Agendabundel

Bundel van de Parallelsessie raadzaal van 24 maart 2021

Agenda bijlagen Memo gezamenlijke besluitvorming RES.pdf 210324 Ingekomen stuk MOLENLANDEN Beantwoording technische vragen ChristenUnie Molenlanden- RES 1.0.docx 210324 Ingekomen stuk MOLENLANDEN Beantwoording technische vragen VVD Molenlanden- RES 1.0.docx 2021-03-24 advieslijst.pdf 1 2

Opening B&A RES 1.0 Tijdens deze sessie wordt de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) van de regio Alblasserwaard besproken. In deze Regionale Energiestrategie (RES) wordt uiteengezet hoe de regio Alblasserwaard (Gorinchem en Molenlanden) invulling zal geven aan de klimaatafspraken uit het Nationale Klimaatakkoord van 2019. Het doel is om de CO2-uitstoot voor 2030 met 49% te verminderen ten opzichte van 1990. Het uiteindelijke doel is om in 2050 de CO2-uitstoot tot nagenoeg nul terug te brengen. De voorzitters van de RES-regio’s moeten voor 1 juli 2021 de RES 1.0 aanleveren bij het Nationaal Programma RES. 2021-736441 Rvs Regionale Energie Strategie 1.0.pdf 2021-736441 Bijlage 1 - RES 1.0.pdf 2021-736441 Bijlage 2 - Leeswijzer RES 1.0 Alblasserwaard.pdf 2021-736441 Bijlage 3 - Concept RES.pdf 2021-736441 Bijlage 4 - Netimpactrapportage RES 1.0 Alblasserwaard.pdf 2021-736441 Bijlage 5 - Reactienota Wensen en Bedenkingen RES Provincie Zuid-Holland.pdf

3

Sluiting

Agenda bijlagen 1 Memo gezamenlijke besluitvorming RES.pdf

Besluitvorming Regionale Energiestrategie Alblasserwaard (RES 1.0) Aanleiding Gemeenten Gorinchem en Molenlanden vormen met provincie Zuid-Holland en Waterschap Rivierenlanden de RES-regio Alblasserwaard. Ze werken hierin samen om te komen tot een vastgestelde Regionale Energiestrategie (RES). De eerste fase in het proces is afgerond. Het resultaat is een door de raden en waterschap vastgestelde concept RES. Provinciale Staten hebben op 23 september jl. wensen en bedenkingen meegegeven voor de volgende fase, het opstellen van de RES 1.0 In deze notitie doen we, na een terugblik op de besluitvorming inzake de concept RES, aanbevelingen voor het proces richting besluitvorming door de raden van Gorinchem en Molenlanden. Terugblik besluitvorming concept RES Beide raden zijn vanaf het begin betrokken bij het tot stand komen van de concept RES en diverse raadsleden hebben een stakeholder-avond bijgewoond. Het projectteam heeft voor de raadsleden vier informerende bijeenkomsten georganiseerd. Portefeuillehouders van de beide gemeenten en het projectteam informeerden op deze wijze de raadsleden over de stand van zaken en beantwoordden de vragen. De laatste informerende avond, georganiseerd op verzoek van de raden, stond in het teken van innovatieve, alternatieve technieken voor wind- en zonne-energie.

De bijeenkomsten werden breed gewaardeerd en raadsleden voelden zich hierdoor voldoende aangehaakt bij het proces. Zowel de meningsvormende als de besluitvormende raadsvergaderingen zijn voor beide raden (en het waterschap) afzonderlijk van elkaar gehouden. De uitkomst van de beraadslagingen en de stemmingen waren uiteindelijk identiek: een ruime meerderheid stelde de concept RES vast. Terugkijkend bleken – ondanks de diverse geplande vergadermomenten – tussentijds toch extra vergadermomenten nodig te zijn. Dit omdat beide gemeenten zelfstandig besluiten over een gezamenlijk in te dienen RES-voorstel. Het moment van de besluitvormende raad in Gorinchem werd bijvoorbeeld opgeschort tot het moment dat de raad van Molenlanden zou besluiten. Aanleiding hiervoor was een aangekondigd amendement van enkele Molenlandse fracties, gericht op verlaging van het bod in de concept RES. Het amendement werd uiteindelijk niet ingediend, maar maakte wel de wederzijdse afhankelijkheid in het besluitvormingsproces zichtbaar. Dit leidde in beide raden tot een vraag naar een ‘plan B’: wat te doen als beide raden niet tot een gelijkluidend besluit komen? Het antwoord op deze vraag was op zich eenvoudig; terug naar de RESpartners en in gesprek gaan over een herzien voorstel. Praktisch gezien zou dat minder eenvoudig zijn geweest.

Er lag een landelijk opgelegde deadline voor het indienen van het concept-RES bod terwijl alle in het voortraject betrokken partijen zouden moeten instemmen. Extra complicatie, naast de tijd die hiervoor zou ontbreken, was het feit dat het Algemeen Bestuur van het waterschap de concept RES al had vastgesteld.

Aanbevelingen voor besluitvorming RES 1.0 Van een vastgestelde concept RES zijn we nu de fase van een vast te stellen RES 1.0 ingegaan. Met inachtneming van het uitgangspunt dat de RES-systematiek uitgaat van gezamenlijke én gelijke besluitvorming doen we de volgende aanbevelingen. 1. Bouw meer tijd in voor meningsvorming en besluitvorming. De deadline voor het indienen van de definitieve RES 1.0 is 1 juli 2021. Om dit moment te ‘halen’ hanteert het RESprojectteam de planning om al in maart 2021 een RES richting de colleges te sturen voor verdere besluitvorming door raden, staten en AB van het waterschap. 2. Organiseer opnieuw gezamenlijke informerende raadsbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten hebben hun meerwaarde duidelijk bewezen. 3. Organiseer ook voor meningsvorming en besluitvorming gezamenlijke sessies voor beide raden. Dit kan met inachtneming van de gemeentewet, ook in parallelle sessies waarbij alle raadsleden zicht hebben op elkaars standpunten. Deze optie biedt de meeste mogelijkheid voor goede afstemming en geeft de grootste kans op gelijke besluiten. Een dreigende impasse in de besluitvorming, zoals die bij de concept-RES leek op te treden kan hiermee voorkomen worden. Gezien de ontwikkelingen rondom Corona zullen dit waarschijnlijk digitale sessies worden. 4. Streef ernaar dat bijtijds in het proces politieke duiding plaatsvind op de RES.

Zodat er inhoudelijk meer tijd is voor eventuele (ambtelijke) verduidelijking in de aanloop naar een besluitvormend debat. 5. De gezamenlijke besluitvorming zou eind april plaats moeten vinden. 6. We streven er naar om dit fysiek plaats te laten vinden echter de kans is aanwezig dat we dit digitaal moeten doen in verband met Corona.

1 210324 Ingekomen stuk MOLENLANDEN Beantwoording technische vragen ChristenUnie Molenlanden- RES 1.0.docx

Raadsinformatiebrief Onderwerp

:

Beantwoording technische vragen ChristenUnie – RES 1.0

Datum

:

24 maart 2021

Portefeuillehouder

:

Teunis Jacob Slob

Zaaknummer

Behandelend ambtenaar

: :

1093950

Willem van Valen

Beste meneer Timmer, Op 22 maart jl. stelde u technische vragen over RES 1.0. Via deze raadsinformatiebrief worden uw vragen beantwoord. Onderwerp 1:

Bij het RVS Argumenten op pagina 2 bij 1.1. schrijft u over de netimpact-analyse voor Stedin. Tijdens een Energiesessie van de Provincie werd door Stedin aangegeven dat de netcapaciteit

langs de ruilverkavelingswegen beperkte limieten hebben. Dit staat eveneens in de bijlagen van Stedin genoemd. Daarnaast horen we nu al van agrariërs dat ze soms de stroomcapaciteit niet kwijt kunnen op het net. Vragen:

a. Wat zijnde limieten qua vermogen voor ruilverkavelingswegen en gebieden?

b. Is deze limiet per gebied c.q. ruilverkavelingsweg bekend en worden deze nog verruimd? c. Indien iemand deze limiet heeft bereikt met zonnepanelen kunnen er dan nog wel kleine windmolens bijgeplaatst worden?

d. Indien iemand langs de ruilverkavelingswegen dit vermogen al heeft bereikt kunnen overige daken in dezelfde omgeving dan nog wel zon- of windvermogen toevoegen?

e. Wordt hierover gecommuniceerd naar de inwoners en ondernemers? Antwoord:

We hebben Stedin gevraagd om input te leveren voor de beantwoording van deze vragen.

Zodra we meer info hebben, zullen we deze nazenden. Daarnaast willen we een beeldvormende avond over energietransitie en de netinfrastructuur organiseren, waarin Stedin zal worden gevraagd om een presentatie te verzorgen. Onderwerp 2:

We lezen in het rapport van Stedin en stukken herhaaldelijk dat de balans tussen wind (29%) en

zon (71%) sub-optimaal is. Vervolgens dat 50-50% efficiënter is (wind is er vrijwel altijd en heeft 3 keer meer opbrengst t.o.v. zon. En zonne-energie is er vooral in de zomer).

2 Vraag: Hoe wordt er gestalte gegeven aan een evenwichtige verdeling van het vermogen en de verhouding tussen zon en windenergie met de optimale verhouding van 50-50%? Antwoord:

Een betere verdeling is te realiseren door te kijken naar mogelijkheden voor systeemefficiency,

zoals cable pooling, slim kiezen van locaties (meer clusteren), aansluitingen te delen, aanvragen

voor zon op bedrijfsdaken te bundelen, etc. We bespreken dit in het programmeringsoverleg dat Stedin en gemeenten gaan inrichten.

Onderwerp 3:

Bij het RVS geeft u op pag 3 bij 1.2 aan dat er ‘wensen en bedenkingen’ geuit zijn door Provinciale Staten. Een van de reacties aan Provinciale Staten is om in het Groene Hart geen molens te plaatsen overeenkomstig het commitment aan het zgn. PARK-advies.

Daarnaast staat er beschreven dat hierover in overleg afspraken zijn gemaakt met de RES Drechtsteden. Vragen:

a. Is met de RES Drechtsteden afgesproken dat er geen windmolens in het Groene Hart ten noorden van de A-15 komen; met name het gebied ten zuiden van Wijngaarden?

Over en weer hebben beide regio’s het belang van het betrekken van inwoners en bedrijven, die (met name) woonachtig of gesitueerd zijn aan de randen van de gemeenten onderkend.

Omdat grootschalige energie-opwekking ook gevolgen kan hebben voor de leefomgeving van inwoners buiten de Drechtsteden, hebben beide RES-regio’s afgesproken om de inwoners die net over de regiogrens wonen in het participatietraject te betrekken via diverse communicatiekanalen en – middelen en op te roepen deel te nemen aan participatiebijeenkomsten.

Hoe is of wordt de inbreng van de Klankbordgroep Wijngaarden hierbij geborgd? Antwoord:

De RES-regio Drechtsteden heeft aangegeven dat de uitkomsten van het participatief onderzoek

leidend zullen zijn voor de voorkeursvariant die voor het zoekgebied A15 in de RES 1.0 zal worden opgenomen. We hebben regelmatig overleg om elkaar over en weer te informeren over de voortgang.

De zorgen die inwoners van Wijngaarden hebben over grote windturbines en zonnevelden in de polder Sliedrecht hebben de inwoners en de klankbordgroep Wijngaarden ingebracht tijdens

participatieavonden van de Drechtsteden en in afzonderlijke gesprekken. Daarnaast hebben wij deze inbreng ook onder de aandacht gebracht van de bij de RES Drechtsteden betrokken ambtenaren en bestuurders. Onderwerp 4:

In de reactienota Wensen en Bedenkingen naar de Provincie staat: * Zoekgebieden Avelingen en A15 Oost zijn middels een position paper gepresenteerd aan Provinciale Staten.

3 Vragen:

a. Hoe zeker en kansrijk zijn de plannen om het beoogde aantal windmolens met bijbehorend vermogen bij de bedrijfsterreinen Avelingen en A-15 bij Gorinchem Oost te realiseren?

b. Is er instemming c.q. zijn er al concrete afspraken met grondeigenaren, (overheids)instanties en bedrijven over de posities van windmolens gemaakt in de zoekgebieden? Wat is de status hiervan?

c. Zijn er nog bezwaarmogelijkheden in de betreffende gebieden te verwachten?

d. Bestaat de mogelijkheid dat de RES Drechtsteden in het Avelingengebied ook windmolens gaat plaatsen?

Antwoord:

a. We hebben zowel Avelingen als A15 Oost als zoekgebieden voor windenergie opgenomen. De argumenten hiervoor hebben we aangegeven. We noemen ze hierbij nogmaals: -

de zoekgebieden liggen buiten het Groene Hart;

-

de zoekgebieden liggen bij locaties waar een grote energievraag is zoals

-

-

de zoekgebieden liggen langs grootschalige infrastructuur bedrijventerreinen;

de aanwezige netcapaciteit is voldoende.

In de kanttekeningen bij ons raadsvoorstel hebben we aangegeven dat er nog vele acties nodig zijn om uiteindelijk te komen tot onherroepelijk vergunde windprojecten. In de zoekgebieden worden de (on)mogelijkheden verder onderzocht.

Eén van de belangrijkste acties voor de korte termijn is het verkrijgen van medewerking van de provincie.

Daarnaast doorlopen we een participatietraject om nog meer inwoners, belanghebbenden en bedrijven te informeren over en te betrekken bij de zoekgebieden. Via een milieu-effect

rapportage zal moeten worden aangetoond dat de turbines op een verantwoordelijke manier

gerealiseerd kunnen worden. Naarmate we verder komen in het traject zal de kansrijkheid van de zoeklocaties duidelijker worden.

b. Met grondeigenaren, (overheids-)instanties en bedrijven zijn nog geen concrete afspraken gemaakt over de eventuele posities van windmolens. in de zoekgebieden.

c. Het gaat op dit moment nog om zoekgebieden, waar (on)mogelijkheden verder worden

onderzocht. De fase van de formele omgevingsplan- en vergunningsprocedures en de daaraan gekoppelde bezwaarmogelijkheden is nog niet bereikt. Wel houden we rekening mee dat er te zijner tijd bezwaren en zienswijzen zullen worden ingediend.

d. Dit is afhankelijk van de uitkomsten van het participatieproces voor de RES Drechtsteden en

van wat er naar aanleiding hiervan wordt opgenomen in de RES 1.0. voor het zoekgebied A15.

Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Molenlanden,

4 De secretaris,

De burgemeester,

Leon Anink

Theo Segers

CC: de leden van de gemeenteraad Molenlanden

1 210324 Ingekomen stuk MOLENLANDEN Beantwoording technische vragen VVD Molenlanden- RES 1.0.docx

Raadsinformatiebrief Onderwerp

:

Beantwoording technische vragen VVD – RES 1.0

Datum

:

24maart 2021

Portefeuillehouder

:

Teunis Jacob Slob

Zaaknummer

Behandelend ambtenaar

: :

1093950

Willem van Valen

Beste mevrouw Breddels, Op 23 maart jl. stelde u technische vragen over de RES 1.0. Via deze raadsinformatiebrief worden uw vragen beantwoord. Vraag 1:

Klopt het dat de 300 kleine windmolens met een tiphoogte tot 20 meter en een opbrengst van 36 TJ, die in de concept-RES nog expliciet genoemd werden, nu onderdeel zijn van het totale bod

voor windenergie? Zo ja, kunt u toelichten wat de plannen zijn aangaande deze kleine windmolens wat betreft een participatietraject om het draagvlak hiervoor te meten en de wijzigingen van de bestemmingsplanprocedure en vergunningverlening?

Antwoord: Dat is een terechte constatering. In de raadsinformatiebrief d.d. 11 juni 2020 hebben we dit aangekondigd. Als uitgangspunt voor de plaatsing blijven we de lijn van het huidige

bestemmingsplan buitengebied volgen, dat bepaalt dat kleine windturbines alleen zijn toegestaan bij de bedrijven gelegen langs de ruilverkavelingslinten.

Voor de korte termijn zien wij geen aanleiding om dit beleid te wijzigen en hiervoor een participatietraject te starten. Vraag 2:

Is het College bekend met de doorrekening van Lector Energietransitie Martien Visser, waarin hij becijfert dat, met de cijfers van 2020 erbij, de doelstelling van 35TWh voor 2030 al bijna is bereikt*? Zou het College deze doorrekening mogen gebruiken voor de berekening van het

benodigde bod voor 2030 in plaats van de PBL-gegevens, die gebaseerd zijn op de realisaties in 2019? Zo nee, waarom niet?

* Op basis van cijfers van CBS over 2019 en van RVO over gerealiseerde projecten in 2020 is doorgerekend dat momenteel 33,2 TWh gerealiseerd is of al in de pijplijn zit met SDE+ subsidie. Daar is de lopende SDE++ ronde (najaar 2020) nog niet meegenomen. Hierin is 4 TWh zon en wind aangevraagd. Naar verwachting wordt een groot deel toegewezen, waardoor de som boven de 35 TWh uitkomt. Deze berekening van Martien Visser is in lijn met de prognose van Nederlandse Wind Energie Associatie en Holland Solar uit 2019 en met de analyses van Eneco.

2

Antwoord:

De doorrekening van Martien Visser is ons bekend. We volgen de reactie die het Nationaal

Programma Regionale Energiestrategieën (NP RES) hierover heeft verzonden aan de RES-regio’s.

De 35 TWh is gepresenteerd als een ondergrens die landelijk bereikt moet worden in de periode tot 2030. Het is een tussenstap in de totale opgave om als RES-regio’s in 2050 CO2-neutraal te zijn .

NP RES dringt aan op het continueren van de RES-aanpak, vanwege de grote onzekerheden in de

realisatie van wat RES-regio’s tot 2030 daadwerkelijk zullen realiseren en vanwege ontwikkelingen als aanscherping van de Europese CO2-reductie doelstelling en verwachte toename van de elektriciteitsvraag. Eind 2021 komt PBL met geactualiseerde gegevens op basis van de dan beschikbare CBS-gegevens.

Vraag 3:

Volgens de netimpactanalyse van Stedin is de prognose voor de netcapaciteit van 2030 nog voor een deel open. Wat kan het college doen om ervoor te zorgen dat inwoners en ondernemers die nu investeren in duurzame energie, die energie ook te allen tijde aan het net kunnen leveren en geen schade ondervinden door afschakeling bij een overaanbod van groene energie? Antwoord:

Particulieren met een kleinverbruiksaansluiting kunnen te allen tijde een beroep doen op de

aansluitplicht en transportplicht die de netbeheerder heeft. Voor ondernemers en instellingen met een grootverbruiksaansluiting geldt een ander regime.

Zoals Stedin aangeeft in de netimpactanalyse zullen investeringen gedaan moeten worden om het elektriciteitsnet en de middenstations toereikend te maken voor de energietransitie-opgave.

Na vaststelling van de RES 1.0 zullen we met Stedin structureel programmeringsoverleg voeren

(minimaal twee keer per jaar) om de voortgang en nieuwe ontwikkelingen van de RES inzichtelijk te maken en te bespreken. Stedin geeft daarbij inzicht in de ontwikkelingen en planning van de infrastructuur. Mogelijke knelpunten komen zo tijdig naar voren. Het is daarbij wenselijk dat er ook tijdig inzicht is in de initiatieven van marktpartijen en/of andere initiatiefnemers, ook voor activiteiten zonder vergunningsplicht, zoals zon-op-dak. Vraag 4:

Is het mogelijk dat het aandachtsgebied bij Oud-Alblas ertoe kan leiden dat de gemeente

Sliedrecht en de Drechtsteden eventuele plannen voor grote windmolens tussen Sliedrecht en Wijngaarden beter kunnen motiveren? Hoe zal het College een dergelijke precedentwerking tegengaan gezien de grote onrust en weerstand hiertegen in Wijngaarden? Antwoord:

De focus en inspanningen om het RES-bod voor windenergie te behalen zijn gericht op de

zoekgebieden Avelingen en A15-Oost. Op deze twee locaties zien we op dit moment voldoende

ruimte voor het realiseren van de ambities inzake duurzame opwek van windenergie, met behoud van de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving.

3 Met het oog op de lange termijn – de huidige opgave voor onze energietransitie is gericht op 2030 en 2050 – kiezen wij ervoor om de overige zoekgebieden die in de concept-RES van juni 2020 zijn gesignaleerd, waaronder Oud-Alblas, niet meer als zoekgebied, maar als ‘aandachtsgebied’ op te

nemen in de RES 1.0. Wij hebben daarbij gesteld dat dit aandachtsgebied alleen dan aan de orde is als Avelingen en A15 oost niet gerealiseerd zouden kunnen worden in de periode tot 2030. Mocht zich dit op enig moment voordoen dan wordt dit gebied eerst verder onderzocht en zal ook een zorgvuldig participatietraject doorlopen worden; evenals we dat nu voor de twee zoekgebieden doen.

We hebben geen aanleiding te veronderstellen dat het aanmerken van het gebied langs de A15 ter

hoogte van Oud-Alblas ertoe kan leiden dat de gemeente Sliedrecht en de Drechtsteden eventuele plannen voor grote windmolens tussen Sliedrecht en Wijngaarden beter zullen kunnen motiveren.

We merken daarbij op dat de gemeenteraad van Papendrecht, vooruitlopend op de uitkomsten van het participatietraject, reeds heeft besloten om in het grondgebied ten noorden van de A15 geen grote windturbines, zonnevelden en woningbouw toe te staan. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Molenlanden, De secretaris,

De burgemeester,

Leon Anink

Theo Segers

CC: de leden van de gemeenteraad Molenlanden

1 2021-03-24 advieslijst.pdf

Advieslijst van de commissievergadering Samenleving, Duurzaamheid en Bedrijfsvoering van de gemeente Molenlanden, gehouden op woensdag 24 maart 2021. Aanvang 19.30 uur.

Voorzitter: de heer Ruud van Rijn Griffier:

mevrouw Arianne van Dijk

Woordvoerders vanuit de gemeenteraad: Doe Mee!

de heer Mario de Lijster

SGP

de heer Jan Lock

CDA

ChristenUnie VVD

PM

de heer Ad van Rees de heer Leo Timmer

mevrouw Philomeen Breddels

de heren Paul Verschoor

Woordvoerder namens het college: wethouder Teunis Jacob Slob

Advies voor behandeling

besluitvormende raad 13 april

Toezeggingen

2021 2. Mededelingen

--

3. Spreekrecht

De heer Rudolph de Jong

onderwerpen

Energiecoöperatie Molenlanden

geagendeerde

spreekt namens de

en de Energiecoöperatie De

Knotwilg in met betrekking tot agendapunt 5.

Mevrouw Jolanda de Jong en de

heer Bram Verschoor spreken in namens de Klankbordgroep

Wijngaarden in met betrekking tot agendapunt 5. 4. Vragenhalfuur

--

5. Regionale

BESPREEKSTUK

Energiestrategie (RES)

De wethouder zegt toe: -

Zodra er zich een nieuwe

situatie voordoet ten aanzien van de RES gaat het college

2 Op de volgende thema’s worden

opnieuw met inwoners en

voorbereid:

gesprek. Dan wordt op

moties en amendementen -

bod, met name gericht op dan 230w).

Mogelijkheden voor kleine windmolens (om zo het gesprek op gang te

-

dezelfde manier een

Het verlagen van het RESkleine windmolens (lager

-

andere betrokkenen in

brengen).

zorgvuldig proces en -traject -

doorlopen.

Te gaan kijken naar andere participatieactiviteiten in

energiebesparing dan alleen ‘sneeuwbalgesprekken’.

Samenwerking met andere RES-gebieden

(grensoverschrijdende

samenwerking), waaronder de samenwerking met -

Drechtsteden.

De grens van 50% voor

financiële participatie van

inwoners als ondergrens te -

-

zien.

Participatie door inwoners bij energieprojecten in aandachtsgebieden.

Opslag en uitlevering van energie aan Stedin.

6. Sluiting: 21:43 uur

*Voor een hamerstuk geldt dat hierover, net als bij een bespreekstuk, wel stemming plaats vindt.

2 B&A RES 1.0 1 2021-736441 Rvs Regionale Energie Strategie 1.0.pdf

Raadsvoorstel: Z/20/693893/D-736441 Onderwerp: Regionale Energiestrategie Alblasserwaard 1.0

Datum: 16 maart 2021 Portefeuillehouder: Eelke Kraaijeveld I&O: 3 februari 2021 B&A / Raadsvergadering: 24 maart & 13 april 2021 Opsteller: Mos, Jasper en Springer, Wendy Geeft voorstel begrotingswijziging: Ja/Nee

Onderwerp: Regionale Energiestrategie Alblasserwaard 1.0 Voorstel: Wij stellen u voor: 1. De Regionale Energiestrategie (RES 1.0) Alblasserwaard vast te stellen en daarmee:  de ambitie van de regio Alblasserwaard om tot 2030 0,32 TWh, zijnde 562 TJ windenergie en 588 TJ zonne-energie, bij te dragen aan de landelijke opgave van 35 TWh hernieuwbare energie;  de in de RES 1.0 opgenomen zoekgebieden en aandachtsgebieden voor opwek van grootschalige windenergie te (gaan) verankeren in het omgevingsbeleid. 2. Na vaststelling van de RES 1.0 terug te komen met een uitvoeringsagenda als ook de inzet van de reserve duurzaamheid. Aanleiding: Voor u ligt de Regionale Energiestrategie 1.0 van de regio Alblasserwaard. In deze Regionale Energiestrategie (RES) wordt uiteengezet hoe de regio Alblasserwaard (Gorinchem en Molenlanden) invulling zal geven aan de klimaatafspraken uit het Nationale Klimaatakkoord van 2019. Het doel is om de CO2-uitstoot voor 2030 met 49% te verminderen ten opzichte van 1990. Het uiteindelijke doel is om in 2050 de CO2-uitstoot tot nagenoeg nul terug te brengen. De nationale doelstelling voor elektriciteit is dat in 2030 alle 30 RES-regio’s bij elkaar opgeteld een vermogen van 35 Terawattuur (TWh) aan hernieuwbare elektriciteit opwekken op land. Elke regio draagt via de RES bij aan de nationale optelsom.

De regio’s moesten voor 1 juli 2020 een eerste versie van de RES, de concept Regionale Energiestrategie opleveren. In dit document geven de betrokken overheden aan hoeveel duurzame energie in 2030 in de regio kan worden opgewekt (bod aan het Rijk) en welke gebieden aangewezen kunnen worden als zoekgebied voor de opwek van wind- en zonne-energie. Op 30 juni 2020 heeft uw raad de concept Regionale Energiestrategie van regio Alblasserwaard vastgesteld. Hierin is de ambitie van de regio Alblasserwaard om tot 2030 0,32 TWh bij te dragen aan de landelijke opgave van 35 TWh hernieuwbare energie opgenomen. Om de ambitie te realiseren wordt er ingezet op een combinatie van wind- en zonne-energie. Voor zonne-energie zetten wij in op grootschalige opwek op (bedrijfs)daken. Voor windenergie op land zetten wij primair in op enkele grote windturbines in de 2 zoekgebieden Avelingen en A15-Oost. In de keuze van de zoekgebieden (en aandachtsgebieden) heeft een zorgvuldige afweging plaatsgevonden. Daarnaast is een te realiseren energiebesparingsdoelstelling van 20% in 2030 opgenomen. De concept-RES is verzonden aan het Nationaal Programma RES. Daarna hebben we gewerkt aan de definitieve versie van de RES, de RES 1.0.

Stadhuisplein 1 Postbus 108 4200AC Gorinchem

T 140183 F 0183-630540

E gemeente@gorinchem.nl I www.gorinchem.nl

Op de domeinen zon, wind, warmte, energiebesparing en innovatie hebben we een verdiepingsslag gemaakt. Diverse participatie-activiteiten en analyses (beschikbare hoeveelheid daken voor zonne-energie, de netimpactanalyse van Stedin) hebben hiervoor de benodigde input opgeleverd. Hieruit is duidelijk geworden dat we onze ambitie die we in de concept-RES hebben opgenomen kunnen handhaven. We hebben deze daarom opnieuw opgenomen in de definitieve RES 1.0. Op 18 juni 2020 heeft uw raad de motie ‘oog voor draagvlak en innovatie (motie 118) aangenomen. Hierin roept u het college op om bij de ontwikkeling van de RES te blijven benadrukken dat bij het uitwerken van concrete oplossingen en locaties, deze op zoveel mogelijk draagvlak van de direct betrokkenen, zoals omwonenden en in de nabijheid gevestigde bedrijven en organisaties berust. En dat er in de RES ook oog blijft voor innovatie. Deze punten zijn verwerkt in de RES 1.0. Participatie en brede communicatie zijn en blijven belangrijke onderdelen van de RES, met als doel de omgeving continu en op verschillende manieren te betrekken. Hierbij is er voortdurend afstemming gezocht met de Provincie Zuid-Holland en de RES-regio’s om ons heen (specifiek RES-regio Drechtsteden en RES West-Brabant (Altena) en RES West Betuwe.

Op 4 maart jongstleden heeft de bestuurlijke coördinatiegroep, bestaande uit bestuurders van gemeenten Gorinchem en Molenlanden, provincie Zuid-Holland, waterschap Rivierenland, Stedin, woningcorporaties en HVC, ingestemd met het aanbieden van de RES 1.0 Alblasserwaard voor besluitvorming in algemeen bestuur van het waterschap, gemeenteraden en Provinciale Staten. Bijgaand bieden wij u het document ter vaststelling aan. Beoogd effect: Met de RES 1.0 zetten we in op een ambitieuze en realistische, regionale invulling van de (inter-)nationale CO2- en energiedoelen, en geven daarmee perspectief aan partijen in de regio die willen bijdragen aan een betaalbare, betrouwbare, veilige en schone energievoorziening voor iedereen perspectief wil bieden. Argumenten: 1.1. De uitgangspunten van de concept-RES zijn nog steeds houdbaar Juist omdat wij veel tijd en energie hebben gestoken in een gedegen concept-RES met inwonersparticipatie, vormde dit al een goede basis voor een RES 1.0. In deze RES 1.0 hebben wij onder meer de opbrengst van zowel de raadsdebatten in Molenlanden als Gorinchem verwerkt, evenals de wensen en bedenkingen die zijn geuit door Provinciale Staten. De eerste gezamenlijke beoordeling van alle 30 RES’en door het Planbureau voor de Leefomgeving gaf geen aanleiding om het bod te herzien. 1.2.

In de RES 1.0 moeten zoekgebieden worden aangewezen en daarna worden verankerd in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie. In de RES 1.0 wordt het regionale aandeel voor de landelijke opgave zo concreet mogelijk uitgewerkt, rekening houdend met alle andere belangen. Voor deze uitwerking moeten in de regio zoekgebieden worden aangewezen. In deze gebieden zullen de mogelijkheden voor grootschalige opwek van duurzame energie verder worden onderzocht. De zoekgebieden in de concept-RES zijn alle gelegen in de nabijheid van de A15 en de A27. In de RES 1.0 zijn we een stap verder gegaan dan de concept-RES en hebben we aangegeven dat de zoekgebieden Avelingen en A15-Oost als eerste in aanmerking komen voor verder onderzoek. De twee zoekgebieden Avelingen en A15-Oost in de gemeente Gorinchem liggen namelijk buiten het Groene Hart, dichtbij beschikbare netcapaciteit en grote afnemers, op bedrijventerreinen en langs grote infrastructuur.

De overige zoekgebieden die in de concept-RES zijn opgenomen, zijn in de RES 1.0 aangemerkt als ‘aandachtsgebied’. Deze gebieden blijven in beeld voor de periode ná 2030 of als reservegebied in het geval de zoekgebieden Avelingen en A15-Oost afvallen en/of ontwikkelingen bij de andere overheden en regio’s daartoe aanleiding geven. Om de zoekgebieden en aandachtsgebieden voor wind op land verder uit te kunnen werken zal een aanpassing in provinciaal beleid noodzakelijk zijn. De projecten en plannen uit de Regionale Energiestrategie kunnen tot uitvoering worden gebracht als ze zijn vastgelegd in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie. 2.1. Met de RES 1.0 stelt u een visie en ambitie op de Regionale Energie Strategie vast, nog niet de wijze om daar ook daadwerkelijk te (kunnen) komen. Uitvoering van de doelen in de RES 1.0 vergt een forse financiële en personele inspanning van zowel beide gemeenten alsook onze partners. Zonder extra geld van het Rijk of aangepaste wet- en regelgeving lijkt realisatie van de gestelde doelen geen haalbare kaart. Onder meer de Raad voor Openbaar Bestuur heeft hier in het najaar van 2020 een onderzoek naar gedaan1. Vanuit de Vereniging Nederlandse Gemeenten wordt een stevige lobby gevoerd om bij de kabinetsformatie ‘boter bij de vis’ te krijgen met extra geld om gemeenten in staat te stellen hun rol te pakken in het Klimaatakkoord.

In een op basis van deze RES1.0 nog nader uit te werken uitvoeringsagenda zal na vaststelling van de RES1.0 visie door uw raad dan ook worden bezien welke inzet binnen bestaande middelen mogelijk is. En hoe de inzet van de reserve duurzaamheid RES1.0 doelen mede kan helpen realiseren. Gelijk aan de afweging die uw raad en college onlangs hebben gemaakt bij het mede mogelijk maken van het warmtenet Gildenwijk. Risico’s: 1.1. Een Regionale Energiestrategie is nog geen vastgesteld omgevingsbeleid. Een RES geeft richting aan de ruimtelijke invulling van de energietransitie-opgave door zoekgebieden aan te geven, waar grootschalige duurzame energie mogelijkerwijs zou kunnen worden opgewekt, en daarmee ook waar we dit dus beter niet kunnen doen. Verankering in omgevingsbeleid (omgevingsvisies/plannen) blijft echter noodzakelijk. De gemeenten zijn hiervoor in sterke mate afhankelijk van een aanpassing van het omgevingsbeleid van de provincie ZuidHolland. Ook Stedin heeft belang bij verankering van de RES in het omgevingsbeleid, omdat dit de zekerheid van realisatie die nodig is om de benodigde netinvesteringen op te nemen in de investeringsportfolio vergroot. 1.2. Zoekgebieden kunnen om diverse redenen alsnog ‘afvallen’. Zoekgebieden zijn mogelijk geschikte gebieden in de regio voor het grootschalig opwekken van duurzame energie.

De uiteindelijke realisatie hangt af van een veelheid van factoren. Om te kunnen bepalen of er binnen het zoekgebied locaties zijn die zich lenen voor verdere uitwerking en uiteindelijk concretisering in een vergund project is nader onderzoek naar bijvoorbeeld belemmeringen vanwege flora en fauna en defensieradar noodzakelijk. Daarnaast moeten we vanwege de complexiteit van grote projecten en de daarbij horende planologische procedures rekening houden met vertraging en planuitval van projecten. Projecten kunnen stagneren of om welke reden dan ook niet doorgaan naarmate er wordt toegewerkt naar de uitvoeringsfase. Het Klimaatakkoord vraagt daarom de regio’s in hun RES aan te sturen op overprogrammering in het bod.

1 https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2020/09/24/aef--onderzoeksrapport-

uitvoeringskosten-klimaatakkoord

1.3. De huidige systematiek die het Rijk hanteert geeft nu alleen de mogelijkheid om zon- en windenergie in het bod voor elektriciteit op te nemen. De huidige systematiek die het Rijk hanteert, gaat voor de kortere termijn uit van “bewezen techniek” en geeft regio’s nu alleen de mogelijkheid om zon en windenergie in het bod voor elektriciteit op te nemen. 1.4. Door latere behandeling bij de provincie bestaat er een kans dat het voorstel opnieuw ter stemming moet worden gebracht. Besluitvorming in de gemeenten Molenlanden en Gorinchem is in april 2021. De provincie zal op 16 juni 2021 een besluit nemen over de RES 1.0. Mocht de provincie amenderen dan zal het voorstel in de twee gemeenten opnieuw in stemming worden gebracht. 2.1. De in de RES 1.0 opgenomen ambitie strookt niet met de beschikbare ambtelijke en financiële capaciteit. De RES 1.0 is een visie document met veel ambities. De diverse opgenomen ambities zijn in sterke mate afhankelijk van financiering door de Rijksoverheid. In de uitvoeringsagenda zal de koppeling worden gemaakt met de ambities en de middelen. Daarbij geldt dat de gemeentelijke middelen beperkt zijn, ondanks een startkapitaal in de vorm van een reserve duurzaamheid. In een nog nader op te stellen uitvoeringsagenda dienen daartoe heldere uitgangspunten en criteria voor realisatie van deze ambities te komen.

Om zo een match te kunnen maken tussen ambitie, beschikbare middelen/capaciteit, fasering in de tijd en rolneming van de gemeente. Financiën: De vaststelling van beleidsstuk RES 1.0 heeft geen directe financiële consequenties. De uitvoering van deze ambities hebben grotendeels wel financiële gevolgen en komen in de uitvoeringsagenda terug. Na de vaststelling van de RES 1.0 wordt de uitvoeringsagenda met de raad besproken. Naast een eenmalig startkapitaal in de vorm van een duurzaamheidsreserve en vooralsnog tijdelijke RES-procesmiddelen zijn er geen extra structurele middelen voorhanden. Deze dienen te worden afgewogen bij Perspectiefnota, zijn afhankelijk van extra budget van het Rijk of herprioritering binnen bestaand beleid. De kosten voor het opstellen van de concept-RES en de RES 1.0 worden gedekt uit de RES-middelen van het Rijk die aan de RES-regio’s ter beschikking zijn gesteld. Haalbaarheid en betaalbaarheid in de uitvoering van plannen dient geborgd te zijn en dat vraagt van alle regio’s inzet, maar vooral ook van het Rijk om daarvoor de financiële randvoorwaarden te realiseren (zoals subsidies of gunstige leningen voor huiseigenaren). Participatie: Voor de uitvoering van de RES is maatschappelijk draagvlak van groot belang.

De keuzes die in de RES gemaakt worden, hebben in een latere fase namelijk een grote impact op de directe leefomgeving van vrijwel alle Nederlanders, ook in regio Alblasserwaard. Daarom: we moeten het sámen doen! In aanloop naar de RES 1.0 zijn er gesprekken gevoerd over wensen en verwachtingen rondom grootschalige opwek van duurzame energie. Participatie is breed ingezet, over de grenzen van gemeenten en RES regio’s heen. Stakeholders (inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties) én raadsleden waren betrokken. Zo is er op 27 januari 2021 een informatieve webinar windenergie georganiseerd met ruim 170 inwoners, bedrijven, stakeholders en omliggende gemeenten werden geïnformeerd over de zoekgebieden voor windopwek en het vervolgproces. Op weg naar de RES 2.0 (en verder tot 2030) willen we dat vasthouden en de groep betrokken inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties vergroten. Communicatie: De RES 1.0 wordt gepubliceerd op de gemeentelijke websites. We brengen een gezamenlijk persbericht uit.

Duurzaamheid: De RES 1.0 is onderdeel van duurzaamheid. Vervolgproces: Op 16 juni 2021 zal de provincie besluiten over de RES 1.0 van onze regio. De voorzitters van de 30 RES-regio’s leveren voor 1 juli 2021 de RES 1.0 aan bij het Nationaal Programma RES. Na vaststelling door de gemeenteraad wordt er gewerkt aan een uitvoeringsagenda. Hierin inventariseren we de acties die de gemeenten nu al ondernemen en nog zullen uitvoeren om de ambities in de RES 1.0 te realiseren én waar dat aanpassing van (omgevings-)beleid en plannen vraagt. Verder willen we met deze agenda de strategie verder concretiseren in onder meer voorgenomen onderlinge afspraken, samenwerkingsvormen, draagvlak en betrokkenheid en technische en financiële haalbaarheid. Een presentatie van de eerste contouren van de uitvoeringsagenda treft u bijgaand ter kennisname aan. In de periode tussen de RES 1.0 en RES 2.0 zal de stap van ambitie naar uitvoering verder worden gemaakt om de ambitie tijdig te kunnen realiseren. Op basis van de inzichten en ontwikkelingen van dat moment zal de RES in 2022 worden geactualiseerd naar een 2.0 versie. Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5.

Regionale Energiestrategie Alblasserwaard 1.0 Leeswijzer Regionale Energiestrategie Alblasserwaard 1.0 Concept Regionale Energiestrategie Alblasserwaard Netimpactanalyse 2.0 Wensen en bedenkingen Provincie

Burgemeester en wethouders van Gorinchem, de secretaris, de burgemeester,

Raadsbesluit De gemeenteraad van Gorinchem, Gelet op het raadsvoorstel van het college d.d. 16 maart 2021 Gelet op de wettelijke bepalingen

Besluit: 1. de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) Alblasserwaard vast te stellen en daarmee: -

de ambitie van de regio Alblasserwaard om tot 2030 0,32 TWh, zijnde 562 TJ windenergie en 588 TJ zonne-energie, bij te dragen aan de landelijke opgave van 35 TWh hernieuwbare energie;

-

de in de RES 1.0 opgenomen zoekgebieden en aandachtsgebieden voor opwek van grootschalige windenergie te (gaan) verankeren in het omgevingsbeleid.

2. Na vaststelling van de RES 1.0 terug te komen met een uitvoeringsagenda en inzet van de reserve duurzaamheid.

Aldus besloten in de raadsvergadering van 13 april 2021

Griffier,

Voorzitter,

1 2021-736441 Bijlage 1 - RES 1.0.pdf

Opgewekt! Regionale Energie Strategie 1.0 Regio Alblasserwaard

Energiestrategie in de Alblasserwaard

Voorwoord Een energieneutrale regio in 2050, hoe gaan we

“Ik ben er trots op dat we samen met zoveel betrokken partij-

“De Regionale Energiestrategie is een veelomvattend plan

dat met elkaar bereiken? Om de CO2-uitstoot

en hebben nagedacht over mogelijkheden om in onze regio

om onze regio te verduurzamen. En daar kan iedereen

te beperken moeten we anders met onze be-

enerzijds op een duurzame manier energie op te wekken.

een steentje aan bijdragen. Met eigen initiatieven, groot

schikbare energie omgaan. Het vereist energie-

Anderzijds om vol aan de slag te gaan met energiebesparing.

of klein en door te blijven innoveren. Het is iets wat we

besparingen, het overschakelen van fossiele

Want alle energie die we niet gebruiken, hoeven we immers

echt gezamenlijk moeten doen. De RES biedt een goede

naar duurzame bronnen en het opwekken van

ook niet op te wekken. Met de RES leggen we een basis voor

basis om nieuwe verbanden te leggen en nieuwe samen-

hernieuwbare energie. Dat is de ‘energietran-

een duurzame en energieneutrale toekomst in de regio

werkingen aan te gaan. Zo proberen we de CO2-uitstoot

sitie’ waar we voor staan.

Alblasserwaard. Nu de plannen gemaakt zijn, moeten we de

en daarmee de opwarming van de aarde te beperken.

volgende stap zetten. Ik ben ervan overtuigd dat we samen

Niet alleen de energietransitie staat op ons netvlies.

De afgelopen jaren hebben gemeente Molen-

met alle betrokken partijen tot haalbare projecten komen en

We denken ook serieus na over het aanpassen van onze

landen en gemeente Gorinchem samen met

tot oplossingen die betaalbaar zijn voor inwoners. Het is

omgeving om de effecten van klimaatverandering het

inwoners, ondernemers, woning- en energie-

essentieel om steeds met elkaar hierover in gesprek te zijn en

hoofd te kunnenbieden. Door ook aan de slag te gaan

coöperaties, het waterschap, netbeheerders en

te blijven. Want alleen samen kunnen we de stap zetten naar

met klimaatadaptieve oplossingen kan iedereen blijven

natuurorganisaties naar antwoorden gezocht.

een duurzame toekomst voor iedereen in onze mooie regio.”

wonen in een prettige, veilige en gezonde omgeving.”

Eelke Kraaijeveld wethouder Gorinchem

Teunis Jacob Slob

Belangrijk uitgangspunt daarbij was en is dat zorgvuldig wordt omgegaan met de waarden en het landschappelijke karakter van de regio

wethouder Molenlanden

Alblasserwaard, zoals de natuur en cultuurhistorie. Een aanpak dus die recht doet aan de regio. Het resultaat vindt u in de Regionale Energiestrategie (RES) Alblasserwaard.

P2

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Inhoudsopgave Bod

Warmte

Innovatie

Energiestrategie Regio Alblasserwaard

Wind

Netimpact analyse

Strategie en praktijk

Participatie

Zon

Energiebesparing

P3

Inleiding Wij hebben de verantwoordelijkheid om een leefbaar land achter te laten voor onze kinderen en kleinkinderen. Het leven op aarde verandert. We zijn met meer mensen, wonen op meer plekken, er is minder regenwoud, meer stikstof en steeds zuurdere oceanen. De temperatuur op aarde blijft stijgen. Daarom zoeken we ook in de regio Alblasserwaard naar oplossingen om verschil te maken en te werken aan een schone, duurzame en gezonde leefomgeving. P4

Samenwerken

De Regio Alblasserwaard

Wat is een RES?

Iedereen draagt bij aan de oplossing. In en

In de regio Alblasserwaard werken we aan een

In 2019 is het Nationale Klimaatakkoord ge-

De Regionale Energiestrategie gaat over

om ons eigen huis zoeken we naar mogelijk-

transitie die begrijpelijk, haalbaar en betaal-

sloten. Hierin staat hoe Nederland de klimaat-

de volgende onderwerpen:

heden: hoe we wonen, hoe we werken, hoe

baar is. Een transitie die eerlijk is: we moeten

afspraken, die in Parijs door allerlei landen zijn

• Het grootschalig opwekken van duur-

we reizen en wat we eten. Bedrijven doen mee

het samen doen. Samen werken we aan het

gemaakt, gaat nakomen. Daartoe is onder

zame elektriciteit (met bijvoorbeeld

met duurzame bedrijfsvoering, duurzamer

verduurzamen van onze huizen. In buurten

meer het Nationaal Programma Regionale

windturbines en zonnepanelen).

transport of door het opwekken van zonne-

gaan we aan de slag om met elkaar een plan

Energiestrategie (Nationaal Programma RES)

energie op hun daken. Ook overheden zijn

te maken. Samen zoeken we naar de beste

opgesteld. Het doel is om de CO2-uitstoot

transitie. In de RES wordt gekeken naar

aan het werk met plannen voor de energie-

oplossing voor het duurzaam verwarmen van

voor 2030 met 49% te verminderen ten op-

de Regionale Structuur Warmte (RSW):

voorziening van de toekomst. Waar kunnen

onze huizen en naar een manier waarop we

zichte van 1990. Het uiteindelijke doel is om

de RSW geeft inzicht in de warmtevraag

we duurzame elektriciteit opwekken, welke

elektriciteit lokaal kunnen opwekken. In de

in 2050 de CO2-uitstoot tot nagenoeg nul

en het warmte-aanbod, een beschrijving

bronnen zijn er voor duurzame warmte? En

regio zoeken we locaties voor de grootschali-

terug te brengen.

van de mogelijkheden voor nieuw te

welke infrastructuur hebben we daarvoor

ge opwekking van elektriciteit en we zoeken

nodig? Dat zijn vragen waar we in deze Regio-

(duurzame) warmtebronnen voor het verwar-

De nationale doelstelling voor elektriciteit is

te-infrastructuur en een toelichting op

nale Energiestrategie (RES) een antwoord

men van onze huizen. Daarbij is de vraag: waar

dat in 2030 alle 30 RES-regio’s bij elkaar

het doorlopen proces met stakeholders.

op geven.

past het? En natuurlijk: hoe behouden we

opgeteld een vermogen van 35 Terawattuur

• De impact van de energiestrategie op de

wat ons zo dierbaar is in de Alblasserwaard?

aan hernieuwbare elektriciteit opwekken op

energie-infrastructuur en -opslag en de

Dit document komt voort uit de afspraken

De RES helpt ons om op deze vragen een

land. Elke regio draagt via de RES bij aan de

ruimtelijke inpassing daarvan. Oftewel:

die we met elkaar hebben gemaakt in het

passend antwoord te krijgen.

nationale optelsom.

de technische (on)mogelijkheden van het

ontwikkelen bovengemeentelijke warm-

huidige en toekomstige elektriciteitsnet.

Klimaatakkoord, de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs. Nederland is opgedeeld in 30 regio’s. Iedere regio onderzoekt hoe er regionaal een bijdrage kan worden geleverd. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem, provincie ZuidHolland en het waterschap Rivierenland en vele andere partners vormen samen de RES-regio Alblasserwaard.

Inleiding

Energiestrategie

• Het regionale aspect van de warmte-

Inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en overheden werken samen aan de oplossing.

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

De RES is dus een leidraad voor hoe onze

• Het besparen van energie: wat niet

regio stap voor stap minder energie gaat

wordt gebruikt hoeft immers ook niet

gebruiken, de CO2-uitstoot fors vermindert en

opgewekt te worden.

voor hoe we het best duurzame elektriciteit

• Innovatie: de omgang met huidige en

op land kunnen opwekken en uiteindelijk

toekomstige technische ontwikkelingen

aardgasvrij worden.

die een effect hebben op onze energiebehoefte en opwekmogelijkheden.

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P5

In de RES worden vooral keuzes gemaakt over het opwekken van elektriciteit door zon en wind. Deze keuzes zijn in het traject van

Br

de RES via scenario’s vertaald naar concrete zoekgebieden en zullen worden verankerd in het omgevingsbeleid van gemeenten, provincies, het Rijk en in het beleid van de Waterschappen. Met de vertaling naar beleid ligt er een basis voor de uitvoering van de projecten. De onderwerpen ’warmte’, de zaken rondom de energie-infrastructuur, energiebesparing en innovatie vertalen zich niet naar zoekgebieden. In de RES wordt tevens invulling gegeven aan de Regionale Structuur Warmte (RSW). Iedere RES-regio gaat in de RSW na of op lokaal niveau, in de verschillende Transitievisies Warmte (die elke gemeente in 2021 opstelt), gebruikgemaakt gaat worden van bronnen die bovengemeentelijke potentie hebben of buiten de eigen gemeenten liggen. In de Transitievisies Warmte wordt duidelijk hoe en wanneer we omschakelen van aardgas naar hernieuwbare warmtebronnen. Voor de wijken die voor 2030 overstappen, staat beschreven wat de warmte-alternatieven per wijk zijn. In onze RES hebben we zoals gezegd aan-

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P6

dacht voor innovatie. De RES richt zich op

RES 1.0 Regio Alblasserwaard

de RES-buurregio’s: Drechtsteden, U16/

de lange termijn. Het ligt in de lijn der ver-

Samenwerking

Vijfheerenlanden, West-Brabant (Altena),

wachting dat er, gedurende de looptijd van

Deze RES 1.0 regio Alblasserwaard is het

Rivierenland/Fruitdelta (West-Betuwe),

de eerste en de daaropvolgende RES’en,

resultaat van de regionale samenwerking van

Rotterdam - Den Haag en Midden-Holland

innovaties zullen plaatsvinden die een posi-

de gemeenten Gorinchem en Molenlanden

(Krimpenerwaard). Dit wordt onder andere

tieve bijdrage leveren aan onze energieop-

met provincie Zuid-Holland, Waterschap

gedaan om bovenregionaal invulling te geven

gave. De regio Alblasserwaard-gemeenten

Rivierenland, netbeheerder Stedin,

aan een logische energie-infrastructuur.

willen hierin verantwoordelijkheid nemen:

Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ),

niet passief afwachten, maar proactief

inwoners, het regionale bedrijfsleven (waar-

De RES 1.0 is tot stand gekomen tussen najaar

op zoek naar concrete toepassing van de

onder IKG), de woningcorporaties en HVC-

2018 en voorjaar 2021. Allereerst zijn wensen,

laatste ontwikkelingen.

groep. Al deze partijen zijn vertegenwoordigd

kansen en (on)mogelijkheden via ontwerp-

in de Bestuurlijke coördinatiegroep.

ateliers en discussieavonden met maatschap-

Toekomstperspectief

pelijke organisaties, bedrijven, inwoners en

Op 30 juni 2020 is de concept-RES Alblasser-

De RES-partners hebben samengewerkt bij de

gemeenteraadsleden in kaart gebracht voor

waard vastgesteld en opgeleverd aan het

totstandkoming van deze RES 1.0. We borgen

de concept-RES. Ook in de totstandkoming

Nationaal Programma RES. In de daaropvol-

het uitvoeren van de RES via een uitvoerings-

van de RES 1.0 zijn de belangrijkste stake-

gende maanden is deze concept-RES verder

agenda, waarover meer te lezen is in deze

holders uiteraard weer intensief betrokken.

ontwikkeld tot de nu voorliggende RES 1.0.

RES (zie hoofdstuk 11). De RES is een belang-

Deze RES 1.0 is op 1 juli 2021 gereed, zodat

rijk onderdeel van de omgevingsvisies van

de uitvoeringsagenda van start kan gaan.

beide gemeenten en de provincie. De RES

In onze RES maakt u kennis met 7 betrokken

Toch is de Regionale Energiestrategie daar-

wordt ook verankerd in het beleid van het

Alblasserwaarders die professioneel en/of

mee niet klaar: de RES 1.0 is een onderdeel

Waterschap. Afstemming vindt plaats met

privé bijdragen aan de energietransitie.

van een lang proces. We zijn al jaren bezig

bedrijven, maatschappelijke organisaties,

Het zijn hún verhalen die inspireren om

en zullen vanaf nu elke 24 maanden een

energiecoöperaties, woningcorporaties, wijk-

zelf aan de slag te gaan. Iedereen kan het

update van de RES maken: een RES 2.0 in

en dorpsraden en inwoners. Gezamenlijk

verschil maken in de transitie naar een

2023 en zo verder.

bouwen we aan een breed gedragen RES.

duurzame wereld, elke bijdrage is belangrijk. We doen het samen!

Ook vindt er nadere afstemming plaats met

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P7

Belangrijk om te weten

in het Groene Hart levert input. Verder is

Een belangrijk aandachtspunt is dat het hui-

voortgebouwd op de analyses die zijn vast-

dige beleid van gemeenten en provincie

gelegd in de rapportage Bouwstenen voor

nog geen ruimte biedt voor de benodigde

de RES Alblasserwaard (juli 2019).

grootschalige opwek van wind- en zonneDe COVID-19 crisis heeft enige impact gehad

energie op land.

op het proces om deze RES 1.0 te ontwikkelen. Hiervoor zijn beleidswijzigingen nodig die

Participatie, samenwerking en onderlinge

op dit moment niet vanzelfsprekend zijn.

afstemming zijn online complexer dan offline.

Zowel vanuit het Rijk als de provincie zijn

In het participatiedeel van deze RES wordt

aanpassingen in beleid nodig om deze am-

hier verder op ingegaan.

bitie waar te kunnen maken. Bovendien moet er rekening worden gehouden met de beperkingen die nu gelden voor het Defensie en Maritieme Radar gebied. Kijkend naar 2030 en daarna is er nog veel onbekend. Partijen die bijdragen aan de RES-opgave werken met de kennis van nu en de huidige stand van de techniek, maar we houden innovaties in de gaten. Voor deze RES 1.0 is gebruikgemaakt van de CBS-gegevens uit de nationale Klimaatmonitor, van PBL-gegevens (Route naar klimaatneutraal), de datasets van het Nationaal Programma RES en diverse onderzoeken (o.a. van TU Delft, CE Delft). Ook het PARK-advies over de samenhang van de diverse RES-regio’s

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P8

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie RES 1.0

Engel Breedveld Inwoner (83 jaar) Engel heeft zijn eigen energietransitie bewerkstelligt. Hij heeft zijn huis voorzien van dak- en vloerisolatie, dubbel glas, 24 zonnepanelen en ook nog eens een warmtepomp (waar hij hoogstpersoonlijk een speciale kast omheen heeft gebouwd om het geluid te reduceren). Voorheen verbruikte Engel in zijn woning 4200 kubieke meter gas en 3375 kilowattuur stroom. Zijn initiatieven hebben ervoor gezorgd dat zijn gasverbruik is teruggebracht naar 391 kubieke meter. Bovendien levert de woning nu 7241 kilowattuur stroom op. Hij wekt nu dus twee keer zoveel op dan hij eerder verbruikte! In plaats van stroom af te nemen is Engel nu zelf leverancier geworden. Zijn totale CO2-productie is met 75% verminderd. Wat een prestatie! Op deze leeftijd nog zo’n investering doen is bijzonder. Engel: “Ik wil er alles aan doen om een leefbaardere wereld achter te laten voor kinderen en kleinkinderen”. Hij probeert dan ook iedereen in zijn omgeving over te halen om ook over te stappen. “Wij zijn de rentmeesters van onze aarde”. En daarom

‘Je ziet dat mijn initiatieven

moeten wij er verantwoord mee omgaan. Dat ziet hij als zijn Christenplicht.

aanslaan, want de buren zijn er nu ook mee bezig’.

Vanzelfsprekend vindt Engel het dan ook geweldig hoe de gemeente zich inzet voor duurzaamheid. Uiteraard heeft hij nog wel wat feedback: de voorlichting over de duurzaamheidslening zou verbeterd kunnen worden door een duidelijk rekenvoorbeeld toe te voegen. Inwoners moeten het kunnen zien. In de meeste gevallen zullen ze er namelijk op vooruit gaan. Als ze dit wisten zouden de meesten wel meedoen. Een gemiste kans!

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P9

Energiestrategie Regio Alblasserwaard Een gebied van grote en kleine rivieren, van verkeersaders en spoorwegen, innovatieve energie, een sterke maritieme en agrarische sector en een prachtig cultuurhistorisch landschap. Een echt Hollands Stromenland, dat is de regio Alblasserwaard. Hier wonen mensen die de handen uit de mouwen steken en aan een paar woorden genoeg hebben. Nuchtere, harde werkers met het hart op de goede plek. Samen zijn wij onze gemeenschap.

P 10

We leven al eeuwen in een energielandschap, dat kun je zien aan het water, de veenweiden en onze oude molens en gemalen.

Inleiding

Energiestrategie

Leidende principes

Kwaliteit. Energieprojecten hebben een zo

Een evenwichtige aanpak betekent voor de

Om de energietransitie in de regio Alblasser-

klein mogelijk ruimtebeslag, houden rekening

gemeenten Molenlanden en Gorinchem:

waard succesvol uit te voeren willen we met

met en versterken zoveel mogelijk de ruimte-

• De energieopgave wordt zoveel mogelijk

verstand verduurzamen. Dit komt tot uiting

lijke kwaliteit van de Hollandse veenweide-

eerlijk verdeeld; stad en land helpen elkaar.

in onze elf leidende principes:

polders, het rivierengebied, de authentieke

Daarbij streven we naar een balans tussen

dorpslinten en het cultuurhistorische verhaal

vraag en aanbod.

Duurzaamheid. People, planet en prosperity

van de streek.

• De regio geeft iedereen zo veel mogelijk

moeten in balans zijn. Langetermijndoelen

Vitaliteit. De energietransitie versterkt de

kans om mee te doen met de energie-

zijn leidend.

vitaliteit van de regio Alblasserwaard. We

transitie, zowel de mensen met geld als

Draagvlak. Uitvoering geschiedt op basis

stimuleren werkgelegenheid en talentont-

de mensen die het minder breed hebben.

van maatschappelijk draagvlak.

wikkeling en we beperken de onttrekking van

Samenwerking. Betrokken partijen werken

goede landbouwgrond aan voedselproductie.

samen voor het beste resultaat.

Trots. We realiseren energieprojecten om

Sociaal. De energietransitie moet sociaal

trots op te zijn.

naar 50% lokaal eigendom van energie-

rechtvaardig verlopen. De sterkste schouders

Innovatie. We streven bij projecten naar de

projecten.

dragen de zwaarste lasten, we hebben oog

inzet van innovatieve technieken.

voor de sociaal zwakkeren, de vervuiler

Opbrengsten. We kiezen voor die projecten

natuurwaarden worden zo veel mogelijk

betaalt, lusten en lasten worden niet afge-

die op een slimme manier bijdragen aan het

versterkt en beschermd waar deze onder

wenteld maar verdelen we eerlijk.

verlagen van de CO2-uitstoot.

druk staan.

• De regio benut zo veel mogelijk eigen bronnen en lokale initiatieven. •

In lijn met het Klimaatakkoord streven wij

• Landschappelijke, cultuurhistorische- en

•  De huidige regio is een belangrijke drager.

Kansen. Koppelkansen willen we benutten met programma’s die in dezelfde periode

Deze principes passen bij het DNA van onze

We onderzoeken samen met de netbe-

actief zijn op het gebied van klimaatadapta-

regio en bij onze visie op hoe we de RES

heerder waar de beste locaties voor

tie, biodiversiteit, bodemdaling, gezond-

willen maken.

energieopwekking liggen en of het netwerk, waar nodig, moet worden uitgebreid.

heid, wonen, werken en mobiliteit in multifunctionele ruimte-efficiënte projecten.

Doelstellingen

Haalbaarheid. We waarderen ondernemer-

In de regio Alblasserwaard werken we

ook omdat lokale ondernemers daar een

schap. Een sterke businesscase met de laagste

de komende jaren aan een evenwichtige

belangrijke rol in kunnen spelen.

maatschappelijke kosten geeft voorsprong.

duurzame energie- en warmtevoorziening.

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

• We maken ruim baan voor innovaties,

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 11

Opgave voor 2030

Verderop in deze RES wordt toegelicht hoe

Ons huidige energieverbruik

De regio streeft ernaar om in 2030 20% ener-

de energie-opwek in onze regio wordt vorm-

Voordat we een plan maken om onze energie-

gie te hebben bespaard en 35% van het totale

gegeven. We zijn gekomen tot een evenwich-

opwek en -verbruik anders aan te pakken, is

energiegebruik (warmte, elektriciteit en

tige verdeling van verschillende energiebron-

het verstandig om eerst eens te kijken naar het

brandstoffen) te gebruiken uit hernieuwbare

nen die past bij het eigen karakter van de regio

huidige energieverbruik. De regio heeft nu een

bronnen die zo veel mogelijk lokaal zijn.

Alblasserwaard. Het landschap dat we heb-

elektriciteits- en warmtevraag van in totaal

Daarom gaan we het gebruik van fossiele

ben willen we zo efficiënt mogelijk inzetten.

zo’n 8.523 TJ. De gemeenten Gorinchem en

brandstoffen (aardgas, olie en steenkool)

Molenlanden verbruiken op basis van de Na-

afbouwen. We zullen steeds meer omscha-

Ook willen we rekening houden met het

tionale Klimaatmonitor beide ongeveer de

kelen naar duurzame energiebronnen en

maatschappelijk draagvlak. Daarom zetten

helft van de totale energie in de RES-regio

-opslagmiddelen die directer gebruikmaken

we in op een combinatie van windenergie,

Alblasserwaard. De verdeling van het energie-

van zon, wind en water. Het opwekken van

zonne-energie en duurzame warmte ge-

verbruik hangt samen met het karakter van

elektriciteit gebeurt vooral via zonnepanelen

combineerd met energiebesparing. Ook

de gemeente.

en windmolens. Warmte wordt zoveel mo-

koppelen we de energieopgave aan andere

Gorinchem kent veel industrie, Molenlanden

gelijk uit warmte van water, lucht, onder-

beleidsopgaves.

juist veel agrarische bedrijven, daarnaast

grond en industriële restwarmte gehaald.

heeft Molenlanden relatief veel mobiliteit.

De maatschappelijke en financiële opbreng-

De ‘gebouwde omgeving’, bestaande uit

sten willen we zoveel mogelijk in de regio

woningen en publieke en commerciële dienst-

houden. Concrete initiatieven uit de samen-

verlening (geen industrie), neemt 30% van

leving en nieuwe kansrijke energieprojecten

het energieverbruik voor haar rekening. Op-

voor rekening van de landbouw. Dienstver-

en innovaties kunnen nu al worden geïnitieerd,

vallend is dat bijna de helft van het gehele

lenende commerciële bedrijven gebruiken

versterkt en versneld. Tegelijkertijd is het

energieverbruik is gekoppeld aan mobiliteit.

ook een klein deel.

noodzakelijk om de komende jaren in beeld

Woningen nemen circa 20% van het energie-

De industrie gebruikt 27%. Het meest recente

te brengen welke investeringen in opwekking,

verbruik voor hun rekening. Meer dan de helft

en complete beeld van de regionale Alblas-

opslag en distributie voor duurzame energie

is toe te schrijven aan dienstverlenende be-

serwaardse energieconsumptie stamt uit 2018.

nodig zijn.

drijven, huishoudens en industrie samen. Een klein deel van het energieverbruik komt

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Al jaren is de trend in energieverbruik licht

Uitvoeringsprogramma

P 12

andere RES-regio’s een beslag doen op beschikbare capaciteit van een station en vice versa. Dit vraagt om onderlinge afstemming tussen de RES-regio’s. Meer informatie over het regionale energienetwerk, zoals de impact van de capaciteit op onze plannen en analyse van energie-opslagmogelijkheden is opgenomen in hoofdstuk 8: de net impact analyse.

Initiatieven en kansen In de regio Alblasserwaard zijn al veel energieen duurzaamheidsinitiatieven. Het ondernemerschap in de regio is sterk ontwikkeld. Dat biedt kansen om voortvarend verder te werken aan de energietransitie. Concrete initiatieven uit de samenleving en nieuwe kansrijke energieprojecten en innovaties kunnen nu al worden geïnitieerd, versterkt en versneld. Dat is veelbelovend voor de realisatie van hernieuwbare energie en de besparingsambitie. stijgend en daar moet natuurlijk zo snel mo-

Huidig regionaal energienetwerk

station Arkel. In de omliggende RES-regio’s

gelijk verandering in komen. Dat zal nog een

In de regio Alblasserwaard zijn drie Stedin

zijn ook enkele middenspanningstations te