Agendabundel

keling en het capaciteitsvraagstuk.

Structuur Warmte. En vervolgens weer tot

worden betrokken in het proces. Daarnaast

verkennigswijken aangewezen. Dit zijn de

worden er informatieavonden over aardgasvrij

wijken/buurten/kernen die voor 2030 de tran-

Conform de huidige planning zullen beide

Beide gemeenten werken aan een afwegings-

georganiseerd en meerdere discussietafels

sitie naar aardgasvrij in gaan. Vooruitlopend op

gemeenten in het derde kwartaal 2021 de

kader voor de marktpartijen en overwegen

met een zogenaamde bewonersfocusgroep/

de vaststelling van de Transitievisie Warmte 1.0

Transitievisie Warmte 1.0 vaststellen in de ge-

welke rol zij willen pakken in deze transitie.

-klankbordgroep.

is er in Gorinchem al gestart met het uitvoe-

meenteraad.

Er zijn uitgangspunten geformuleerd en er

een gedetailleerdere uitwerking van de TVW.

ringsplan van de Gildenwijk om deze aardgas-

Netimpact

vrij te maken.

Tot slot zal ook onderzocht moeten worden wat de impact van de gekozen warmte op-

wordt een afwegingskader opgesteld. Tegelijkertijd zijn er analyses gemaakt van de be-

Het is belangrijk dat de Transitievisie Warmte

lossingen is op de netinfrastructuur. Zeker is

bouwde omgeving om inzicht te krijgen in

niet alleen inzicht geeft in de uitgangspunten,

dat veel varianten ook een elektrische component hebben, denk aan de warmtepompen en de all-electric oplossingen. Deze impact wordt meegenomen in het continue afstemmingsoverleg met Stedin.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 47

Netimpact analyse De huidige capaciteit en ontwikkeling van ons elektriciteitsnetwerk zijn een onmisbare schakel in de energietransitie. Netbeheerder Stedin heeft dus een belangrijk aandeel in het verwezenlijken van de energie-ambities.

P 48

Inleiding We willen onze ambitie betaalbaar en uitvoerbaar houden; de impact op de netinfrastructuur maakt daar een belangrijk onderdeel van uit. De transport- en distributienetten van Stedin zijn oorspronkelijk aangelegd om elektriciteit van grote, centrale productielocaties te transporteren naar fabrieken en huishoudens. Door hernieuwbare productie verandert dit: elektriciteit wordt ook op andere plekken in het net geproduceerd, namelijk in de zoekgebieden die we in onze RES hebben aangewezen. Dit heeft verschillende gevolgen. Eén daarvan is dat transportcapaciteit moet worden uitgebreid. De snelheid waarmee deze capaciteit kan worden uitgebreid wordt daarmee bepalend voor het kunnen aansluiten van nieuwe productielocaties. Uiteraard wordt ook gezocht naar slimme oplossingen om optimaal gebruik te maken van de bestaande energienetten.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 49

Opgewekt!

Analyse

De netbeheerders hebben in samenspraak

In de netimpact analyse is de impact op

Netbeheer

met PBL en NP RES een werkwijze ontwik-

deze netinfrastructuur in beeld gebracht.

Onze elektriciteits-, warmte- en gasnetten

keld om de netimpact van de regionale

gaan door de energietransitie ingrijpend

plannen uit te werken. In dit werkproces

veranderen. Zo moet het elektriciteitsnet in

wordt inzichtelijk wat de impact van regio-

hoog tempo fors worden uitgebreid en moe-

nale ontwikkelingen is op de elektriciteits-

ten er aanpassingen worden gemaakt in het

en gasinfrastructuur. Dit resulteert in een

gasnet. Niet alles is tegelijkertijd mogelijk.

overzicht van de benodigde netinvesteringen,

Er moeten keuzes worden gemaakt. Het is

ruimte en tijd. De grootschalige opwek

belangrijk dat we deze uitbreidingen samen

langs bestaande infrastructuur en rondom

met partners efficiënt en slim ontwerpen,

stations met capaciteit wordt door Stedin als

waarbij we rekening houden met kosten,

haalbaar gezien. Er zijn daarbij nog moge-

andere ruimteclaims en de beperkte tijd tot

lijkheden voor optimalisatie waarbij beter

2030. Netbeheerder Stedin is daarom vanaf

gebruik gemaakt wordt van de kansen die

het begin bij de RES betrokken.

de huidige infrastructuur biedt.

De door Stedin verschafte inzichten in be-

Capaciteit

schikbare capaciteit op regionaal niveau en

Er bestaat een risico dat buiten de meer

uitleg over infrastructuur zijn meegewogen

geconcentreerde gebouwde omgeving de

in de keuzes die we hebben gemaakt in de

capaciteit van deze middenspanninginfra-

RES-regio Alblasserwaard. In deze fase is het

structuur en de stations onvoldoende is bij

voor Stedin alleen mogelijk geweest om het

een grote concentratie opwek. Het is van

beeld te schetsen voor de RES-regio Alblas-

belang om op lokaal niveau een zo optimaal

serwaard, er is nog geen gecombineerd beeld

mogelijke balans te zoeken tussen opwek,

met eventuele ambities uit naastgelegen

gebruik en eventuele innovatieve energie-

RES-regio’s ten aanzien van capaciteitsclaims.

toepassingen. Zo hoeft zo min mogelijk

Een integrale doorrekening van alle RES-

nieuwe infrastructuur te worden aangelegd

regio’s is gepland te starten 1 juli 2021.

voor enkel teruglevering van zonne-energie.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Uitvoeringsprogramma

P 50

Conclusie Stedin heeft op basis van de door de regio aangeleverde gegevens twee keer een netimpact analyse uitgevoerd; de eerste keer gebaseerd op de drie ruimtelijke scenario’s Energiecorridor A15, Energielinie A27 en Zonnewaard. Uit de eerste analyse is geconcludeerd dat de voorkeur uitgaat naar scenario Energiecorridor A15 en dat is ook het scenario waar richting RES 1.0 invulling aan is gegeven. De tweede analyse is gebaseerd op de uitwerking van de zoekgebieden in deze RES. Er bevinden zich 3 Stedin stations in de regio Alblasserwaard. Daarnaast zijn er meerdere Stedin stations in nabijgelegen regio’s waar rekening mee moet worden gehouden (stations zijn niet exclusief toebedeeld aan een regio, ook andere regio’s kunnen capaciteit vragen). Op twee stations (Arkel en Nieuwpoort) treden capaciteitsknelpunten op als gevolg van de ambitie in de RES. Beide knelpunten kunnen worden opgelost door uitbreiding van station Nieuwpoort. Hiervoor is 2000 m2 additionele ruimte nodig bij Nieuwpoort. Daarnaast zal station Arkel uitgebreid moeten

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 51

worden om in de benodigde aansluitingen te

gen aan het net moet gelijk opgaan met het

kunnen voorzien. De verwachting is dat dit

tempo waarin we de projecten uit de RES

gerealiseerd kan worden voor 2030. De totale

willen realiseren en de toestemming voor

kosten voor uitbreiding van de stations be-

het gebruik van de locaties waar we dat wil-

draagt 26 - 32 miljoen euro.

len doen. Het uitvoeren van een eenmalige netimpact analyse is daarvoor niet voldoen-

Door het aandeel zon-op-dak zijn aanpas-

de. Stedin moet de zekerheid hebben dat

singen nodig in de lagere netvlakken

initiatieven ook daadwerkelijk doorgang

(Laagspanning/Middenspanning). Om dit

vinden voordat benodigde aanpassingen (en

te realiseren is additionele fysieke ruimte

investeringen) aan het net worden gedaan.

(3500-4000 m2) nodig voor het bijplaatsen

Deze aanpassingen moeten echter wel tijdig

van distributieruimtes. De verwachting is dat

in gang worden gezet. Een belangrijke (eer-

deze netuitbreidingen voor 2030 gerealiseerd

ste) stap daarvoor is het verankeren van de

kunnen worden.

zoekgebieden in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie.

Daarnaast geeft Stedin in haar advies nog een aantal aanbevelingen om de systeem

We spreken daarom af dat de regio en Stedin

efficiëntie te verbeteren en het net beter te

minimaal twee keer per jaar een program-

benutten. Op al deze elementen zijn nog

meringsoverleg voeren over de geplande

verbeteringen denkbaar die in de iteraties

initiatieven, de status daarvan en de beno-

die nog komen gaan richting RES 2.0 en

digde aanpassingen die hiervoor moeten

verder nader bekeken kunnen worden. De

worden gedaan. Om het volledige overzicht

totale kosten voor het verzwaren van kabels

te hebben van geplande initiatieven worden

en bijplaatsen van distributieruimten bedraagt

initiatiefnemers in een zo vroeg mogelijk

30-42 miljoen euro.

stadium betrokken. Speciale aandacht is nodig voor het in beeld brengen van initia-

Programmeringsoverleg

tieven zonder vergunningsplicht, zoals bij-

Het realiseren van de benodigde aanpassin-

voorbeeld zon -op-dak.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 52

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Doeije Selders Wooncoach bij het Nieuwe Wonen Vertel eens over je woning… van energielabel G naar A! Doeije: ‘Met het verduurzamen van mijn woning ben ik al heel lang bezig. Zo heeft mijn woning inmiddels een warmtepomp, liggen mijn zonnepanelen bij de buurman op het dak en is alles volledig geïsoleerd. Inmiddels rijd ik sinds een paar maanden een elektrische auto en ben ik bijna energieneutraal!’ Van bewoner tot bewoner, wat hebben we nodig om met elkaar tot een succesvolle transitie te komen? Doeije: ‘Je hebt betrokkenheid, participatie en draagvlak nodig van bewoners, daar kom je niet onderuit. Bijvoorbeeld bij het plaatsen van windmolens. Daar zit een bepaalde gelaagdheid in. We moeten stap voor stap uit komen bij de Regionale Energiestrategie. De term ‘RES’ zegt een buurtbewoners niets, dus begin hyperlokaal. Betrek dorps- en buurtraden als eerste. Ga daarna pas naar gemeenteniveau en uiteindelijk hoop je uit te komen op een regionaal niveau. Andersom kan natuurlijk ook, dan vind je eerst draagvlak op regionaal en gemeentelijk niveau, daarna pas lokaal bij de bewoners.’

‘De term RES zegt een buurtbewoner niets, dus begin hyperlokaal. Betrek dorps- en buurtraden als eerste’.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 53

Energiebesparing Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie; de energie die we niet verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom zetten wij als regio stevig in op energiebesparing met een doelstelling van 20%.

P 54

Introductie

energie-efficiency bij verkoop en aanscher-

Tot nu toe ligt de focus vooral op voorlichting,

Het afgelopen decennium zien we dat ons

ping van het Bouwbesluit naar ENG bijvoor-

branchegerichte aanpak, ondersteuning van

energieverbruik alleen maar is toegenomen,

beeld) hebben de gemeenten weinig moge-

ondernemersverenigingen op bedrijfsterreinen

ondanks de diverse klimaatakkoorden en

lijkheden energiebesparing af te dwingen.

en de ondersteuning van organisaties met

lokaal eigendom, koplopers naar voren

-convenanten en de stappen die we in de

Voor bedrijven gelden wel diverse wettelijke

maatschappelijk vastgoed (sportverenigingen,

schuiven etc.)

praktijk zetten om energie te besparen.

besparingsnormen. Extra aandacht is nodig

scholen). Specifieke aandacht is daarbij ge-

Door de komende jaren vol in te zetten op

voor de stimulering van het midden- en

richt op het eigen overheidsvastgoed. Op al

energiebesparing, willen we voorkomen dat

kleinbedrijf dat niet onder het activiteiten-

deze onderdelen wordt de aanpak voortge-

Participatie

onze regionale opgave voor duurzame ener-

besluit valt.

zet, daarbij is intensivering noodzakelijk.

Participatie krijgt vorm op de volgende wijze:

gie-opwek en de warmtetransitie nog groter

Extra aandacht is nodig voor de handhaving

•

wordt dan ze al is. De rol van de regio en de

en voor de werkwijze van het midden- en

gesprekken; na elk gesprek introduceert

gemeenten hierbij is om hierin het initiatief

kleinbedrijf, dat niet onder het activiteiten-

de gesprekspartner een volgende ge-

besluit valt. Daarom zetten wij in op stimu-

sprekspartner zodat een reeks wordt

lering van energiebesparing.

gevormd. We gaan het gesprek aan met

Deze laatste categorie kan betrokken worden

bewoners, bedrijven en organisaties over

bij de aanpak van bedrijventerreinen en de

kansen, belemmeringen en versnellers

wijkuitvoeringsplannen in het kader van de

wat betreft energiebesparing. De inzich-

TVW. Dit alles wordt verder uitgewerkt in een

ten uit deze gesprekken worden verrijkt

programmatische aanpak energiebesparing

om brede communicatie naar inwoners

20% energie te hebben bespaard in 2030.

die zich hoofdzakelijk richt op bedrijven en

en andere belanghebbenden te verbeteren

Woningen gebruiken twee derde van de

maatschappelijk vastgoed.

en om van te leren voor de uitvoeringsa-

te nemen. Daarbij wordt rekening gehouden met landelijke ontwikkelingen op het gebied van besparing. Daarnaast heeft de overheid een voorbeeldrol, bijvoorbeeld via het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Als regio stellen we ons ten doel om

Alle energie die niet wordt gebruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt! Iedereen kan eenvoudig een bijdrage leveren.

energie in de gebouwde omgeving. Wettelijke

Actie

Belangrijke vragen daarbij zijn:

alleen voor nieuwbouw – waarbij er in feite

Bij het behalen van de besparingsdoelstel-

•

Wat is het huidig verbruik?

geen sprake is van besparing maar van beper-

lingen hebben de samenwerkende partijen

•

Wat is (geschat) toekomstig verbruik als

king van energieverbruik toename – en voor

elk hun eigen rol. Samenwerking met en het

grondige renovatie. Zonder aanvullende wet-

aansluiten op initiatieven van de energiege-

geving (eisen aan verbouwingen, eisen over

bruikers is daarbij noodzakelijk.

Energiestrategie

Aan welke knoppen gaan we (als eerste) draaien?

• Uitvoeringsprogramma (participatie,

•

Hoe richten we monitoring in?

Participatie-activiteit  middels sneeuwbal-

genda en de RES 2.0.

regelingen voor energiebesparing bestaan

Inleiding

•

Participatie

Bod

Wind

Zon

we niks doen? •

Wat is onze ambitie/gewenst toekomstig verbruik?

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 55

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Nick van den Broek Medewerker bij Corbion Corbion, een wereldwijde marktleider op het gebied van de productie van melkzuur, heeft een productielocatie in de gemeente Gorinchem. Nick van den Broek is namens het bedrijf verantwoordelijk voor de inkoop van grondstoffen en energie, onder andere voor hun site in Gorinchem. Hoe maakt het bedrijf zich klaar voor de Regionale Energie Strategie? Aansluiten bij lokale initiatieven Nick: ‘Lokaal zijn er in Gorinchem en Alblasserwaard veel initiatieven. Deze initiatieven volgen wij nauwlettend, we sluiten aan waar nodig en proberen mee te denken om de energietransitie tot een succes te maken. Maar dat is niet genoeg. Wij hebben op de daken van ons magazijn in Gorinchem in 2017 zonnepanelen gelegd als startschot voor een energietransitie binnen ons bedrijf. Je kan je voorstellen dat wij meer verbruiken dan zonnepanelen op kunnen leveren, dus alleen zonnepanelen zijn niet genoeg.’

‘Wij hebben op de daken van ons magazijn in Gorinchem zonnepanelen

Waar zetten jullie dan nog meer op in?

gelegd als startschot voor een

Nick: ‘We kijken wereldwijd wat voor stappen wij kunnen maken tot 2030,

energietransitie binnen ons bedrijf’.

maar houden ook onze ogen open voor de periode daarna. Dat doen we door efficiënter om te gaan met energie (zoals een efficiënte warmteboiler), maar we kopen ook meer groene elektriciteit in als een van de tussenstappen tot 2030. Het bestuderen van mogelijkheden om te participeren en investeren in grote wind- en zonneprojecten staat ook hoog op de agenda’.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 56

Innovatie Innoveren heeft naast de uitkomsten zelf een belangrijke nevenfunctie: het is in het klein oefenen wat je groot wilt maken. Het is de uitgelezen kans om ruimte te bieden aan de koplopers in de regio, om mede-eigenaarschap te vergroten en daarmee draagvlak. Succesvolle innovaties zijn bovendien een mooi uithangbord om breed over te communiceren.

P 57

Ambitie

We omarmen en stimuleren nieuwe technie-

zoekspilot voor zon op water en onderne-

In onze regio kijken we naar innovatie vanuit

ken en vernieuwende initiatieven. Die zijn

men wij diverse participatie-activiteiten.

twee perspectieven: we blijven voortdurend

immers noodzakelijk voor de toekomst.

op de hoogte van de laatste ontwikkelingen

Voor de berekeningen na 2030 kan er zeker

Overzicht innovaties

om optimaal ons doel te kunnen bereiken en

gekeken worden naar innovaties en nieuwe

Waterstof

wij gaan zelf aan de slag door samenwer-

technieken: hiervoor zal uiteraard ook al vóór

Waterstof is een energiedrager en kan dienen

kingen aan te gaan met kennisinstellingen

2030 in onder meer de RES 2.0 aandacht zijn.

als opslagmiddel. Waterstofproductie is een

en regionale koplopers in het bedrijfsleven

Ook in de uitvoeringsagenda zal dit onder-

kans om pieken in elektriciteitsopwekking

en maatschappelijke veld. Daarnaast is er

werp terugkomen.

op te slaan. Het gebruik ervan neemt toe en de regio Alblasserwaard wil deze innovatieve

ook veel innovatiekracht te vinden bij particulieren. Enkele van die verhalen staan ook

We zien dat er nu hard wordt gewerkt aan

techniek graag benutten. We realiseren als

centraal in deze RES.

innovaties en er komen wellicht nog oplos-

het kan in de periode tot 2030 tenminste één

singen waar we nu geen weet van hebben.

windturbine met een electrolyzer, speciaal

De bijdrage van innovatie is niet direct ver-

Dat volgen we op de voet. Veelbelovend

voor permanente waterstofproductie. Water-

taald in een cijfermatige bijdrage aan het

voor de toekomst zijn in ieder geval:

stof zal vooral voor industrie en verkeer wor-

RES-bod. Voor ons bod voor 2030 wordt

•

Waterstof

den gebruikt. Tot 2030 is waterstof volgens

gerekend met bewezen technieken van wind

•

Geothermie

de netbeheerders en andere onderzoekers

en zon. Energie-opwek middels wind en zon

•

Aquathermie

niet of heel beperkt bruikbaar.

is voor de korte termijn het meest kansrijk

•

Groen Gas

en op dit moment het meest efficiënt. Inno-

•

Waterkracht

Tevens worden de mogelijkheden onderzocht

vatieve technieken zoals een waterkracht-

•

Energieopslag

voor bijmenging in de industrie om het gas-

centrale of Thorium-kernenergie worden

•

Thorium/Kernenergie

verbruik te verminderen. Vanaf medio 2022 kan er in de regio waterstof getankt worden.

daarom in de RES 1.0 bij de berekening van

Inleiding

Energiestrategie

het regionale bod voor 2030 niet meegeno-

Daarnaast vinden we het belangrijk om pro-

Vertegenwoordigers van gemeenten Gorin-

men. De kennis hierover en de praktijk ervan

actief te acteren op het gebied van innovatie.

chem en Molenlanden, Omgevingsdienst en

is nog onvoldoende ontwikkeld. Dit betekent

Daarom krijgt dit onderwerp een plek in onze

vertegenwoordigers van het bedrijfsleven

niet dat innovaties geen plek hebben in

RES, ontwikkelen wij actief innovatieprojecten,

ondertekenden hiervoor een samenwerkings-

deze RES.

zoals het waterstoftankstation en de onder-

overeenkomst.

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 58

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Geothermie

zet naar een mengsel wat bruikbaar is als

stroom beschikbaar en wordt overtollige op-

park, bestaande uit drie windmolens van

Geothermie is een interessante energiebron

warmtebron. Het grote voordeel hiervan:

wek ook ergens opgeslagen. Daarom moeten

108 meter hoog, combineert energie-op-

die nog in de kinderschoenen staat. Geother-

het bestaande aardgasnet kan in gebruik

we ons energiesysteem de komende jaren

wekking met energie-opslag, door middel

mie is warmte uit de aarde, die wordt ge-

blijven, mits aangepast.

flexibiliseren. Dat kan op verschillende ma-

van een opslagsysteem van 1 megawattuur.

wonnen bij dieptes van minimaal 500 meter.

nieren: door vraag en aanbod op elkaar af te

De regio heeft diverse potentiële bronnen:

stemmen, door verbindingen tussen landen uit

Thorium/kernenergie

bij Gorinchem en in het westen van Molen-

te breiden, energienetten slimmer te maken

Thorium is op langere termijn mogelijk een

én door mogelijkheden te creëren om energie

kansrijke innovatie, maar tot 2030 nog geen

groot- en kleinschalig op te slaan. Vooral om

reële optie. Om het nucleaire afval te beperken

seizoenswisselingen in vraag en aanbod op

zijn er nieuwe vormen van kerncentrales in

te kunnen vangen zal energie-opslag onmis-

ontwikkeling. Een voorbeeld hiervan is thori-

baar zijn.

um (gesmolten zout). Dit heeft onder andere

Energie-opslag vraagt om technische aan-

als voordeel dat er minder kernafval wordt

energie uit oppervlaktewater (TEO) zijn

passingen in infrastructuur, maar ook om

geproduceerd dan bij huidige kernreactoren

een goede kans. De succesvolle pilot in

veranderingen in regelgeving. Het opschalen

en dat het enkele honderden in plaats van

landen, bij Wijngaarden. Aquathermie Aquathermie, oftewel warmte uit afval- en oppervlaktewater (TEA/TEO), brengt goede kansen met zich mee, met name thermische

Technische ontwikkelingen volgen elkaar snel op: we moeten alert en flexibel zijn.

de Gorinchemse wijk Hoog Dalem krijgt een

Waterkracht

naar het grote geheel is nog een hele grote

duizenden jaren radioactief blijft. Commerciële

vervolg (TEO).

Waterkracht heeft naar verwachting een

stap. Veel technologieën voor opslag en

toepassing lijkt echter nog erg ver weg en

beperkte opbrengst door de trage stroomsnel-

omzetting zijn nog erg duur. Accu’s worden

wordt op z’n vroegst geschat op 2045- 2050.

Groen gas

heid van de rivieren in de regio. Energie-op-

steeds beter en goedkoper. Om een woonwijk

Het is dus niet realistisch aan te nemen dat

Voor de vooroorlogse bouw in regio Alblas-

wek uit de stroming kan echter sterk bijdragen

te bedienen, moet een opslagsysteem echter

thorium aan de klimaatdoelen voor 2030 kan

serwaard is isoleren erg kostbaar of lastig

aan de bewustwording van de noodzaak om

megawatts aan vermogen leveren. Dan zijn

bijdragen en we zullen waarschijnlijk nog

vanwege monumentwaarde. Groen gas,

op andere manieren energie op te wekken.

er nog steeds heel veel accu’s nodig en dat

minimaal tien jaar moeten wachten voordat

kost heel veel geld. Het onderzoek naar ener-

we kunnen inschatten of thoriumcentrales in

gewonnen middels hogedrukvergisting uit rioolwater en/of groente-, fruit- en etensres-

Energie-opslag

gie-opslag gaat door, waarbij de aandacht

2050 een rol kunnen spelen. De door media

ten, is een optie. Door toevoeging van wa-

Energie-opslag speelt een essentiële rol in de

vooral uitgaat naar materiaalkunde en chemie.

zogenoemde ‘minikerncentrale’ valt onder

terstof (uit overtollig opgewekte stroom

energietransitie, om piekvraag en -aanbod

Een goed voorbeeld van energie-opslag is

de landelijke wet over kernenergie en is

met zonnepanelen of windenergie) aan een

van stroom op te vangen en daarmee het

windpark Giessenburg. Het heeft een Neder-

minder klein dan de naam doet vermoeden

hogedrukvergister kan CO2 worden omge-

elektriciteitsnet te ontlasten. Zo is er altijd

landse primeur op zijn naam staan; het wind-

(denk aan de omvang van Borssele).

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 59

Innovatie en Afstudeercentrum

komst. Hierbij zal ook expliciet de samen-

In de regio Alblasserwaard wordt samenwer-

werking met bedrijven worden gezocht.

snellers? Wat kunnen gemeenten doen

king op het gebied van innovatie concreet

Vanzelfsprekend wordt ‘Huis van Nu’ ook

om innovatie te stimuleren/faciliteren?

opgezocht. De samenwerking met het Innova-

gebruikt als ’showroom’ om inwoners te laten

tie- en Afstudeercentrum (IAC) in Gorinchem

zien hoe zijn hun huis kunnen verduurzamen.

is daar een mooi voorbeeld van. Het IAC wordt

•

•

Wat zijn kansen, belemmeringen en ver-

Wat  voor netwerk van koplopers, organisaties en bestuurders kunnen we structureel organiseren zodat projecten

een fysieke plek waar leerlingen, studenten

Actie/participatie

en programma’s van de grond komen en

en professionals elkaar ontmoeten in een

Om succesvol te innoveren is het vooral be-

innovatie een continu proces blijft (ook

bedrijfsmatige omgeving waar zij samen-

langrijk om bewoners en bedrijven te vinden

na RES 1.0)?

werken aan beroepsontwikkeling en innova-

die deze innovaties willen en kunnen omzetten

ties. Het wordt een cluster waar onderwijs

naar concrete projecten en programma’s.

Het Innovatielab fungeert als springplank

en bedrijfsleven samen invulling geven aan

Die koplopers zijn er zeker in de regio.

voor een blijvend netwerk in de regio dat concrete projecten realiseert. Succesvol

de Alblasserwaardse waarden van ondernemerschap en innovatie, met een specifieke

We willen met deze koplopers een Innova-

innoveren vraagt om geld, kennis, tijd en

focus op maritieme technologie en maakin-

tielab organiseren. We onderzoeken de

regelruimte. Om te kunnen experimenteren

dustrie, groenblauwe sector, zorg en de

mogelijkheden om het Innovatielab in sa-

moeten we met elkaar ook naar de bestaande

bouw en installatietechnische sector.

menwerking met het Innovatie- en Afstu-

kaders kijken en onderzoeken waar er meer

deercentrum en andere onderwijsinstellingen

of andere ruimte nodig is.

Eén van de thema’s binnen het Innovatie en

op te zetten.

Afstudeercentrum is de energietransitie. Dit thema zal vorm krijgen door de realisatie van

De volgende vragen staan centraal:

het project ‘Huis van Nu’. Hierbij wordt er in

•

Wat is de gezamenlijke visie op innovatie

diverse ruimtes getoond welke technologie

in de regio? Hoe ziet een innovatief (of

er in de energietransitie en rondom duurzaam-

nog innovatiever) Alblasserwaard eruit?

heidsvraagstukken in de directe leefomgeving

•

Van welke aansprekende voorbeelden

(nl. ons eigen huis) wordt gebruikt. Een bij-

kunnen we leren; zowel van binnen

passend educatief programma laat leerlingen

als buiten de regio en van verschillende

meedenken in de oplossingen voor de toe-

sectoren?

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 60

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Digerto Biemans Voorzitter GVV Unitas “Meedoen met de klimaatopgave is eigenlijk bijna vanzelfsprekend”, aldus Digerto die zich mede bij de voetbalvereniging GVV Unitas bezighoudt met de energietransitie. Hun missie: de energierekening naar nul. Hoe doen ze dat? Alle verlichting wordt vervangen door led-verlichting, ook op de velden. Daarnaast hebben ze alle daken vol gelegd met zonnepanelen. Verder zijn ze nieuwe kleedkamervoorzieningen aan het bouwen waarin de meest duurzame oplossingen worden verwerkt. Het innovatiefste wat ze doen? Een duurzaam reclamebord langs het veld. Het bijzondere aan dit bord is dat er kleine zonnepanelen zijn ingebouwd. Zo voorziet het bord zichzelf van zijn eigen stroom. Ook vangt het bord CO2 op en stoot het CO2 af. En alsof dat niet genoeg is wordt met een deel van de opbrengsten van het bord ook nog eens in duurzame maatregelen geïnvesteerd! Het is niet de grootste bron van energie, maar alle kleine beetjes helpen.

“GVV Unitas koos voor duurzame reclameborden met kleine zonnepanelen. Alle kleine beetjes helpen!”.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 61

Strategie en praktijk Samen willen we het bod, inclusief de gemaakte keuzes die dit bod mogelijk maken, waarmaken. We rekenen daarbij op de inzet van initiatiefnemers (bewoners, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties) en maken als regio keuzes over hoe en wanneer we dit kunnen faciliteren.

P 62

De uitvoeringsagenda

Alblasserwaard en dit herhalen we frequent

Samenwerking tussen gemeenten, provincie,

Deze RES staat niet op zichzelf. Het is één

in de uitvoeringsperiode.

waterschap en netbeheerder op regionaal

van de vele schakels in de grote beweging

De energietransitie is een continu proces. We maken nu de stap naar uitvoering, maar blijven de lange termijn strategie ontwikkelen.

Inleiding

Energiestrategie

niveau is randvoorwaardelijk voor de uitvoe-

van de energietransitie, maar ook van andere

Samen lokaal en regionaal

ring van deze RES. In het bijzonder met be-

grote opgaven zoals bijvoorbeeld klimaat-

De regio Alblasserwaard is een relatief kleine

trekking tot de volgende punten:

adaptatie en mobiliteit. We weten dat onze

RES-regio. Dat heeft als voordeel dat partijen

keuzes zijn gebaseerd op de kennis van nu,

elkaar gemakkelijk kunnen vinden. Tegelijker-

dat het samen realiseren van de projecten

tijd is de omvang en de integraliteit van de

en programma’s ook zal leiden tot nieuwe

RES-vraagstukken er niet minder om: in de

inzichten en dat elke stap daarin waardevol

uitvoeringsagenda zullen slimme keuzes ge-

is. Toch is deze RES vooral een weergave

maakt moeten worden over welke projecten

van ons DNA in de regio; we zetten samen

als eerste worden opgepakt en wie daarin een

de schouders eronder!

actieve rol kan spelen en wat die rol dan

1. Maken van gezamenlijke keuzes; in de RES 1.0, RES 2.0 etc. 2. Afstemmen van de uitvoering in relatie tot de netcapaciteit. 3. Afstemmen over financiering en subsidieregelingen. 4. Samen optrekken om netwerk, kennis en

precies inhoudt. We prioriteren programma’s

capaciteit zo optimaal mogelijk in te zetten.

Dit hoofdstuk vormt een aanzet tot een uit-

die een grote of slimme bijdrage leveren en

5. Voortgang en impact gezamenlijk blijven

voeringsagenda, die in de eerste helft van

gaan daarbij de complexe vraagstukken niet

2021 concretere vorm krijgt. Ook dit is een

uit de weg.

monitoren, bijsturen waar nodig.

Van ambitie naar uitvoering

continu proces: het vaststellen van de RES 1.0 is een beginpunt; de start van de activiteiten

We spreken vaak over de RES in termen van

Om de doelstellingen voor 2030 te behalen

om ons bod te realiseren. Laten we niet uit het

‘een opgave’. Tegelijkertijd zien we al veel

vormt de vertaling hiervan naar omgevings-

oog verliezen dat we dit alles met een reden

initiatieven van de grond komen met goede

beleid (voor zover deze daarvoor nog geen

doen: het terugbrengen van de CO2-uitstoot

opbrengsten in termen van duurzame energie,

ruimte biedt) en vervolgens het verstrekken

zoals afgesproken in het klimaatakkoord.

werkgelegenheid, sociale betrokkenheid en

van vergunningen het kritieke pad. Het is

Elk project en elk programma gaat daar zijn

financieel gewin. Dat momentum willen we

daarom belangrijk dit in 2021 zo snel mogelijk

bijdrage aan leveren. Het is belangrijk om de

vergroten door de lokale en regionale initia-

in gang te zetten. Zowel gemeente Molen-

effecten daarvan te blijven monitoren. Bij aan-

tiefnemers zo goed mogelijk te faciliteren.

landen als Gorinchem beogen hun nieuwe

vang van de uitvoering zullen we een nulme-

Wij rekenen op de inzet van lokale en regio-

omgevingsvisie eind 2021 gereed te hebben.

ting CO2-uitstoot laten uitvoeren in de regio

nale partijen.

In RES 1.0 spreken we af dat:

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 63

Opgewekt!

•

•

Gemeente Gorinchem en gemeente

delen is het waterschap bevoegd gezag, bij-

Molenlanden de zoekgebieden voor

voorbeeld voor het verstrekken van vergun-

windturbines, die in 2030 moeten draaien,

ningen voor de onttrekking van warmte uit

uiterlijk in 2021 in hun omgevingsvisie

oppervlaktewater of afvalwater ten behoeve

verankeren.

van aquathermie.

Provincie Zuid-Holland verankert de zoekgebieden voor windenergie uiterlijk eind

We spreken het volgende af:

2022 in haar omgevingsbeleid. In sommige

•

•

Gemeente Gorinchem en Molenlanden

gevallen kan voor specifieke initiatieven een

en de provincie Zuid-Holland spannen

ontheffingsprocedure worden gestart voor-

zich in om procedures voor bestemmings-

uitlopend op de aanpassing van de omge-

planwijzigingen en vergunningverleningen

vingsvisie. GS kunnen dan besluiten deze

voor windprojecten en zonprojecten (die

ontheffing te verlenen en middels een zo-

vastgesteld worden in het omgevingsbe-

genaamde voorhang procedure PS te infor-

leid) voor 2025 af te ronden.

meren over dit voornemen tot ontheffing. •

Regionale Enenergie Strategie 1.0

•

Gemeente Gorinchem en Molenlanden

Gemeente Gorinchem en gemeente Molen-

regisseren het participatieproces om in-

landen de uitgangspunten voor zonne-

woners, bedrijven en andere stakeholders

energie, zoals opgenomen in deze RES,

uit de omgeving te betrekken bij de uit-

uiterlijk eind 2021 in hun omgevingsvisie

werking van de RES-projecten. Voor ieder

verankeren.

project wordt in dialoog met belangheb-

Gemeente Gorinchem en gemeente Molen-

benden en het bevoegd gezag (de ge-

landen omwonenden en stakeholders bij

meente) een participatieplan opgesteld,

de plan- en besluitvorming over de invul-

waarmee afspraken over participatie door

ling van wind- en zonprojecten betrekken.

burgers vast worden gelegd. Ook stelt de initiatiefnemer van een project een aanspreekpunt voor de omgeving aan.

Bestemmingsplan en Vergunningen Gemeenten en provincie zijn bevoegd gezag voor wind- en zonprojecten. Voor bepaalde

Inleiding

Energiestrategie

•

Gemeente Gorinchem en Molenlanden stellen voorwaarden aan bestemmings-

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 64

planwijzigingen en aan de verlening van vergunningen, onder meer met betrekking op inspanningen gericht op maatschappelijk draagvlak en financiële participatie. In participatiebeleid wordt tevens aangegeven dat het streven van de gemeenten gericht is op 50% eigendom van de lokale omgeving en op andere vormen van financiële participatie.

Draagvlak en betrokkenheid Samen keuzes concretiseren Eén van de leidende principes in onze RES is dat iedereen in de regio mee kan denken en doen met duurzaamheidsinitiatieven en ook de vruchten kan plukken van de opbrengsten. Na het vaststellen van de RES in juli 2021, tijdens de uitvoering ervan en in de aanloop naar RES 2.0 blijft participatie

RES gestart worden of al zijn gestart. Denk

Financiële participatie

die toegankelijk zijn voor de verschillende

en communicatie onverminderd belangrijk.

bijvoorbeeld aan de trajecten voor de Transitie

In de RES 1.0 streven we naar 50% lokaal

doelgroepen in onze regio. 50% lokaal eigen-

Visie Warmte op gemeentelijk niveau. Waar

eigendom van wind- en zonprojecten.

dom betekent overigens ook risicodragend

Daar waar richting de RES 1.0 meer de focus

nodig of logisch zal regionale en/of boven-

Financiële participatie is één van de opties

deelnemen aan een programma. Er moeten

lag op het bepalen van denkrichtingen, zal

regionale afstemming plaatsvinden om acti-

voor de initiatiefnemer om draagvlak voor

ook mogelijkheden zijn voor doelgroepen

in het vervolgtraject meer aandacht worden

viteiten te bundelen, zoals bijvoorbeeld een

het project te creëren of te vergroten. Een

met minder draagkracht om daaraan deel

besteed aan de specifieke keuzes die worden

regionaal burgerpanel, brede communicatie-

belangrijk principe in onze RES is dat de

te nemen.

gemaakt. Uiteindelijk zal participatie een

inzet over de energietransitie in zijn alge-

lokale omgeving zo veel mogelijk kan deel-

plaats krijgen in de verschillende projecten

meenheid en de opstart van het Innovatielab.

nemen aan en ook kan profiteren van de

Gemeente Molenlanden en gemeente Gorin-

initiatieven. Daarbij zoeken we naar vormen

chem spannen zich in om het principe van

en programma’s die naar aanleiding van de

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 65

50% lokaal eigendom (middels mede-eige-

om een blijvend programmeringsoverleg te

Energiecoöperaties

Scholing is belangrijk om kennis in de regio

naarschap) en financiële participatie (middels

voeren (minimaal twee keer per jaar) om

De lokale energiecoöperaties spelen een be-

op te bouwen, maar ook om onze studenten

financiële deelneming, oprichting van een

de voortgang en nieuwe ontwikkelingen van

langrijk rol bij de realisatie van de ambities.

toegang te geven tot de arbeidsmarkt. Er

omgevingsfonds en omwonendenregelingen)

de RES inzichtelijk te maken en te bespreken.

Zij zijn van groot belang om de lokale burger-

komt veel werk aan. Denk aan installatie en

zoveel mogelijk te verankeren in hun beleid

Stedin geeft ook inzicht in de ontwikkelingen

participatie handen en voeten te geven. Iedere

onderhoud van zonnepanelen, maar ook

of dit op andere manieren te borgen (bijvoor-

en planning van de infrastructuur. Mogelijke

bewoner kan lid worden en meebeslissen,

aan isoleren en andere energiebesparende

beeld via het stellen van randvoorwaarden

knelpunten komen zo tijdig naar voren. Het

maar ook profiteren van de opbrengsten van

maatregelen.

bij een tender).

is wenselijk dat er ook tijdig inzicht is in de

groene energie. In de regio Alblasserwaard

initiatieven van marktpartijen en/of andere

zijn Energiecoöperatie de Knotwilg en Ener-

Bedrijven

Technische haalbaarheid

initiatiefnemers. Ook voor activiteiten zonder

giecoöperatie Molenlanden actief.

Het bedrijfsleven is de motor van de energie-

In de aanloop naar RES 1.0 is twee keer een

vergunningsplicht, zoals zon-op-dak.

transitie met investeringen, nieuwe technie-

netimpact analyse uitgevoerd. Ook tijdens de

Woningcorporaties

ken, werkgelegenheid, productontwikkeling

uitvoering is het belangrijk om de inzichten

Samenwerking

Een belangrijk deel van de besparingsopgave

en advisering. We gaan in gesprek met on-

over de voortgang en de nieuwe initiatieven

Verduurzamen is door iedereen, voor ieder-

ligt in de bestaande woningvoorraad. Een

dernemersverenigingen en regionale bedrijven

te blijven delen. Zo heeft Stedin bijvoorbeeld

een. Samen leveren we die inspanning.

gedeelte daarvan wordt beheerd door de

om concrete uitvoeringsplannen te maken.

een beter zicht op het totale geïnstalleerde

Samen genieten we van de opbrengsten.

woningcorporaties. Bovendien vertegen-

Bijvoorbeeld met de installatiebranche om

vermogen van zonnepanelen.

We rekenen op partijen die kansen zien in

woordigt deze woningvoorraad ook een

zon-op-dak te kunnen versnellen.

Tegelijkertijd met de ontwikkeling van duur-

deze energietransitie en dat middels projecten

aanzienlijk potentieel dakoppervlak voor zon.

zame opwek wordt middels het opstellen

of programma’s realiseren. In de aanloop naar

In overleg met de woningcorporaties willen

Schooldakrevolutie

van de Transitie Visie Warmte meer duidelijk

de RES 1.0 zijn we in gesprek gegaan met

we de regionale opgave centraal stellen en

Een partij die we graag een podium geven

over de warmteplannen voor de regio. De

meerdere partijen om te verkennen welke

zo veel mogelijk de bestaande initiatieven

is Schooldakrevolutie. Schooldakrevolutie

impact daarvan op de netinfrastructuur moet

mogelijkheden er zijn voor concretere sa-

stimuleren. In de bestaande prestatie-afspra-

streeft naar een Nederland waarin alle kin-

daar ook blijvend in worden meegenomen.

menwerkingsverbanden, hoe deze eruit

ken met de corporaties wordt de opgave

deren leren op én over zonne-energie van

Dat geldt ook voor mobiliteit en de ontwikke-

zouden kunnen zien en waar de regio dit

ook meegenomen.

eigen schooldak. Schooldakrevolutie is de

lingen in de industrie op de bedrijfsterreinen.

zou kunnen faciliteren. We benoemen een

onafhankelijke schakel tussen overheden,

aantal voorbeelden en willen de periode

Onderwijsinstellingen

schoolbesturen, uitvoerende partijen en de

Programmeringsoverleg

tot eind 2021 gebruiken om tot concrete

Jong geleerd is oud gedaan. We hebben nog

maatschappij.

Regio Alblasserwaard en Stedin spreken af

afspraken te komen.

veel te leren en te doen in de energietransitie.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 66

Opgewekt!

Opmaat naar een uitvoeringsagenda

maatregelen in meerdere of mindere mate

Wij voorzien een regionale programma-orga-

bijdragen en kunnen bijsturen waar dat nodig

nisatie voor de uitvoering van de RES. Er zal

Voor alle onderwerpen in de RES – wind, zon,

is. Uiteraard willen we successen vieren.

een intensivering plaatsvinden met een sterk

warmte, energiebesparing en innovatie –

We richten daarom een regionaal dashboard

uitvoerend karakter. Daarom moet er rekening

hebben we richting de RES 1.0 verdiepende

in. We starten met een nulmeting CO2 in

worden gehouden met benodigde opschaling

analyses uitgevoerd. Op alle gebieden zijn

de regio en zullen dat jaarlijks herhalen.

op gemeentelijk en regionaal niveau. Daarbij

er initiatieven gestart of zelfs al afgerond.

Daarnaast zoeken we naar een vorm om

is een goede verbinding met aanpalende

Elk onderwerp bevindt zich ook in een andere

de voortgang van initiatieven te volgen.

beleidsdossiers zeer aan te bevelen. In de

Regionale Enenergie Strategie 1.0

uitvoeringsagenda worden afspraken gemaakt

fase. We zien bijvoorbeeld al veel zonnepanelen op daken verschijnen en daar zijn we

Vervolg richting RES 2.0

blij mee.

De Regionale Energiestrategie is een iteratief

Andere initiatieven bevinden zich nog in de

proces waarin gemeenten, provincies, water-

De projectgroep en Bestuurlijke Coördinatie-

beginfase en moeten de komende periode

schappen, omwonenden, marktpartijen en

groep, met daarin een brede vertegenwoordi-

worden versterkt. Alle onderwerpen uit de

maatschappelijke partijen (milieu-organisa-

ging van de belanghebbende organisaties

voorgaande hoofdstukken kennen een lokaal

ties bijvoorbeeld) de komende jaren geza-

en instellingen, die sinds het begin zorgdraagt

uitvoeringsdeel, maar vragen ook een over-

menlijk werken aan het maken van plannen

voor continuïteit en bestuurlijke afstemming,

koepelende regionale aanpak. Daar willen

en het uitvoeren van duurzame elektriciteit-

zal voorlopig ook gecontinueerd worden; in

we afspraken over maken en we willen de

sprojecten en duurzame warmteprojecten.

ieder geval tot het moment dat de regionale

voortgang borgen. Dit leggen we vast in een

Het proces eindigt niet met het vaststellen

uitvoeringsorganisatie is vastgesteld. Uiter-

nog op te stellen uitvoeringsagenda (uiterlijk

van de RES 1.0 op 1 juli 2021: het is een con-

aard voorzien we daarin ook een rol voor

eind 2021) met daarin een gedetailleerde

tinu proces.

project- en stuurgroep.

over hoe dat eruit moet komen te zien.

aanpak en begroting per onderwerp. De wijze waarop wij ons organiseren na vastMonitoring

stelling van de RES is één van de cruciale fac-

CO2-uitstoot terugbrengen, daar is het ons

toren voor een succesvolle uitvoering. Met het

om te doen. Elk initiatief, hoe groot of klein

vaststellen van de RES 1.0 starten de uitvoe-

ook, draagt daaraan bij. Toch willen we dat

ringsagenda én de voorbereidingen voor de

effect wel zien. We willen begrijpen welke

RES 2.0, het eerste evaluatiemoment in 2023.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 67

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Begrippenlijst Aquathermie

Biomassa

Groen gas

Inundatiegebieden

Warmte uit water. Dat kan thermische energie

Plantaardig en dierlijk (rest)materiaal, dat

Groen gas is de duurzame variant van aard-

Een inundatiegebied is een gebied dat ten

uit oppervlaktewater zijn (TEO), afval- of

als grondstof kan worden gebruikt voor de

gas en wordt gemaakt door biogas op te

behoeve van de verdediging enkele decime-

rioolwater (TEA) of drinkwater (TED).

productie van hernieuwbare energiedragers

waarderen tot het dezelfde kwaliteit heeft

ters onder water kan worden gezet door het

en direct als brandstof voor de productie

als aardgas. Groen gas wordt schoon gepro-

openzetten van sluizen of het doorsteken

van elektriciteit en warmte.

duceerd en is hernieuwbaar. Aardgas bestaat

van dijken.

Bestuurlijke Coördinatiegroep

uit methaan.

Bestuurlijk overleg van de kernpartners in deze RES: wethouders van Molenlanden en

Cable pooling

Gorinchem, woningcorporaties, Provincie

Bij cable pooling wordt één netaansluiting

Hernieuwbare energie

Klimaatadaptatie is de mate waarin we de

Zuid-Holland, Waterschap Rivierenland,

gebruikt voor meerdere energieproducerende

Energie die komt uit hernieuwbare bronnen.

omgeving kunnen aanpassen aan klimaat-

vertegenwoordiging bedrijfsleven.

bronnen (vaak wind en zon).

Doordat de voorraad steeds binnen een

verandering.

Klimaatadaptatie

korte kringlooptijd wordt aangevuld kan Biogas

Fossiele brandstoffen

deze worden beschouwd als oneindig. Dat

Netimpactanalyse

Biogas wordt geproduceerd uit onder meer

Steenkool, bruinkool, aardolie, aardgas.

zijn zon, wind, waterkracht, aardwarmte en

De netbeheerder berekent de impact van

omgevingsenergie. Biomassa is ook hernieuw-

de plannen in de regio’s op het net. In regio

slib, afval van stortplaatsen, tuinafval, resten groente en fruit en dierlijke restproducten

Geothermie

baar maar heeft een veel langere kringloop-

Alblasserwaard rekent Stedin door hoeveel,

zoals koeienmest. Het biogas wordt vervol-

Geothermie is warmte uit de aarde die op

tijd (tijdschaal 30-50 jaar).

tijd, geld en ruimte er nodig is om de plannen

gens gezuiverd en gedroogd en op hetzelf-

een diepte groter dan 500 meter gewonnen

de kwaliteitsniveau als aardgas gebracht.

wordt.

Na deze bewerkingen mag het groen gas heten en is het een duurzaam alternatief

Green Deal

voor fossiel aardgas.

Een Green Deal is een afspraak tussen partijen

uit te voeren. Op basis van deze indicatie Hybride warmtepomp

adviseert Stedin waar, tegen de laagste kosten

Een warmtepomp die samenwerkt met een

en de kortste doorlooptijden, aansluiting op

reguliere gas cv-ketel.

het net mogelijk is.

(bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden) die helpt om duurzame plannen uit te voeren.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

P 68

Opgewekt!

Postcoderoosprojecten De PostCodeRoos regeling (fiscale benaming is de Regeling Verlaagd Tarief) is ruim drie jaar geleden geïntroduceerd als financieringsmogelijkheid om gezamenlijk zonne-energie op te wekken, zonder dat de zonnepanelen

Waterstof

SDE+ Bestaande subsidie Stimulering Duurzame Energieopwekking regeling. In 2020 vervangen door SDE++.

(subsidie Stimulering Duurzame Energieopwekking) verbreed naar de SDE++. Nieuw

Een programma voor samenwerking ten

hierbij is dat naast categorieën voor de

aanzien van belangrijke maatschappelijke

productie van hernieuwbare energie ook

opgaven tussen Gorinchem, Molenlanden, Giessenlanden, Zederik, Leerdam en Vianen. Regionale Structuur Warmte

CO2-reducerende opties in aanmerking komen voor subsidie.

heet de RSW. Die afkorting staat voor Regionale Structuur Warmte. De RSW brengt de vraag naar, het aanbod aan en de infrastructuur van warmte in kaart.

duceerd uit aardgas (grijze waterstof). Als

stof’. ‘Groene waterstof’ wordt gemaakt met elektriciteit uit wind- en zonne-energie m.b.v. een elektrolyser. WKO Afkorting voor Warmte-koudeopslag. Een methode om energie in de vorm van warmte of koude tijdelijk op te slaan in de bodem.

Thorium/Kernenergie

Het deel van de RES dat over warmte gaat

energiedrager. Het wordt momenteel gepro-

en opgeslagen spreken we van ‘blauwe water-

In 2020 is de bestaande SDE+-regeling

Regionaal Maatschappelijke Agenda

Waterstof is geen energiebron, maar een

de hierbij vrijkomende CO2 wordt afgevangen

SDE++

op het eigen dak hoeven te liggen.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Een ‘nieuwe’ vorm van kernenergie, uit gesmolten zout.

Zonthermie Het opwarmen van gebouwen en/of leidingwater met behulp van zonnewarmte. Dit gebeurt door zonnecollectoren en/of een zon-

TJ Terajoule: 1.000.000.000.000 Joule (tera is

neboiler.

miljoen keer miljoen), eenheid van energie.

Restwarmte Restwarmte is warmte die vrijkomt bij een

TWh

industrieel productieproces en daarbij niet

TeraWatt-uur: 1.000.000.000.000 watt-uur

meer economisch rendabel te gebruiken is. Zonder aansluiting op een warmtenet wordt deze warmte vaak geloosd.

Inleiding

Energiestrategie

(tera is miljoen keer miljoen), eenheid van energie. Eén TWh staat gelijk aan 3600 TJ.

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

P 69

Colofon Een uitgave van RES Regio Alblasserwaard Redactie EMMA Experts in Media en Maatschappij Ontwerp Studio Lammert Jonkman Beeld Patrick van den Hurk, fotografie bij interviews Ministerie van Beeld 8 maart 2021

1 2021-736441 Bijlage 2 - Leeswijzer RES 1.0 Alblasserwaard.pdf

Leeswijzer RES 1.0 Alblasserwaard Voor u ligt de Regionale Energiestrategie 1.0 van regio Alblasserwaard. In deze Regionale Energiestrategie (RES) wordt uiteengezet hoe in de RES-regio Alblasserwaard (Gorinchem en Molenlanden) invulling zal worden gegeven aan de klimaatafspraken uit het Nationale Klimaatakkoord van 2019. Het doel is om de CO2-uitstoot voor 2030 met 49% te verminderen ten opzichte van 1990. Het uiteindelijke doel is om in 2050 de CO2-uitstoot tot nagenoeg nul terug te brengen. De nationale doelstelling voor elektriciteit is dat in 2030 alle 30 RES-regio’s bij elkaar opgeteld een vermogen van 35 Terawattuur (TWh) aan hernieuwbare elektriciteit opwekken op land. Elke regio draagt via de RES bij aan de nationale optelsom. De bijdrage van de RES-regio Alblasserwaard hieraan is reeds vastgesteld op 0,32 TWh. In deze toelichting geven wij u een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen sinds het opstellen van de concept-RES d.d. juni 2020, die ten grondslag ligt aan de RES 1.0. Onderaan deze tekst treft u een overzicht van links naar enkele behulpzame websites en rapportages voor meer achtergrondinformatie. Uitgangspunten De uitgangspunten van deze RES 1.0 zijn ongewijzigd ten opzichte van de concept-RES. De leidende principes en doelstellingen, zoals vermeld in hoofdstuk 2, zijn niet veranderd.

Uiteraard is er, waar mogelijk, gewerkt met de meest recente cijfers. Hiervoor was de nationale klimaat monitor een belangrijke bron. Participatie en Communicatie Bij het proces om tot deze RES te komen zijn vele belanghebbenden betrokken. Participatie en brede communicatie zijn en blijven belangrijke onderdelen van de RES, met als doel de omgeving continu en op verschillende manieren te betrekken. In hoofdstuk 3 vindt u een overzicht van de plannen, inclusief de context en achtergronden hiervan. In de diverse daaropvolgende hoofdstukken is ook telkens aandacht voor proces- en financiële participatie en brede communicatie. Bod Het bod van onze regio, onze bijdrage aan de nationale doelstelling, is ongewijzigd ten opzichte van onze concept-RES. Om dit bod te realiseren wordt er ingezet op een combinatie van wind- en zonne-opwek. Voor zonne-opwek zetten wij in op grootschalige opwek op daken. Voor wind zetten wij primair in op grootschalige opwek . Hiervoor zijn twee concrete zoekgebieden voor wind-opwek aangewezen. In hoofdstuk 4 leest u meer over de totstandkoming van deze zoekgebieden en de opbouw van ons bod.

Zon en Wind Voor zonne-opwek volgen wij de zogenaamde zonne-ladder: we starten met grootschalige opwek van zon-opdak. In hoofdstuk 5 leest u hier meer over. Voor wind-opwek zijn in deze RES 1.0 twee concrete zoekgebieden opgenomen: Avelingen (tevens onderdeel van het pilotproject van Rijkswaterstaat) en A15-Oost, beide op het grondgebied van de gemeente Gorinchem. In hoofdstuk 6 leest u meer over de selectie van deze zoekgebieden en de participatie-activiteiten van de afgelopen en komende periode. Warmte In de RES wordt invulling gegeven aan de Regionale Structuur Warmte. Hierin worden in afwachting van de transitievisies warmte geen keuzes gemaakt voor warmte-opwek, wel is het in kaart brengen van de warmtestructuur een belangrijk onderdeel van dit plan. Zo kunnen we gemeente- en regiogrenzen overstijgen om op zoek te gaan naar de beste oplossingen voor de toekomstige warmtevraag. In hoofdstuk 7 treft u de meest recente analyse met enkele voorlopige conclusies. Netimpactanalyse Netbeheerder Stedin is uiteraard een belangrijke partner in het RES-traject. Een analyse van de impact van onze plannen op het elektriciteitsnet is opgenomen in hoofdstuk 8. Deze netimpactanalyse is gebaseerd op het bod dat in de RES 1.0 is opgenomen. In het hoofdstuk gaan we ook in op de samenwerking met Stedin in de komende periode.

Uitvoeringsagenda Nieuw in deze RES 1.0 is hoofdstuk 11 over de uitvoering, die in de eerste helft van 2021 tastbaarder wordt in een uit te brengen uitvoeringsagenda. Hierin wordt de strategie verder geconcretiseerd door onder meer voorgenomen onderlinge afspraken, samenwerkingsvormen, draagvlak, betrokkenheid en technische en financiële haalbaarheid. Hieronder vindt u een overzicht van enkele belangrijke websites en rapporten die u nog meer context en informatie kunnen bieden de komende periode. Aanvullende informatie -

Bouwstenen rapport (2019) en Concept RES Regio Alblasserwaard (juni 2020) https://www.molenlanden.nl/regionale-energie-strategie-res

-

Nationaal Programma RES: www.regionale-energiestrategie.nl

-

Meest recente nationale RES-update: https://www.regionaleenergiestrategie.nl/documenten/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=1877817

-

Meest recente PBL-rapportage over de concept-RES'en: https://www.pbl.nl/publicaties/monitorconcept-res

-

Zonneladder achtergrondinformatie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/duurzameenergie/zonne-energie

-

Meer informatie over participatie in de energietransitie: www.energieparticipatie.nl

-

Advies “Het Groene Hart doet mee aan de energietransitie” van de Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit: https://www.bestuurlijkplatformgroenehart.nl/adviezen/advies-regionaleenergiestrategieen-en-het-groene-hart

1 2021-736441 Bijlage 3 - Concept RES.pdf

Concept Regionale Energiestrategie Alblasserwaard Samen Energieneutraal

[Concept Res VERSIE mei 2020]

Voorwoord ‘‘

Samen staan we voor de grote opgave om dez toekomst ter hand te nemen en daarmee de opwarming van de aarde tegen te gaan

’

ze

’’

Dat we maatregelen moeten nemen om de opwarming van de aarde tegen te gaan, is voor veel Nederlanders overduidelijk. Nederland moet bijvoorbeeld in 2050 van het gas af. Maar wat betekent dat concreet voor mij, inwoner of ondernemer in Gorinchem en Molenlanden? En welke keuzes heb ik? Heeft windenergie de voorkeur of zonnepanelen? Of allebei? Wat past het beste in mijn omgeving? Anderhalf jaar hebben inwoners, ambtenaren, ondernemers en natuurbeschermers daar met elkaar over gepraat. Samen hebben we naar antwoorden gezocht en naar een aanpak die recht doet aan de regio. Het resultaat daarvan vindt u in de Regionale Energiestrategie (RES) Alblasserwaard. “Er is door veel partijen serieus en enthousiast meegedacht: inwoners, burgercoöperaties, woningcoöperaties, het waterschap, natuurorganisaties, bedrijven en netbeheerders. Daar kreeg ik letterlijk veel energie van. Met de RES hebben we een basis gelegd voor een duurzame en energieneutrale toekomst van de regio. En dat is een toekomst met veel kansen, waarin we meer energie besparen en zo veel mogelijk onze eigen energie opwekken. We hebben nu plannen gemaakt die richting geven. De volgende stap is om samen met al die partijen tot haalbare projecten te komen en tot oplossingen die betaalbaar zijn voor inwoners.

Samen staan we voor de grote opgave om deze toekomst ter hand te nemen en daarmee de opwarming van de aarde tegen te gaan.” Eelke Kraaijeveld, wethouder Gorinchem “Het is een regionale uitwerking, een veelomvattend plan om onze lokale samenleving te verduurzamen. Het mooie is: we kunnen er allemaal onderdeel van uit maken. Met onze eigen initiatieven, met onze eigen innovatiekracht. Gezamenlijk - overheid, inwoners en bedrijven - pakken we dit op. Ik zie mogelijkheden voor nieuwe verbanden, voor nieuwe samenwerkingen. Daar biedt de RES een goede basis voor. Je kunt zeggen: verduurzaming, wat doet het ertoe? Maar het doet er echt toe. Door met elkaar actie te ondernemen, gaan we dingen in beweging zetten.” Teunis Jacob Slob, wethouder Molenlanden

3

Inhoud

Collage landgschappen Alblasserwaard

1. Res Alblasserwaard in vogelvlucht Hoeveel energie verbruiken we? Onze energiemix voor de toekomst Bod

7 8 8 10

2. Inleiding 2.1 Wat is een RES? 2.2 Concept RES Alblasserwaard 2.3 Betrokken partijen 2.4 Goed om vooraf te weten

13 14 14 16 16

3. Bod 3.1 Een bod van 1.150 TJ (0,32 TWh) in 2030 3.2 Uitbreiding bod

19 20 20

4. Typisch Alblasserwaard 4.1 Leidende principes 4.2 Doelstellingen Alblasserwaard 4.3 Wat doen we nu en in de toekomst in de Alblasserwaard? 4.4 Combineren van opgaven 4.5 Aansluiting op andere regelgeving 5. Analyse 5.1 Energiegebruik nu 5.2 CO2 uitstoot nu en in 2030 5.3 Huidige duurzame regionale elektriciteitsopwekking 5.4 Huidig regionaal energienetwerk 5.5 Energieopslag

25 26 27 28 32 37 39 40 43 43 44 44

6. Energie besparen

49

7. Zoekgebieden voor opwekken van elektriciteit 7.1 Waar past wind- en zonne-energie in de regio? 7.2 Netimpact

53 54 56

8. WARMTE 8.1 Warmtevraag nu 8.2 Afbakening op basis van energie-infrastructuren 8.3 Warmte aanbod nu en in de toekomst 8.4 Warmtevraag 2030 8.5 Brongebruik en regionale infrastructuur 8.6 Samenwerken aan de warmtetransitie

59 60 60 60 61 62 62

9. Innovatie 9.1 Waterstof 9.2 Geothermie en aquathermie 9.3 Groen gas 9.4 Waterkracht 9.5 Thorium/kernenergie

67 68 68 69 69 69

10. Van concept RES naar res 1.0 en 2.0 10.1 Planning, besluitvorming en borging 10.2 Participatie, financieel en proces 10.3 Actieagenda richting RES 1.0

71 72 73 74

GEBRUIKTE BRONNEN

79 5

1. RES Alblasserwaa in vogelvlucht

Nieuwpoort

ard Een gebied van grote en kleine rivieren, van verkeersaders en spoorwegen, van innovatieve energie, van een sterke maritieme en agrarische sector en van een prachtig cultuurhistorisch landschap. Een echt Hollands Stromenland, dat is de Alblasserwaard. Een gebied waar mensen wonen die de handen uit de mouwen steken, aan een paar woorden genoeg hebben. Harde werkers, nuchter en met het hart op de goede plek. Samen zijn wij onze gemeenschap. We leven al eeuwen in een energielandschap, kijk maar om je heen naar het water, de veenweiden en de oude molens en gemalen.

1. RES ALBLASSERWAARD IN VOGELVLUCHT

7

1. Res Alblasserwaard in vogelvlucht Voor de toekomst voelen wij een verantwoordelijkheid om ons land goed door te geven aan onze kinderen en kleinkinderen. Want het leven op aarde verandert. We zijn met meer mensen, wonen op meer plekken, er is minder regenwoud, meer stikstof en de oceanen worden steeds zuurder. De temperatuur op aarde blijft stijgen. Daarom zoeken we ook in de Alblasserwaard naar oplossingen om verschil te maken en te werken aan een schone en gezonde leefomgeving. Iedereen doet wat. In en om ons eigen huis zoeken we naar mogelijkheden: hoe we wonen, hoe we werken, hoe we reizen en wat we eten. Bedrijven doen mee in duurzame bedrijfsvoering, duurzamere transport of door het opwekken van zonne-energie op hun daken en ook overheden zijn aan het werk met plannen voor de energievoorziening van de toekomst. Waar kunnen we duurzame elektriciteit opwekken, welke bronnen zijn er voor duurzame warmte en welke infrastructuur hebben we daar voor nodig? Dat zijn vragen waar we in deze concept-Regionale Energie Strategie (RES) een antwoord op geven.

Sfeerbeelden werksessie, bron BVR adviseurs

8

Concept RES Alblasserwaard

Een document dat voortkomt uit de afspraken die we met elkaar hebben gemaakt in het Klimaatakkoord, de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs. Nederland is opgedeeld in 30 regio’s. Iedere regio onderzoekt hoe de regio een bijdrage kan leveren. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem vormen samen de RES regio Alblasserwaard.

Hoeveel energie verbruiken we? De Alblasserwaard heeft nu een elektriciteits- en warmtevraag van in totaal zo’n 8.542 TJ, waarvan 1.448 TJ elektriciteit, 3.566 TJ Warmte (m.n. aardgas, maar ook hernieuwbare warmte) en 3.529 TJ brandstoffen voor mobiliteit.

Onze energiemix voor de toekomst We zijn gekomen tot een evenwichtige energiemix die past bij het eigen karakter van de Alblasserwaard. Het landschap dat we hebben, willen we zo efficiënt mogelijk inzetten. We zetten in op windenergie, zonne-energie en duurzame warmte gecombineerd met energiebesparing. Ook koppelen we de energieopgave aan andere beleidsopgaves, zoals recreatie en biodiversiteit, mobiliteit en bedrijvigheid.

gouda vianen A27 Rotterdam

Molenlanden VIJFHERENLANDEN

ALBLASSERWAARD

A15 Gorinchem

Drechtsteden Biesbosch

Gebied RES Alblasserwaard

1. RES ALBLASSERWAARD IN VOGELVLUCHT

9

Bod Mogelijkheden voor zonne-energie Wat betreft het opwekvermogen met zonneenergie, gaan we uit van 588 TJ (0,162 TWh). We willen waar mogelijk, de daken van boerenschuren en bedrijven hiervoor gebruiken. Verwacht wordt dat 50% van de bedrijfsdaken (67 ha) hiervoor geschikt is. Plus 1.000 m2 zonnepanelen op boerenschuren bij zo’n 250 boerenbedrijven (25 ha in totaal). Ook zetten we in op kleinschalige zonneweiden van zo’n 2 ha op restgronden in de buurt van dorpskernen, er zijn hiervoor 15 geschikte plekken in de Alblasserwaard (30 ha in totaal).

Met de ruimte en mogelijkheden die we nu in de Alblasserwaard hebben, hebben we de ambitie om in 2030 1.150 TJ duurzame elektriciteit op te wekken, inclusief de 126 TJ duurzame opwek van de huidige 3 windturbines langs de A15 en de geplande 2 turbines bij Groote Haar. Daarnaast zetten we stevig in op besparen van energie. Want alle energie die je niet nodig hebt, hoef je ook niet op te wekken. Mogelijkheden windenergie De gebieden rondom snelwegen zijn in onze regio de meest voor de hand liggende zoekgebieden voor windenergie. Langs de A15 en de A27 zien we een ruimte voor de plaatsing van windturbines (van 5 MW), met behoud van de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving. We denken aan 7 – 10 extra windturbines in de ideale mix voor de regio. Deze kunnen worden geplaatst bij de A27/ Avelingen, langs de A15/Gorinchem Oost en langs de A15 bij Giessenburg en Oud Alblas. Avelingen en Gorinchem Oost zijn al in onderzoek. Daarvan is het zoekgebied Avelingen onderdeel van een landelijk pilotproject. Daarnaast zien we mogelijkheden voor kleine windmolens (met een tiphoogte tot 20 meter) bij agrarische bedrijven. We willen zoveel mogelijk recht doen aan het uitgestrekte poldergebied, het Groene Hart, de molens van Kinderdijk en het Natura 2000 gebied. De regio Alblasserwaard gaat in het regionaal bod uit van 436 TJ (0,121 TwH) windenergie. Totaal bod RES Alblasserwaard