zonder overeenstemming te bereiken met de betreffende grondeigenaren. 59
Steinse groen
Goejanverwelledijk
Goverwellepad
Reeuwijkse Plassen
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Buitengebied mogelijke recreatieroutes
Hardloop/trailrun rondje door de polder Steinse Tiendweg (huidige situatie)
Rondje Reeuwijkseplassen 16KM
Trimbaan rondje rond Goverwelle
Rondje Goverwelle 4KM
Rondje Haasdrecht 8KM
Uitkijkpunt De Kleine polder
Uitkijkpunt voor wandelaars
Zitgelegenheden wandeling
Mogelijk netwerk van recreatieve rondjes
60
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
A5. Ruimtelijke regie op de cultuurhistorische linten Voorwillenseweg en Goejanverwelledijk Voorwillenseweg Dwars door de wijk loopt het cultuurhistorische lint, de Voorwillenseweg. Het is een prachtige structuur die vanwege meerdere kwaliteiten belangrijk is om te borgen en optimaal te benutten. Bij het borgen van de waarden van het cultuurhistorische lint is het belangrijk dat er niet alleen naar het ‘gemeentelijke’ deel van het lint wordt gekeken, de private kavels zijn ook een belangrijk onderdeel van deze ‘biotoop’. Dit krijgt vorm door beschermen ontwikkelregels in het omgevingsplan gebaseerd op de principes en uitgangspunten zoals omschreven in bijlage 4.
Cultuurhistorische bebouwingsopzet De bebouwing aan de Voorwillenseweg heeft, met name aan de noordzijde, een lossere opzet ten opzichte van de rest van de wijk. Dit geeft ruimte en ‘lucht’ langs het lint. De woningen staan allen in dezelfde hoek ‘gedraaid’ ten opzichte van het lint, en relatief ver ‘achter op’ de kavel. Hierdoor ontstaat een ruime voortuin. Bij nieuwe aanbouwen, bijgebouwen en andere ontwikkelingen is het van belang dat deze geen negatieve invloed hebben op het ruime groene beeld van de Voorwillenseweg. Met name de situering en de rooilijnen zijn hier van belang.
historisch lint imheemse beplanting
vrijstaande bebouwing met voorkant naar lint
groen : verminderd hittestress + waterbuffer
Doorsnede Voorwillenseweg
*foto bewerkt om gehele profiel in beeld te krijgen
61
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Langzaamverkeersverbinding Een belangrijke rol van de Voorwillenseweg is dat het een prachtige en prettige langzaamverkeersverbinding is die dwars door de wijk loopt. Het is een verbinding die de wijk zowel met de binnenstad van Gouda als met het buitengebied verbindt. De Voorwillenseweg is voor het overgrote deel autovrij, op enkele plekken is bestemmingsverkeer toegestaan. Te hard rijdende scooters geven regelmatig overlast. Er ligt een kans om het lint naast een verkeersfunctie ook een recreatieve functie te geven, zodat het een bestemming op zichzelf wordt. Hier is bijvoorbeeld te denken aan een trimbaanrondje (4KM) rondom de wijk. Dit draagt bij aan actief bewegen en gezond gedrag.
toevoegen van recreatieve functies is het van belang om het effect op flora en fauna in ogenschouw te nemen. De biotoop voor de icoonsoorten zoals benoemd in het programma Groen-biodiversiteit moet behouden blijven. Voorwillenseweg als verbinder met buurten en buitengebied
De oversteek over de Goverwellesingel is nu alleen bedoeld voor fietsers en de verkeerslichten zijn hier op afgestemd. In de praktijk zijn er veel voetgangers die hier oversteken. Mensen die slecht ter been zijn of mindervalide voelen zich onveilig om over te steken gezien de korte afstelling van het stoplicht. Voor een inclusieve route en het stimuleren van wandelen en lopen is het advies om te onderzoeken of de oversteek ook voetgangersvriendelijk gemaakt kan worden. Intensivering van gemotoriseerd verkeer op het lint door nieuwe ontwikkelingen moet zoveel als mogelijk voorkomen worden.
Ontbrekende verbindingen Verbindingen met wijk/omliggende gebieden
Natuur, klimaatadaptatie en ecologie Naast de rol van een belangrijke langzaamverkeersroute hebben de linten een lint belangrijke rol vanuit de natuur en het klimaat. Binnen de wijk is weinig groen Het cultuurhistorische Verbinding Voorwillenseweg en veel steen aanwezig. De linten vormen hier een welkome uitzondering op. Het water dient een belangrijke rol in de waterhuishouding en helpt piekbuien op te vangen. Prachtige knotwilgen en andere inheemse soorten zorgen voor verkoeling in de stenige wijk. Daarnaast biedt het een plek voor allerlei soorten kleine dieren, insecten, vogels en verschillende soorten fauna. Bij het 62
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten 1.50 3.70
2.20
2.50
4.90
7.00
3.00
3.80
3.00
10.00
3.80
2.80
9.00
Recreatief gebruik Voorwillenseweg
Hardlooproute (met markering en/of sensor)
10.00
Trimtoestellen langs hardlooproute
5.80
1.75
3.50
Inheemse beplanting
14.10
14.35
Doorsnede Voorwillenseweg - Kleine ingrepen tbv recreatief gebruik
63
7.70
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Goejanverwelledijk Alhoewel de Hollandsche IJssel een prachtig uiterlijk heeft, is deze niet overal even makkelijk te bereiken en bewonderen. Dit omdat er soms private grond direct aan De IJssel is gelegen, op andere plekken komt dit omdat er een pad mist. Een al langer bestaande ambitie van de gemeente en het Jaagpad en Goejanverwelledijk als verbinder met de Hollandsche Hoogheemraadschap is om het historische ‘Jaagpad’ terug te brengenIjssel om zo de Hollandsche IJssel beter te kunnen ervaren. Zo ontstaat een nog interessanter uitloopgebied voor de wijk waar sport, spel, recreatie, ontspannen en natuur samen komen. Het Jaagpad biedt ook de mogelijkheid om een aantal vlonders/ verblijfsplekken te realiseren langs de Hollandsche IJssel. Go
eja
De Goejanverwelledijk is voor een groot deel autoluw en is daarmee een prachtig onderdeel van het regionale fiets en voetgangersnetwerk wat de dorpen en steden met het buitengebied en met de binnenstad van Gouda verbindt. Het borgen van de waarden van de Goejanverwelledijk krijgt vorm door bescherm- en ontwikkelregels in het omgevingsplan gebaseerd op de principes en uitgangspunten zoals omschreven in bijlage 4.
Ontbrekende verbindingen
nv
er
w
ell
Verbindingen met wijk/omliggende gebieden
ed
ijk
‘De Uiterwaa
rd’ Jaagpad
Kort
e Tie
ndw
eg
Verbinding Goejanverwelledijk
64
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Speerpunt B) Toekomstbestendig bodem-, water- & energiesysteem B1.
Wat willen we bereiken?
Projectmatig ophogen van straten
Goverwelle heeft te maken met flinke bodemdaling die ook nog lokaal sterk afwijkt. Om de bodemdaling aan te pakken wordt verkend om over te stappen van het gefragmenteerd en reactief aanpakken van bodemdaling naar een meer projectmatige, geplande aanpak van ophogingen, gekoppeld aan herinrichting van straten (A1) en maatrelen voor een natuurlijk en bodemdalingsbestendig watersysteem (B2). Hierbij is de insteek dat bewoners ‘meedoen’ in de buurtgerichte aanpak door het aanpakken en vergroenen van de voor- en achtertuin met klimaatadaptieve inrichting.
De ambitie is dat Goverwelle een toekomstbestendig bodem-, water- en energiesysteem krijgt. De bodemdaling is geen bron van overlast. Het watersysteem in de wijk is vernieuwd op een wijze die klimaatverandering kan opvangen (klimaatadaptief) en robuuster is voor veranderingen in de bodem. Het gericht ophogen en aanpassen van het watersysteem draagt bij aan een aantrekkelijke, groene openbare ruimte en voortuinen en verbetering van de biodiversiteit. De inzet is dit te bereiken door in buurten en straten gericht op te hogen, maatregelen voor een natuurlijk watersysteem, mobiliteitsmaatregelen en aanpassing van het wegprofiel te koppelen.
De gemeente start een onderzoek naar de haalbaarheid van projectmatige ophogingen. Dit vraagt om een meerjaren-uitvoeringsprogramma. Hiervoor is inzicht nodig in de financiële, technische en organisatorische haalbaarheid.
Waar zetten we op in? B1
Projectmatig ophogen van straten
B2
Een nieuw, natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem
B3
Een wijkaanpak voor energietransitie
Herinrichting straten Goverwelle
65
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
B2.
Een nieuw, natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem
Het watersysteem van Goverwelle functioneert niet goed. Bij de bewoners staat dit hoog op de agenda (zie bijlage 3). De wijk is niet voorbereid op klimaatverandering. Het bestaande kolkenstelsel voor hemelwaterafvoer voldoet niet aan het huidige beleid en is gevoelig voor bodemdaling. Om deze problemen aan te pakken zijn maatregelen nodig op straat-, buurt- en wijkniveau. De belangrijkste opgaven voor het watersysteem van Goverwelle zijn het verminderen en voorkomen van overlast in buurten, straten en tuinen en het verminderen van de afhankelijkheid van de omgeving bij droogte en bij regen.
Rioleringsprogramma 2024 t/m 2028: • Een bui van 29,4 mm per uur wordt zonder hinder verwerkt. • Een bui van 70 mm per uur mag geen schade veroorzaken aan de bebouwing en hoofdwegen moeten begaanbaar blijven. • Goverwelle voldoet in 2050 aan deze normen.
Om de problemen van wateroverlast, mede als gevolg van bodemdaling, het hoofd te bieden is de intentie om het watersysteem stap voor stap om te vormen naar een bodemdalingsbestendig systeem dat aanzienlijk minder afhankelijk is van de omliggende gebieden en dus zo veel mogelijk zelfvoorzienend is. Dat betekent het vergroten van het vermogen om water in de bodem te infiltreren als buffer voor droogte en het vergroten van de opvangcapaciteit bij extreme regen.
We stellen voor hier een norm aan toe te voegen die gericht is op een klimaat robuuste inrichting: Goverwelle moet in 2050 een bui van 50 mm per uur zelfstandig en zonder overlast kunnen verwerken. Piekberging die hiervoor wordt ingezet moet in 60 uur weer beschikbaar zijn. Deze norm is ontleent aan de bergingsnorm voor nieuwbouwontwikkelingen uit het WRP. Zelfstandig betekent dat tot en met een bui van 50 mm per uur geen gebruik wordt gemaakt voor het gemaal Willens. Zonder overlast betekent dat een bui van 50 mm per uur nog verwerkt wordt zonder langdurig water op straat, gezondheidsrisico’s of gebruiksfuncties die wegvallen.
Het aanpassen van het watersysteem biedt een kans om bij te dragen aan vergroening in de wijk, aan het versterken van het ecosysteem en (daarmee) de biodiversiteit (bijvoorbeeld door natuurvriendelijke oevers) en aan het creëren van koele plekken. Met elke ingreep in Goverwelle kan de groenblauwe structuur worden versterkt. Daarnaast kunnen infiltratie van water in de bodem en het realiseren van waterbergingsvoorzieningen bijdragen aan het terugdringen van de drinkwaterbehoefte, omdat minder drinkwater wordt gebruikt voor beregening en grijs water kan worden ingezet in het huis. Voor het natuurlijk en toekomstbestendig inrichten van het watersysteem in Goverwelle hanteren we de volgende normen uit het Water- en
De bovenstaande normen vragen een flinke inspanning om voldoende infiltratie- en bergingscapaciteit te vinden om in 2050 te voldoen aan deze normen. Er is op dit moment al een flink tekort dat zonder ingrepen toeneemt door bodemdaling. Ook zijn hoofdwegen bij extreme regen nu niet voldoende bereikbaar. Dit wordt toegelicht in bijlage 5.
66
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Voor het natuurlijk en toekomstbestendig inrichten van het watersysteem in Goverwelle hanteren we de volgende principes: • Bij het verwerken van regenwater hanteren van de volgorde vasthouden en hergebruiken --> infiltreren --> (vertraagd) afvoeren; bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de bron (daar waar het valt). Voorzieningen voor infiltratie en berging moeten dus gerealiseerd worden in de gehele keten van huizen, via straten, pleinen en parken. • Goverwelle bestaat uit ca. 150 bassins die zelfstandig in verbinding staan met het oppervlaktewatersysteem. De bassins worden in veel gevallen van elkaar gescheiden door barrières veroorzaakt door onderheide vuilwaterriolering. Ingrepen in het watersysteem moeten minstens op de schaal van een bassin gebeuren. • Bij voorkeur geen gebruik maken van ondergrondse buizen voor de afvoer van regenwater. Deze zijn gevoelig voor bodemdaling en lastig te bereiken bij schade. Dit principe heeft met name betrekking op het vervangen van het bestaande kolkenstelsel. • Straatprofielen bij voorkeur zo inrichten zodat deze geschikt zijn voor de afvoer van regenwater bij extreme neerslag (holle weg). Hiermee neemt de afvoercapaciteit flink toe. • Bij het dagelijks beheer en bij groot onderhoud van de openbare ruimte steeds rekening houden met een goede afstroom en/of infiltratie van water.
• De inzet van lichte ophoogmaterialen meewegen bij de voorbereiding van ophogingsprojecten.
67
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Maatregelen om invulling te geven aan een natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem zijn:
Huis
Buurt/wijk
Onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om op huis of blokniveau grijswatervoorzieningen aan te leggen.
Opstellen van een stroomplan voor de afvoer van regenwater waarin de afvoerroutes vastgelegd zijn en mogelijke toekomstige knelpunten door bodemdaling worden benoemd. Dit stroomplan is de basis voor (toekomstige) herinrichtingen. Daarbij kan het gaan om ophogen, maar ook om het verlagen van het maaiveld. Dat laatste kan bijvoorbeeld nodig zijn als de onderheide vuilwaterriolering een barrière gaat vormen.
In overleg met de bewoners aansturen op de realisatie van bergings- en infiltratievoorzieningen op eigen terrein. Bijvoorbeeld het verwijderen van (afsluitende) verharding in voor- en achtertuin, realisatie van bergingsvoorzieningen als groene daken, regentonnen en andere opslagvoorzieningen. Deze kunnen ook dienen als watervoorraad voor beregening van de tuin of grijs watertoepassingen.
Realiseren van piekbergingen op pleinen en parken waarmee de capaciteit van het watersysteem als geheel toeneemt.
Straat
Stadsdeel
Bij voorkeur de bestaande buizen voor hemelwaterafvoer vervangen door bergings-/infiltratie/transportstroken (klimaatstrook) direct onder het maaiveld.
Afsplitsen van het westelijk deel van Goverwelle van het peilvak Willens AB. Samenvoegen van Goverwelle tot één peilvak, door de realisatie van duikers, klimaatstroken en/of watergangen onder de Goverwellesingel.
Straatprofielen zo inrichten dat zij een rol kunnen spelen bij de afvoer bij extreme regen.
Introduceren van flexibel peil in Goverwelle. Bij het vaststellen van de peilmarges moet rekening worden gehouden met delen van Goverwelle die nu al laag liggen, zoals de Voorwillenseweg.
Waar mogelijk bergings- en infiltratievoorzieningen aanleggen in het straatprofiel, op pleinen en groenstroken.
68
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Een mogelijkheid is dat Goverwelle een zelfstandig peilgebied wordt los van de oudere delen van de Polder Willens A+B, met een bepaalde mate van flexibel peil. Om dat mogelijk te maken moeten het westelijk- en het oostelijk deel van de polder aan elkaar worden gekoppeld zodat het water goed kan stromen en fluctureren.
Twee verbindingen tussen de beide delen zijn strikt noodzakelijk indien tot één peilgebied wordt gekomen: een verbinding nabij station Goverwelle en een verbinding bij Lakerpolderplein-Hofmolensingel. De realisatie van twee aanvullende verbindingen maken het systeem robuuster bij extreem weer.
Samenvoegen tot één peilvak en introductie flexibel peil
Nieuwe waterverbindingen voor verbinding van peilgebieden
69
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
De groen/blauwe structuur wordt versterkt door een aantal ontbrekende schakels toe te voegen. Zo wordt het water in Goverwelle goed verbonden en zijn voldoende piekbergingen goed bereikbaar. De ontbrekende schakels liggen in twee gevallen op locaties waar waterverbindingen tussen het oostelijk en het westelijk deel van Goverwelle wenselijk zijn.
Om van Goverwelle een zelfvoorzienend watersysteem te maken moeten piekbergingen worden toegevoegd. Dit kan door gebruik te maken van parkeerplaatsen, pleinen, parken en groenstroken. Deze kunnen gerealiseerd worden in een strook van 25 meter aan weerszijde van het bestaande open water. Daar is de kans groot dat de berging zonder obstakels (bebouwing) door middel van een grondkoffer verbonden kan worden met het open water.
Schakels voor versterking van groenblauwe structuur
Mogelijke locaties voor piekbergingen
70
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Het basisprincipe voor Goverwelle is dat dagelijkse buien door de grindkoffers in de straat worden opgevangen. Het water infiltreert in de grond en stroomt deels ook naar het oppervlaktewater. Grotere buien stromen door een molgoot weg. Bij extreem weer speelt de hol aangelegde straat een rol bij de afstroom van water. Dan vullen de piekbergingen zich ook.
Met name het vervangen van het bestaande kolkenstelsel door klimaatstroken en het verbinden van peilgebieden in Goverwelle zijn ingrijpende maatregelen. Deze vragen gedegen uitwerking in een waterhuishoudingsplan voor de wijk, waarvan ook het stroomplan onderdeel is.
Grote bui
Normale bui
Extreme bui
Verwerking van buien in grindkoffer en molgoot
71
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Mogelijke ruimtelijke inpassingen van waterhuishoudkundige ingrepen
Groen assenkruis en hoofdfietsroute In de visiekaart is goed de centrale ligging van het plangebied binnen de wijk Voor een aantal deelgebieden zijn mogelijke ruimtelijke inpassingen te zien, alsmede de rol die het speelt in het ‘groene assenkruis’. De plek heeft geschetst van waterhuishoudkundige ingrepen. Dit zijn nadrukkelijk mogelijke een cruciale rol voor de fietsers die zich door de wijk begeven. Het fietspad toekomstbeelden of denkscenario’s. Er zijn meerdere inpassingen mogelijk. verbindt de verschillende wijken met elkaar, met het Hofpolderplantsoen en Het biedt een startpunt voor ontwerp en projectmatige aanpak en biedt met het buitengebied. inspiratie. De volgende deelgebieden zijn gevisualiseerd op samenhangende Opwaarderen ‘groene kruis’ Een belangrijke groene verbinding in de wijk ingrepen (pagina 74 t/m 83): Op de foto’s is echter goed te zien dat de fietser op dit moment op de 2e • Lakerpolderplein-Hofpoldersingel: De twee peilvakken in Goverwelle plaats staat. De routing van het hoofdfietspad is onduidelijk, gaat dwars door worden met elkaar verbonden voor een betere waterhuishouding op de parkeerkoffer en de belevingswaarde is daarom ook laag te noemen. wijkniveau. • Runmolenerf: Hier wordt een oplossing geschetst op straatniveau om het kwetsbare kolkenstelsel voor regenwaterafvoer aan te pakken. • Middenmolenlaan: Hier zijn ingrepen te zien op buurtniveau.
De gebiedsontsluitingsweg en naastgelegen schoolplein bieden ruimte voor oppervlakkig hemelwaterafvoer en het bufferen van piekbuien Lakerpolderplein-Hofpoldersingel Het Lakerpolderplein en aanliggende parkeerkoffer (Hofpoldersingel) ligt op een belangrijke positie in de wijk. De locatie is zowel onderdeel van het ‘groene assenkruis’ wat opgewaardeerd dient te worden, als belangrijke verkeersontsluiting van de Polderbuurt richting de Goverwellesingel. Op een aantal aspecten kan deze openbare ruimte flink verbeteren. De 2 gevisualiseerde denkscenario’s laten beide een oplossingsrichting zien die bijdraagt aan een verbeterde verblijfskwaliteit, focus op het langzaamverkeer en vergroenen van de openbare ruimte.
Belangrijke positie van het Lakerpolderplein in het groene assenkruis
72
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
2 scenario’s voor herinrichting Lakerpolderplein Het eerste scenario richt zich op het zichtbaar maken van het water in de wijk en het koppelen van de peilvlakken. Daarnaast wordt de belevingswaarde voor zowel de fietspassanten als voor mensen die willen verblijven en bewoners van de appartementen flink verbeterd. Het nadeel van dit scenario is dat een flink aantal volwassen bomen gekapt zal moeten worden en het lang duurt voor dat nieuwe aanplant deze volwassenheid bereikt.
Aansluiting op Goverwellesingel De T-splitsing (met verkeerslichten) op de Goverwellesingel is een belangrijke verkeersontsluiting voor het gemotoriseerde verkeer uit de Polderbuurt. De T-splitsing is erg versteend en de oversteek voor fietsers is veilig maar niet heel prettig. Ten behoeve van de doorstroming en vergroening is al een plan gemaakt voor het inpassen van een LARGAS rotonde. Deze inpassing sluit goed aan bij het verbeteren van de fietsverbinding en het vergroenen van het profiel.
Het tweede scenario richt zich ook op de verbetering van de belevingswaarde en fietsroutes, maar zet daarnaast meer in op het vergroten van het groen (niet het water). In dit scenario blijven meer bestaande bomen behouden en is het aantal te behouden parkeerplaatsen makkelijker te vergroten of te verkleinen in de uitwerking.
Stenige parkeerkoffer In het verlengde van het Lakerpolderplein ligt een grote parkeerkoffer. Deze doet tevens dienst als woonstraat voor de Hofpoldersingel en het appartementencomplex, en is onderdeel van de eerdergenoemde hoofdfietsroute. De verblijfskwaliteit van de parkeerkoffer is erg laag. Een aantal grote bomen zorgt wel voor schaduw en wat groen. Desondanks is het erg versteend. Koppelen peilvakken (waterhuishouding) Het plangebied ligt op de scheiding tussen Oost- en West Goverwelle. Dit is tevens de scheiding tussen twee peilvakken betreffende het oppervlaktewater. Op groter schaalniveau zijn onderzoeken en berekeningen gedaan naar de waterhuishouding voor de gehele wijk, en is gebleken dat het koppelen van de peilvlakken een positief effect heeft op de opvang van piekbuien en daarmee het verminderen van wateroverlast in de wijk.
73
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Bestaande situatie Lakerpolderplein
74
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
aanpak kruising in planning
auto dominant
Hofpoldersingel
Goverwellesingel
Wilhelmina van Pruisenlaan
Bestaande situatie Lakerpolderplein - Hofpoldersingel
fietsstructuur op 2e plaats geen verblijfskwaliteit
versteend
geen verbinding peilvakken
75
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Scenario 1: Mogelijke herinrichting Lakerpolderplein - Hofpoldersingel
prioriteit langzaamverkeer
voorrangsplein
verbinding peilvakken vergroenen + vernatten ‘assenkruis’
min 5.5 m1
min 5.5 m1
halfverharding parkeerplekken
Positieve effecten •
prioriteit bij Langzaam verkeer (groen kruis)
•
meer groen en oppervlaktewater voor verkoeling
•
peilvlakken koppelen (en zichtbaar maken)
•
vergootte opvangcapaciteit hemelwater
•
Minimale waterbreedte 5.5m1 ivm koppelen peilvlakken
•
verbeterde verblijfskwaliteit
76
Bestaande bomen
Nieuwe bomen
Te verwijderen bomen
Nieuwe bomen
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Scenario 2: Mogelijke herinrichting Lakerpolderplein - Hofpoldersingel
prioriteit langzaamverkeer voorrangsplein
bestaande bomen aanvullen met nieuwe bomen
halfverharding parkeerplaatsen
Positieve effecten
•
tegen gaan hittestress
•
prioriteit bij langzaam verkeer (groen kruis)
•
verbeterde verblijfskwaliteit
•
veel bestaande bomen kunnen behouden blijven
•
inpassing LARGAS kruispunt (in planning)
•
minder verharding + meer groen
•
ontwerp flexibel naar parkeerbehoefte
77
Bestaande bomen
Nieuwe bomen
Te verwijderen bomen
Nieuwe bomen
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Foto Lakerpolderplein (bestaande situatie)
78
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Visualisatie Lakerpolderplein (mogelijke situatie)
79
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Voorbeelduitwerking woonstraat Runmolenerf
Ten behoeve van de klimaatadaptatie is op verschillende schalen gekeken naar zowel het vergroenen en verminderen van verharding in de buurten, als naar een ‘hemelwatersysteem’ dat beter aansluit bij de toekomstige klimaatvraagstukken en de bodemdalingsproblematiek die in de wijk Goverwelle speelt. Zoals op de grotere schaal naar boven is gekomen om de twee peilvakken die zich in Goverwelle bevinden te koppelen (zie ingreep Lakerpolderplein), is er ook op straatniveau gekeken naar de benodigde ingrepen. De straat Runmolenerf is gekozen als casestudie en is exemplarisch voor de woonstraten in Goverwelle. De voor ‘de woonstraat’ eerder benoemde problemen spelen ook in deze straat. De straat is volledig versteend, er is weinig ruimte voor aanpassingen, en het kolkenstelstel voor regenwaterafvoer is mede door de zakkende grond erg kwetsbaar. Het voorstel is een integrale aanpak van de straat en het gehele hemelwatersysteem. De belangrijkste ingreep is afstappen van het verouderde en kwetsbare kolkenstel en dit te vervangen door ‘klimaatstroken’ die het water afvoeren naar de sloten en ander oppervlaktewater. Deze ‘klimaatstroken’ liggen midden in de (hol aangelegde) weg, zodat het water oppervlakkig hier naartoe kan afstromen. De klimaatstrook is bijvoorbeeld een ‘grindkoffer’ van minimaal 0,5x1m1 met daarboven overrijdbare halfverharding.
Ook de parkeerplaatsen op eigen terrein kunnen van halfverharding en grindkoffers worden voorzien. Daarnaast zijn er nog vele particuliere mogelijkheden voor het vergroenen en vernatten van de buitenruimte. Denk hierbij aan ‘tegelwippen’, geveltuintjes maken, mos-sedumdaken op de bergingen, groene erfscheidingen, regenwater opvangen in een waterton of zelfs onder de woning een opvang van grijs water installeren ten behoeve van hergebruik. Ook is er de mogelijkheid om ingrepen te doen voor de fauna. denk hierbij aan nestkastjes, insectenstenen en doorgangen voor egels tussen de tuinen.
Bestaande situatie Runmolenerf
Opvangen hemelwater
80
Elementen tbv flora en fauna
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Interventiemogelijkheden woonstraat Runmolenerf Bestaande situatie
5,6 4,7 15,9 5,6
Toekomstbeeld
Nestkasten Sedumdaken bergingen Halfverhading parkeren icm grindkoffers Doorgang egels/fauna tussen tuinen
Vernatten + vergroenen tuin 5,6
5,6
Groene erfscheiding tussen tuinen (voor én achter)
Hemelwateropvang regenton ‘‘Tegelwippen’’ tuin
81
4,7 15,9
Geveltuintjes Klimaatstrook grindstrook minimaal 0,5x1 m1 ter vervanging HWA stelsel
Grijs waterbuffer tbv hergebruik
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Voorbeelduitwerking buurtontsluitingsweg Middenmolenlaan
Naast maatregelen op straatniveau zijn er ook op buurtniveau maatregelen te nemen ten behoeve van de klimaatadaptatie en waterproblematiek. Als casestudie is gekeken naar de buurtontsluitingsweg Middenmolenlaan met het aanliggende schoolplein. De voorgestelde ingrepen zijn ook op de andere gebiedsontsluitingswegen en buurtpleintjes voorstelbaar. De buurtontsluitingswegen staan al in de planning om af te waarderen naar 30km/h. Hierdoor zijn de vrijliggende fietspaden overbodig, de fietsers gaan op de rijbaan. Er komt hierdoor ruimte vrij voor het maken van een wadi met daarin een klimaatstrook. Er zijn meerdere technische oplossingen voor. Het principe is een ‘afvoerende grindkoffer’ onder de wadi in combinatie met een ‘slok-op‘. Zo kan het water eerst in de wadi blijven staan en natuurlijk in de bodem zakken. Bij grote regenval kan het water sneller via de slok-op worden afgevoerd. tevens zorgt de wadi voor verminderde verharding, verbeterde biodiversiteit en een vermindering van hittestress. Bij het stenige schoolplein is een dubbelslag te slaan. Hier kan zowel de speelkwaliteit verbeterd worden, er is een mogelijkheid voor vergroenen en er is mogelijkheid voor het bufferen van hemelwater (buutniveau). Dit is mogelijk door het implementeren van een waterplein. Het plein staat in principe droog en kan als speelplein dienen.
Bij hevige regenval loopt het plein vol, om zo het regenwater te ‘bufferen’ en daarna weer geleidelijk (binnen 60 uur) weer af te voeren. Er zijn diverse ontwerpmogelijkheden en formaten van dit soort pleinen die bij de uitwerking onderzocht dienen te worden.
Bestaande situatie middenmolenlaan
Voorbeeld waterplein (te Tiel)
82
Diverste wadi mogelijkheden
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Interventiemogelijkheden buurtontsluitingsweg Middenmolenlaan Bestaande situatie
Toekomstbeeld
Hittestress verminderen Vergoenen speelplein Biodiversiteit verhogen
Waterplein (bufferen piekbuien)
Verminderen verharding
Klimaatstrook grindstrook onder wadi (inc slok-op)
83
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
B3.
Een wijkaanpak voor energietransitie
Inzet van biogas uit polder Stein ligt niet voor de hand. Kansrijkheid van deze bronnen en een lokaal duurzaam warmtenet vraagt verdiepend onderzoek in een wijkuitvoeringsplan aardgasvrij. Bewoners worden gestimuleerd om zelf ook actie te ondernemen, bijvoorbeeld door het huis (verder) te isoleren, elektrisch te gaan koken, zonnepanelen aan te leggen, een (hybride) warmtepomp te installeren bij een vervangingsvraag voor de ketel. Bij het Energieloket kunnen bewoners terecht voor informatie en advies. Daarnaast kunnen bewoners gebruik maken van één van de Goudse energiecoaches.
Gouda heeft de ambitie om in 2040 CO2-neutraal en aardgasvrij te worden. Om dat te bereiken wordt in de hele stad ingezet op energiebesparing, onder andere door isolatie. Daarnaast wordt stapsgewijs per wijk onderzocht op welke wijze de wijk aardgasvrij kan worden, via een warmtenet op buurt- of wijkniveau of via individuele woningoplossingen, zoals een (hybride) warmtepomp. Uiterlijk in 2030 wil de gemeente voor alle buurten duidelijkheid hebben welke warmteoplossing het meest kansrijk is. Dit wordt uitgewerkt in een Wijkuitvoeringsplan (WUP). Zoals aangegeven zijn de woningen in Goverwelle relatief duurzaam met een laag energielabel (B/C). Een uitzondering hierop vormen de flats in de Sportbuurt, die een relatief hoog energielabel hebben (D/E). Het energiesysteem van deze flats vraagt in de nabije toekomst vervanging. Gemeente en woningcorporatie kunnen hier – conform bovenstaande planning - starten met het opstellen van een wijkuitvoeringsplan en een gezamenlijke afweging hoe het energiesysteem van de flats in de Sportbuurt te verduurzamen.
Om voorbereid te zijn voor de verdere elektrificatie van de stad en de wijk dient het elektriciteitsnet te worden versterkt. Hiervoor is het noodzakelijk om transformatorhuisjes in de wijk te plaatsen. Deze vragen ruimte. De inzet is om deze te plaatsen op locaties die het groen niet aantasten.
Een quick-scan laat zien dat een warmtenet in de sportbuurt en de muziekbuurt kansrijk is. In de overige buurten ligt een individuele oplossing meer voor de hand. Potentiële lokale warmtebronnen voor aquathermie zijn (zie afbeelding): • Onttrekken van warmte uit de Hollandsche IJssel • Riool - en andere gemalen • Warmtekring uit aangesloten oppervlaktewater
Mogelijke duurzame warmtebronnen in Goverwelle
84
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Speerpunt C) Sociale, levendige en gezonde leefomgeving C1.
Wat willen we bereiken?
Het treinstation Goverwelle is belangrijk voor Gouda en voor de wijk Goverwelle. De stationsomgeving biedt veel ruimte voor kwaliteitsverbetering. De inzet is om een handelingsperspectief te maken voor station en stationsomgeving Goverwelle. Dit handelingsperspectief is een startpunt voor een (organische) gebiedsontwikkeling, waarbij stapsgewijs wordt toegewerkt naar een streefbeeld/visie voor het gebied. Het voorstel is om een gebiedsvisie/ontwikkelkader te maken voor de totale omgeving station en wijkwinkelcentrum. Enkele kansen en ingrediënten voor de gebiedsvisie/ontwikkelkader zijn:
De ambitie is dat Goverwelle een ‘gezonde kleur op de wangen’ krijgt. De leefomgeving is in belangrijke mate bepalend voor woongeluk en gezond leven. Door de inzet op meer en diverse voorzieningen voor iedereen, van jong tot oud, toevoegen van plekken voor ontmoeting, activiteit en spelen en het vergroten van de mogelijkheden om te bewegen ontstaat een meer sociale, levendige en gezonde wijk. Met name in de stationsomgeving en bij het wijkwinkelcentrum zien we hiervoor kansen.
Waar zetten we op in? C1
Een toekomstbestendig station en stationsomgeving
C2
Van wijkwinkelcentrum naar wijkhart met diverse voorzieningen
C3
Toevoegen appartementen voor starters en senioren nabij voorzieningen
C4
Toevoegen van plekken voor ontmoeting, activiteit en spelen voor alle doelgroepen
C5
Vergroten en stimuleren mogelijkheden voor actief bewegen en sporten
C6
Stimuleren opwaarderen kantoren & voorzieningen cluster aan de Goverwellesingel-Aderpolderweg
Een toekomstbestendig station en stationsomgeving
Transformatie kantorencomplex Ouverturelaan De mogelijke transformatie van de kantoren langs de Ouverturelaan biedt de kans om actieve voorkanten te maken, zowel naar de looproute richting het station, als richting de Ouverturelaan zelf. Deze wijkonstluitingsweg kan afgewaardeerd worden zoals in het hoofdstuk over dit straattype omschreven staat. Ook voor de fietsers van en naar het station ontstaat er zo een prettige aanrijroute voor het woon-werk forenzen. Bij nieuwbouw van woningen/ appartementen zal goed gekeken moeten worden of deze bijdragen aan een diversificatie van het woonaanbod in de wijk. Woningen voor ouderen (vergrijzing) en kleine startersappartementen zijn hier een voorbeeld van. Natuurinclusief bouwen is uitgangspunt. De Carillonschool heeft een prominente aanwezigheid aan het stationsplein. Mocht deze school in de toekomst verplaatsen naar een andere locatie dan biedt dit een kans om het gebouw te transformeren. Een voorkant 85
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
naar het stationsplein waar de entree van het buurtcentrum kan komen is een voorbeeld. Een ontwikkeling op deze locatie kan goed afgestemd worden op de naastgelegen ontwikkeling van het kantorencomplex langs de Ouverturelaan.
P&R
Stationsplein Het stationsplein zelf heeft op dit moment geen verblijfskwaliteit. Door herinrichting van het plein kan dit vergroot worden, zeker als er ruimte wordt vrijgespeeld door het vrijkomen van het schoolplein of door anders om te gaan met de fietsparkeervoorziening. Mobiliteitshub In de omgevingsvisie is aangegeven om van het station een mobiliteitshub te maken. Dit vraagt om een goede busverbinding van en naar het station. Op dit moment ontbreekt een bushalte. Om ruimte voor een prettig stationsplein de creëren is te denken aan een (tweelaagse) overdekte fietsenstalling. Een bebouwde fietsenstalling, eventueel in combinatie met een pakkethub, kleinschalige horeca en/of buurtkamer draagt hieraan bij. Een andere manier om een bijdrage te leveren aan de wens van een mobiliteitshub is het toevoegen van een overkapping voor de P&R parkeerplaatsen (met zonnepanelen). Door regulering zal de hoeveelheid elektrische auto’s exponentieel toenemen. Een goede laadinfrastructuur is hiervoor belangrijk. Aanbod van deelmobiliteit in de vorm van auto’s, scooters en fietsen maken de mobiliteitshub compleet. Station Goverwelle als buitenpoort Het station is een ideale ‘buitenpoort’ voor het groene hart met de Reeuwijkse plassen, Goudse Hout en diverse polders op loop- en fietsafstand.
Door informatie te geven over deze gebieden kan het station een start- en eindpunt zijn voor een recreatief bezoek.
Transformatiekansen stationsgebied
86
P
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Stationsgebied knelpunten Weinig ruimtevormende bebouwing Onaantrekkelijke looproute naar station
Lage belevingswaarde fietsroute
Versteend kruispunt Missende bomenlaan in structuur goverwellesingel
Onveilige beleving Park en Ride Geen gekoppelde peilvakken (+ tunnelbak als barriere)
Ruimtelijke positie + uitstraling etablissement ter verbetering Missende wandelroute naar buitengebied
Weinig verblijfskwaliteit stationsplein
Prettiger maken langzaam verkeer in tunnelbak en naar stationsplein
Verdiepingsspoor Stationsgebied, bestaande situatie
87
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Scenario 1: Mogelijke herinrichting stationsgebied Nieuwe ontwikkeling ruimtevormende bebouwing
Optoppen / transformeren of herontwikkeling + entree naar stationsplein
Verhogen belevingswaarde fietsroute (vergroenen)
Verbeterde looproute naar station
Aanhelen bomenlaan
Aandacht voor sociale veiligheid parkeerterrein Koppelen peilvakken (minimale breedte 4,7m1)
Parkeren halfverharding (+ verschuiven)
Gebouwde fietsenstalling
Missende wandelroute naar buitengebied
MobiliteitsHUB + evt kleine horeca
Prettiger maken langzaam verkeer in tunnelbak en naar stationsplein Entree’s naar stationsplein
Verdiepingsspoor Stationsgebied, toekomstbeeld scenario 1
88
Verbeteren verblijfskwaliteit + groen en/of waterberging
*Bouwvolumes zijn indicatief en behoeven nadere ruimtelijke studie en analyse
Gebiedsprogramma Goverwelle | Speerpunten en focusprojecten
Gebiedsprogramma Goverwelle | Titel
Scenario 2: Mogelijke herinrichting stationsgebied Verbeterde looproute naar station
Nieuwe ontwikkeling ruimtevormende bebouwing
Optoppen / transformeren of herontwikkeling + entree naar stationsplein
Verhogen belevingswaarde fietsroute (vergroenen)
Aanhelen bomenlaan
Aandacht voor sociale veiligheid parkeerterrein
Koppelen peilvakken (minimale breedte 4,7m1)
Ontwikkelingen stationsgebied ‘springen’ over Goverwellesingel
Zonnepannelen overkapping P&R
Aansluiting Middenwillenseweg Gebouwde fietsenstalling + evt brug naar perron
MobiliteitsHUB + evt kleine horeca
Missende wandelroute naar buitengebied Prettiger maken langzaam verkeer in tunnelbak en naar stationsplein
Entree’s naar stationsplein
Verdiepingsspoor Stationsgebied, toekomstbeeld scenario 2
89
Verbeteren verblijfskwaliteit + groen en/of waterberging
*Bouwvolumes zijn indicatief en behoeven nadere ruimtelijke studie en analyse