2. Omgevingsprogramma Goverwelle

Omgevingsprogramma Goverwelle Slagvaardig samenwerken aan een levendige, aantrekkelijke en gezonde wijk

Concept

Gebiedsprogramma Goverwelle | Voorwoord

Colofon

Voorwoord Voor u ligt het wijkgerichte omgevingsprogramma voor Goverwelle. In dit omgevingsprogramma worden de ontwikkelrichtingen uit de Goudse Omgevingsvisie verder uitgewerkt en geconcretiseerd voor de wijk Goverwelle. Het is het eerste gebiedsgerichte omgevingsprogramma voor Gouda!

Uitgave

Gemeente Gouda

Productie

Gemeente Gouda in samenwerking met Atelier Dutch (stedenbouw), Toekomst Sterk (water en bodem) en Ruben Adviseert

Status

Concept

Datum

24 september 2024

In dit omgevingsprogramma wordt een duidelijke koers voor de ruimtelijke inrichting van de wijk gekozen en uitgewerkt, bedoeld om zichtbare resultaten te behalen. We zetten in op een wijk die groener, aantrekkelijker en kleurrijker wordt en bewoners en ondernemers in de wijk positief inspireert voor gezond en goed leven in Goverwelle. Betrokkenheid van en samenwerking tussen buurtbewoners, ondernemers en partners in de wijk is nodig om de aantrekkelijkheid en toekomstbestendigheid van de wijk te vergroten. Het wijkgerichte omgevingsprogramma voor Goverwelle geeft focus en koppelt opgaven en kansen. Dit omgevingsprogramma is een startpunt voor samenwerken aan een beter Goverwelle. Nog niet alle in het programma geagendeerde projecten zijn financieel gedekt of uitvoeringsgereed. Het programma geeft houvast voor samengericht beoordelen van initiatieven in de wijk, het vinden van financiële dekking voor maatregelen en voor actiegerichte uitvoering. Laten we samen volgende stappen zetten om Goverwelle klaar te maken voor de toekomst! Namens het college van burgemeester & wethouders, Wethouder Jan-Kees Oppelaar

2

Gebiedsprogramma Goverwelle

3

Gebiedsprogramma Goverwelle | Inhoudsopgave

Inhoudsopgave 1. Inleiding

2. Huidig beeld van de wijk

• Aanleiding • Omgevingsvisie • Gouda Omgevingsprogramma Goverwelle • Doel • Totstandkoming

• Wijkanalyse • Ligging • Goverwelle in cijfers • Kansen & knelpunten • Opgaven • Ruimtelijke kenmerken • Sociaal-maatschappelijke kenmerken • Voorzieningen

Toelichting op aanleiding doel, nut en totstandkoming van het omgevingsprogramma voor Goverwelle.

Overzicht van de kwaliteiten, knelpunten kansen en opgaven van Goverwelle.

3. Streefbeeld

4. Speerpunten en focusprojecten

5. Uitvoeringsaanpak

• Visie Goverwelle 2040 • Wijkstructuurkaart

• Aantrekkelijke, groene en veilige openbare ruimte en sterke verbindingen • Toekomstbestendig bodem-, water- en energiesysteem • Sociale, levendige en gezonde leefomgeving

• Organisatie & samenwerking • Participatie & communicatie • Investeringen • Monitoring & evaluatie

Een toekomstvisie voor de wijk in woord en beeld. De visie legt de basis voor speerpunten van ontwikkeling in de wijk.

4

Uitwerking van 3 speerpunten van ontwikkeling met focusprojecten om het streefbeeld te bereiken.

Een uitvoeringsaanpak en samenwerkingsorganisatie om participatief, wijkgericht én actiegericht te gaan werken.

1

Inleiding

Gebiedsprogramma Goverwelle | Inleiding

Aanleiding

Er is wat te doen in Goverwelle! De Goudse wijk Goverwelle, gelegen in het oosten van Gouda, wordt door veel bewoners als een fijne wijk ervaren. Tegelijkertijd zijn er zorgen over de leefbaarheid en toekomstbestendigheid van de wijk. Dit uit zich in sociaal-maatschappelijke uitdagingen, zoals overlast, onveiligheid, en verminderde leefbaarheid in sommige delen van de wijk. En ook in fysieke uitdagingen, zoals verkeersveiligheid, zwerfvuil, wateroverlast en bodemdaling. Ook liggen er kansen voor het vergroten van de aantrekkelijkheid van de wijk, bijvoorbeeld door vergroening, het creëren van ontmoetingsplekken, versterken van voorzieningen, het meer biodivers

en klimaatadaptief maken van de wijk en het verbeteren van de omgeving van het station en het wijkwinkelcentrum. Door de sociaal-maatschappelijke, economische en fysieke opgaven te koppelen en daar maatregelen voor verbeteringen aan te verbinden kan de wijk zich ontwikkelen en versterken. Aanpassingen in de fysieke inrichting van de wijk zijn gericht op een positief effect op gezondheid, welzijn en leefbaarheid. En niet alles kan, keuzes en focus zijn nodig om stappen vooruit te zetten in de ontwikkeling van de wijk.

Omgevingsvisie Gouda

De Omgevingsvisie Gouda beschrijft de keuzes voor het gebruik en de inrichting van de fysieke leefomgeving in Gouda. Die keuzes zijn op hoofdlijnen en geven richting. Om gebiedsgerichte sturing te geven en de Omgevingsvisie te implementeren vraagt de Omgevingsvisie nadere uitwerking op gebiedsniveau. Deze sturing is nodig voor het uitvoeren van projecten in de fysieke leefomgeving én voor het stimuleren en verder brengen van initiatieven van bewoners en wijkorganisaties. In een deeluitwerking van de omgevingsvisie zijn voor Goverwelle een aantal belangrijke ruimtelijke hoofdlijnen op kaart gezet.

Keuzes voor de leefomgeving in de Goudse Omgevingvisie

6

Gebiedsprogramma Goverwelle | Inleiding

Goverwelle in de Goudse Omgevingsvisie

7

Gebiedsprogramma Goverwelle | Inleiding

Het omgevingsprogramma als instrument in de Omgevingswet

Omgevingsprogramma Goverwelle

De Omgevingswet kent voor de gemeente drie kerninstrumenten: de Omgevingsvisie, programma’s en het omgevingsplan. De Omgevingsvisie bevat de hoofdkeuzes van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de gemeente. Programma’s geven een uitwerking van het beleid uit de Omgevingsvisie en bevatten tevens concrete maatregelen. Programma’s kunnen zowel thematisch, gebiedsgericht of als combinatie van beide worden opgesteld. Voorliggend omgevingsprogramma voor Goverwelle is een gebiedsgericht omgevingsprogramma voor de fysieke leefomgeving van Goverwelle. Het gemeentelijk omgevingsplan tenslotte is de voor de hele gemeente geldende verordening, met voor ieder bindende juridische regels over activiteiten in de fysieke leefomgeving.

Het omgevingsprogramma Goverwelle laat de ruimtelijke kansen en knelpunten van de wijk zien. Het presenteert een toekomstperspectief voor de wijk met speerpunten van ontwikkeling. Hiermee stelt het omgevingsprogramma prioriteiten en geeft focus in projecten en activiteiten in de wijk. Tot slot wordt voor een aantal deelopgaves een concretere doorkijk gegeven van een mogelijke invulling. Niet om dwingend te laten zien wat daar moet, maar als wenkend perspectief wat er mogelijk is. Het omgevingsprogramma geeft richting aan de ontwikkeling van de wijk en geeft houvast om samen te werken aan een toekomstbestendige woon- en leefomgeving in Goverwelle. Een wijk die veerkrachtig wordt als het gaat om het omgaan met de uitdagingen van nu en in de toekomst. Beleving & Openbare ruimte

Water opvang en vertraagde afvoer

Prettige routes/entrees naar wijkcentrum

Bodemdaling

Veilige fiets,- en voetverbindingen

Duurzame energieoplossingen

Prettige ‘last mile’ naar openbaar vervoer

Prettige routes/entrees naar buitengebied

Divers woningaanbod

G

Scholenpuzzel Vrijspelen ontwikkelruimte Sloop nieuwbouw Bebouwing definieert openbare ruimte

Bebouwingsmassa & Programma

Thema’s voor het omgevingsprogramma

8

Duurzaamheid & Klimaatadaptatie Hittestress

Comfortabele verblijfsplekken

Diversiteit flora en fauna

Goed voorzieningniveau Prettig vestigingsklimaat (commercieel) Bewegen in openbare ruimte Ontmoeten in openbare ruimte Veiligheid (gevoelsmatig)

Sociaal maatschappelijk & Gezondheid

Gebiedsprogramma Goverwelle | Inleiding

Initiatieven van bewoners, organisaties, ondernemers en gemeente dragen bij aan het oplossen van knelpunten en het benutten van kansen. Daarmee beoogt het omgevingsprogramma ook een vliegwiel voor samenwerking te zijn.

Wijkontwikkeling vanuit ambitie

Een van de middelen om die maatregelen te kunnen uitvoeren is door deze te vertalen in juridische regels in het Omgevingsplan. Om daaraan richting te geven is in het hoofdstuk “Uitvoeringsaanpak” een paragraaf “Relatie met het omgevingsplan” opgenomen. Daarin worden elementen uit dit gebiedsprogramma beschreven die vragen om regelgeving in het omgevingsplan.

Een doelstelling is om te ontdekken of deze werkwijze de gemeente kan helpen bij het efficiënter en integraal werken. De gemeente Gouda zet met dit omgevingsprogramma een stap vooruit in het gebiedsgericht werken. Niet alle benoemde projecten en activiteiten zijn bij het opstellen van dit programma al financieel gedekt. Dit programma zet een ambitie om meer integrale projecten op te straten en financiële dekking voor deze projecten te organiseren. Door samenwerking kunnen budgetten vanuit wijkorganisaties worden gecombineerd en kan worden ingezet op nieuwe geldstromen.

Het omgevingsprogramma zet een stuur op de ontwikkeling van de wijk. Het is gericht op samenwerking tussen verschillende vakafdelingen binnen de gemeente en tussen partijen die actief zijn in de wijk.

Doel van het omgevingsprogramma

Het doel van het gebiedsprogramma Goverwelle is het bij elkaar brengen van verschillende omgevingsthema’s in een gebiedsgericht omgevingsprogramma. In het omgevingsprogramma wordt beschreven en verbeeld waar synergie mogelijk is tussen opgaven en omgevingsthema’s als groen, water, parkeren, verkeer, cultuurhistorie en energie(transitie) en waar keuzes moeten worden gemaakt. Het laat zien welke ruimtelijke ingrepen mogelijk zijn om de wijk een kwaliteitsimpuls te geven. Het uiteindelijke doel voor de wijk is dat huidige en toekomstige bewoners van Goverwelle zich thuis voelen door een aangename woon- en leefomgeving, waarbij initiatieven stap voor stap worden ingezet om de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de wijk te verbeteren. Goverwelle moet een uitnodigende plek zijn om te verblijven, te ontspannen en elkaar te ontmoeten, een wijk waar bewoners zich actief bij betrokken voelen.

De doelen van het omgevingsprogramma zijn: 1

Wijkgericht uitwerken en concretiseren van de Omgevingsvisie

2

Houvast geven voor actiegerichte uitvoering in projecten/activiteiten en toetsen en begeleiden van planinitatieven

3

Gebiedsgericht verbinden en afstemmen van sectorale beleidsdoelen op fysiek, economisch en sociaal gebied

4

Keuzes maken in ruimtevragers daar waar nodig en verbinden daar waar kan

5 6 7 8

9

Inzicht krijgen in de werking van omgevingsprogramma’s Input geven aan juridisch-planologische regelgeving in het omgevingsplan Vroegtijdig beleid, uitvoering en beheer bij elkaar brengen Energiek samenwerken aan een bruikbaar sturingsproduct voor wijkontwikkeling

Gebiedsprogramma Goverwelle | Inleiding

Totstandkoming

Het omgevingsprogramma is tussen oktober 2023 en september 2024 opgesteld. Binnen de gemeente is aan het programma gewerkt door een beknopt kernteam met betrokkenheid van een breed samengestelde denktank van gemeentelijke vakprofessionals. Om kansen te benutten en ingrepen elkaar te laten versterken is er intensief overleg geweest tussen verschillende vakexperts binnen de gemeente. Tijdens het proces zijn bewoners geraadpleegd via een bewonersavond en hebben diverse gesprekken plaatsgevonden met organisaties die actief zijn in de wijk, zoals de woningcorporaties, welzijnsorganisaties en ondernemers. Het omgevingsprogramma wordt vastgesteld door het College van B&W van de gemeente Gouda

Ambities & Speerpunten

Aanpak

1

2

3

4

Inventarisatie & analyse

Aanpak totstandkoming omgevingsprogramma

10

Integraal omgevingsprogramma

Mogelijke Projecten & ingrepen

5

Streefbeeld & ontwikkelingsrichtingen

6

7 Organisatie, participatie & uitvoeringsaanpak

2

Huidig beeld van de wijk

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Wijkanalyse

Ligging

Om een goed beeld te krijgen van de kwaliteiten, kenmerken en opgaven in de wijk is een wijkinventarisatie- en analyse uitgevoerd voor Goverwelle. Op basis van data-analyse, wijkschouw, inzicht in lopende ontwikkelingen, stakeholderanalyse, SWOT-analyse, beleidsanalyse, interviews, denktanks met gemeentelijke beleidsmedewerkers en een bewonersavond zijn de kwaliteiten, opgaven en kansen voor Goverwelle in beeld gebracht. In de beschrijving van de kenmerken van de wijk wordt soms al een doorkijk gegeven naar mogelijke verbeterpunten, die in de speerpunten en focusprojecten worden uitgewerkt. In dit hoofdstuk wordt gestart met een overzicht van kansen, knelpunten en opgaven. Achtergrondinformatie over de wijk wordt gegeven in een beschrijving van ruimtelijke kenmerken, sociaalmaatschappelijke kenmerken en voorzieningen.

Goverwelle is het meest oostelijk gelegen stadsdeel van Gouda. De spoorbaan vormt de noordgrens, de oostgrens is de Willenskade/Steinse Tiendweg/Stoepviertel en het Steinse groen (geen Gouds grondgebied maar wel aangelegd door Gouda), de zuidgrens is de Hollandsche IJssel en de westgrens zijn de sportvelden. De wijk wordt omgeven door een groene randzone. De spoorlijn en de Hollandsche IJssel zijn behalve begrenzingen, ook bepalende historische structuren in de wijk. Dit is ook het geval bij de Voorwillenseweg (O-W/Z-N) en de Goejanverwelledijk. Een beknopte beschrijving van de historische ontwikkeling van de wijk is opgenomen in bijlage 1.

Schouw/ foto’s

Data

Beleid

Ontwikkelingen

Stakeholders

Kwaliteiten, Opgaven en Kansen

Ligging van Goverwelle Analyse

12

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Goverwelle in cijfers 10.750 inwoners

50% heeft energielabel A of B

heeft Goverwelle. 14,3% van Gouda woont in Goverwelle. 30% van de bewoners in Goverwelle is jonger dan 24 jaar, 22% is tussen de 25 en 44 jaar, 31% is tussen de 45 en 65 jaar en 16% is ouder dan 65. Hiermee wijkt Goverwelle nauwelijks af van het gemiddelde in Gouda. Circa 34% van de bewoners uit goverwelle heeft een migratieachtergrond. Dit is hoger dan gemiddeld in Gouda (29%).

Omdat Goverwelle een relatief jonge wijk is die gebouwd is in de jaren ’80 en ’90 zijn de woningen relatief duurzaam. 85% van de woningen heeft een energielabel A, B of C.

700 van de 850 bedrijven zijn ZZP’ers

In Goverwelle staan circa 850 bedrijven geregistreerd, waarvan circa 700 zelfstandige ondernemers.

43% van de gezinnen met kinderen

32% is ontevreden over de groenvoorziening

In Goverwelle wonen 4.340 huishoudens. 43% daarvan zijn gezinnen met kinderen. Dit is meer dan gemiddeld in Gouda (32%). Goverwelle heeft 28% 1-persoonshuishoudens ten opzichte van 40% in Gouda. Goverwelle is een echte gezinswijk.

Goverwelle kent een hoge dichtheid en daardoor is er minder ruimte voor groen.

14% van de bewoners hebben mantelzorg

In Goverwelle is meer mantelzorg dan gemiddeld in Gouda. Ook wordt relatief een groot beroep gedaan op WMOvoorzieningen. 11 op de 1000 huishoudens heeft meer dan zes voorzieningen vanuit de WMO. Alleen in Korte Akkeren is dit hoger.

75% eengezinswoningen en 65% koopwoningen

In Goverwelle staan 4.269 woningen. Goverwelle kent naar verhouding meer koopwoningen dan in andere wijken in Gouda. Van de 35% huurwoningen in de wijk is een kwart ééngezinswoning en driekwart appartementen. In totaal heeft Goverwelle 75% eengezinswoningen en 25% appartementen.

Sport- en Molenbuurt ongezonder

In de Sportbuurt (38%) en Molenbuurt (36%) worden meer mensen beperkt vanwege de gezondheid dan in de rest van Goverwelle (27%). In die buurten is ook meer eenzaamheid (ca 53%) dan in de rest van Goverwelle (ca 43%).

Bron: Gouda in cijfers

13

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Kansen en knelpunten Voor Goverwelle is een SWOT-analyse uitgevoerd door professionals van de gemeente Gouda. Deze analyse brengt sterktes en zwaktes van de wijk en de kansen en bedreigen voor de wijk in beeld. Daarnaast is een bewonersavond gehouden (juni 2024) waarin bewoners hebben aangegeven

wat de knelpunten en uitdagingen in Goverwelle zijn. De SWOT-analyse is weergegeven in bijlage 2 en de samenvatting van de bewonersavond in bijlage 3. De belangrijkste knelpunten en kansen voor verbetering zijn:

Sociale veiligheid

Op diverse plekken in de wijk is en/of voelt het sociaal onveilig als gevolg van hangjongeren, drugsgebruik, inbraak, onder andere in speeltuinen/-pleinen.

Verkeersveiligheid

Op diverse plekken in de wijk is het verkeersonveilig, onder andere Goverwellesingel, een aantal oversteekplaatsen, in straatjes, op de dijk, op de Voorwillenseweg, op wijkontsluitingswegen.

Verzakking en wateroverlast

De hele wijk is verzakt en er is veel ongelijkheid (kuilen, losliggende tegels). De wijk is niet goed voorbereid op extreme regen en droogte. Er zou een structurele aanpak voor ophoging in combinatie met een beheersbare afstroom van regenwater en herinrichting van de openbare ruimte moeten komen. Goverwelle moet meer regenwater kunnen bergen.

Groen in de wijk

Goverwelle is versteend. Het is belangrijk om meer bomen, planten, hagen en perkjes toe te voegen in de hele wijk. Er is beperkt ruimte in Goverwelle. Maak goede afweging tussen parkeren, groen, water en wegen.

Schone wijk

Er is veel te veel zwerfvuil in Goverwelle. Beleid & handhaving afval is conflicterend, onduidelijk en werkt niet. Ook zwerffietsen bij winkelcentrum en station zijn een probleem.

Ontmoetingsplekken, speelruimte en voorzieningen

Creëer meer verblijfs- en ontmoetingsplekken in de openbare ruimte. Een café, koffiezaak en/of eetgelegenheid in de wijk is een goede toevoeging. Het is wenselijk om een wijkcentrum in de wijk te vestigen voor activiteiten en ontmoeting voor alle doelgroepen.

14

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

P& versteend sta R tionsgebied

missende

Kansen,-en en knelpuntenkaart Kansenknelpunten bes

che

rme

n cu

verbinding

recreatierou

tes richting

langs spoo

r

buitengeb

ied

doortrekk

ltuu

rhis

toris

en 30KM on tsluitingsw eg in plann

ing

ch li

nt

m wijkcentru inant om parkeerd

P

‘olifantenpaadjes bij missende oversteekpunten

park weinig relatie met wijkcentrum

P

slechte + missende oversteekpunten

g utes ndwe atiero se Tie recre Stein rken te rs ve kans

gedachte ‘groen kruis’ verwaterd

stenige en sleetse woonstraten en buurtplantsoenen

bescherm

en cultuur

ver b

ete

rde

rela tie

me

tH

ren rbete ied el) ve eb (visue s buiteng e entre

Verduurzaming en gevelaanzicht kantoren/maatschappelijk cluster

olla

nd

sch

e IJ

sse

l

historisch

dijklint

Jaagpad terugbrengen

0

miss

ende

verb in

ding

buite

ngeb

ied

15

50

100

150

200

250

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Levendigheid en gezelligheid in de wijk

Sociaal-maatschappelijke versterking in de wijk

De wijk Goverwelle is een woonwijk met alle basisvoorzieningen op orde. De wijk heeft scholen, een wijkwinkelcentrum, een station, sportvoorzieningen en een parkachtige omzoming waar kan worden gewandeld en gesport. Wat opvalt is dat er relatief weinig ‘kleur’ in de wijk is. Zowel letterlijk als figuurlijk. Letterlijk, omdat gebouwen en openbare ruimte een gelijke kleurtoon hebben, waardoor diversiteit in uitstraling beperkt is. Figuurlijk, omdat in de wijk relatief weinig evenementen en activiteiten worden georganiseerd op centrale plekken in de wijk die zorgen voor verbinding, ontmoeting en beleving. In de wijk ontbreken publieke ruimtes die een kloppend hart voor de wijk en buurten in de wijk zijn. In de wijk is ook betrekkelijk weinig aandacht voor ecologie. De zoektocht is hoe op deze thema’s verbeteringen mogelijk zijn.

In de wijk Goverwelle zijn bepaalde buurten met sociaal-maatschappelijke problematiek zoals eenzaamheid, overlast, onveilig gevoel en zelfs criminaliteit. Dit betreft vooral de Sportbuurt, Molenbuurt en een stuk van de Polderbuurt. De leefbaarheid in deze buurten is lager dan in de rest van de wijk. Met name in een deel van de Sportbuurt gaat het samenleven moeizaam. Er is een risico dat jongeren in de criminaliteit belanden omdat kinderen opgroeien met veel risicofactoren. Inkomens zijn laag en er zijn problemen achter de voordeur. In deze buurten is zwerfvuil, parkeerproblematiek, te weinig groen en is er weinig te doen voor jeugd. Het gebiedsprogramma Goverwelle gaat vooral over de fysieke leefomgeving en is geen armoede- of veiligheids- of jeugdbeleid. En toch kunnen ruimtelijke ontwikkelingen in de wijk bijdragen aan het vergroten van leefbaarheid en veerkracht van de wijk. In Goverwelle zijn relatief weinig kantoren, maar er werken wel veel zelfstandige ondernemers in/vanuit Goverwelle. Belangrijk is om de wijkeconomie op peil te houden en ruimte te geven aan ondernemerschap in de wijk. Dit draagt bij aan versterking van de leefbaarheid en brede welvaart in de wijk.

Aantrekkelijke en toekomstbestendige openbare ruimte

Bodemdaling en een wisselende kwaliteit van de inrichting openbare ruimte, zorgen op veel plekken in Goverwelle voor een slordig straatbeeld. Bodemdaling hoort bij Gouda. We accepteren dat de straten er niet zo strak bij liggen als in andere delen van het land en dat het soms wat moeite kost om van buiten over de drempel van je huis te komen. Toch zijn in grote delen van Goverwelle de problemen op dit punt extra groot. Daar komt bij dat door de bodemdaling en de verplichting om op eigen terrein te parkeren nagenoeg alle voortuinen verhard zijn. De wijk is daarmee niet klimaatadaptief en draagt niet bij aan de biodiversiteit. 16

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Passend en betaalbaar woningaanbod

Overal in Gouda – net als in een groot deel van Nederland - is het ingewikkeld om een nieuwe woning te betrekken, of voor het eerst een woning te vinden. Dat geldt ook voor Goverwelle. De eengezinswoning is in Goverwelle dominant, ongeveer driekwart van de woningvoorraad. De uitdaging is om het woningaanbod in Goverwelle te vergroten en diverser te maken. Dat kan door te onderzoeken hoe nieuwe woningen kunnen worden toegevoegd, bijvoorbeeld door wooncomplexen een of meerdere verdiepingen extra te geven (optoppen) en door het splitsen van woningen. Locaties waar mogelijkheden zijn om nieuwe woningen voor doelgroepen als jongeren of ouderen toe te voegen zijn de stationsomgeving, het winkelcentrum en de Goverwellesingel. We moeten onze schaarse ruimte efficiënter gaan gebruiken en proberen de groei van het autoverkeer zoveel mogelijk te remmen. Als meer mensen in de directe omgeving van de stations kunnen gaan wonen worden die doelen tegelijk gerealiseerd. Dat geldt ook voor Goverwelle. Het gebied rondom het station en het wijkwinkelcentrum biedt kansen voor ontwikkeling. De uitdaging is intussen om het wijkwinkelcentrum en de stationsomgeving tot een prettiger gebied te maken. Dat vraagt ook een hogere inrichtingskwaliteit voor de openbare ruimte.

Het watersysteem (kolken) is niet toekomstbestendig omdat het de toenemende intensiteit van (piek)buiten niet kan verwerken en gevoelig is voor bodemdaling. De uitdaging is om in delen van Goverwelle de inrichtingskwaliteit omhoog te brengen door het combineren van de opgaven zoals het klimaatadaptiever maken van de wijk, het verbeteren van de biodiversiteit, het herstel van verzakkingen en het verbeteren van de verkeerssituatie (bijvoorbeeld herinrichting van straten naar 30 km/uur).

Versterken van verbindingen

Het bijzondere aan Goverwelle is dat de randen van de wijk heel groen en aantrekkelijk zijn. De wijk wordt omzoomd door een parkachtige groenstructuur met wandelpaden, sportvoorzieningen en verbindingen naar het buitengebied. In de wijk zelf is het stenig en is er weinig groen en water. Er zijn kansen om verbindingen groener, aantrekkelijker en meer biodivers te maken: tussen de groene omzoming en de wijk, van de wijk naar het buitengebied, tussen de wijkontsluitingsweg en de woonerven. Sterkere groen- en waterstructuren maken de wijk aantrekkelijker, klimaatadaptiever, meer biodivers en ze vergroten de samenhang tussen de afzonderlijke buurtjes. Hiermee ontstaan ook betere mogelijkheden voor wandelen, fietsen en sporten. De wijk kent ook historische linten, zoals de Voorwillenseweg en de Goejanverwelledijk. Kwaliteiten van deze linten kunnen worden behouden door een goede inrichting en bebouwing die past bij de kwaliteit van deze linten. Groen, blauw en cultuurhistorie kunnen bij elkaar komen in een aantrekkelijk “raamwerk” voor de wijk.

Duurzame energievoorziening

Een opgave is om woningen te verduurzamen en de wijk CO2-neutraal te maken. Particuliere woningeigenaren en woningcorporaties worden gefaciliteerd bij het investeren in verduurzamen van woningen, waarbij de woningen op een goed onderhoudsniveau worden gebracht en de energiezuinigheid van de woningen wordt vergroot. Indien de energietransitie vraagt om ingrepen in de ondergrond worden deze zo mogelijk gekoppeld aan andere werkzaamheden in de ondergrond, de openbare ruimte en nieuwbouw. 17

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Ruimtelijke kenmerken In deze paragraaf wordt een beschrijving gegeven van de ruimtelijke kenmerken van de wijk. Goverwelle kent een bijzondere opbouw met een parkachtige omgeving aan de randen van de wijk en een hoge woningdichtheid binnen de wijk.

GEBIEDSPROGRAMMA

GOVERWELLE EIGENDOM PANDEN

Wonen

Goverwelle bestaat uit circa 75% grondgebonden eengezinswoningen en 25% appartementen. De koopsector is met 65% oververtegenwoordigd ten opzichte van de rest van Gouda. De huursector omvat 35% van de woningvoorraad, waarvan 28% sociale huurwoningen. Slechts 7% is vrije sector/particuliere huur. In Goverwelle zijn beperkt kleine koopwoningen. De helft van de woningen is groter dan 105 vierkante meter. De afgelopen jaren is er sprake van een vertrekoverschot, dat wil zeggen dat er meer mensen de wijk uit gaan dan er komen wonen. Mogelijk heeft dit te maken met kinderen die uit huis gaan. Woningcorporaties Mozaïek Wonen en Woonpartners Midden-Holland zijn eigenaar en beheerder van de sociale huurwoningen in Goverwelle. Voor een aantal woningen geldt dat ze gelabeld zijn als woningen voor verkoop.

LEGENDA Gemeente Gouda Particulier persoon Stichting Mozaïek wonen Woonpartners Midden-Holland Achmea Overig bezit Buiten gemeentegrens

Overzicht eigendom van panden in Goverwelle

18

25

50

75 100

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Mobiliteit Auto De Goverwellesingel ligt centraal noord-zuid in de wijk. Er is bewust gekozen voor een centrale stedelijke ruimte die als bindend element in de wijk met stedelijke allure functioneert. Wie met de auto via de Goverwellesingel de wijk binnen rijdt ervaart het brede groenprofiel. De bebouwing en de laanbomen spelen een prominente rol in het ruimtelijke profiel van de Goverwellesingel. Ook is er hogere bebouwing geprojecteerd met publieke functies, vooral op de kruispunten. In de wijk zelf is een ringstructuur te zien die alle buurten verbindt.

Fietsen De wijk heeft voor het fietsen en wandelen een goede verbinding met het buitengebied. De historische linten Voorwillenseweg en Goejanverwelledijk dragen hier voor een groot deel aan bij. De vele kleine verbindingen naar het buitengebied zijn aanwezig, maar niet altijd even goed te vinden en makkelijk te gebruiken. De Goverwellesingel en de ringweg zijn voorzien van vrijliggende fietspaden.

Veel bewoners zijn verplicht om hun auto op eigen terrein te parkeren waardoor het straatbeeld autodominant is. Door het smalle profiel van de woonstraten en parkeren in de voortuinen blijft er geen ruimte over voor groen. Het brede profiel van de ringstructuur met vrijliggende fietspaden zorgt voor een erg stenig beeld.

Openbaar vervoer Goverwelle heeft een treinstation, wat een grote kracht is voor de wijk. NS sprinters van en naar diverse richtingen (Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Amsterdam) halteren op station Goverwelle. Er stopt geen bus bij het station Goverwelle, wat als een gemis wordt ervaren. Bij het station bevinden zich fietsenstallingen, een P&R terrein en het voormalig loketgebouw met een eettentje. De verblijfsruimte rondom het station en de route vanaf station via de Goverwellesingel de wijk in heeft een lage belevingswaarde.

Op diverse plekken in de wijk wordt verkeersonveiligheid ervaren, onder andere op de Goverwellesingel (hard rijden), een aantal oversteekplaatsen (onoverzichtelijk door beperkt maaien van de berm), in straatjes (door geparkeerde auto’s), op de dijk (door verschillen in maximum snelheid), op de Voorwillenseweg (door brommers/scooters), op de Middenmolenlaan (te hard rijden) en bij scholen (door breng- en haalverkeer).

19

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

1

4 2

1 3 5

Station (entree perron in tunnelbak)

Voorwillenseweg

2

5 6

Goverwellesingel

Sportlaan

4

3

Voorwillenseweg

6

Sjahrirsingel

20

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

GEBIEDSPROGRAMMA

GEBIEDSPROGRAMMA

GEBIEDSPROGRAMMA

GOVERWELLE

GOVERWELLE

GOVERWELLE

WERKSESSIE 1

WERKSESSIE 1

WERKSESSIE 1

GROENSTRUCTUREN

RECREATIESTRUCTUREN

VERKEERSSTRUCTUREN

LEGENDA Doorgaande verkeersroute van 50 km/u (vrachtverkeer) Voorrangspleinen 30 km/u gebiedsontsluiting volgens GOW-norm (VCP) 30 km/u wijkstraat (VCP)

LEGENDA Linten Fietsroute

30 km/u belangrijke buurtstraat

Wandelroute

Busroute

Laanbeplanting

Belangrijke as

Regionale routes (wensbeeld fiets)

Missende laanbeplanting

Groene gebieden

Stedelijke routes (wensbeeld fiets)

Begeleidende beplanting aansterken

300 m excl. groengebieden in de wijk

Informele fietspaden

Langzaamverkeersas

300 m incl. groengebieden in de wijk

Wensbeeld wandel

Vergroende straten (of op de planning)

Scholen

Scholen

LEGENDA

Mogelijkheid tot vergroening i.c.m. VCP

Speelplekken 0

Conclusie werksessie groenstructuren

50

100

150

Station 0

200

Conclusie werksessie recreatiestructuren

21

50

100

150

200

Conclusie werksessie verkeersstructuren

25

50

75 100

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Cultuurhistorische linten

Goejanverwelledijk Een van de belangrijkste landschappelijke structuren is de Hollandsche IJssel, een prachtige rivier waar Gouda voor een belangrijk deel zijn bestaansrecht aan ontleend. Ook de wijk Goverwelle is gelegen aan de Hollandsche IJssel, met de Goejanverwelledijk die de rivier van de wijk scheidt. De Goejanverwelledijk is van grote landschappelijke en cultuurhistorische waarde en is bepalend voor het karakter van Goverwelle. Het vormt een herkenbaar ontginningsspoor. Kenmerkend zijn de hoogte met weids uitzicht, de steile taluds en het smalle wegprofiel. Op diverse plekken is historische bebouwing aanwezig. In de loop der jaren is op enkele plekken met name bebouwing met een werkfunctie vervangen door nieuwe bebouwing met een woonfunctie.

De historische linten Goejanverwelledijk en de Voorwillenseweg worden hoog gewaardeerd door de inwoners van Goverwelle. De linten hebben een groene en landelijke uitstraling met een gevarieerde bebouwing. Zij spelen van oorsprong al een belangrijke rol in de verbinding tussen stad en land. De linten zijn ingericht als belangrijke hoofdfietsroute en zijn ook in trek bij recreanten, die op deze wijze het buitengebied verkennen of een ommetje maken. De linten vormen daarnaast een belangrijk onderdeel van de ecologische structuur van de stad Gouda. De ontwikkelingen en transformaties binnen het lint zijn gericht op het versterken van de bestaande waarden. Dat betekent dat bij een ontwikkeling of transformatie de bestaande situatie beschermd of kwalitatief verbeterd wordt. Dit vraagt sturing en uitgangspunten voor ruimtelijke ontwikkeling op de linten. De ruimte voor extra bebouwing zal zeer beperkt zijn. In de openbare ruimte zijn mogelijkheden voor verbeteringen, die bijdragen aan het versterken van de waarden.

De dijk is voor een groot deel autovrij en is daarmee een prachtig onderdeel van het regionale fiets-, en voetgangersnetwerk wat de dorpen en steden met het buitengebied verbindt.

Voorwillenseweg Dwars door de wijk loopt het cultuurhistorische lint, de Voorwillenseweg. De Voorwillenseweg is een historisch lint dat al terug te zien is op kaarten van meer dan 200 jaar oud. Waar het eerst nog een weg was door het buitengebied met slechts enkele (voormalige) boerderijen als aangelegen bebouwing, loopt dit ‘lint’ inmiddels dwars door de wijk Goverwelle. Van de vrijstaande woningen (op grote kavels) langs het lint komt het overgrote deel uit de jaren ‘60 tot ‘90. Deze woningen zijn ook via het lint ontsloten. De aan dit lint gelegen rijwoningen zijn veelal uit de jaren ‘90. Deze grenzen aan het lint, maar zijn niet via het lint ontsloten. De weg is aan twee kanten omkaderd door water. Weelderige inheemse beplanting zorgen tezamen met de karakteristieke knotwilgen dat men zich in het buitengebied waant.

22

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

23

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Openbare ruimte en ontmoetingsplekken

Stationsplein en voorplein winkelcentrum Op wijkniveau zien we twee openbare ruimtes, die potentieel hebben om als plein voor de hele wijk te dienen. Het stationsplein en het Middenmolenplein liggende voor het wijkwinkelcentrum. Beide zijn op dit moment erg versteend en hebben een lage verblijfskwaliteit. Er ligt een kans om deze plekken te verbeteren.

De wijk heeft verschillende typen openbare ruimte, met ieder zijn eigen kwaliteiten en/of problemen. Als het gaat om verblijfsruimtes kan er grofweg onderscheid gemaakt worden tussen (potentiële) ontmoetingsplekken op wijkniveau en plekken die mensen aantrekken op buurtniveau.

Randpark Goverwelle De wijk Goverwelle wordt omzoomd door een grote parkzone. Dit randpark bestaat uit verschillende parkjes, maar vormt één grote structuur die als uitloopgebied voor de wijk dient. Het Baden Powellplantsoen, de zandspeelplaats, dierenweide Goverwelle, de uiterwaarden met sportvoorzieningen en het Steinse groen met zijn natuurspeeltuin maken allen onderdeel uit van deze structuur. Vele kleine doorsteken verbinden de wijk met dit gebied. Het behouden en onderhouden van het groen met de recreatieve functies is het belangrijkste uitgangspunt voor dit gebied. In de delen van het gebied met een belangrijke ecologische functie zal terughoudend worden omgegaan met het intensiveren van de recreatieve functie

Steinse Groen

Relatie met het buitengebied Een belangrijke kwaliteit van Goverwelle is ook het naastgelegen buitengebied. Polder Stein en de Krimpenerwaard liggen direct aan de wijk, en de Reeuwijkse plassen liggen op fiets,- en loopafstand. Deze gebieden vormen samen een perfect buitengebied dicht bij de wijk om te recreëren en te bewegen, wat een grote bijdrage levert aan de (mentale) gezondheid. Echter, dit buitengebied is niet op alle plekken even goed bereikbaar. Met het aansluiten van een paar ‘missing links’ kan er een aantal mooie recreatieve rondjes gemaakt worden. Het toevoegen van buitensportvoorzieningen, trimbaanelementen en uitzichtpunten kan de kwaliteit van deze recreatieve routes versterken.

Baden Powellplantsoen

De zandspeelplaats

Dierenweide Goverwelle

Sportpark De Uiterwaard

Stationsplein en wijkwinkelcentrum

Schoolpleinen

Park op wijkniveau

Randpark Goverwelle

Buurtpleintjes

24

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Park op wijkniveau Naast de grote groenstructuur die om de wijk heen ligt, zijn er binnen de wijk twee parkjes die op wijkniveau van belang zijn. Beide zijn in de basis goed onderhouden, toch zijn er enkele kleine verbeterpunten. Het park naast het winkelcentrum (Speelmoleneiland) is door dichte begroeiing visueel afgesloten van het winkelcentrum. Het Heenpolderplantsoen heeft al een prettige opzet. De kans hier ligt niet zozeer in het park zelf, maar in de routes er naartoe. Hierdoor wordt het park een vanzelfsprekender onderdeel van de wijk wordt en ontstaan meer doorgaande routes (het ‘groene kruis’ door de wijk). Dat vraagt bijvoorbeeld om herinrichting van het Lakerpolderplein. Buurtpleintjes Op buurtniveau hebben alle buurtje een of enkele kleinere buurtpleintjes. Vaak is hier een kleine speelplek aanwezig. Deze is echter vaak stenig, en een haag is soms de enige vorm van groen. Op andere plekken worden de buurtpleintjes gedomineerd door parkeerplaatsen. Er kan gekeken worden hoe de speelplekken prettiger en klimaatadaptief ingericht kunnen worden, en waar mogelijk het parkeren minder dominant aanwezig kan zijn op deze buurtpleintjes.

Centrale openbare plekken op wijkniveau, weinig verblijfskwaliteit

Schoolpleinen De schoolpleinen zijn officieel geen openbaar terrein, maar hebben wel degelijk een ontmoetingsfunctie voor de kinderen en hun ouders in de buurt. Sommige pleinen zijn toegankelijk. Veel schoolpleinen zijn vrij verhard. Recent is het schoolplein van basisschool ’t Palet groen ingericht. Een (groene) herinrichting van deze schoolpleinen heeft een positief effect op kinderen. De gemeente Gouda heeft een subsidieregeling waar scholen gebruik van kunnen maken bij het vergroenen van het schoolplein. Centrale openbare plekken op wijkniveau, weinig verblijfskwaliteit

25

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Centrale openbare parken op wijkniveau

Buurtpleintjes, vaak erg versteend

Ontmoetingsplek (privaat) buurtniveau

Een goede haag doet veel met het straatbeeld, maar qua biodiversiteit, wateropvang etc. kan er nog veel gebeuren

26

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Materialisatie

De grote verscheidenheid van verschillende type elementenverharding (tegels en straatstenen) geven een onrustig straatbeeld. Door de kleine herstelwerkzaamheden worden verschillende materialen niet consequent gebruikt en er ontstaat een sleetse uitstraling. Ook de leeftijd van de materialen speelt hierin een rol. De grote hoeveelheid paaltjes en biggenruggen die zijn geplaatst om het foutparkeren tegen te gaan zorgen op veel plekken voor een onrustig straatbeeld.

Sleetse openbare ruimte

Rommelig beeld door verschil in materialisatie

‘Onnodige’ verstening

Paaltje en biggenruggen tegen foutparkeren

27

‘Onnodige’ verstening

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Bodemdaling

In het Beheerplan Groot onderhoud en vervanging Openbare Ruimte (GOVO) 2023-2029 van de gemeente Gouda is vastgelegd dat wordt opgehoogd bij een drooglegging van 20cm ten opzichte van het voor Goverwelle vastgestelde waterpeil van -1,97 NAP. Dit betekent dat het straatniveau 50 centimeter kan zakken ten opzichte van de bebouwing voordat wordt ingegrepen met een ophoging. Deze reactieve beleidslijn, die uit financiële noodzaak is ontstaan, heeft als gevolg dat verspreid in de wijk en verspreid in de tijd wordt opgehoogd. Sommige buurten worden daardoor niet opgehoogd, terwijl het straatbeeld er soms slechter aan toe is dan in buurten waarin wel wordt opgehoogd. Deze onvoorspelbaarheid heeft als bijkomend effect is dat bewoners hun tuin niet verbeteren omdat onduidelijk is wanneer de straat wordt opgehoogd en aangepakt.

Goverwelle heeft te maken met flinke bodemdaling die ook nog lokaal sterk afwijkt. De hele wijk is verzakt en er is veel ongelijkheid (kuilen, losliggende tegels). Dat zorgt voor overlast, onveiligheid en een rommelig straatbeeld. Goverwelle daalt met gemiddeld één centimeter per jaar. Daarmee is Goverwelle samen met Bloemendaal de snelst zakkende wijk van Gouda. Binnen Goverwelle is de bodemdalingssnelheid zeer divers: van 0 tot 25 mm per jaar. In de wijk als geheel zijn verschillen in hoogte tot 1,5 meter terug te vinden.

Bodemdaling in Gouda per jaar

In Goverwelle zakken de gebouwen niet, omdat ze zijn gefundeerd op betonpalen in de diepe zandlaag. De openbare ruimte en de tuinen zakken wél met de bodem mee. Woningen en tuinen liggen in de regel een stuk hoger dan de straten. Dit is goed terug te zien bij de parkeerplaatsen voor de huizen die (soms sterk) schuin aflopen richting de straat. Bewoners hebben het hoogteverschil tussen straat en woningen zelf – ieder op eigen wijze overbrugd in hun voortuin om de woning toegankelijk te houden.

Bodemdaling in Goverwelle per jaar (in mm)

28

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Watersysteem Oppervlaktewater Goverwelle kent 15 hectare aan oppervlaktewater, dat is 10% van de wijk. Goverwelle, westelijk van de Goverwellesingel, is onderdeel van de polder ‘Willens A+B’. Daarin liggen ook de Goudse wijken Achterwillens en Oosterwei. Deze polder ontvangt water uit de Goudse Hout (polder Willens C) en de stadsboezem van Gouda. Het water wordt hoofdzakelijk afgevoerd naar de Hollandsche IJssel. Goverwelle, oostelijk van de Goverwellesingel, is onderdeel van de polder ‘Willens Oost’. Deze polder bestaat uitsluitend uit delen van Goverwelle. Beide polders kennen een vast peil van -1,97 NAP. Het water van deze polder wordt afgevoerd richting polder Stein. Bij droogte wordt gebiedsvreemd water ingelaten vanuit omliggende gebieden en het gekanaliseerde deel van de Hollandsche IJssel. Dit is met name belangrijk voor het westelijk deel van Goverwelle dat een peilvak vormt met delen van Gouda waar gebouwen op houten palen - of juist ondiep (‘op staal’) zijn gefundeerd. Beide funderingsvormen zijn gevoelig voor peilschommelingen. Goverwelle kent in beide polders een oppervlaktewatersysteem dat zorgt voor de afvoer van water naar het gemaal of polder Stein. De afwatering van Goverwelle is gesplitst. Oostelijk deel watert af op de polder Stein en het westelijk deel watert af naar de Hollandsche IJssel.

29

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Hemelwaterafvoer Het oppervlaktewater wordt gevoed door een zeer fijnmazig stelsel voor hemelwaterafvoer. Op woonblokniveau wordt het water verzameld en vervolgens met een zogenaamd kolkenstelsel afgevoerd naar het oppervlaktewater. Via het oppervlaktewater wordt het afgevoerd naar gemaal Willens (westelijk deel Goverwelle) en Polder Stein (Oostelijk deel).

Capaciteit Goverwelle al geheel • Met steun van het Gemaal Willens kan het westelijk deel van Goverwelle op dit moment nog een bui van 37 mm per uur (eens per 5 jaar) aan. Als het harder regent stromen de sloten over. Het oostelijk deel kan een bui van 37 mm op dit moment al niet aan. • Door de bodemdaling en een gelijkblijvend waterpeil (-1,97NAP) neemt de bergingscapaciteit van het oppervlaktewater langzaam af. In 2050 kan ook het westelijk deel een bui van 37 mm per uur niet meer verwerken.

Kenmerken kolkenstelsel • De buizen op blokniveau dalen niet met de bodem mee omdat deze gekoppeld zijn aan de onderheide huizen. De buizen in de straat dalen wel met de bodem mee. Dit levert problemen op bij de overgang van blok naar straat. • Het kolkenstelsel kent geen putten, waardoor het moeilijk te inspecteren is. Het ligt voor de hand dat het stelsel door bodemdaling beschadigd is, maar waar precies is niet vast te stellen. Rond de Wilhelmina van Pruisenlaan is de hoofdafvoer om die reden vervangen door een stelsel met putten. • Het hemelwaterstelsel is gericht op het zo snel mogelijk afvoeren van water als het regent en het inlaten van water bij droogte. Het systeem is niet of nauwelijks gericht op berging of infiltratie. • Het kolkenstelsel is gedimensioneerd op een bui die eens in de twee jaar voor kan komen: 20 mm per uur. Ook als het goed functioneert voldoet het niet meer aan de huidige normen voor afvoer van water, zoals bijvoorbeeld de afvoer van een bui van 29,4 mm per uur zonder hinder.

Systeem van hemelwaterafvoer. Op een aantal locaties is het kolkenstelsel vervangen door een stelstel met putten (donkerblauw).

30

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Vuilwaterafvoer Goverwelle kent een volledig gescheiden systeem voor de afvoer van vuilwater. Dit is volledig onderheid en functioneert goed. Doordat het systeem onderheid is zorgt bodemdaling ervoor dat er barrières ontstaan voor het wegstromen van regenwater over straat en dat de kolkensystemen breken. De wijk heeft op specifieke plekken wateroverlast, mede als gevolg van de (lokale) bodemdaling. Deze overlast zal toenemen door voortschrijdende bodemdaling en klimaatverandering en toenemende hoogteverschillen tussen buurten die wel en niet zijn opgehoogd. Een en ander wordt verergerd doordat onderheide vuilwaterriolen steeds meer drempels gaan functioneren die verhinderen dat hemelwater zich gelijkmatig verdeelt. Leidingtype

#Crossovers

Hemelwater

503

Drinkwater

215

Gas

262

Pers

19

Totaal

999

Op verschillende locaties kruist het onderheide vuilwaterriool de buizen voor de hemelwaterafvoer. Hemelwaterbuizen kunnen hierdoor makkelijk breken. Hier een uitsnede uit de Molenbuurt.

31

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Energiesysteem GEBIEDSPROGRAMMA

In de wijk zijn nauwelijks woningen met een laag energielabel (D of lager), GOVERWELLE omdat de wijk in de jaren ’80 is gebouwd. Een uitzondering hierop vormen de ZONNEPANELEN flats in Sportbuurt. Deze flats hebben potentie om te verduurzamen, zowel in isolatie als in energieopwekking met zonnepanelen en duurzame warmte. Vrijwel heel Goverwelle verwarmt op dit moment via aardgas. Opwek van duurzame energie vindt plaats via zonnepanelen op daken. Op basis van luchtfoto’s lijkt dat meer dan de helft van de woningen inmiddels zonnepanelen heeft.

Overzicht zonnepanelen

LEGENDA Sluis Poldermolen

Overzicht energielabels

32

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Recente ontwikkelingen

Van eerdere ingrepen voor kwaliteitsverbetering in Goverwelle is veel te leren: wat goed is gegaan, maar ook wat beter kan. Een tweetal van deze in het oog springende ingrepen zijn:

diverser woningaanbod

oude situatie

oude situatie

parkeerterrein achterzijde fietsers op rijbaan verdichting

(onder)beplanting halfverharding

rustiger beeld openbare ruimte

verbetering materialisatie

Herinrichting Wilhelmina van Pruissenlaan

Verdichting door nieuw appartementencomplex Sportlaan

Herinrichting Wilhelmina van Pruisenlaan Onlangs is de W. van Pruisenlaan heringericht. Deze weg is onderdeel van de ringstructuur van ontsluitingswegen. De rijbaan was erg autodominant: 50km/h, asfalt, amper groen en vrijliggende fietspaden. De weg is afgewaardeerd naar 30km/h, waardoor de fietsers nu op de rijbaan kunnen. Dit heeft ruimte gecreëerd voor ruime groenvakken met onderbeplanting. De materialisering heeft een vriendelijkere en hoogwaardigere uitstraling en er is half-verharding bij de inritten toegepast om het beeld nog groener te maken. Het plan is om deze herinrichting door te trekken, startende met een deel van de Middenmolenlaan.

Verdichting door nieuw appartementencomplex Sportlaan Rond 2005 heeft er verdichting plaatsgevonden in de vorm van een nieuw appartementencomplex aan de Sportlaan, een accent bij een van de entrees van de wijk. Het gebouw is gekoppeld aan de bestaande jaren ‘60 flat. Toevoeging van appartementen draagt bij aan de doorstroming in de wijk. Het effect van de verdichting is wel dat aan de achterzijde het parkeerterrein flink is uitgebreid ten koste van het groen. De Sportlaan zelf is heringericht, met meer groen aan de schoolzijde en een helderdere materialisatie, geen smalle fietspaden meer en minder paaltjes en andere verkeersbegeleidende maatregelen. 33

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Sociaal-maatschappelijke kenmerken Sportbuurt De buurt zit, ondanks de problemen die er nog altijd zijn, in de lift. De jeugdoverlast vermindert en veel bewoners blijven lang wonen in de wijk. Er is veel (kwantitatief) groen, een buurttuin bij de Estafetteflat en er is veel saamhorigheid bij het Korverplantsoen. De nabijheid van sportverenigingen wordt zeer gewaardeerd en bewoners hopen dat het Cruijffcourt er komt. Negatief is dat er nog altijd veel vuil en afval op straat is, er staan teveel zwerffietsen, er is weinig kwalitatief groen. Ook is er sprake van parkeeroverlast. Het samenleven gaat soms moeizaam, er zijn problemen achter de voordeur, met weinig kansen voor jeugd en een risico om in de criminaliteit belanden, omdat kinderen opgroeien met veel risicofactoren. De inkomens zijn laag, er is criminaliteit en er is regelmatig overlast van jeugd.

Goverwelle kan op sociaal-maatschappelijke kenmerken en statistieken worden getypeerd als een redelijk gemiddelde wijk zonder grote uitschieters, tenminste als we de cijfers over de hele wijk bekijken. De verschillen op buurtniveau zijn groter.

Bevolkingssamenstelling Goverwelle

De bevolking van Goverwelle is nog altijd relatief kinderrijk. De gemiddelde huishoudensgrootte lag in 2023 op 2,4. Terwijl het gemiddelde in Gouda 2,1 is. Dat neemt niet weg dat in de afgelopen 10 jaar het aantal 65-plussers en het aantal 1-persoonshuishoudens stevig is gestegen, meer dan het Gouds gemiddelde. Dat heeft tot gevolg gehad dat tussen 2013 en 2023 de bevolkingsomvang van Goverwelle is gedaald, van 11.600 naar 10.750. De oorzaken hiervoor zijn deels de algemene trend in Nederland naar huishoudensverdunning, wat in Goverwelle waarschijnlijk wordt versterkt door de bouwperiode van de wijk, waardoor het aandeel 65-plussers relatief snel toeneemt.

Molenbuurt De aanwezigheid van winkelcentrum Goverwelle en ’t Govertje is positief voor de wijk. Het Baden Powelplantsoen is een fijne uitloopplek voor de buurt. Het is een gemêleerde buurt met veel senioren. In de buurt zelf is weinig groen, weinig (speel)voorzieningen of mogelijkheden om samen te doen (buurttuin, ontmoetingsmogelijkheden). De omgeving is onvrolijk en armetierig, er slingert veel afval rond en er sprake is van verkeersoverlast. Vaak wordt door bewoners en professionals ook de jeugdoverlast genoemd. Die lijkt ook te maken te hebben met weinig naschoolse activiteiten en het ontbreken van ontmoetingsplekken in de buitenruimte. Grosso modo neemt de jeugdoverlast overigens wat af, met ook minder vernielingen dan voorheen.

Leefbaarheid en sociale veiligheid

In de onderstaande situatieschets van de leefbaarheid is gebruik gemaakt van de input die wijkprofessionals hebben gegeven. Zoals hierboven aangegeven verschilt de situatie per buurt. Daarom is deze uitgesplitst per buurt beschreven.

34

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Gezondheid

Polderbuurt Er wordt in de buurt veel parkeeroverlast ervaren. De buitenruimte is niet prettig: smal, versteend, met te weinig groen en teveel zwerfvuil. Er is te weinig te doen, met name voor de jeugd (ontmoeting, buurttuin, etc). Positief is dat hier ook de jeugdoverlast wat af lijkt te nemen.

De gezondheidscijfers van Goverwelle als het gaat om overgewicht, eenzaamheid, roken, gebruik van zorgvoorzieningen en mantelzorg zijn vergelijkbaar met Gouda als geheel. De buurten binnen Goverwelle laten onderling wel verschillen zien. Met name in de Sportbuurt en Molenbuurt is het gezondheidsbeeld slechter dan in de andere buurten in Goverwelle. In de Sportbuurt (38%) en Molenbuurt (36%) worden meer mensen beperkt vanwege de gezondheid dan in de rest van Goverwelle (27%). In die buurten is ook meer eenzaamheid (ca 53%) dan in de rest van Goverwelle (ca 43%).

Vrijheidsbuurt De wijk heeft een fijne sfeer, er zijn veel nette straten met iets meer groen dan elders in Goverwelle, alhoewel ook hier de straten als te versteend worden ervaren. Het buitengebied ligt in feite in de achtertuin. Er is geen sprake van jeugdoverlast. De politie krijgt weinig meldingen uit deze buurt. Er is wel enige parkeeroverlast.

Wijk Goverwelle vergeleken met de gemeente Gouda

Muziekbuurt en Componistenbuurt De buurten hebben een fijne sfeer. De aanwezigheid van ‘t Govertje wordt breed gewaardeerd. Dit biedt mogelijkheden voor jongerenwerk en andere activiteiten. Aandachtspunten zijn het zwerfvuil rond de scholen, parkeeroverlast, de groenstrook langs de spoorlijn, overlast van het NS-station en soms een gebrek sociale samenhang. Ook hier valt tenslotte op de nabijheid van het groen net buiten de wijk, maar de stenigheid van de buurt aan de binnenkant.

Bron is: www.gouda.incijfers.nl

35

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Voorzieningen Bibliotheek

Goverwelle is een woonwijk met verschillende voorzieningen. Dat Goverwelle een echte gezinswijk is, is te zien aan het rijke pallet aan basisscholen en kinderopvang in de wijk. De voorzieningen zijn vooral aan de Goverwellesingel gelegen (het station, het wijkwinkelcentrum, kantoren en maatschappelijke functies ter hoogte van de Aderpolderweg en de sporthal). Buitensporten vindt vooral plaats in de groene parken in de randen van de wijk. De langzaam veranderende bevolkingssamenstelling in de wijk leidt tot minder draagvlak voor voorzieningen, zoals scholen en winkels, maar ook tot een veranderende vraag naar voorzieningen. Verschillende oudere bewoners geven aan behoefte te hebben aan meer ruimte voor ontmoeting in de wijk.

In Goverwelle bevindt zich een uitleenpunt van Bibliotheek Gouda. Dit uitleenpunt verschuift van de Irishof naar het naastgelegen pand aan het plein bij het wijkwinkelcentrum, waar ook denksport en biljart plaatsvinden. Langs de Middenmolenlaan is bij de basisscholen een kinderbibliotheek gevestigd.

Ontmoetingsruimte

Vlak bij het station is ontmoetingsruimte ’t Govertje gevestigd. In ’t Govertje bevindt zich een koffiebar voor ontmoeting en een ruimte voor activiteiten, zoals inloopspreekuur voor computervragen, dansles, spelletjes, yoga en naaiatelier.

Scholen

Binnen de wijk Goverwelle liggen meerdere basisscholen, zowel reguliere basisscholen als speciaal onderwijs, zoals de Samuëlschool. Twee basisscholen bevinden zich nabij het station Goverwelle. Het speciaalonderwijs heeft een stadsbrede of zelfs regionale functie. Kinderen worden met busvervoer naar de school gebracht. In het kader van het integraal huisvestingsplan voor scholen in Gouda wordt vooruitgekeken naar toekomstige huisvesting van de scholen. Dit kan gaan om renovatie, samenvoeging van schoolgebouwen of verplaatsing. Dit biedt voor Goverwelle mogelijk kansen voor transformatie van schoolgebouwen/locaties naar woningen of herinrichting naar ontmoetingsruimte of groen.

Winkelcentrum Goverwelle

In het hart van de wijk ligt het winkelcentrum Goverwelle. Het winkelcentrum is goed bereikbaar met de auto en aan twee zijdes ligt een parkeerterrein. Het winkelcentrum ligt centraal in de wijk en iedereen kan binnen 5 minuten met de fiets bij het winkelcentrum zijn. Toch kiezen veel mensen nog steeds voor de auto. Dit heeft niet alleen met zware boodschappen te maken, maar ook met de fietsroutes naar het winkelcentrum toe. Deze routing is niet altijd even duidelijk en kan niet altijd als prettig worden ervaren. Het belangrijkste aspect hierin zijn de oversteekpunten naar het winkelcentrum. Vanuit de componistenbuurt mist er een oversteek over de Goverwellesingel. Een olifantenpaadje langs de reclamezuil van het tankstation laat goed het ongemak voor de fietser en voetganger zien. Ook vanuit de Polderbuurt en Vrijheidsbuurt is een onbedoelde oversteek aanwezig. Vanuit de Molenbuurt en Sportbuurt zijn de oversteekpunten er wel, echter heeft hier de auto voorrang en komt men aan beide zijdes uit op een parkeerterrein.

Kinderopvang

In Goverwelle zijn meerdere kindcentra gevestigd met kinderopvang en buitenschoolse opvang. Dit sluit aan op de grote hoeveelheid gezinnen die in Goverwelle wonen.

36

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

A

D Muziekbuurt

Parkeren voor entree winkelcentrum

Componistenbuurt

B

C Sportbuurt

E

A

F

D

Gemakkelijke aanrijdroutes (50km/h, autodominant)

Fietsroute vanuit Molenbuurt. groen, maar geen duidelijke routing + laagwaardige inrichting

B Polderbuurt

Molenbuurt

C

Fietsroute vanuit Sportbuurt. Oversteek is autodominant + over de parkeerplaats naar entree winkelcentrum

E

Onofficële oversteek vanuit Polderbuurt (olifantenpaadje)

F

Fietsroute vanuit Componistenbuurt. Geen oversteek (olifantenpaadje)

37

Gebiedsprogramma Goverwelle | Huidig beeld van de wijk

Zorg

met verschillende types betonstraatsteen en veel paaltjes, biggenruggen om foutief parkeren tegen te gaan. Alles tezamen ontstaat een sleets beeld.

Op het plein bij het wijkwinkelcentrum bevindt zich het Gezondheidscentrum Goverwelle. In het gezondheidscentrum bevindt zich een huisartsenpraktijk, een apotheek en (kinder) fysiotherapie, een schoonheidsspecialist en accupunctuurpraktijk.

Stadsakker

In het zuidoosten van de wijk tussen de Goejanverwelledijk en de Hollandsche IJsel ligt aan het Goverwellepad Stadsakker Gouda. Op de stadsakker worden op een duurzame wijze en lokaal gezonde groenten, kruiden en fruit verbouwd. Dit wordt verkocht in groentepakketen. Voedsel uit eigen omgeving, van eigen grond, eigen kweek, dichtbij. Stadsakker Gouda wordt gerund door circa 80 vrijwilligers. Daarmee heeft de akker ook een sociale functie. De Stadsakker heeft de potentie om te groeien, wellicht door het toevoegen van een gemeenschappelijke ruimte.

Sport

In Goverwelle zijn veel sportmogelijkheden. Aan de zuidzijde van de wijk bevindt zich sporthal De Zebra. Aan de Hollandsche IJssel liggen verschillende sportaccommodaties, zoals honk- en softbal (HSV The Braves), petanque (Petanque Vereniging Gouda), beachvolleybal (VolinGO Beach), rugby (Rugby Football Club Gouda) en een skatebaan. Ten westen van Goverwelle als onderdeel van Gouda-Oost liggen voetbalvelden van voetbalvereniging Jordan Boys en tennisvelden van tennisvereniging Be Quick.

Kantoren en voorzieningen

Aan de zuidzijde van de Goverwellesingel, met een ingang aan de Aderpolderweg zijn kantoren en voorzieningen gevestigd. Dit zijn belangrijke functies voor de buurt. Zo is de kerk Oostpoort hier gevestigd, een plek waar mensen bezinnen en samenkomen. Maar ook functies zoals een tandarts, diëtist, fysio en verschillende kantoren vinden hier hun plek. Functies die een buurt nodig heeft en gewaarborgd moeten worden. Vanuit een ruimtelijk oogpunt zijn er meerdere punten om kritisch te zijn. Richting de Goverwellesingel zijn achterkanten van de gebouwen gesitueerd met een dichte gevel. De entrees van de bebouwing liggen aan de Aderpolderweg en grenzen direct aan de parkeerplaatsen en aangrenzende schuttingen van de naastgelegen woningen. Het gevoel ontstaat dat de bebouwing twee achterkanten heeft. De openbare ruimte aan de ‘voorzijde’ is volledig gedomineerd door parkeerplekken. De smalle straat is ingericht 38

3

STREEFBEELD GOVERWELLE

Gebiedsprogramma Goverwelle | Streefbeeld Goverwelle

Goverwelle in 2040 Het nieuwe verhaal van Goverwelle gaat over een wijk die kleurrijker, vriendelijker, zachter, socialer en groener is geworden. De wijk heeft zich ontwikkeld van een wat anonieme woonwijk naar een kleurrijke leefwijk. We schrijven 2040….in de wijk is het prettig om te wonen en om te zijn. Buren maken een praatje in de fraai ingerichte straat. Kinderen spelen op groen ingerichte pleintjes en schoolpleinen en als het heel hard regent vangen we daar water op. Bewoners maken een langere wandeling door het Steinse Groen, het Baden Powellplantsoen of over de Voorwillenseweg naar het centrum van Gouda voor een drankje. In de wijk wordt meer omgekeken naar elkaar en een helpende hand is nooit ver weg. De biodiversiteit in de wijk is verbeterd. Het wijkhart bruist van activiteit zo op zijn tijd. Bewoners zijn weer trots op Goverwelle. Het is een geliefde wijk. Een wijk met ‘kleur op de wangen’!

van boeken geworden. Mede door dit warme nest in de wijk is er minder eenzaamheid onder ouderen in de wijk. En ook jongeren hebben een plek om te zijn. En, niet te vergeten, de koffie is er heerlijk. Het gebied rondom het station heeft een metamorfose ondergaan. Het stationsplein is nieuw ingericht tot een overzichtelijk en groen plein met zitbankjes. Het nieuwe watersysteem draagt er bij aan de kwaliteit van de omgeving. Omdat het gebruik van het station door bewoners van GoudaOost is toegenomen was een nieuwe fietsenstalling hoognodig. Het station is ook een recreatieve toegangspoort naar de natuur in het Goudse Hout en de Reeuwijkse Plassen. Een Buitenpoort dat het startpunt is om van de natuur te genieten. Het station en stationsplein zijn natuurinclusief ontworpen.

De voorzieningen in de wijk hebben een impuls gekregen. Er is een warm, multifunctioneel wijkcentrum gekomen, waar diverse voorzieningen geclusterd bij elkaar zijn gekomen. Een hart voor de wijk. Verenigingen maken hier veel gebruik van. Activiteiten en evenementen worden georganiseerd, voor zowel jeugd als ouderen, van biljarten tot yoga, van minimarkt tot muziekoptredens, van taalles tot brei-cursus. Ook de bibliotheekfunctie heeft een plek in het wijkhart. De bilbliotheekfunctie is met programmering rondom educatie en cultuur meer dan een uitleenpunt 40

Gebiedsprogramma Goverwelle | Streefbeeld Goverwelle

De scholen en kindercentra in de wijk hebben een prettig onderkomen. Het binnenklimaat is goed en de buitenruimtes zijn groen en aantrekkelijk ingericht. De openbare ruimte in de wijk is veel groener ingericht. De stenen uitstraling is verleden tijd. Straten, woonerven en pleintjes zijn heringericht. De inrichting van de woonstraten is meer gericht op voetganger en fietser en de auto dient zich hieraan aan te passen. Hierdoor is de verkeersveiligheid in Goverwelle toegenomen. Er zijn minder ongelukken en bewoners voelen zich ook veiliger.