Agendabundel
Tekst van het document
Wind en zon
hele opgave worden: veranderingen in mobi-
stations gelegen, waarvan één koppelpunt
vinden. Grotere zonnedaken (met meer dan
In de regio Alblasserwaard is het reeds moge-
liteit (elektrisch rijden) en wonen (toename
met de hoogspanning van netbeheerder
500 panelen) en eventuele kleine windmolens
lijk om op kleine schaal te werken aan wind-
airco’s) zullen een negatief effect hebben
TenneT (Station Arkel). Deze stations bieden
(max 1,6 Mw) worden in de regel aangesloten
opwek. Voorbeelden daarvan zijn te zien in
(het verbruik neemt toe), de industrie be-
voor grotere energieprojecten (meer dan
op de middenspanninginfrastructuur van
het polderlandschap, meestal gekoppeld aan
sparingsnormen hebben echter naar ver-
1,75MVa) de aansluitmogelijkheden. Voor
Stedin. Er is geen exclusiviteit van een station
boerenbedrijven in de vorm van windmolens
wachting een positief effect.
projecten groter dan 10MVa is dit alleen
voor een RES-regio, dus het is denkbaar dat
met een as-hoogte van 15 meter. Aan de
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 13
snelweg A15 ter hoogte van Giessenburg zijn
ruimtelijke kwaliteit van elk dorp en tegelijker-
In januari 2019 is een intentieovereenkomst
al enkele jaren drie windturbines operationeel.
tijd heeft ieder dorp en ieder huishouden
gesloten om onderzoek te doen naar een
Aan meer grootschalige wind-opwek wordt
een verantwoordelijkheid. Deze opgave
duurzaam warmtenet in de Gildenwijk van
ook concreet gewerkt: energiecoöperatie
vraagt van ons allemaal een inspanning.
Gorinchem. Wijken en bedrijven kunnen
De Knotwilg realiseert samen met Eneco twee
elkaar versterken. Denk aan zon-op-dak,
windturbines op toekomstig bedrijventerrein
RES Alblasserwaard Energieke wijken en
samen besparen en het uitwisselen van
Groote Haar in Gorinchem. Dit project is reeds
bedrijven
restwarmte. In de regio Alblasserwaard
vergund en wordt in de nabije toekomst ge-
De gemeenten stimuleren energiebesparing
zijn bedrijventerreinen waar veel warmte-
realiseerd. Wie door de regio Alblasserwaard
actief, bijvoorbeeld via wooncoaches, een
vragende bedrijven is gevestigd. Daar kunnen
rijdt zal ook een flink aantal zon-op-dak
energieloket en lokale subsidies. De komende
‘quick wins’ worden bereikt door energi-
projecten zien. De laatste twee jaren is er een
tijd wordt een uitvoeringsagenda opgesteld
besparing en benutting van herbruikbare
aanzienlijke toename van deze zonne-opwek
ten behoeve van verdere energiebesparing
energiebronnen zoals restwarmte, wind- en
projecten te zien, onder meer op daken van
gericht op bewoners, bedrijven en publieke
zonne-energie en aquathermie. Met deze
boerenschuren.
functies. De overheid neemt zelf het voortouw
initiatieven willen we bijdragen aan een
met onder andere de verduurzaming van
duurzaam bedrijfsleven in regio Alblasser-
Dorpsenergie
eigen vastgoed. Het samenspel met woning-
waard. We werken samen met bedrijven en
Inwoners van diverse dorpskernen werken al
corporaties is belangrijk in de verduurzaming
nodigen bedrijven uit om energie, zoals
samen aan postcoderoosprojecten of parti-
van de woningvoorraad en het afkoppelen
restwarmte, aan bewoners te leveren.
ciperen in een energiecoöperatie. Energie-
van het aardgas.
opwekking door middel van zonnepanelen
Geld in de regio houden
kan hier via heldere spelregels van de ‘zon-
Een deel van de Gorinchemse wijk Hoog
Door meer zelf op te wekken en te leveren
neladder’ worden gerealiseerd op schuren
Dalem wordt mede verwarmd met warmte
blijft er meer geïnvesteerd vermogen in de
en achter op de percelen, om de cultuur-
uit oppervlaktewater en is daarmee een lan-
regio. In totaal wordt in de regio Alblasser-
waarde van het dorpsbeeld zo veel mogelijk
delijk voorbeeldproject voor de toepassing
waard tussen 194 en 245 miljoen euro per jaar
te koesteren. Elk dorp kan zo energieneutraal
van aquathermie. Daarnaast is de wijk inge-
uitgegeven aan energie (elektriciteit, aardgas
worden, waarbij zowel een coöperatieve als
zet voor een experiment met een zogenaamd
en brandstoffen). Het is de wens om die
een individuele aanpak gevolgd kan worden.
smart grid, een systeem waarin energievraag
geldstroom meer in de regio Alblasserwaard
Dit past bij onze regio. We behouden de
en -aanbod worden uitgewisseld.
te houden. Zo levert de energietransitie
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 14
werkgelegenheid en groei in met name de
naar andere publieke opgaven. Bij energie-
Energieopslag. Het energiesysteem van
nijpender. Door oxidatie van het veen komt
bouw- en installatiebranche en de maakin-
projecten is het streven 50% lokaal eige-
vandaag is momentaan, dat betekent dat alle
CO2 vrij.
dustrie (metaalelektro).
naarschap.
energie die nu wordt opgewekt ook direct gebruikt moet worden. Met een centraal ge-
Onderwijs en arbeidsmarkt. De energietran-
Combineren van opgaven
Klimaatadaptatie. Waar dat complementair
stuurd systeem met fossiele energie werkt
sitie vraagt veel nieuwe kennis en kunde. De
De energietransitie staat niet op zichzelf, maar
aan elkaar is worden waterberging en water-
dit systeem goed, het past minder goed bij
vraag naar technisch personeel blijft bestaan,
heeft tal van relaties met andere ontwikke-
buffering gecombineerd met natuur-, recre-
de opkomst van duurzame en flexibele bron-
maar er is ook behoefte aan nieuwe compe-
lingen zoals leefbaarheid van wijken, vervoer,
atie- en energieprojecten. Het vergroenen
nen, omdat vraag en aanbod niet altijd de
tenties. Voor duurzame energieoplossingen
vitaal platteland en ruimte voor natuur of
van steden, dorpen en bedrijventerreinen
patronen van het weer volgen. Het efficiënt
is specialistische kennis nodig, zoals voor
klimaat. De RES wordt daarom tevens ge-
heeft een koelend effect en beperkt energie-
kunnen opslaan van energie is daarmee een
wind-opwek, zonne-energie en slimme IT-
koppeld aan andere beleidsopgaven in de
verbruik voor koeling. Hoe meer groen, hoe
cruciaal vraagstuk voor de toekomst.
oplossingen voor opwek, verbruik, opslag en
regio Alblasserwaard, zoals:
koeler de aarde. Bomen en groen geven
delen van energie. Daarom zoeken wij de
schaduw waardoor je in de zomer minder
samenwerking met de Innovatie en Afstudeer-
Mobiliteit en infrastructuur. Fossiele energie
hoeft te koelen. Dit onderwerp wordt regio-
campus en andere onderwijsinstellingen waar
kan worden bespaard met elektrisch vervoer,
naal opgepakt in de Regionale Adaptatie
waterstof(tanken), openbaar vervoer en meer
Strategie Regio Alblasserwaard – Vijfheeren-
ruimte voor fietsers. We sluiten aan bij de
landen.
mobiliteitsvisie die de gemeente Gorinchem heeft vastgesteld en bij wat binnen de Regi-
Natuur en biodiversiteit. De komende decen-
onaal Maatschappelijke Agenda wordt ont-
nia ligt er de opgave om steden en stedelijk
wikkeld.
gebied te vergroenen. Bij energieprojecten
Economie. De energietransitie biedt
Koppeling met andere beleidsopgaven is complex maar noodzakelijk voor succes.
onderwijs en bedrijfsleven elkaar vinden, onder andere op het thema energietransitie.
Aansluiten beleid De Regionale Energiestrategie omvat inhoudelijke ambities over duurzame elektriciteit en warmte in de regio Alblasserwaard. In het
wordt een groenblauwe inpassing en natuur-
verlengde daarvan gaat het ook om afspra-
compensatie nagestreefd.
ken over de uitvoering van de strategie met
kansen voor de regionale economie, met
concrete projecten. In het Klimaatakkoord is
name in de aanwezige installatie- en bouw-
Energieleverende landbouw. Er zijn kansen
Bodemdaling. Bodemdaling is een belangrijk
bijvoorbeeld afgesproken dat vergunningen
sector en metaalelektro-branche. Tevens
en mogelijkheden voor opwekking van ener-
aandachtspunt in onze regio. Het veenpakket
voor elektriciteitsprojecten zoveel mogelijk
kan de opbrengst van energieopwekking
gie uit zon en wind en groene gasproductie
onder het Groene Hart wordt langzaam
voor 2025 worden verleend. Dat gaat niet
bijvoorbeeld via een fonds terugvloeien
op en rond agrarische bedrijven.
dunner en de gevolgen hiervan zijn steeds
vanzelf. We streven daarom naar afspraken
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 15
over verankering van de regionale strategie in lokaal en provinciaal beleid, over sociale en financiële participatie en over de monitoring van de resultaten die we boeken. Tot slot vergt de uitvoering ook belangrijke structurele bijdragen en inspanningen van het Rijk. We willen de Regionale Energiestrategie vastleggen in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie. In de uitvoeringsagenda wordt dit nader uitgewerkt.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 16
Opgewekt!
Regionale Enenergie Strategie 1.0
Roel ter Brugge Wooncoach bij Het Nieuwe Wonen Roel houdt zich al sinds de jaren 70 bezig met energie en duurzaamheid. Daardoor valt het hem op dat er in de afgelopen vijf jaar een enorme toename te zien is in de wijze waarop deze onderwerpen leven: “De toename van betere isolatie, elektrische auto’s en zonnepanelen is gigantisch”. Inmiddels heeft Roel thuis zo’n beetje alles gedaan wat mogelijk is: goed isoleren, zuinig stoken en ledverlichting installeren. Toch is dat niet genoeg voor Roel. Hij draagt op meerdere vlakken een steentje bij, namelijk door als wooncoach zijn ervaring en kennis te delen. In die rol is het zijn taak om een duurzame boodschap uit te dragen. Hierbij spreekt hij inwoners aan als medeburger en niet als overheid. Roel gelooft heilig in een bottom-up-benadering. Zo geeft hij onafhankelijk advies, helpt hij mensen bij hun keuzen en stimuleert hij het langetermijndenken. Inmiddels heeft hij al ongeveer honderd keukentafelgesprekken gehouden, alle bijeenkomsten over de RES actief bijgewoond en probeert hij een lokaal energieplatform op te richten, om een netwerk te creëren van mensen
‘We vragen mensen om hun leven aan te passen en daarom beschouw
die geïnteresseerd zijn in de energietransitie.
ik de RES ook als een Regionale Evolutie Strategie’.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 17
Participatie Voor de uitvoering van de RES is maatschappelijk draagvlak van groot belang. De keuzes die in de RES gemaakt worden, hebben in een latere fase namelijk een grote impact op de directe leefomgeving van vrijwel alle Nederlanders, ook in regio Alblasserwaard. Daarom: we moeten het sámen doen!
P 18
Belang van draagvlak
het van belang om het gesprek hierover
‘bod’ en een RES is niet de enige opbrengst
Wij vinden het belangrijk om inwoners, maat-
breed in de samenleving te voeren en te
vanuit dit perspectief. Net zo belangrijk, of
schappelijke organisaties en ondernemers
zorgen dat mensen zich vertegenwoordigd
belangrijker, was de samenwerking en het
de mogelijkheid te geven om mee te denken
voelen in de besluitvorming hierover. De
onderlinge begrip dat in dit proces is ont-
en te praten over de totstandkoming én uit-
verantwoordelijkheid voor participatie ligt
staan. Daarmee is de basis gelegd om de
voering van de plannen die in deze RES zijn
bij de RES-regio en de gemeenten Molen-
plannen in de toekomst ook daadwerkelijk
beschreven. Bovendien beschikken zij over
landen en Gorinchem.
te realiseren.
kennis van de regio Alblasserwaard die de kwaliteit van de RES kan vergroten. In dit
Waarom participatie?
hoofdstuk beschrijven we de uitgangspunten
Samenwerkende overheid
voor participatie, de participatiedoelen die
In de regio Alblasserwaard hebben we te ma-
we nastreven, de activiteiten die we organi-
ken met overheden die samenwerking vanuit
seerden om dit concreet te maken en wat
een gedeeld perspectief centraal stellen.
het doel was van deze activiteiten. We no-
Deze manier van werken sluit goed aan bij de
digden iedereen van harte uit om mee te
totstandkoming van de Regionale Energiestra-
blijven doen, net als in de eerdere participatie-
tegie: geen overheid die achteroverleunt, die
rondes. In het bijzonder zijn de raadsleden
zich alleen op de juridische kaders stort of
van Gorinchem en Molenlanden uitgenodigd
‘top-down’ stuurt, maar een overheid die
om aan te sluiten en zo te horen hoe inwoners,
‘bottom-up’ met álle betrokkenen (inwoners,
maatschappelijke organisaties en onderne-
bedrijven en maatschappelijke organisaties)
mers aankijken tegen de stappen die we in
werkt aan een brede maatschappelijke opgave.
Door in een vroeg stadium inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties te betrekken werken we aan de kwaliteit én haalbaarheid van de RES.
de RES 1.0 zetten. De manier waarop we aan de concept-RES
Inleiding
Energiestrategie
De energietransitie betekent een zichtbare
in 2019 en 2020 hebben gewerkt is ook ge-
verandering van onze leefomgeving, bij-
hanteerd voor de totstandkoming van de
Het maken van de RES zien we als een itera-
voorbeeld door de komst van windturbines
RES 1.0. In onze aanpak heeft het samenwer-
tief proces waarin de verschillende onder-
of zonneparken. Om echt op weg te gaan
ken op zichzelf ook een waarde, los van de
delen van de RES steeds verder worden
naar een duurzamere energievoorziening is
exacte resultaten. Het opstellen van een
ontwikkeld en waar we gericht relevante
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 19
partijen uit de regio Alblasserwaard bij hebben
bij gemeentelijke participatieprocessen:
energie en de energietransitie. En ook dat
Participatiedoelen
betrokken. Daarnaast voelden we een grote
‘het stille midden’ bijvoorbeeld, die wij zullen
mensen voor zoiets abstracts als een RES
Voor de RES zijn vier niveaus van participatie
verantwoordelijkheid om inwoners op een
bereiken door extra aandacht te hebben
tijd vrij wilden maken. Echter wel op de
beschreven:
toegankelijke wijze breed te betrekken en te
voor het selecteren van de juiste communica-
voorwaarde dat we met elkaar in gesprek
• Acceptatie: het realiseren van acceptatie
informeren: over de energietransitie in alge-
tiekanalen en het samenwerken met partners
gingen over de keuzes en afwegingen die
van de RES en de maatregelen die hiervoor
mene zin én over concrete zaken die zij zelf
die in direct contact staan met de diverse
we op dat moment te maken hadden. Dat
genomen worden door te informeren.
kunnen oppakken, energiebesparing bijvoor-
doelgroepen.
kon spannend zijn, want we voerden het ge-
•
Deskundigheid: de RES kwalitatief zo goed
beeld of de verduurzaming van hun energie-
sprek over iets waar we zelf ook de uitkomst
mogelijk maken door de kennis, ervaringen
voorziening.
nog niet van wisten.
en denkkracht van inwoners, bedrijven en
Betrekken van de samenleving In aanloop naar de RES 1.0 is in de regio Alblasserwaard open en transparant het gesprek gevoerd over wensen en verwachtingen rondom grootschalige opwek van duurzame energie. Stakeholders (inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties) én raads-
Participatie en communicatie krijgt ook in de uitvoeringsagenda volop de aandacht die het verdient.
maatschappelijke organisaties te benutten. Tegelijkertijd is dat het meest eerlijke gesprek
• Draagvlak: het realiseren van maatschap-
dat we hebben kunnen voeren. Er was dan
pelijke steun voor de keuzes die in de RES
ook daadwerkelijk ruimte om de inzichten uit
moeten worden gemaakt.
de gesprekken en activiteiten mee te nemen
• Eigenaarschap: ervoor zorgen dat inwo-
in de keuzes die werden gemaakt. Daarnaast
ners, bedrijven en maatschappelijke or-
was het belangrijk om mensen die voor het
ganisaties zich mede-eigenaar voelen
eerst meepraatten ook in de gelegenheid te
van de RES.
leden waren betrokken bij dat gesprek. Die
stellen om op hetzelfde informatieniveau te
openheid is iets om te koesteren en vast te
komen. Zo konden we als gelijkwaardige ge-
Mede-eigenaarschap creëren voor de ambities
houden. Bij elkaar opgeteld hebben al behoor-
sprekspartners aan tafel zitten.
uit de RES krijgt in de uitvoeringsagenda een
lijk wat mensen meegepraat en meegedacht
De keuzes in de RES wilden we het liefst bij
over de onderwerpen uit de RES. Op weg
zo veel mogelijk mensen en organisaties
Zoals al eerder genoemd was het belangrijk
projecten. Onze participatiedoelen gaan
naar de RES 2.0 (en verder tot 2030) willen
toetsen. Dat hebben we gerealiseerd door de
dat de uitkomsten van de georganiseerde
verder dan de RES. We willen op een laag-
we dat vasthouden en de groep betrokken
drempel om mee te doen zo laag mogelijk
gesprekken en activiteiten ook een plek kre-
drempelige manier inwoners, bedrijven en
inwoners, bedrijven en maatschappelijke
te maken en zo een goed zicht te krijgen op
gen in de RES 1.0. Niet alleen de bevindingen
maatschappelijke organisaties betrekken bij
organisaties vergroten. Daarbij zullen we
wat verschillende mensen belangrijk vinden.
die de gemaak gemaakte keuzes bevestigen,
het duurzaamheidsvraagstuk in brede zin.
specifiek ook aandacht hebben voor doel-
Wij zagen dat veel mensen bereid waren
maar ook de dingen die gevoelig liggen en
Zo wordt iedereen ’mede-eigenaar’ van de
groepen die niet vanzelfsprekend aanhaken
om mee te denken en mee te praten over
hoe we daar mee omgaan.
oplossingen die nodig zijn.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
prominentere plek, gekoppeld aan concrete
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 20
Dit mede-eigenaarschap over de ambities
• Een online nieuwsbrief.
Hoe in gesprek?
wordt op sommige punten heel concreet,
•
Lokaal aansluiten waar het kan met inspi-
Enerzijds zijn we in gesprek gegaan om de
rerende activiteiten.
deskundigheid van inwoners, bedrijven en
Enkele laagdrempelige activiteiten organi-
organisaties heel gericht in te zetten om
Toch moet mede-eigenaarschap ook breder
seren die het gesprek over energietransitie
de vijf inhoudelijke onderwerpen van de RES
gezien worden als het voelen van een breed
op gang helpen en interesse wekken.
verder te ontwikkelen:
bijvoorbeeld in de ambitie om 50% lokaal eigendom van energieprojecten te realiseren.
•
gedragen gezamenlijke verantwoordelijkheid
• Windenergie
In gesprek
• Zonne-energie
We zijn met inwoners en andere (lokale)
• Warmte
Wat betekent dat?
stakeholders (bedrijven, maatschappelijke
• Energiebesparing
Deskundigheid inzetten in participatieactivi-
organisaties) in gesprek gegaan: van jong
• Innovatie
teiten hebben we gedaan door middel van:
(zoals bijvoorbeeld de betrokken jong-RES
• Reflecteren op plannen en ophalen van
vertegenwoordiging in Gorinchem) tot oud
Anderzijds wilden we breed communiceren
(nieuwe) inzichten om zo samen te ont-
en van student tot professional. De ervaring
over de RES en de energietransitie en wilden
wikkelen.
van de afgelopen jaren laat zien dat het
we met inwoners het gesprek aangaan over
loont om verschillende soorten gesprekken
de opgave die we met elkaar hebben. We
aan te bieden en ook na te denken over wat
wilden ook bespreken waar de kansen liggen
belangrijke achterliggende waarden zijn van
in de regio.
aanscherpen op basis van inzichten van
de mensen met wie je in gesprek gaat.
Aansluitend op het participatiedoel ‘draagvlak’
deskundigen en ervaringsdeskundigen.
Een handvat bij het maken van een gevari-
zochten we naar antwoorden op de onder-
eerd programma is rekening houden met
staande punten:
Werken aan draagvlak wordt gerealiseerd
waarden en leefstijlen van mensen. Het is
• Inzicht krijgen in de houding en mening
door een mix van activiteiten:
ook belangrijk om rekening te houden met
• Laten zien wat de plannen zijn en hoe je
de voorkeuren die mensen hebben voor
voor de energiedoelstellingen.
• Een positieve insteek: laten zien wat mogelijk is en waar kansen liggen. • Presentatie van concrete acties en die
zelf mee kan doen (informeren). • Informeren via lokale kanalen (websites,
de manier waarop zij met de overheid in ge-
• Bewustzijn rondom de regionale opgave vergroten. • Inzicht in onderliggende waarden voor
sprek gaan.
sociale media, etc.) van Gorinchem en
verandering in de leefomgeving. • Welke kansen en belemmeringen zien
Molenlanden.
Inleiding
t.a.v. de RES.
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 21
gewerkt aan een ’Bouwstenen RES’, gericht
stakeholders. Als eerste peiling gaf die een
Brede betrokkenheid
• Wat zijn belangrijke gebiedswaarden?
op het in kaart brengen van de kansen voor
beeld van enkele voorkeuren.
Belangrijk is dat de energietransitie in zijn
• Hoe kijken inwoners naar kosten en op-
de regio Alblasserwaard. Hiervoor is onder
inwoners en stakeholders?
brengsten?
Participatie speelt zowel bij het opstellen van het beleid als het uitvoeren van projecten een belangrijke rol.
algemeenheid vaak onder de aandacht wordt
brede bestuurlijke coördinatie een serie
In de tweede fase (tot voorjaar 2020) lag de
gebracht op een laagdrempelige manier. Wij
bijeenkomsten gehouden voor betrokken
nadruk op de keuzes die we moesten maken
zien het als onze gezamenlijke verantwoor-
professionals: meerdere goed bezochte
en de voorkeuren die we als regio hebben.
delijkheid om inwoners te informeren en in-
stakeholderbijeenkomsten en werkateliers
Vanwege de coronacrisis hebben twee geplan-
spireren. Dat doen we onder meer door de
(twee), enkele ontwerpbijeenkomsten, twee
de regiobrede participatiebijeenkomsten geen
ontwikkeling van een online nieuwsbrief en
expertbijeenkomsten en een serie rondetafel-
doorgang gevonden. Een alternatief werd
door verspreiding van informatie via sociale
gesprekken over woonomgeving, buitenge-
gevonden in de vorm van een online enquête
media (Facebook, Instagram, Twitter) en de
bied en bedrijven. Ook werden organisaties
om de voorkeur te toetsen voor drie ruimte-
gebruikelijke gemeentelijke kanalen.
die betrokken zijn bij de gemeentelijke
lijke scenario’s voor zon en wind. Circa 850
duurzaamheidsontwikkelingen uitgenodigd
respondenten hebben de enquête ingevuld.
Als dit aanslaat, kan dit een opmaat zijn naar een groter online platform voor de regio
om deel te nemen. In mei 2019 zijn ook de gemeenteraden geïnformeerd; enkele
In de tweede helft van 2020 is er onder
Alblasserwaard. Vanzelfsprekend zal er ook
raadsleden hebben actief deelgenomen aan
meer gewerkt aan het concretiseren van de
een samenwerking worden gezocht met de
de werksessies. In totaal hebben in deze
kansen en belemmeringen voor het groot-
lokale media om een brede doelgroep te
We hebben aan participatie gewerkt binnen
fase ca. 250 inwoners actief deelgenomen
schalige opwekken van zonne-energie op
bereiken die online minder vaardig en aan-
een raamwerk van heel gerichte bijeenkom-
in één of meerdere bijeenkomsten.
daken, middels een zonne-atelier met be-
wezig is.
sten en activiteiten over specifieke onder-
trokken partijen. Begin 2021 hebben onder
werpen en het breed en toegankelijk delen
In de eerste fase (tot de zomer van 2019) lag
meer een goed bezocht (ruim 160 deelne-
Deze communicatie zal de komende jaren
van informatie voor alle inwoners van de
de nadruk op het inventariseren en gebruik-
mers) windwebinar en een raadsinformatie-
worden ondersteund door een programma
regio Alblasserwaard, gericht op de energie-
maken van lokale deskundigheid. We verza-
bijeenkomst gezorgd voor een vliegende
van publieksactiviteiten zoals discussie-
transitie in het algemeen.
melden ideeën over energiebesparing en de
start in de laatste participatiefase richting
avonden, filmavonden, openbare colleges,
opwek van duurzame energie. We vroegen
de vaststelling van de RES 1.0
wandel- en fietsroutes, interviews met be-
De eerste resultaten
naar de kwaliteiten van de regio Alblasser-
trokkenen, overleg met dorpsraden, straat-
Om tot een concept-RES te komen in juni
waard die inwoners graag willen behouden en
gesprekken etc.
2020 is er tussen oktober 2018 en mei 2019
versterken middels een enquête onder de
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 22
Impact COVID-19 De ontwikkelingen rondom COVID-19 hebben ook impact gehad op de wijze waarop inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties betrokken konden worden bij het RES-proces. Hoewel er inmiddels veel ervaring is opgedaan met online bijeenkomsten, enquêtes, interviews op afstand en webinars, blijft een fysieke ontmoeting of bijeenkomst het meest krachtige instrument. Uiteraard volgden wij de ontwikkelingen en voorschriften op dit vlak op de voet en werd het proces voortdurend getoetst en waar mogelijk aangepast. In deze RES is daarom op enkele zaken een bescheiden voorbehoud op zijn plaats; bijvoorbeeld het samenstellen van een groep inwoners is in lockdown nu eenmaal complexer. Zaken als straatgesprekken en film- en discussieavonden zijn helaas niet mogelijk onder de COVID-restricties en zullen eventueel later worden uitgevoerd dan oorspronkelijk gepland. Daartegenover staat dat middels een webinar er eenvoudig een groter publiek bereikt kan worden in één keer.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 23
Bod De regio Alblasserwaard zet in op een ambitieuze maar ook haalbare bijdrage aan de nationale doelstelling van hernieuwbare elektriciteitsopwekking van 35 TWh. We hebben daarvoor gekeken naar wat er nodig is naar rato oppervlakte/inwoneraantal en hoe groot het opwekvermogen is van hernieuwbare elektriciteit. Hoeveel windturbines en/of zonnevelden kan de regio Alblasserwaard opstellen? We doen een bod van 0,32 TWh.
P 24
Een bod van 1.150 TJ (0,32 TWh) in 2030
een scenario met concentratie van energie-
Prioriteiten
scenario met maximale spreiding over de
Met de ruimte en mogelijkheden die we nu
regio en een scenario waarbij de zoekloca-
in de regio Alblasserwaard hebben, hebben
ties werden gekoppeld aan weg- en water-
we de ambitie om 1.150 TJ duurzame elektri-
structuren. Uiteindelijk heeft dat proces,
citeit op te wekken in 2030. Onze prioriteit
waarin experts en diverse betrokken partijen
ligt bij het opwekken van zonne-energie op
(inwoners, bedrijven en maatschappelijke
daken, in combinatie met de grootschalige
organisaties) hebben samengewerkt, geleid
opwekking van windenergie. Deze combinatie
tot een hybride scenario. Dit scenario heeft
is belangrijk om voor een evenwichtige ener-
geleid tot zoekgebieden voor zon en wind die
giemix in alle seizoenen te zorgen, om de
in de concept-RES zijn opgenomen en in de
netcapaciteit optimaal te benutten én om
tweede helft van 2020 verder zijn uitgewerkt.
opwek op een beperkt aantal locaties, een
o.a. bedrijven in de gelegenheid te stellen windenergie direct af te nemen ’van de bron’.
De zoekgebieden zijn aan de hand van de volgende criteria getoetst:
Daarnaast zetten we in op energiebesparing,
•
Draagvlak en participatie
want alle energie die je niet gebruikt, hoef je
•
Landschap
ook niet op te wekken!
•
Leefomgeving en natuur
•
Netcapaciteit
•
Relatie andere zoekgebieden
Totstandkoming Vanaf 2018 is er in diverse fases gewerkt met
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
scenariostudies om te komen tot een werk-
Uit deze toetsing is bijvoorbeeld duidelijk
baar scenario om te voldoen aan onze op-
geworden dat het clusteren van opwekiniti-
gave voor energieopwek voor 2030. Drie
atieven noodzakelijk is en dat zowel opwek
scenario’s met een uiteenlopend karakter
van zonne-energie als windenergie noodza-
zijn onder meer middels diverse participatie-
kelijk zal zijn.
rondes besproken met diverse stakeholders:
Daarnaast zijn deze scenario’s en onderdelen
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 25
hiervan vanzelfsprekend getoetst op impact op de landschapskwaliteit en op ruimtelijke criteria. Hierbij is te denken aan de waarde van: • Veenweidegebied en het Groene Hart: visuele openheid, agrarisch slagenlandschap met verkaveling haaks op de stroomruggen en de historisch en organisch gegroeide dorpslinten, veel wateren en natuurwaarden. • Rivierengebied: de Merwede is breed en met uiterwaarden en industrie, de Lek is veelal smal met hoge dijken en vaak historische bebouwing en beplantingen op of aan de dijken. •
A27-zone en A15-zone als stedelijke zones en vervoercorridors.
•
Cultuurhistorische en archeologische waarden waaronder Kinderdijk, de vestingwerken en inundatiegebieden van de Oude Hollandse Waterlinie.
Een eerste participatieronde heeft ervoor gezorgd dat inwoners en bedrijven input hebben kunnen geven. Uiteindelijk is er één regiobreed scenario opgesteld, deze is aangevuld met zoekgebieden en in de concept-RES gepresenteerd (zie kaart volgende pagina).
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 26
Zoek- en aandachtsgebieden In de RES 1.0 hebben we twee zoekgebieden aangewezen als uit te werken zoeklocaties voor windenergie: Avelingen en A15-Oost. Voor zonne-opwek zijn geen grootschalige zoekgebieden in de plannen tot 2030 opgenomen, er wordt primair ingezet op zonneopwek via zon-op-dak. Dit is de focus voor de periode tot 2030. De twee zoekgebieden Avelingen en A15-Oost liggen buiten het Groene Hart, dicht bij beschikbare netcapaciteit, grote afnemers, bedrijventerreinen en grote infrastructuur. Voor Avelingen geldt een extra argument: dit gebied is onderdeel van een pilot project van Rijkswaterstaat. De overige zoekgebieden die we in de concept-RES hadden opgenomen zijn in de RES 1.0 aangemerkt als ‘aandachtsgebied’. Deze zoekgebieden blijven in beeld voor de periode ná 2030: de energietransitie is een continu proces met veel onzekerheden. Er wordt gestreefd naar meer duidelijkheid voor de aandachtsgebieden in de RES 2.0 in 2023.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 27
Mogelijkheden windenergie De regio Alblasserwaard gaat in het regionaal bod uit van 436 TJ (0,121 TWh) nieuwe windenergie. We willen bij de realisatie hiervan zo veel mogelijk recht doen aan de kwaliteiten van het uitgestrekte poldergebied, het Groene Hart, de molens van Kinderdijk en het Natura 2000 gebied. Om dit te bereiken hebben we in deze RES twee gebieden in onze regio aangewezen als verder uit te werken zoeklocaties voor grootschalige opwek van windenergie: Avelingen en A15-Oost. Op deze twee locaties zien we voldoende ruimte voor het realiseren van de ambities inzake duurzame opwek van windenergie, met behoud van de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving. Het zoekgebied Avelingen is onderdeel van een landelijk pilotproject van Rijkswaterstaat, genaamd ‘hernieuwbare energie op rijksgronden’. Een samenwerking tussen gemeente Gorinhem en het bedrijfsleven ter plaatse is opgestart. Mogelijkheden zonne-energie Voor grootschalige opwek van zonne-energie gaan we uit van 588 TJ (0,162 TWh). We willen, waar mogelijk, de daken van boerenschuren
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 28
We zetten in op een combinatie van grootschalige opwek van windenergie en zon-op-dak voor een optimale energiemix.
en bedrijven hiervoor gebruiken. Verwacht
Warmte
wordt dat 67 ha aan bedrijfsdaken hiervoor
Voor de warmte-opgave zetten we in op
geschikt is, aangevuld met 1.000 m2 zonne-
meerdere toepasbare technieken en innova-
panelen op boerenschuren bij zo’n 250 boe-
ties. Ons waterrijke gebied leent zich goed
renbedrijven (25 ha in totaal). Wij verwachten
voor warmte uit water (aquathermie). Ook zijn
dit aan te kunnen vullen met beperkte opwek
er kansen voor warmte uit de diepere onder-
op niet-agrarische restgronden en op dorps-
gronden (geothermie), zoals bij Gorinchem
zonneweiden van maximaal 2 ha. Wij passen
en in het westen van Molenlanden, bij Wijn-
daarbij de zogenaamde zonneladder toe.
gaarden. En natuurlijk voor het gebruik van
Hierdoor zullen de focus en onze inspanningen
restwarmte van de industrie. Daarnaast biedt
voor de komende jaren eerst gericht zijn
het gebruik van warmtepompen nog een
op het benutten van de potentie van groot-
aanvullende mogelijkheid om aan de toe-
schalig zon-op-dak.
komstige warmtevraag te voldoen.
Energie-infrastructuur
Uitbreiding bod
Voor het realiseren van meer wind- en zonne-
Het Nationaal Programma RES vraagt ook
energie in de regio Alblasserwaard is be-
om aan te geven of een hoger bod mogelijk
schikbaarheid van net-infrastructuur een
is en onder welke voorwaarden. Met een
vereiste. Dit betekent dat er een bepaalde
bod van 1.150 TJ doen we een ambitieus en
sturende werking uitgaat van de bestaande
haalbaar bod. Daarmee liggen we op koers
infrastructuur en dat er rekening moet worden
voor 2030, maar sorteren we ook voor op
gehouden met de benodigde tijd voor nieuwe
de langere termijn tot 2050.
infrastructuur. De regio zet in op het optimaal benutten van bestaande infrastructuur door te letten op beschikbare capaciteit en de ligging van infrastructuur. Daarnaast door slim aan te sluiten. In de netimpact analyse zal hier dieper op worden ingegaan.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 29
Opgewekt!
Regionale Enenergie Strategie 1.0
Cora de Groot Manager Duurzaamheid bij Mourik Cora werkt bij Mourik, één van de grootste familiebedrijven in de regio van gemeente Molenlanden. Mourik heeft haar CO2-uitstoot verminderd door het gebruik van 100% groene stroom op basis van Hollandse Wind met SMK-keurmerk. Uiteindelijk wil Mourik haar werkzaamheden ook volledig klimaatneutraal gaan uitvoeren. Het bedrijf heeft onder andere op de daken van haar eigen gebouwen zonnepanelen geplaatst die stroom opwekken. Voldoende voor wel 52 huishoudens! Duurzaamheid gaat overigens nog verder voor Mourik. Zo stimuleert Mourik ook de plaatselijke biodiversiteit met broedpalen voor ooievaars en bijenhotels. Niet alleen het bedrijf waar Cora werkt is duurzaam. Samen met haar man heeft ze hun jaren 60 woning in de gemeente Molenlanden compleet gerenoveerd en verduurzaamd. Hierdoor is de woning van een G-label naar een A-label gegaan. Een dak met tien zonnepanelen en een hybride verwarmingssysteem met warmtepomp hebben hier onder andere voor ‘We wekken met deze panden
gezorgd.
voldoende energie op voor Dat Cora ook nog eens bestuurslid van Stichting Duurzaam Molenlanden
52 huishoudens’.
is onderstreept haar toewijding aan de energietransitie nog maar eens. Volgens Cora zijn we ons er allemaal van bewust dat we samen de schouders eronder moeten zetten om de aarde en een toekomst voor onze kinderen veilig te stellen. Toch heeft de één daar meer voor over dan de ander. “Daarom moeten we duurzaam leven en werken heel tastbaar maken voor inwoners en bedrijven”, aldus Cora.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 30
Wind Regio Alblasserwaard is een regio die van oudsher op innovatieve wijze gebruik maakt van natuurlijke energie. Zo zorgden de wereldberoemde molens van Kinderdijk destijds voor waterveiligheid en daardoor was er ruimte om te wonen en (agrarisch) te ondernemen. In deze RES 1.0 breken wij opnieuw een lans voor windenergie.
P 31
Ambitie Windenergie is al eeuwen beeldbepalend in onze regio. Ook voor de toekomstige energievraag zetten wij in op wind-opwek. Om ons mooie open polderlandschap te behouden, weliswaar op een andere plek, maar wederom vol innovatie en duurzaamheid. Onze bedrijven staan klaar om aan de slag te gaan in de kansrijke zoekgebieden voor windenergie in Gorinchem. Wind is belangrijk, maar kan niet zonder zonne-opwek: we gaan voor de beste mix. Ook focussen we enorm op energie besparen. En we omarmen innovatieve technieken volop. Echter: zonder opwek van windenergie komen we niet tot een evenwichtige energiemix en kunnen we niet optimaal gebruikmaken van de netcapaciteit. Daarbij geeft windopwek de mogelijkheid voor bedrijven om direct te voorzien in de eigen energievraag én is er de mogelijkheid voor een koppeling van windenergie en de waterstofplannen en -ambities.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 32
Analyse Om tot de bijdrage van windenergie in ons bod te komen, zijn er in 2019 en 2020 diverse scenario’s voor duurzame opwek van elektriciteit in onze regio opgesteld. Binnen het voorkeursscenario zijn zoekgebieden geïdentificeerd, deze zijn opgenomen in de conceptRES. Er heeft een toetsing van de scenario’s plaatsgevonden met de netbeheerder om de impact en haalbaarheid te toetsen. Na vaststelling van de concept-RES hebben we onderzocht welke zoekgebieden in aanmerking komen voor uitwerking tot zoeklocatie voor windenergie. Dit zijn de locaties Avelingen en A15-Oost geworden. De overige zoekgebieden merken we aan als ‘aandachtsgebieden voor windenergie’. Windenergie Industriegebied Avelingen en A15-Oost, Gorinchem De gemeente Gorinchem en bedrijven hebben samen het initiatief genomen om de mogelijkheden voor windenergie te onderzoeken. Een aantal grote bedrijven heeft de ambitie om versneld hun energieverbruik te verminderen en te vergroenen. Dit is goed voor Nederland, maar ook voor de concurrentiepositie van bedrijven en daarmee de regionale werkge-
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 33
legenheid. Zij willen energie opwekken waar
ingezet voor het opwekken van hernieuw-
Kansen en belemmeringen
het direct intensief gebruikt wordt en daar-
bare energie.
Om het belang van dit initiatief ook te onder-
door wordt het elektriciteitsnet ontlast.
strepen bij de provincie is in augustus 2020
Windenergie is daarvoor zeer geschikt. Dit
Het Rijk wil met de opgedane ervaring en de
een position paper door gemeente Gorinchem
initiatief past uitstekend bij de ambities voor
geleerde lessen rijksgrond (waar mogelijk)
opgesteld en gepresenteerd. Deze is positief
lokaal eigenaarschap en ondernemerschap:
grootschalig inzetten voor het opwekken
ontvangen. De verwachting is dat de provincie
we moeten het samen doen!
van wind en zonne-energie. In verschillende
in 2021 een richtinggevende uitspraak zal
projecten die onderdeel uitmaken van het
doen over haar visie ten aanzien van wind
De zoekgebieden voldoen aan een aantal
pilotprogramma wordt het (markt)partijen
op land en dit project in het bijzonder.
belangrijke voorwaarden:
via een openbare inschrijving toegestaan
•
Langs infrastructuur
om op rijksgronden hernieuwbare energie
Met buur-RES-regio’s zijn bestuurlijke en
•
Langs vaarwegen
op te wekken. Ieder project heeft zijn eigen
ambtelijke afspraken gemaakt wat betreft
•
Op industriegebied
specifieke kenmerken, waardoor brede erva-
het over en weer betrekken van bewoners
•
Met draagvlak bij bedrijven
ring wordt opgedaan.
bij participatie-activiteiten langs de A15.
•
Niet in bewoond gebied Daarbij is er in onze regio een bijzondere extra
Er wordt gewerkt aan:
Met steun van EZK en Rijkswaterstaat binnen
kans voor windturbines die ook waterstof
• Vervolgonderzoek naar onder andere
het landelijk pilotproject ‘hernieuwbare
produceren, zodat het toekomstig waterstof-
geluidshinder, slagschaduw, natuur-
Energie op Rijksgrond’ is dit gebied kansrijk.
tankstation Avelingen (scheepvaart, mobili-
waarden, veiligheid, cultuurhistorie en
Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en de
teit, industrie) daar direct van kan profiteren.
leefbaarheid.
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
En: de zoekgebieden bevinden zich buiten
werken sinds eind 2018 in opdracht van
het Groene Hart. Daarmee voldoen ze aan
inzake het aanmerken van Avelingen
het Ministerie van Economische Zaken en
een cruciale voorwaarde: buiten het Groene
voor bestemming windenergie.
Klimaat samen in het pilotprogramma
Hart en mét behoud van het open landschap.
•
•
De projectorganisaties verder vormgeven.
•
Afstemming met de bedrijven op de be-
‘Hernieuwbare Energie op Rijksgrond’. In dit programma onderzoekt en leert het Rijk
Afstemming met Provincie Zuid-Holland
drijventerreinen.
hoe rijksgrond zo optimaal mogelijk en •
met maatschappelijk draagvlak kan worden
Participatie-activiteiten conform Plan van Aanpak participatie.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 34
Toekomst
waarin werd geïnformeerd over de ambities
beeld worden onderzocht of er verschil-
Voor wie?
Met het oog op de lange termijn – de huidige
voor in RES, een toelichting werd gegeven
lende behoeften zijn in de verschillende
Inwoners, bedrijven en maatschappelijke
opgave voor onze energietransitie is gericht
op de zoekgebieden voor windopwek en
dorpen om Avelingen heen of tussen
organisaties rond Avelingen en A15-Oost.
op 2030 en 2050 – kiezen wij ervoor om de
het vervolgproces werd gepresenteerd.
verschillende groepen mensen. We over-
Hierbij hebben we een actieve samenwerking
overige zoekgebieden die in de concept-RES
Tijdens dit afwisselende programma van
wegen om in de (nabije) toekomst ook een
met de buurgemeenten en RES-buurregio’s
van juni 2020 zijn gesignaleerd als aandachts-
ongeveer een uur was er ook de mogelijk-
burgerpanel op te richten. Hierin kunnen
met een directe connectie met Avelingen en
gebieden in onze plannen op te nemen.
heid om via de chat vragen te stellen die
we de mensen die in de enquête aangeven
A15-Oost.
De eerste focus om het bod te behalen ligt,
door wethouders van Gorinchem en Molen-
intensief betrokken te willen blijven mo-
zoals aangegeven, op Avelingen en A15-Oost.
landen en door de opgavemanager duur-
gelijk een plaats aanbieden.
De voortdurende en noodzakelijke afstem-
zaamheid van de gemeente Gorinchem
ming met de Provincie Zuid-Holland en de
werden beantwoord. Met ruim 160 deel-
RES-regio’s om ons heen (specifiek RES-regio
nemers en een levendig online gesprek
Groote Haar
Drechtsteden en RES West-Brabant (Altena)
kijken we met tevredenheid terug op het
Energiecoöperatie de Knotwilg ontwikkelt
en RES West-Betuwe) is van groot belang
eerste windwebinar.
samen met Eneco bij Gorinchem windpark
om in vervolgstappen (richting de RES 2.0
Groote Haar. Een belangrijke bijdrage aan 2. Als vervolg hierop komt er een aantal
in 2023 en verder) een betere afweging
ons bod. Energie die hier wordt opgewekt
online bijeenkomsten, waarbij deelnemers
is bestemd voor bedrijven op het bedrijven-
in kleine groepjes met elkaar in gesprek
terrein en voor particulieren. Leden van de
Participatie
gaan over de zoekgebieden, mogelijke
coöperatie kunnen investeren en ontvangen
We vinden het belangrijk om inwoners vroeg
concrete projecten en de mogelijkheden en
daarover rente. Ook gaat er jaarlijks een
te betrekken bij de ambities en plannen. Voor
belemmeringen die ze zien. Hierdoor horen
bedrag naar het omgevingsfonds voor de
beide zoekgebieden zijn we met inwoners in
we wat de zorgen zijn en wat mensen
gemeenschap.
gesprek over de kansen en belemmeringen.
belangrijk vinden. Ook bespreken we hoe
Dat doen we op drie manieren. Zo betrekken
zij in het vervolg betrokken willen blijven.
over deze gebieden te kunnen maken.
we aan de ene kant zo veel mogelijk mensen 3. Tot slot zetten we een enquête uit. Hierin
en aan de andere kant werken we aan een
gaan we ook in op deze zaken en op de
gelijk speelveld.
manier waarop mensen in het vervolg 1. We organiseerden een informatief webinar
Inleiding
Energiestrategie
betrokken willen worden. Zo zal er bijvoor-
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 35
Zon Zonne-energie speelt een hoofdrol in onze plannen en dat is uiteraard niet voor niets. De techniek is er al, de ontwikkeling van zonnepanelen gaat snel en op veel plekken in onze regio wordt de techniek al toegepast. Het is een techniek die voor iedereen bereikbaar is: zowel voor grote en kleine bedrijven als voor particulieren.
P 36
De ‘zonneladder’ brengt hiërarchie in het beoordelen van locatie voor grootschalige zonne-opwek. We maken de keuze om éérst vol in te zetten op zonne-energie via daken van bedrijven en grote boerenschuren.
Ambitie
al sprake is van bebouwing zal het introdu-
Deze opwek op dak kan worden aangevuld
De afgelopen jaren heeft de opwek van
ceren van zonnepanelen op deze plekken
met beperkte opwek op niet-agrarische
elektriciteit met zonnepanelen een vlucht
doorgaans minder invloed hebben op de
restgronden en op dorpszonneweiden van
genomen. Daarbij creëert het plaatsen van
kenmerken of identiteit van een gebied.
zo’n maximaal 2 ha op dorpszonneweides.
zonnepanelen directe werkgelegenheid in onze regio in de installatiebranche bijvoor-
Bebouwd gebied
beeld. Bovendien zijn zonnepanelen flexibel
Om dezelfde reden hebben onbenutte
en goed inpasbaar in de bebouwde omgeving.
terrei-nen na daken en gevels in bebouwd gebied de voorkeur.
Echter kent de opwek van zonne-energie ook beperkingen: deze energie is vanzelf-
Landelijk gebied
sprekend niet 24 uur per dag beschikbaar
Om aan de gestelde energiedoelen te vol-
en er zijn grote verschillen in de seizoenen.
doen, kan blijken dat ook locaties in het
Daarbij is de netcapaciteit niet geschikt om
landelijk gebied nodig zijn. Ook in dat geval
‘alles vol te leggen’. Er zullen (te) grote in-
gaat de voorkeur uit naar het zoeken van
vesteringen nodig zijn in zo’n scenario, waar-
slimme functiecombinaties. Hoewel natuur-
door een combinatie met andere opwekmo-
en landbouwgebieden daarbij niet volledig
gelijkheden sowieso noodzakelijk is.
worden uitgesloten, ligt de voorkeur bij gronden met een andere primaire functie dan
Voor het opwekvermogen met zonne-energie
landbouw of natuur zoals waterzuiverings-
gaan we uit van 588 TJ (0,162 TWh). Dit bod
installaties, vuilnisbelten, binnen-wateren of
willen we realiseren door (conform de uit-
bermen/geluidswallen van spoor- en auto-
gangspunten van de zonne-ladder) volgor-
wegen zoals de Betuwelijn en de A15 en A27.
delijk in te zetten op de volgende zaken: Verwacht wordt dat er 67 ha oppervlakte op
Inleiding
Energiestrategie
Daken en gevels
bedrijfsdaken geschikt is voor zonnepanelen.
Er is een voorkeur voor zonnepanelen op
Plus 1.000 m2 zonnepanelen op boerenschuren
daken en gevels van gebouwen. Omdat hier
bij zo’n 250 boerenbedrijven (25 ha in totaal).
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 37
Analyse Zon-op-dak De potentie van zon op bedrijfsdaken en boerenschuren (67 ha en 25 ha volgens de concept-RES) hebben we geanalyseerd. Op basis van kadastergegevens en satellietbeelden is een top-100 vastgesteld van panden met een bedrijfsmatige en/of agrarische bestemming die een dakoppervlakte hebben van > 250 m2 en nog geen zonnepanelen. Deze top-100 alleen is al goed voor 68 ha aan potentieel dakoppervlak. Er is ook nog potentie bij kleinere daken en bij nog nieuw te bouwen bedrijfspanden; die hebben we in deze stap nog niet meegenomen. Ook maatschappelijk vastgoed biedt kansen voor het opwekken van zonne-energie. Een interessant initiatief op dit vlak waar wij ons graag bij aansluiten is de ‘schooldakrevolutie’. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem hebben samen ruim 40 schoolgebouwen en slechts 4 van deze scholen heeft de maximale capaciteit zonnepanelen op het dak. Uiteraard zijn er nog meer mogelijkheden in het maatschappelijk vastgoed en deze mogelijkheden zullen allemaal onderzocht worden.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 38
Zonthermie
van zonthermie, de hoge kosten en ruimte-
en ruiten, dakpannen en uitrolbare folie.
Een relatief onbekende alternatieve methode
lijk beslag, moeten uiteraard goed worden
• Koppelkansen: bijvoorbeeld combinatie
voor zonne-opwek is zonthermie. Zonthermie
meegewogen.
met asbestsanering.
Postcoderoos Energiecoöperatie Molenlanden start het
is een vorm van energie opwekking waarbij
eerste postcoderoos project; er worden
de warmte uit zonlicht wordt opgevangen
Actie
Belemmeringen
650 zonnepanelen gelegd op het dak van
door zonnecollectoren; daar stroomt water
Voor het succesvol realiseren van de ambi-
• Constructie: dak kan het gewicht niet
een bedrijfspand. Deelname is mogelijk voor
doorheen dat opgewarmd wordt; dat kan
ties voor opwek van zonne-energie wordt er
gebruikt worden voor opwarmen van tap-
een uitvoeringsagenda opgesteld. Hierin
water, cv-water, proceswater of warmtenetten.
zijn de te nemen acties van de Alblasser-
Vaak in combinatie met opslag, want op
waardse spelers uiteen gezet. De belangrijk-
•
moment van verwarmen (zomer) heb je het
ste kansen en belemmeringen voor dit pro-
• SDE+ en SDE++ bieden niet altijd voldoen-
meeste niet nodig. Meestal is een aanvullende
gramma zijn als volgt.
dragen.
bewoners rondom de installatie. Door te
• Gebouweigenaren zijn niet geïnteresseerd
investeren is het mogelijk om opbrengsten
(huurder versus eigenaar).
van de panelen en korting op de eigen
Complexe overeenkomsten/verzekeringen.
energiebelasting te ontvangen. Dit is de
de stimulering voor zon-op-dak.
eerste van meerdere voorgenomen concrete projecten.
• Gebrek aan tijd om het te realiseren.
warmtebron nodig, alleen zon is niet voldoende. Zonthermie is een interessante duur-
Kansen
zame warmtebron en in combinatie met op-
• Zon biedt de mogelijkheid om zelf de
slag een alternatief voor aardgasverwarming. Voor regio Alblasserwaard is zonthermie de
• Netcapaciteit is niet voldoende beschik-
leverancier te zijn van de eigen elektrici-
baar op plaatsen waar wél kansrijke
Participatie
daken zijn.
Zonatelier
teitsbehoefte met alle financiële en duur-
Op 27 oktober 2020 zijn we in gesprek ge-
zaamheidsvoordelen van dien.
gaan met eigenaren van grote daken over
moeite waard om verder te verkennen, als
• Tevens is er de mogelijkheid om lokaal
kansen, belemmeringen en versnellers voor
onderdeel van de Transitie Visie Warmte op
leverancier voor anderen te zijn (zelf
het realiseren van zon-op-dak. Ook de pro-
gemeentelijk niveau. In de provincie
leveren, via energie-coöperatie en/of dak
vincie was hierbij aanwezig om stimulerings-
Zuid-Holland wordt er in de toekomst reke-
beschikbaar stellen).
maatregelen toe te lichten. Een veelheid aan
ning gehouden met de beperkingen voor
• In nieuwbouwontwikkelingen (woningen
gebieden die niet aangesloten kunnen wor-
en bedrijfspanden) is het benutten van
de benoemde kansen en belemmeringen.
den op de warmte-hoofdstructuur. Denk
dak relatief eenvoudig te realiseren.
Denk aan verzekeringen, dakconstructies,
hierbij aan de minder dicht bevolkte gebie-
• Zet in op win-win: in samenwerking met
de netaansluiting en ook het leveren van de
den, waar het te kostbaar zal zijn om trans-
bedrijfsleven en opleiders in de regio!
opbrengst aan omwonenden middels een
portleidingen neer te leggen. De nadelen
• Innovaties: integratie van zon in gevels
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
onderwerpen kwam voorbij, die aansloten op
coöperatie.
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 39
Op meerdere manieren wordt er gewerkt aan het samen realiseren van de ambities. Onder meer door: •
het organiseren van expert-bijeenkomsten en zon-atelier. Zo blijven we ingesprek met dak-eigenaren en initiatiefnemers.
•
ook in het uitvoeringsprogramma zullen deze bijeenkomsten een plaats krijgen.
in 2020 en 2021 hebben er reeds enkele ateliers plaatsgevonden, met onder meer een focus op eigenaarschapskwesties, financiële participatie, verzekeringskwesties en de samenwerking met de netbeheerder. Deze bijeenkomsten zijn goed bezocht en krijgen uiteraard een gevolg. Voor de aankondiging én uitvoering wordt nauw samengewerkt met onder meer ondernemersverenigingen en publieke en private partijen.
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 40
Opgewekt!
Regionale Enenergie Strategie 1.0
Wijnand Treure Agrariër Wijnand is een melkveehouder. Twee jaar geleden besloot hij de stap te zetten naar duurzame energie-opwekking. Hij besloot toen om iets atypisch te doen. Naast zonnepanelen plaatste hij namelijk ook twee windmolens! Dat maakt hem één van de eersten in de omgeving om deze stap te zetten. Waarom windmolens? “Dat levert lange termijn voordelen op en zorgt ook nog eens voor een gelijkmatigere stroomopbrengst dan zonnepanelen”. Inmiddels heeft Wijnand ook 930 zonnepanelen, waarvan er 70 voor eigen
‘Wij hebben de stoute schoenen
gebruik zijn. Met de andere panelen levert hij maar liefst 250.000 kilowattuur
aangetrokken en twee kleine
aan elektriciteit: “We zijn nu leverancier geworden van energie”.
windmolens neergezet!’.
Hij werkt hierbij samen met een energiecoöperatie. Wat betreft de twee windmolens, deze leveren 60.000 kilowattuur op. Dit is voor eigen gebruik. Wat overblijft op een goede dag gaat naar het net. Soms levert dit een gunstige energierekening op: “Laatst kreeg ik juist geld terug!” Overigens is Wijnand de omgeving niet vergeten: “Die scoort een acht. Denk dus goed na over hoe je de klimaatopgave gaat invullen”. Toch is er volgens hem veel mogelijk: “Ik had de ambitie om energieneutraal te worden en ik dacht in mogelijkheden”. Met zo’n insteek komen we er zeker wel in de Alblasserwaard!
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 41
Warmte In de RES wordt invulling gegeven aan de Regionale Structuur Warmte. En hoewel in de RES, er geen keuzes worden gemaakt voor warmte opwek is het in kaart brengen van de warmte structuur een belangrijk onderdeel van dit plan: zo kunnen we over gemeente- en regiogrenzen heen op zoek naar de beste oplossingen voor de toekomstige warmtevraag.
P 42
Kennisdelen en samen optrekken: zo werken we aan een regionale invulling voor de warmtevraag.
Regionale Structuur Warmte Alblasserwaard
gekoppeld het mogelijke besparingspotentieel
Iedere RES-regio gaat in de RSW na of op
momenteel al label A heeft, zal in de toekomst
lokaal niveau, in de verschillende Transitievi-
nog een besparing kunnen realiseren van
sies Warmte (TVW’s), gebruikgemaakt gaat
ongeveer 5%. Een label D woning zou met
worden van bronnen die bovengemeentelijke
maatregelen kunnen opschuiven naar label
of bovenregionale potentie hebben.
B of zelfs A en daarmee een besparing van
Zowel gemeente Molenlanden als gemeente
41% kunnen realiseren.
per label. Als voorbeeld: een woning die
Gorinchem werken nog aan de TVW: deze moet eind 2021 gereed zijn en richt zich met
Het besparingspotentieel voor zowel Molen-
name op de gebouwde omgeving. In de RES
landen als Gorinchem komt in deze modelle-
worden nog geen keuzes gemaakt voor
ring uit op 22%. Aan het label is ook gekop-
warmte. Om in deze fase toch een inschatting
peld welke temperatuur verwarming nodig
te kunnen maken van de (toekomstige)
is: laag, midden of hoge temperatuur ver-
warmtevraag en potentiële bronnen in de
warming (LT, MT, HT).
regio is een analyse gemaakt. De toekomstige warmtevraag voor woningen
Analyse warmtevraag
(in 2050) komt daarmee uit op 446 TJ voor
Warmtevraag
Gorinchem en 640 TJ voor Molenlanden. Voor
De totale huidige warmtevraag van de regio
utiliteit is een aanname gedaan van 30% re-
is vastgesteld op 3416 TJ (Klimaatmonitor).
ductie waarmee de toekomstige warmte-
Voor Gorinchem is dat 2178 TJ waarvan 560 TJ
vraag uitkomt op 1133 TJ voor Gorinchem en
voor woningen. Voor Molenlanden is dat
338 TJ voor Molenlanden.
1238 TJ waarvan 794 TJ voor woningen. Voor de gebouwde omgeving is in kaart gebracht wat de huidige en (voorspelde) toekomstige energielabels zijn, met daaraan
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 43
Om een eerste inschatting te kunnen maken
aan temperatuur gekoppeld aan de locatie
is dat er in Gorinchem duidelijk sprake is
van Molenlanden, daar is juist sprake van
van welk type warmtesysteem (bijvoorbeeld
en zichtbaar gemaakt in warmteprofielen:
van gebieden met een concentratie van
een grote spreiding van bebouwing en
een warmtenet, all-eletric, individuele oplos-
zie bovenstaande afbeeldingen.
warmtevraag. Naast de bewoonde omge-
daarmee ook van de warmtevraag.
singen) van toepassing zou kunnen zijn in de regio, zijn de labelling en daarmee de eisen
Inleiding
Energiestrategie
ving betreft dat ook de bedrijventerreinen. De belangrijkste bevinding van deze analyse
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Dit in tegenstelling tot het landelijke gebied
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 44
Warmtebronnen
van warmte uit oppervlaktewater. De gemeen-
eventuele toepassing van riothermie (warmte
Voor de regio zijn ook de potentiële warmte-
te Gorinchem is recent partner geworden van
uit afvalwater). Er is een locatie vergund voor
bronnen in kaart gebracht. De regio Alblasser-
de Green Deal aquathermie. Er bevinden zich
het doen van onderzoek naar geothermie.
In totaal is er een theoretische potentie van
waard is een waterrijke regio en er lijken dan
ook meerdere rioolwaterzuiveringen in de
Er zijn meerdere bedrijven in de regio die
meer dan 15.000 TJ aan warmtebronnen in
ook veel mogelijkheden voor het toepassen
regio: in Gorinchem en Schelluinen voor de
potentieel leverancier van restwarmte zouden
de regio. Daarmee lijkt ruimschoots te kun-
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
kunnen zijn.
Uitvoeringsprogramma
P 45
nen worden voldaan aan de toekomstige
voor een initiatief leidend moet zijn, maar ook
warmtevraag. Echter leent niet elke locatie
de maatschappelijke kosten en baten en de
zich voor elk type warmtevoorziening. Dat
verdeling van de kosten onder de belang-
hangt van veel verschillende factoren af.
hebbenden in ogenschouw moeten worden
Een belangrijk criterium is dat de bron en de
genomen.
afname dicht bij elkaar in de buurt moeten liggen. Warmtenetten zouden een oplossing
Buurregio’s
kunnen zijn voor delen van Gorinchem. In de
Deze warmte- en bronnenanalyse is in de
Gildenwijk wordt deze optie momenteel ook
aanloop naar de RES ook afgestemd met
geconcretiseerd. In Molenlanden worden
Drechtsteden. De voorlopige conclusie is
warmtenetten slechts in enkele kernen kans-
dat er geen bovenregionale uitwisseling van
rijk geacht. Echter, voor het landelijk gebied
warmte aan de orde zal zijn. Met de andere
met een grote spreiding aan woningen,
regio’s zal de komende periode in samen-
wordt een warmtenet als een minder logi-
spraak met de provincie afstemming plaats-
sche optie gezien.
vinden. Wanneer het toepassen van aquathermie concreter wordt zullen daarover afspraken
Er zal bijvoorbeeld ook gekeken gaan worden
gemaakt moeten worden met het Waterschap.
naar individuele oplossingen en naar de mogelijkheden van groen gas of een combinatie daarvan (hybride oplossingen). De beschikbaarheid van groen gas zal de komende jaren waarschijnlijk toenemen. Dit bevindt zich (als onderdeel van de TVW-trajecten) nog in de onderzoeksfase. Er moet naar meer gekeken worden dan alleen de technische haalbaarheid van oplossingen. De financiële haalbaarheid is belangrijk. Waarbij opgemerkt dat niet alleen de individuele business case
Inleiding
Energiestrategie
Participatie
Bod
Wind
Zon
Warmte
Netimpact analyse
Energiebesparing
Innovatie
Uitvoeringsprogramma
P 46
Vervolg
Inkijk in het TVW-proces
De TVW wordt door beiden gemeenten mo-
In de gemeenten Gorinchem en Molenlanden
de huidige en toekomstige warmtevraag en
afwegingskader, warmteopties per wijk/buurt/
menteel opgesteld en deze zal in de periode
wordt druk gewerkt aan het opstellen van een
wordt er onderzocht wat de potentiële duur-
kern en de fasering, maar dat deze ook hand-
richting RES 2.0 mogelijk leiden tot eerste
gedragen Transitievisie Warmte 1.0 (TVW).
zame warmtebronnen zijn.
vatten biedt voor de wijkuitvoeringsplannen
keuzes in de toekomstige warmtevoorziening.
(WUP). Daarom kiezen de gemeenten ervoor
Deze worden uitgewerkt tot wijkuitvoerings-
Samen met verschillende stakeholders zoals woningcorporatie(s), Stedin, Waterschap
In de komende maanden worden er verschil-
om ook een uitvoeringsstrategie op hoofdlijnen
plannen (WUP) en ultimo tot realisatie. Voor
Rivierenland, de Provincie Zuid-Holland,
lende stappen doorlopen om uiteindelijk te
onderdeel te laten zijn van de TVW. De uitvoe-
de komende periode is het belangrijk om een
Omgevingsdienst ZHZ, huurdersvereniging(en),
komen tot een TVW 1.0. Zo wordt er per wijk/
ringsstrategie geeft een doorkijk naar de reali-
proces in stand te houden waarin de lokale
energie coöperatie(s) en inwoners en bedrijven
buurt/kern verkend wat het meest kansrijke
satie van de eerste aardgasvrije gebieden en
onderzoeksresultaten en plannen regionaal
worden de mogelijkheden verkend om beide
warmte alternatief is en wanneer welke wijken/
creëert inzicht in wijk-overstijgende onder-
afgestemd blijven worden en optellen tot
gemeenten aardgasvrij te maken. Gedurende
buurten/kernen de transitie naar aardgasvrij
werpen en de benodigde organisatieontwik-
steeds een nieuwe versie van de Regionale
meerdere werksessies zullen de stakeholders
ingaan. Ook worden de zogenaamde start-/