20231109 Concept Verslag raadsvergadering Gorinchem

Die laatste fietsroute kan rechtstreeks gaan leiden naar de scholencampussen en dat betekent ook betere en veiligere oost-westverbindingen voor forenzen en scholieren en dat sluit aan op onze ambities voor werken en leren in onze stad. En dan is het ook ontzettend fijn dat we die regiofunctie ook met elkaar hebben vastgesteld, zodat we door kunnen met plannen maken en uitvoeren. Dat was de eerste pijler. De tweede pijler is een veilige leefomgeving, want de onzekerheden in de samenleving nemen best wel toe – ik denk dat heel veel van jullie dat ook zullen beamen –, wat zorgt voor veel spanning en problematiek. Ook onze stad krijgt vaak te maken met die landelijke tendens, en er komt ook nog eens bij dat social media ontzettend hard gaat, dus we moeten zorgen dat we hier de zaak op orde hebben en niet verder laten verharden. En hoe gaan we dat dan doen, zowel offline als online? Ik wil er even drie recente ontwikkelingen uitlichten. - Her en der worden grote lachgascilinders gevonden; die zijn eenvoudig bij webshops te bestellen. Hoe gaan we hiermee om? Het is strafbaar, je mag ze niet zelf vervoeren en het idee is dan dat Waardlanden ze komt ophalen, maar ik vraag me af of dat veel inwoners wel bekend is. - Straatraces, straatintimidatie, vandalisme, vuurwerkoverlast, noem maar op.

Vaak zijn het zaken die zich aan het zicht onttrekken en recent zijn er ook weer veel zorgen geuit door bewoners. - Digitale veiligheid baart ons ook zorgen, want de opkomst van AI (artificial intelligence) zorgt ervoor dat je vooraan moet staan met maatregelen op dit gebied als overheid. Als we nu nog moeten gaan beginnen met spelregels voor onze medewerkers, om die op het internet te plaatsen, zoals uit de recente schriftelijke beantwoording blijkt, dan zijn we toch eigenlijk al te laat. Dit zijn aandachtspunten die ons zorgen baren. Laten we nou zorgen dat we de juiste middelen ter beschikking hebben en onze prioriteiten goed op orde hebben voor de wijken. Er zijn ook gewoon veel irritaties bij onze inwoners en dat varieert dan per wijk. Het is een beetje ‘raad je plaatje’. Onze fractie stelt dan ook voor om binnenkort met de

J - 18

raad een I&O te organiseren omtrent de taken en prioriteiten van onze handhaving. We zullen hiertoe een verzoek doen bij de agendacommissie. De derde pijler zijn de voorzieningen. In Gorinchem zijn er goede voorzieningen op het gebied van sport, cultuur, zorg; ik heb er net ook een aantal gehoord. Zet ook vooral in op de zaken waar we goed in zijn, en dan kom ik ook bij het Caribabad, want dat is een van die succesvolle voorzieningen die we wat ons betreft moeten behouden – daar hebben we het ook over gehad in het kader van bewegen, onderwijs en sport. Een andere belangrijke voorziening is ons streekziekenhuis. Natuurlijk willen we behoud van zoveel mogelijk zorg in de regio – ook onze fractie pleit daarvoor –, maar houd daarbij ook veranderingen in het zorglandschap goed in de gaten, want zorg dicht bij huis wordt steeds belangrijker, zeker met de vergrijzing, dus blijf inzetten op preventie en zorg dat mensen sneller op de juiste plek terecht kunnen; die juiste plek kan ook elders zijn natuurlijk, maar dat hangt samen met de juiste bereikbaarheid. Verder liggen nog een aantal keuzes voor op het gebied van bereikbaarheid, zoals station Gorinchem-Noord, een project dat al jaren voor ons uit is geschoven en daarbij een van de langetermijnkeuzes.

Als fractie staan wij voor die goede bereikbaarheid van alle vormen van vervoer en tegelijkertijd vinden we dat we eerlijk moeten zijn in de planontwikkeling op dit gebied. Ik begreep dat er al wat vragen gesteld zijn op dat punt, dus we horen ook graag van het college daarover. Ook de veren zijn een stevige voorziening in Gorinchem. Het lijkt erop dat er wensen zijn voor meer vaarroutes tijdens de geplande werkzaamheden rond de A27. Nou, dat hadden we ook een beetje zien aankomen natuurlijk. Natuurlijk kan Riveer hiervoor worden ingezet, maar je kunt delen hiervan wellicht ook aan de markt overlaten. Welke kansen ziet het college hier? Mijn laatste punt, het oog op de toekomst, want we moeten ons wapenen tegen van alles, tegen het veranderende klimaat en in het kader van klimaatadaptatie worden daarin best wel goede stappen gemaakt. We zien ook dat op het gebied van duurzaamheid een aantal stappen zijn gemaakt. Recent hebben we nog samen gekeken naar het warmtenet en ook daar liggen nog een aantal strategische keuzes voor waar we met elkaar graag over in gesprek gaan, maar zet vooral zoveel mogelijk in op innovatie en digitalisering.

Waar je gebruik kunt maken van slimme innovaties, en onze fractie heeft daar recent nog een aantal suggesties voor gedaan, denk bijvoorbeeld aan de waterdrones of de oplaadpunten, of slimme afvalbakken: hou die dingen goed in de gaten, zet ze in waar mogelijk en blijf daarin meedenken. Financieel moeten we ons wapenen tegen oplopende schulden. Wat onze fractie betreft houden we vast aan het schuldenplafond. We moeten als gemeente ook voorkomen dat de provincie het daarin overneemt. En dan is het ook van belang dat we vooral op het gebied van jeugdzorg de vinger aan de pols houden, samen met onderwijs en onze hulpdiensten overigens. Probeer waar het kan ook de juiste doelstellingen te formuleren voor die goede sturing en blijf ook in gesprek met de jeugd, maar ook met inwoners en onze verenigingen. Zorg dat je het hele plaatje in het oog houdt, want op papier lijken dingen soms al te werken, terwijl lang niet altijd iedereen er klaar voor is. Denk bijvoorbeeld aan de kaartjes op aan boord bij de veren. Gelukkig is men daarop teruggekomen, zodat we dat wel nog aan boord kunnen kopen. Heel veel initiatieven staan gelukkig ook op de planning. Misschien ook een beetje een antwoord richting een van de J - 19

collega’s, die vroeg wat we samen met de stad gaan doen: er staan dingen op de planning als ‘Buurt bestuurt’, ‘Bliek in actie’, ‘Motiemarkt’ en ‘Verklein de kloof’. Laten we zorgen dat Gorinchem voor iedereen zoveel mogelijk het perfecte plaatje is en blijft. Hartelijk dank. Motie (5a) M01: Verenig ook de buitenstad De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; verzoekt het college: - het Ondernemersfonds Gorinchem in oprichting actief te stimuleren; - samen te werken met de initiatiefnemers van het Ondernemersfonds Gorinchem en in de aankomende 6 maanden tot een plan van aanpak te komen; - een bijdrage te leveren aan de opstart en de financiële gevolgen in de Perspectiefnota 2025 zichtbaar te maken; - de uitvoering te ondersteunen waar mogelijk en gewenst. Motivatie Momenteel is er een initiatief gaande om te verenigen op de bedrijventerreinen, voor zaken als goede uitstraling, veiligheid, onderhoud en groen. Zo wordt gekeken naar de opstart van een Ondernemersfonds, waarbij alle partijen met zakelijk vastgoed naar rato mee betalen in het zorg dragen voor meer organisatie, activiteit en samenhang. Dit in navolging van andere steden zoals Sliedrecht en Dordrecht. In reactie op de vraag in hoeverre de gemeente zich hiervoor wil inzetten was het antwoord tijdens de Perspectiefnota dat we het Ondernemersfonds van harte willen stimuleren en faciliteren.

Bij de concrete voornemens in het programma Economie wordt dan ook aangegeven dat we een bijdrage willen leveren aan de verbetering aan de organisatiegraad van het bedrijfsleven op het bedrijventerrein. Daarbij wordt gesteld dat we dit willen verkennen per 2025. Dit lijkt ons nog weinig concreet en bovendien te laat. De initiatieven hiervoor worden nu ontplooid. De gemeente moet daarin geen vertragende factor zijn en ook de juiste middelen ter beschikking stellen voor een goede start van het Ondernemersfonds op de bedrijventerreinen.

De voorzitter: Dank u wel. De heer De Pagter, ChristenUnie/SGP. ChristenUnie/SGP

De heer De Pagter: Dank u wel, voorzitter. Gorinchem is en blijft een fantastische stad om te wonen, te werken en te recreëren. Ook dit jaar is de stad weer gegroeid. Voor onze fractie is het belangrijk dat God…, dat Gorinchem, God ook, maar zeker ook dat we in Gorinchem een menselijke maat houden, dus dat is dubbelop. Ik begin gelijk met het goede hé? We geloven dat het in de stad gaat om ‘wij’ en niet om ‘ik’. Juist die nadruk op ‘wij’ is zo ontzettend belangrijk, waar deze steeds vaker onder druk komt te staan. We hebben elkaar nodig om deze stad ook qua inwoners de mooiste stad van Nederland te maken. Terugblik & vooruit kijken. Juist in een tijd van sterke polarisatie in politiek en samenleving wil onze fractie verbindend zijn. We zien dat de polarisatie steeds vaker voorkomt en extremer wordt en daar maken we ons zorgen over. Daar waar we juist met elkaar en voor elkaar zijn, mogen we ook samen optrekken. Een open houding naar de ander is nodig. Laten we daar met elkaar aan werken. Wat betreft de begroting is ook een onderzoekende houding nodig, kritisch en doelgericht. De boodschap is niet positief, maar er worden wel keuzes gemaakt. Wat is de bron en wat is de aanleiding, zodat we niet overal mee naartoe waaien maar dat we stand houden bij een investeringsplafond? Het college is ons inziens voortvarend aan de slag gegaan. Waar J - 20

het nodig was, heeft het college daadkracht en lef getoond en actie ondernomen. Zo zien we dat het college keuzes maakt en de raad informeert over complexe dossiers. Vanuit onze fractie zullen we positief-kritisch blijven op de begroting en het investeringsplafond. Graag wil ik het college complimenteren met de wijze waarop het is omgegaan met de uitdagingen inzake het zwembad en andere uitdagingen die er zijn, en dat nu een voorzet is gedaan om de financiële puzzel te leggen. Daarmee is de komende jaren een sluitende begroting gerealiseerd. Grote uitdaging hierbij was en is de financiering van het zwembad. Het proces hiernaartoe heeft ook aangetoond dat dualisme werkt, dat we met elkaar optrekken, dat we met elkaar kunnen discussiëren en dat we als partijen samen de weg inslaan. Dat hebben wij als fractie erg gewaardeerd: samen op zoek naar hoe de investeringsruimte benut kan worden. Daarbij zien we nu ook wel dat een deel van de financiering van de Banneweg, waar wij achter staan, niet geheel uit kan en dat andere investeringen voorlopig geschrapt moeten worden, zoals Gorinchem-Noord. Het is echter onze taak als raad om ook keuzes te maken. zo werden we daar ook op gewezen tijdens de sessie over het asielzoekerscentrum, en dat is niet altijd de meest positieve keuze, maar we moeten wel keuzes maken.

Wij zien het als doelstelling om de gemeentelijke schulden niet verder op te laten lopen… De heer Schefferlie: Voorzitter, bij wijze van interruptie. Waar ik erg nieuwsgierig naar ben, me de vorige discussie over de Banneweg herinnerend, toen uw fractie er zeer voorstander van was om niet halverwege te stoppen, maar een complete oplossing te realiseren: kunt u goed beargumenteren waarom u het nieuwe, nog niet zo goed onderbouwde idee van de Nieuwe Hoven dan nu voorrang zou geven boven uw eerdere standpunt, wat u daarnet ook zei: standvastig blijven in goede besluiten, om die Banneweg eerst goed op te lossen? De heer De Pagter: We zien inderdaad dat het laatste stuk van de Banneweg niet uitgevoerd wordt. Daarop kom ik zo meteen nog terug, dus ik ga niet al mijn kruit verschieten, maar uw vraag gaat over het voorstel van de Nieuwe Hoven? De heer Schefferlie: Precies. Het lijkt erop dat u gaat zeggen dat het gewoon niet gaat lukken met de Banneweg omdat er keuzes gemaakt moeten worden, maar dan ben ik wel benieuwd of u de Nieuwe Hoven wel wilt laten opnemen. Dat begrijp ik dan niet meer zo goed, omdat u in het verleden zo duidelijk was in uw standpunt om de Banneweg wel gedegen af te maken. De heer De Pagter: Dat klopt, en daar staan we nog steeds achter, maar we maken een keuze. Het doet ons ook pijn dat we de keuze voor de Banneweg moeten laten gaan.

Dus die laten we gaan en voor de investering in de Nieuwe Hoven is een amendement ingediend. De Nieuwe Hoven bevat natuurlijk ook grote onderdelen voor veilige fiets- en voetgangerspaden in Gorinchem. Ik vervolg mijn betoog. We zien het als doelstelling om de gemeentelijke schulden niet verder te laten oplopen. De langetermijnvisie is gericht om te sparen en voldoende reserveringen aan te leggen voor geplande en toekomstige investeringen. Daarbij is financieel en tactisch inzicht nodig en goed doordachte financiële besluitvorming. Het college laat dit ook zien in deze begroting en het investeringsvoorstel.

J - 21

Een belangrijk speerpunt van onze partij is dat we in Gorinchem beschikken over goede, veilige en snelle (fiets)verbindingen. We zijn daarom blij dat er prioriteit wordt gegeven aan het verbeteren en veiliger maken van fiets- en wandelroutes in onze stad en dat uitvoering wordt gegeven aan grote infrastructurele projecten als de herinrichting van de Haarsekades, de fietsknelpunten top-10 en de verbinding tussen oost en west. Zeker ook gezien de ontwikkeling van de scholencampus op Gorinchem-Noord is de veiligheid en doorstroming van fietsverkeer belangrijk. We zijn daarnaast verheugd dat ook overleg gevoerd wordt over de verbetering van de OV-verbindingen. Een OV-verbinding vanuit Arkel zou ook een bijdrage kunnen leveren aan de bereikbaarheid van Gorinchem-Noord. Een halte voor streekbussen op de A27 zou zeker ook een bijdrage leveren. Wij vragen het college dit mee te nemen in de lobby die hierover gevoerd wordt. Een ander speerpunt is een aantrekkelijke en levendige stad. Wij zijn daarom blij met de plannen om het winkelgebied te concentreren en de stad meer uitnodigend en aantrekkelijker te maken en ook groener. Daarbij is het ook van groot belang dat de mobiliteit verbetert.

We zijn daarom blij met de plannen voor de brug over de Linge en het verder verbeteren van de Banneweg, met de kanttekening dat we worstelen met het feit dat het laatste deel van de Banneweg uit de begroting wordt gehaald. We willen graag ook die laatste fase realiseren om echt een integrale verkeersbenadering van de Banneweg t/m het sluizencomplex te realiseren, zodat juist ook de aansluiting van de Stationsweg, ontsluiting van het centrum en aansluiting van de Wolpherensedijk betrokken worden. Tegelijk willen we graag een pakket van 10 miljoen euro aan bezuinigingen / ombuigingen realiseren, dus we zijn niet zomaar voor het schrappen van dit onderdeel uit het raadsvoorstel. Maar we moeten wel keuzes maken en dat gaat niet altijd zonder pijn. Wij zijn daarom benieuwd naar de reactie van het college op de voorstellen die er liggen inzake de Nieuwe Hoven en de Banneweg en ook naar een reactie op het amendement inzake de Nieuwe Hoven van Gorcum Actief. College, hoe moeten we dit alles duiden? We willen echter pleiten om de komende jaren blijvende aandacht te houden voor de doorstroming en ook het laatste deel van de Banneweg, zodat het gehele tracé uitgevoerd kan worden, zij het wellicht vertraagd. Daarnaast speelt veiligheid en de beleving van veiligheid in de wijken een grote rol. We zien dat bewoners zich grotendeels veilig voelen.

Daartegenover staat dat de overlast die ervaren wordt toeneemt. We roepen het college op aandacht te hebben voor het voorkomen van overlast en de ervaren veiligheid te vergroten, zoals de heer Van Santen ook aandacht vroeg voor straatraces en overlast die in de stad wordt ervaren. Als laatste nog een vraag aan het college. Zijn ergens nog middelen te vinden om een klein beetje ruimte te geven aan de uitvoering van de motie ‘We overbruggen de kloof’, of is het raadzaam om hiervoor een amendement in te dienen? Klimaatneutraal is de norm. We zien dat volop geïnvesteerd wordt in verduurzaming van de stad. Neem het warmtenet in de Gildewijk. De verduurzaming van woningen is een slag die nog gevoerd gaat worden in Gorinchem. Tevens hebben we een klimaatadaptatiestrategie waarin we als stad reageren op de gevolgen van klimaatveranderingen. Onze fractie is van mening dat alle inwoners en bedrijven daar een meer actieve rol in kunnen én moeten spelen. Om verdere verduurzaming te stimuleren en te realiseren zien we een mogelijkheid om op bedrijventerrein Gorinchem-Noord een energiehub te realiseren. In die zin kunnen we onze eigen lokale BBB – oftewel J - 22

Betrouwbare Bedrijven / Buurt Batterij – realiseren. We willen graag dit onderwerp agenderen, om daar een haalbaarheidsverkenning te doen en vervolgens een pilot te starten om ervaring op te doen met de techniek, aansluiting op het net en het beheer van de batterijen. Daarna kunnen we dit uitrollen naar woonwijken, of delen van woonwijken. Er zijn diverse pilots geweest met de opslag van energie in batterijen. Zo is onlangs de gemeente Den Haag gestart met een stadsbatterij. Onze fractie hintte op een motie. Deze dienen we nu niet in, wel willen wij het college oproepen om hieraan aandacht te schenken en een eerste reactie te geven. Daarnaast zien we ook mogelijkheden om te verduurzamen binnen het IHP. Een van de grote uitdagingen waar we voor staan de komende jaren betreft de onderwijshuisvesting. We weten dat meerdere schoolgebouwen op korte termijn aan een forse aanpak toe zijn. De grootste daarvan – zowel financieel als in strekkende vierkante en kubieke meters – is de Uilenhof in Oude Hoven, nu een redelijk kleinschalige VO-school waar leerlingen worden voorbereid op een middelbare beroepsopleiding, of doorstroming via de havo. Mijn fractie heeft eerder aandacht gevraagd voor het gebouw van de Uilenhof, een markant en robuust gebouw in een mooie naoorlogse architectuur. Veel Gorcumers, oudGorcumers en regiobewoners hebben hier mooie herinneringen aan.

In veel gezinnen hebben meerdere generaties hier op school gezeten. Mijn fractie dient een motie in die oproept om renovatie van dit gebouw als voorkeursscenario uit te werken, en hierbij gebruik te maken van de expertise van de Stichting Mevrouw Meijer, een club die het als missie ziet om oudere schoolgebouwen niet zomaar af te schrijven, maar te verkennen of vanuit de oorspronkelijke bedoeling, indeling en materiaalkeuze weer relevantie kan worden toegekend als schoolgebouw dat weer decennia mee kan. Wij werden erg enthousiast van een kennismaking met deze stichting via een interview op Radio 1. Wanneer de Engelsen erin slagen om scholen te huisvesten in vaak eeuwenoude gebouwen, kunnen wij dat toch ook voor elkaar krijgen met een gebouw dat nog geen honderd jaar oud is? Tot slot willen we het college, de raad en de ambtelijke organisatie wijsheid en Gods zegen toewensen in het komende jaar. Laten we met elkaar optrekken voor het groter goed van onze stad en samenleving. Dank u wel. Motie (5a) M02: Uilenhof aan Oude Hoven: voorkeursscenario renovatie De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; roept het college op om: 1. bij het uitwerken van scenario’s voor het schoolgebouw Uilenhof aan de Oude Hoven als primaire insteek te nemen om haalbaarheid van renovatie van het huidige gebouw te verkennen; 2.

hiertoe Stichting Mevrouw Meijer te consulteren en een rapportage met bevindingen van/ door deze stichting te betrekken in beraadslagingen met de gemeenteraad. Motivatie Het schoolgebouw aan de Oude Hoven is robuust en markant vormgegeven in een mooie wederopbouwarchitectuur en prachtig ingepast in de woonwijk. Vele duizenden- en meerdere generaties Gorcumers en oud-Gorcumers hebben hier een schoolcarrière doorlopen en hier heel veel herinneringen liggen. Hoewel dit gebouw niet formeel deze status heeft, wordt dit gebouw door velen als een monument ervaren. Wat de indiener(s) van deze motie betreft mag – wanneer een renovatie goed haalbaar blijkt en het gebouw weer decennia mee kan – ook dit gebouw worden toegevoegd aan de lijst gemeentelijke monumenten. De huidige situatie is dat dit gebouw hoog op de urgentielijst staat om fors aangepakt te

J - 23

worden binnen het integraal huisvestingsplan onderwijs. Het gebouw voldoet niet meer aan de huidige eisen. In eerdere besprekingen met de gemeenteraad kwam de optie van nieuwbouw op een andere locatie prominent naar voren. Wanneer gekozen wordt voor renovatie wordt ook invulling gegeven aan de verduurzamingsambitie: naast een upgrade wat betreft isolatie en technische installaties, levert ook het hergebruik van materialen en het vasthouden van alle energie die in het gebouw vastligt een forse bijdrage. Stichting Mevrouw Meijer streeft ernaar om – zowel vanuit duurzaamheid als ook architectuur – waar haalbaar renovatie toe te passen en dus niet te snel de stap te maken naar een nieuwbouw scenario. Vanuit deze stichting wordt gekeken naar de oorspronkelijke bedoeling, ontwerp en materiaalkeuze van het gebouw en wordt verkend of daarvandaan relevantie voor de komende decennia is te realiseren als schoolgebouw. Mevrouw Meijer kan een rol pakken in een 1e fase van onderzoek en bewustwording. De gemeenteraad wil na deze fase in gesprek met het college (en schoolbestuur) om de uitkomsten en vervolgproces te bespreken.

De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Hamann, Gorcum Actief. Gorcum Actief

Mevrouw Hamann: Dank u wel, voorzitter. Allereerst onze complimenten voor de duidelijke wijze waarop deze financiële stukken zijn opgetekend. Het is geen sinecure dit jaar: sluitende begrotingen opstellen, plus investering in een nieuw zwembad, plus begrotingswijzigingen erbij om dat zwembad mogelijk te maken. We kunnen ons voorstellen dat de hele afdeling financiën alles binnenstebuiten heeft gekeerd om dit mogelijk te maken, duidelijk uit te leggen en tegelijk te zorgen voor een toekomstbestendig Gorinchem. Chapeau! We gebruiken met opzet woorden als ‘toekomstbestendig’ en ‘bestaanszekerheid’ voor onze gemeente. We zien de onderliggende stukken in samenhang, oftewel: zonder keuzes te maken in investeringen geen zwembad, en dat zwembad wil iedereen, want dat is een belangrijke voorziening voor Gorinchem en omstreken, maar niet vanzelfsprekend dus. Die keuzes zijn dus nodig. Deze voorstellen zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden wat ons betreft. Wij stemmen dus in met al deze voorstellen zonder te morrelen aan investerings- of schuldenplafonds. Waarom is Gorcum Actief daar nou zo streng in? Dat leggen we nu uit. Er staan een paar stoplichten op rood in de stresstest. Een oude bekende is natuurlijk de grex van de Groote Haar. Dat blijft een groot risico. Duurt dat nog vijf jaar, zes jaar, misschien wel tien jaar? Joost mag het weten.

Nieuw rood licht is nu de rente, momenteel 1,5%, maar de komende jaren oplopend naar 4%. De tijd van gratis geld lenen is echt voorbij. De stijgende rentes zullen ook onze gemeente op kosten jagen en de materialen worden duurder én de loonkosten gaan omhoog, waarvoor we onvoldoende compensatie krijgen. Er zijn dus veel onzekere factoren die ons te wachten staan. Uit de meerjarenraming blijkt dat de schuld van Gorinchem in 2027 een recordhoogte van € 182 miljoen bedraagt. Wat dan als de gemeente het niet meer trekt, grijpt de provincie dan in, of worden we misschien, nog erger, een A12-gemeente? Dan hebben we helemaal niks meer te zeggen over onze eigen gemeente en wordt bijvoorbeeld dat nieuwe zwembad zomaar gesloten. Het gaat ons dus om bestaanszekerheid van onze gemeente en om toekomstbestendigheid als wij het hebben over plafonds. Die zijn niet voor niets vastgesteld en democratisch is daarover besloten. Maar daarbinnen is wel van alles mogelijk. Kijk maar: we kunnen zelfs een zwembad bouwen, iets waar de meeste gemeenten tegenwoordig helemaal niet meer aan beginnen. Daar is lef en durf voor nodig. Maar we gaan niet onze kinderen en kleinkinderen opzadelen met de schulden van de J - 24

keuzes die wij nu maken. Zij krijgen immers nog zat andere, wellicht wel veel grotere uitdagingen voor de kiezen, mind you! De bijdrage uit het gemeentefonds valt tegen, er komen Tweede Kamerverkiezingen, geen idee wat ons dat brengt voor de toekomst. We hebben wel ietsje grip op eigen inkomsten. We hebben de hondenbelasting afgeschaft en voeren nu toeristenbelasting in. Mooi zo, zeggen wij. We zien overal in het land ongeveer 2,5 euro per persoon per nacht, het kan best wel wat hoger worden dat bedrag. De OZB is een andere bron van inkomsten. Voor OZB-niet wonen staat een stresstest op rood. Dat heeft Gorcum Actief vaker aangekaart: niet wonen, oftewel bedrijven. De OZB-kosten zijn ook voor bedrijven een belangrijk aspect voor het vestigingsklimaat. Deze kosten voor bedrijven zouden wij dus zeker niet verder verhogen. De heer Oostrum: Mevrouw Hamann, ik hoor u over de OZB en dat is ook voor de Partij van de Arbeid altijd een heel aardig onderwerp. Maar als u het nu voor de bedrijven wilt verlagen, onder een gelijke opbrengst, want dit zijn de enige belastingen die we als gemeente echt kunnen heffen, dan moet je dus de lasten voor de inwoners gaan verhogen en daar zitten wij helemaal niet op te wachten. Mevrouw Hamann: Voorzitter, de heer Oostrum heeft mij volgens mij niet helemaal begrepen. Wij hebben letterlijk gezegd: niet vérder verhogen. Dus het is nu wat het is.

Ik wil het niet verlagen, maar ook niet extra verhogen voor extra inkosten of voor andere doeleinden. Afval- en rioollasten moeten altijd kostendekkend zijn en worden ietsje lager. Er zijn wel loon- en prijsstijgingen, maar de stijging voor lokale lasten blijft in totaal beperkt met 2% tot 4%. Dat vinden wij heel acceptabel. Nu hebben wij wat vragen. We hadden het over bestaanszekerheid van onze kleine gemeente in een verzorgingsgebied van 140.000 inwoners. We stellen volgend jaar weer een nieuw IHP vast, het huisvestingsplan voor alle scholen. Het gaat om investeringen van maar liefst € 42 miljoen. Daarbij zal Gorcum Actief een stevige vinger aan de pols houden. De aangenomen motie ‘Eerst de wettelijke taken’ geldt daarbij als prioriteit, zowel voor wat betreft huisvesting van onze kinderen als voor wat betreft duurzaamheid. Ook daarover is namelijk wetgeving. Kan de wethouder dat toezeggen? Wij verbazen ons over de sportvoorziening van € 5 miljoen bij de beroepencampus. Kan de wethouder dat uitleggen? In schril contrast met deze grote investeringen staan de investeringen in cultuur. Na corona, zijn sport en cultuur belangrijker dan ooit, vinden wij, zeker voor de jeugd. Wat is er nou voor hen te doen? We hebben het al meermalen gehad over cultuur op scholen, in de wijken, enzovoort.

Wat komt daarvan terecht? Kan de wethouder daar iets over uitleggen? En hoe gaat het nu met De Nieuwe Doelen? We hebben het ook meermalen gehad over verdeling van de ruimte van de gemeente over verenigingen en initiatiefnemers, bijvoorbeeld de Bunker, uitermate geschikt voor live optredens. Nu komt er weer een initiatief, dat is mooi, maar wij vinden veel te weinig. Kan de wethouder vertellen hoe het gaat met de bandjes en live optredens in de binnenstad? Ik noem met opzet de binnenstad, want daar is toch ook het uitgaansleven. Een andere ruimte van de gemeente is het laboratorium op de Dalemwal. Wordt dit op het moment verhuurd, of wat gebeurt daar nu eigenlijk? Het zou een perfecte locatie zijn voor de vestingwerkgroep van Oud Gorcum. Deze vrijwilligers zetten de vesting J - 25

Gorinchem op de kaart met interessante rondleidingen over de vestingwerken en YouTube-filmpjes. Zij zouden ook graag wat meer laten zien over Gorcum Garnizoensstad. Het sluit perfect aan bij ons werelderfgoed en mooiste vesting van het land. Misschien maar een piepklein museumpje, tegelijk een ontvangstruimte voor groepen en een plek waar je lezingen kunt houden. De werkgroep Vestingwerken heeft echt behoefte aan een ruimte. Heeft de wethouder overleg met hen en met Oud Gorcum hierover? En we zijn natuurlijk ook reuze benieuwd naar het erfgoedbeleid en de kerkenvisie. Misschien kan de wethouder daar iets over zeggen. Ten slotte, voorzitter, hebben we een suggestie voor de fietsveiligheid van de Nieuwe Hoven. We weten dat de bomen, de wortels van die platanen, telkens weer zorgen voor een onveilige situatie voor fietsers. Het lijkt wel een soort maanlandschap waarover senioren met hun elektrische fietsen halsbrekende toeren met hindernissen moeten uithalen. We praten over fietsveiligheid, en dan is de Nieuwe Hoven zeker aan de beurt, maar een bedrag van € 2 miljoen daarvoor vinden wij te veel. We stellen daarom voor in het amendement om dat bedrag te halveren. De fietspaden kunnen we daarvoor opknappen en ook verkeersremmende maatregelen treffen in de Nieuwe Hoven en praten met de bewoners van die straat over hoe dat dan moet en hoe het verder moet met die platanen.

De heer Schefferlie: Voorzitter, bij wijze van interruptie. Is die halvering een beetje een wilde gok, of hebt u een soort inzicht gekregen in wat met welke kosten kan? Mevrouw Hamann: We hebben navraag gedaan. Nu staat hij in de lijst voor € 2 miljoen voor heel de Nieuwe Hoven. Dat bedrag is niet toereikend, dus daarvoor kun je niet die straat in zijn totaliteit herinrichten. Maar de fietspaden zijn dermate gevaarlijk dat je dat niet kunt laten liggen. Dus het is inderdaad een inschatting, niet van ons, maar door navraag. De heer Schefferlie: Bij wie dan? Mevrouw Hamann: Bij de ambtelijke organisatie. Ik begreep dat de fietspaden iets van zes of zeven ton zouden zijn en dan is er nog een aantal ton over voor verkeersremmende maatregelen. Ik weet, het is beperkt, maar het is beter dan helemaal niks. Wij zeggen: beter een half ei dan een lege dop. En het voordeel is dat we dan een miljoen terug hebben naar verkeer. Mocht de situatie zich elders voordoen dat er meer investeringen nodig zijn, of dat misschien wel die Banneweg toch verder afgebouwd moet worden, dan is er in elk geval alvast een miljoen voor beschikbaar. Voorzitter, dit was onze bijdrage. Dank u wel.

Amendement (5d) A03: Investering De Nieuwe Hoven De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; stelt voor aan het besluit de volgende beslispunten toe te voegen: het investeringsbudget voor Verbeteren Fietsvoorzieningen Nieuwe Hoven te verlagen met € 1.000.000 en dit bedrag te reserveren voor infrastructuur. Motivatie Met dit amendement kunnen de fietspaden langs de Nieuwe Hoven worden opgeknapt en kunnen ook verkeersremmende maatregelen worden getroffen. Dit is belangrijk voor de (fiets)veiligheid van deze route, waar dagelijks onder meer veel scholieren gebruik van maken. Een complete herinrichting van de Nieuwe Hoven heeft op dit moment geen prioriteit en

J - 26

daarvoor is een budget van 2 miljoen niet toereikend. Het resterende bedrag wordt niet onttrokken aan reserve infrastructuur, zodat dit in de toekomst kan worden gebruikt voor andere mobiliteitsontwikkelingen. Dit besluit wordt verder verwerkt in de begrotingswijziging die hoort bij dit raadsvoorstel.

De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Tekir, D66. D66

De heer Tekir: Voorzitter, dank u wel. D66 is blij met deze begrotingsbehandeling. Voor het eerst doen we namelijk een poging om de olifant in de kamer, zo noem ik het even, bij de kraag te vatten. Die olifant is natuurlijk de immense investeringsopgave. Het feit dat we nu gezamenlijk die puzzel proberen te leggen, getuigt van een reality check waar D66 al heel lang voor pleit. En wat je ook van de voorstellen vindt, D66 is blij dat het college in ieder geval een poging doet om nu binnen de financiële spelregels te blijven, weliswaar in de herkansing, maar beter laat dan nooit, en dat geeft deze D66 een hoopvoller perspectief dan bij de perspectiefnota. Daarvan is namelijk heel snel gebleken dat het toch niet uitvoerbaar was binnen de spelregels die we met elkaar hebben afgesproken. Ik zal zo dadelijk wat nader ingaan op die investeringspuzzel en hoe D66 tegenover de verschillende voorstellen staat. Voordat ik dat doe, wil ik nog even kort stilstaan bij de nieuwe financiële uitgangspunten. Ook hier valt te prijzen dat het college begrotingsdiscipline wil aanbrengen, bijvoorbeeld met spelregels als: tekorten lossen we op door te besparen, wettelijke ontwikkelingen gaan voor nieuwe wensen, of nieuwe problemen lossen we in beginsel op binnen hetzelfde programma. Het lijkt allemaal zo vanzelfsprekend, maar we staan op een punt dat deze maatregelen ook echt noodzakelijk zijn.

De komende jaren hebben we nauwelijks bewegingsruimte in de begroting. Dat is op zich al uniek te noemen en ik voeg er meteen aan toe: natuurlijk gaan deze spelregels her en der schuren en pijn doen, maar door de teugels nu aan te trekken, voorkomen we dat we in de toekomst allerlei beloftes moeten terugdraaien. Dan de investeringspuzzel, voorzitter. Ik zal me beperken tot enkele substantiële investeringen die het verschil maken. In de eerste plaats is dat natuurlijk station Gorinchem-Noord. Laat ik daar heel helder over zijn: D66 is voor een goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer, maar het eerlijke verhaal is ook dat een nieuw station op Gorinchem-Noord vooralsnog voorbarig is. Ik zal dat toelichten langs drie sporen. Op de eerste plaats is Gorinchem-Noord nu al goed bereikbaar. Vanaf het huidige station is het, zonder elektrische fiets moet ik daarbij zeggen, slechts zeven minuten fietsen naar Gorinchem-Noord. De heer Klein refereerde aan vijf minuten, maar dat moet dan met een elektrische fiets zijn… De heer Klein: Gewoon een beetje gezonde spierkracht: vijf minuten! De heer Tekir: Ja, als je de Amsterdamse marathon hebt gelopen, kan het ook in vijf minuten! Hoe dan ook, met de aanpak van de Haarsekaden wordt die route naar Noord sowieso een stuk comfortabeler. Op de tweede plaats legitimeren de huidige voorzieningen op Noord nog niet een station.

Zoals u weet, heeft D66 vorig jaar nog voorgesteld om te starten met woningbouw op

J - 27

Gorinchem-Noord en die wens, die vurige wens, hebben wij nog steeds, maar zolang een nieuwe woonwijk niet in zicht is, is een station ook niet nodig. Op de derde en laatste plaats is Gorinchem-Noord voor het eerst in 2018 in de boeken gekomen en sindsdien nog nooit geïndexeerd. Ik heb daar ook eerder vragen over gesteld, en u voelt hem aankomen. Ook als we deze investering nu zouden doorzetten, is het vrijwel zeker dat de investeringssom bij lange na niet genoeg is. Ik las in de begroting dat het tekort kan oplopen tot € 4,5 miljoen en voor de goede orde: dit zou dus bovenop het bedrag van € 10 miljoen komen dat nu al in de boeken staat. Kortom, voorzitter, het spijt me, maar station Gorinchem-Noord is nu gewoon een brug te ver. In het verlengde van het schrappen van station Gorinchem-Noord hebben wij nog wel een vraag over de financiële ruimte die hierdoor ontstaat. Met het schrappen van deze investering stelt het college voor het investeringsbudget dat hiermee gepaard gaat van € 1,9 miljoen te verlagen. Tot zover kunnen we dat volgen. Echter, in het overzicht reserves zien wij dat er ook nog een bestemmingsreserve bestaat voor station GorinchemNoord en die bedraagt per 1 januari 2024 liefst € 1,8 miljoen.

Een fors bedrag, waarvan wij in de besluitvorming niet terugzien dat deze middelen vrijvallen, maar dat lijkt ons wel vanzelfsprekend als station Gorinchem-Noord straks wordt geschrapt, zoals het college voorstelt. De vraag is dus aan het college: kunt u bevestigen dat deze reserve daadwerkelijk vrij valt en daarmee de aanvullende ruimte van € 1,8 miljoen ontstaat? En bent u het met ons eens dat dit bedrag in eerste instantie zou moeten worden toegevoegd aan het begrotingssaldo, omdat we daarmee de komende jaren alsnog enige bewegingsruimte krijgen? Dan de tweede fase voor de Banneweg. Het college stelt nu voor om het deel vanaf de rotonde bij het stadhuis te schrappen. Deze discussie hebben we eerder al een keer gevoerd bij de totaalaanpak van de Banneweg en wat D66 toen over de streep trok, was het idee dat de doorstroming pas echt zou verbeteren als je ook het laatste deel aanpakt, dus geen cherry picking in het tracé, en op dat punt staan we eigenlijk nog steeds. We staan daarom open voor ideeën om de puzzel op dit punt net iets anders te leggen. De vergelijking met de Nieuwe Hoven is al gemaakt, maar om in dat voorbeeld door te gaan, geven wij eerder de voorkeur aan een uitgewerkt plan dan een wens die überhaupt nog uitgedacht moet worden. Wat nog wel zorgelijk blijft, voorzitter, zijn de ambities die nog niet zijn opgenomen in de investeringsplanning.

Het zal u niet verbazen dat de fractie van D66 dan in eerste instantie denkt aan de noodzakelijke investeringen in het onderwijs. We staan de komende jaren aan de lat voor vernieuwing en verduurzaming van vijf schoolgebouwen. Ik heb ze wel eens eerder genoemd: de Anne Frankschool, J.P. Waaleschool, Samen Onderwegschool, het Lingewaalcollege en tot slot de Uilenhof, samen goed voor een investeringsopgave van zo’n € 25 miljoen. Zoals u zich misschien nog zult herinneren, vroegen wij in I&O wat er op dit moment al beschikbaar is voor onderwijshuisvesting. Het antwoord daarop stelt ons nog niet gerust. Op dit moment is er namelijk nog maar € 3,5 miljoen beschikbaar en dat is bij lange na niet genoeg om onze wettelijke plicht voor onderwijs te vervullen. Wat ons in dat kader ook nog verbaast is dat we pas in 2025 gaan beginnen met het sparen van jaarlijks € 1 miljoen. Maar, voorzitter, we spreken vandaag over de begroting 2024, waarom schuiven we dit spaarsysteem dan nog een jaar op, terwijl we weten dat de tijd dringt? D66 stelt voor om onderwijs echt prioriteit te geven en dus J - 28

in deze begroting al te starten met sparen. Concreet betekent dat het vullen van de reserve onderwijshuisvesting met € 1 miljoen. De dekking is aanwezig in de algemene reserve, waarmee we alsnog binnen de bandbreedte voor het weerstandsvermogen blijven. Het amendement is rondgestuurd en we roepen uw raad op om hiermee onderwijs op nr. 1 te zetten. Over onderwijshuisvesting gesproken, nog een aanvullende vraag. We lezen in de begroting dat het college in 2024 wederom een nieuw IHP gaat opstellen. Dat hebben we een halfjaar geleden ook al gedaan met een uitvoeringsprogramma tot 2026 en een scope tot zelfs 2038. De vraag is: zou het niet beter zijn om eerst het vastgestelde IHP uit te voeren voordat we het nieuwe opstellen? Wij begrijpen dat niet zo goed. Naast onderwijs, voorzitter, maakt D66 zich ook nog zorgen over de jeugdzorg. Bij de perspectiefnota stelde uw college voor om de reserve sociaal domein fors af te romen met een bedrag van € 4 miljoen. Met de kennis van nu vinden wij het des te wranger dat een amendement van de Partij van de Arbeid om dit terug te draaien toen niet is aangenomen. We zien namelijk in deze meerjarenbegroting miljoenenkortingen in de jeugdzorg.

En om u alvast voor te zijn: ja, we zijn ons ervan bewust dat deze kortingen gelijk staan aan de daling van de rijksvergoeding, maar wat wij ingewikkeld vinden, is dat we nog geen zicht hebben op het effect hiervan op de kwaliteit van de jeugdzorg. Gaan de wachtlijsten hierdoor toenemen? Vallen jongeren straks tussen wal en schip omdat de toegang tot jeugdzorg wordt beperkt? Zomaar wat vragen die wij hebben en in dat licht hadden wij gehoopt op een soort lokale hervormingsagenda waarin we als gemeente zelf keuzes kunnen maken, en als die keuzes geld kosten, kunnen we altijd nog afwegen of we daar aanvullende middelen voor willen inzetten, zoals we dat vandaag ook doen voor de investeringen. Die principiële discussie is nu in zijn geheel niet gevoerd. Wat wij als raad vandaag wel zien is een structurele korting in de jeugdzorg die oploopt tot bijna € 2 miljoen per jaar. Kan het college ons toezeggen om zo’n lokale hervormingsagenda alsnog gezamenlijk vorm te geven en daarbij niet de euro’s leidend te maken, maar de jongeren om wie het gaat? In het verlengde van de jeugdzorg maakt D66 zich ook zorgen over Gorcumers die plotseling op straat dreigen te belanden, de zogenaamde spoedzoekers. Het betreft bijvoorbeeld mensen die doorgaans redelijk zelfredzaam zijn en ook zelf werken, maar die door pech of relatief kleine problemen op straat belanden. Het kan een ieder overkomen.

Een ander voorbeeld zijn inwoners die na een echtscheiding hun huis niet meer kunnen betalen of uit huis moeten. Het voorkomen van dakloosheid is een primaire zorg die wij als overheid hebben en D66 pleit er dan ook voor om het uiterste te doen om deze mensen onderdak te bieden. Eerder dit jaar berichtte het AD dat er ook in Gorinchem mensen zijn die van de ene op de andere dag ineens in hun auto slapen. Dat is natuurlijk een situatie die we hoe dan ook moeten voorkomen. Daarom roept D66 op om te verkennen of er mogelijkheden zijn binnen onze vastgoedportefeuille; denk bijvoorbeeld aan leegstaande kantoorpanden die we kunnen inzetten voor dit doel. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat wij in eerste instantie dachten aan het kantoorpand hier buiten op het Stadhuisplein, het pand waar Avres zat tot en met 2018, omdat wij in de begroting lazen dat dit pand nog steeds leeg staat. Maar we weten inmiddels dat een deel is verhuurd aan Syndion. Stel dat dit pand nog mogelijkheden biedt, dan zijn er wellicht samenwerkingsmogelijkheden met Syndion om deze groep in een deel van het pand alsnog onderdak te bieden. Maar kijk vooral breder dan dit pand; het is maar een J - 29

voorbeeld. Wij hebben zelf helaas niet verder dan dit pand kunnen kijken omdat de actuele vastgoedlijst, zoals die op de website is te vinden, helaas nog van februari 2020 is, dus inmiddels ruim drie jaar oud, en meteen ook een optie om die lijst een keer te vernieuwen, te actualiseren en op de website te zetten. De motie is rondgestuurd en we hopen op uw steun. Tot zover de inhoud, voorzitter. Wat verder opvalt in deze begroting is dat het college nu alleen nog maar rapporteert over het coalitieakkoord en niet meer over de reguliere uitvoering van allerlei taken. Dat verbaast ons zeer. Die reguliere taken vormen immers veruit het grootste deel van onze uitgaven. We missen daardoor relevante inzichten. Ik heb de begroting vorig jaar er even als voorbeeld bij gepakt en dan zie je ineens dat er niet meer wordt gerapporteerd over onderwijsachterstanden, mantelzorgers en zelfs niet meer over de reguliere jeugdzorgtaken. Daarom het verzoek om hier in ieder geval bij de jaarstukken wel over te rapporteren, anders wordt het echt een blackbox waar we € 183 miljoen aan uitgeven. Daarbij wil ik het houden voor mijn eerste termijn. Dank u wel.

Amendement (5a) A03: Niet wachten met sparen voor onderwijs De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; stelt voor het volgende beslispunt toe te voegen aan het raadsvoorstel: een bedrag van 1 miljoen euro toe te voegen aan de reserve onderwijshuisvesting in 2024 en deze toevoeging te dekken uit de algemene reserve. Motivatie De komende jaren wordt een forse investeringsopgave voor onderwijshuisvesting verwacht. In het Integraal Huisvestingsplan – vastgesteld in april 2023 – is rekening gehouden met 25 miljoen euro voor de vijf meest urgente scholen. De dekking hiervoor is echter vooralsnog niet beschikbaar. Om die dekking alsnog te realiseren is er bij de perspectiefnota besloten om jaarlijks 1 miljoen euro te sparen voor toekomstige investeringen in het onderwijs. Het college stelt voor om dit spaarsysteem vanaf 2025 in te laten gaan. De indieners van dit amendement stellen voor om daar niet mee te wachten. Om het Uitvoeringsprogramma 2023-2026 te realiseren is het cruciaal om zo vroeg mogelijk alle zeilen bij te zetten. Met dit amendement benutten we het begrotingsjaar 2024 door nu al een eerste toevoeging van 1 miljoen euro mogelijk te maken in de reserve onderwijshuisvesting. Daarmee beogen de indieners van dit amendement om geen vertraging op te lopen in de vernieuwing en verduurzaming van onze scholen.

Ieder schoolgebouw in Gorinchem dient een veilige en gezonde leeromgeving te bieden voor kinderen. We willen geen concessies doen aan onze wettelijke plicht voor onderwijshuisvesting. Motie (5a) M03: Voorkom dat spoedzoekers op straat belanden De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - te verkennen of (een deel van) een leegstaand gemeentelijk pand ingezet kan worden voor tijdelijke huisvesting van spoedzoekers, zodat deze doelgroep niet op straat dreigt te komen; - hierover uiterlijk voor de perspectiefnota 2025 te rapporteren aan de raad. Motivatie Spoedzoekers zijn mensen die door een uitzonderlijke situatie per direct op zoek zijn naar een woning. Het betreft bijvoorbeeld mensen die doorgaans redelijk zelfredzaam zijn en soms zelfs werken, maar die door pech of relatief kleine problemen op straat belanden. Een ander voorbeeld zijn inwoners die na een echtscheiding hun huis niet meer kunnen betalen. Tot wanhoop gedreven eindigen sommige Gorcumers dan in hun auto bij gebrek aan een gewone slaapplaats. De indieners van deze motie vinden het belangrijk dat spoedzoekers perspectief hebben op (tijdelijke) woonruimte. We zijn terughoudend met het verlenen van voorrang, maar zien ook dat relatief goed gewortelde inwoners soms door uitzonderlijke situaties plotseling dakloos

J - 30

raken. Een aantal tijdelijke woningen als flexibele schil zou een oplossing vormen. Spoedzoekers kunnen daar dan hun orde op zaken stellen totdat een permanente woonoplossing is gevonden. Daarom vragen de indieners van deze motie om een verkenning binnen de gemeentelijke vastgoedportefeuille, zodat leegstand een maatschappelijke functie kan krijgen. De actuele vastgoedlijst van de gemeente Gorinchem is sinds februari 2020 niet meer geactualiseerd, waardoor een actueel inzicht naar leegstand op dit moment bij de indieners niet beschikbaar is. Het verzoek is daarom aan het college om aan de hand van actuele inzichten een verkenning naar mogelijkheden te starten. In de hoop dat geen enkele gorcumer op straat dreigt te belanden.

De voorzitter: Dank u wel. Dan mevrouw Van Oversteeg, CDA. CDA

Mevrouw Van Oversteeg: Voorzitter, dank u wel. Het centrale thema rondom onze beschouwing vandaag is van grote betekenis voor onze CDA-fractie, maar komt ook persoonlijk erg dichtbij. Inmiddels steeds ronder en hard op weg naar weer een bijdrage richting die 40.000 inwoners, willen wij graag stilstaan bij het besturen van deze stad voor de wereld van morgen, de wereld van onze kinderen en kleinkinderen, voor een stad die we door willen geven. Dat vraagt om keuzes maken, om durven te besturen. Om die reden zijn we kritisch op de keuzes die worden voorgelegd. Dat moet ook, dat houdt het debat scherp, maar moeilijker is om ook zelf met oplossingen te komen. In ons betoog vandaag willen we allereerst stilstaan bij de twijfels en zorgen die bij ons leven en die in de aanloop naar deze vergadering zijn gegroeid. Daarna gaan we in op thema’s die wat ons betreft topprioriteiten voor onze stad zijn en waarin we voor willen stellen om daarin andere keuzes te maken. We sluiten af met een idee voor een warm welkom voor de allernieuwste en kleinste inwoners van onze stad. Om eerlijk te zijn, heb ik getwijfeld of ik voor vandaag wel een hele bijdrage zou voorbereiden, want de afgelopen maanden hebben we heel veel van onze kostbare tijd gestoken in een oplossingsgerichte en constructieve bijdrage voor een financieel gezonde gemeente.

De motie ‘Bestuur is keuzes maken met open vizier’ was voor ons een belangrijke randvoorwaarde om voor de perspectiefnota te stemmen, en vervolgens het amendement ten aanzien van de dekking van het Caribabad, omdat het ons echt te ver ging hoe dit college de financiële spelregels wilde oprekken door het investeringsplafond los te laten en daarmee de schulden en de exploitatielasten fors te verhogen. De uitvoering van deze initiatieven laat naar ons idee te wensen over en baart ons zorgen voor de toekomst van de stad. Met de inbreng tijdens en na de sessie over investeringen is naar ons idee nauwelijks iets gedaan. In plaats daarvan komt het college met een uit de lucht gegrepen voorstel waaruit blijkt dat dit college enkel naar de korte termijn kijkt en zich terugtrekt binnen de vestingmuren. Voorzitter, deze teleurstelling zit bij ons best diep. De heer Klein: Ik hoor mevrouw Van Oversteeg zeggen dat er een voorstel ligt. De mening dat het uit de lucht lijkt gegrepen, laat ik daar, maar het was toch inderdaad wel de concrete vraag aan het college die we hebben gesteld om met een voorstel te komen, wat het college een goed idee acht? Mevrouw Van Oversteeg: Dat klopt, die vraag heb ik ook zelf gesteld om met een voorstel te komen, omdat ik dat ook passend vind bij de rol die het college daarin heeft.

Maar met de uitkomst daarvan en de overwegingen die daaraan ten grondslag liggen, ja, daar zit wel teleurstelling, en daar kom ik zo nog verder op terug. J - 31

De reden dat ik toch hier een bijdrage sta af te steken is dat de toekomst van de gemeente ons te lief is. Wij hechten grote waarde aan een financieel gezonde gemeente en daar horen naar onze mening het investeringsplafond en het beheersen van de investeringsportefeuille en de schuldpositie bij, niet alleen omdat we hiermee een verantwoordelijkheid nemen voor de stad voor de langere termijn, maar ook omdat er nog veel onzekerheden zijn waarvoor deze waarborgen nodig zijn; denk aan de stijgende rente, problemen rondom netcongestie en de gevolgen hiervan voor de grondexploitatie van de Groote Haar. Daarom willen wij ook laten zien dat we in oplossingen denken. Ja, we uiten een kritisch geluid en ja, we vinden dat er met de inbreng van de stad en onze raad te weinig wordt gedaan, maar we nemen onze verantwoordelijkheid door ook zelf met voorstellen te komen en als we dat doen, volgen we ze op de voet. Een voorbeeld daarvan uit de vorige periode is toen ik het initiatief nam met de motie ‘Werken aan vertrouwen’, wat ertoe leidt dat we het oude belastingkantoor gaan kopen. Meerdere fracties hebben de afgelopen tijd gevraagd of we daar al middelen voor hebben gereserveerd. En het antwoord is: nee. Ook in deze begroting zien we ze weer niet terug. En eerlijk gezegd wil ik niet weer afgescheept worden met een procesantwoord.

Nu door het raadsbesluit vorige week duidelijkheid is gekomen over de kleinschalige opvang van asielzoekers, verzoek ik het college toe te zeggen dat we in 2024 een concreet plan van aanpak tegemoet kunnen zien, inclusief investeringsvoorstel. Dit is ook in lijn met de nota grondbeleid, waardoor ik er vanuit ga dat we uiterlijk bij de perspectiefnota hier een beeld van hebben, want op dit moment is het nog een te grote blackbox en voor je het weet, gaat het in net zo'n slakkengang als de locatie Lange Slagenstraat, waar de Knarrenhof ook nog steeds ver weg is. Trouwens, hoe staat het daar eigenlijk mee? Voorzitter, dan mobiliteit. Er dreigt nu veel te sneuvelen om het zwembad te kunnen betalen. Dat doet geen recht aan enerzijds de grote opgave die er voor de lange termijn ligt en anderzijds voor hoeveel inwoners we aan deze mobiliteit werken. Ook het college schrijft in zijn collegeprogramma waarde te hechten aan een goede bereikbaarheid, door bijvoorbeeld te stellen dat het mensen stimuleert op een andere manier te reizen dan met de auto. Maar de keuzes die worden voorgelegd zijn dan niet helemaal te volgen. Ik kan niet anders dan constateren dat mobiliteit verdwijnt als prioriteit. Er zijn drie punten die ik er even uit wil lichten: 1. De Banneweg.

We dienen het amendement ‘Banneweg in plaats van Nieuwe Hoven’ in, omdat we er groot belang aan hechten dat we de problemen op de Banneweg ook echt oplossen. De fase die wordt voorgesteld te schrappen, is de meest cruciale om de verkeersveiligheid, oversteekbaarheid en doorstroming te verbeteren. Er komt nog bij dat dit plan uitgebreid is voorbereid en onderbouwd en de uitvoering al gestart is. Daarom doen wij echt een beroep op iedereen: durf dit probleem te lossen en ga voor een plan. Hiermee bagatelliseer ik absoluut niet dat er op de Nieuwe Hoven niets hoeft te gebeuren, maar hiervoor ligt nog geen onderbouwd plan en op dit moment verkeren we niet in de luxe positie dat het allebei kan. Niet alles kan, daarom: ga voor dit plan en doe recht aan de onderzoeken en de participatie in plaats van enkel de ambitie. 2. Kweeklust. We kijken reikhalzend uit naar de uitwerking van de plannen, omdat het nu goedkoper kan worden gebouwd. We maken ons daarbij wel zorgen of er nog voldoende geld overblijft voor een goede inpassing in de omgeving, zoals het idee uit het vestingplan. Kan de wethouder duidelijkheid geven over wat hiermee wordt bedoeld en J - 32

toezeggen dat hier, omwille van de financiële haalbaarheid, geen concessies in worden gedaan? Zo ja, dan begrijpen wij het voorstel om deze investering naar beneden bij te stellen. 3. Gorinchem-Noord. Op een achternamiddag, net een paar weken nadat het college het investeringsplafond aan de wilgen wilde hangen, zet het college hier zomaar een streep doorheen. Onbegrijpelijk in onze ogen. Echt een voorbeeld van kortetermijnpolitiek, want als er iets is wat je wilt voor de toekomst van de stad, dan is het investeren in het OV, zeker op een plek waar zoveel staat te gebeuren en waar je eigenlijk alleen nog maar naartoe kunt als je je stad nog enigszins wilt laten groeien in de toekomst. Allereerst komt het college met de toelichting dat het bouwen van een station geen gemeentelijke taak is, maar denkt u dan dat een ander de portemonnee zou trekken? Vervolgens volgt de motivatie dat het belang van het station in twijfel wordt getrokken: de invloed op het ondernemingsklimaat is niet direct in een getal uit te drukken. Maar, voorzitter, dat is naar mijn idee echt te naïef. De verbreding van de A15, daar gaat een dikke streep doorheen. De toekomst zit niet meer in de auto, maar in het OV… De heer De Pagter: Voorzitter, een vraag aan mevrouw van Oversteeg… De voorzitter: De heer De Pagter.

De heer De Pagter: Het is ongeveer anderhalve kilometer vanaf het huidige station naar het industrieterrein Gorinchem-Noord, en ongeveer een kilometer vanaf Arkel. Dat betekent dat je dat prima op de fiets kunt doen, zoals de heer Tekir net aangaf: zeven minuten en de heer Klein doet dat in vijf minuten. Echter, dat kost € 10 miljoen, gedeeld door die ene kilometer is dat € 10.000 per meter. Dat is een heel groot bedrag voor iets wat niet direct een toegevoegde bijdrage levert aan de ontwikkeling van GorinchemNoord, en ik begrijp ook niet hoe dat dit als kortetermijnpolitiek kan worden beschouwd. Hij staat al sinds 2008 in de begroting, hij had ook al eerder gerealiseerd kunnen worden als het echt zo belangrijk is dat het bedrijventerrein daar parallel aan mee ontwikkelt. Dus ik vind het een heel groot besluit en de kortetermijninzichten vind ik daarin niet echt heel terecht. Mevrouw Van Oversteeg: Als je kijkt naar de ontwikkelingen die daar nu gaande zijn, ook de bouw is daar nu volop gaande, en die moet ook nog voor een groot gedeelte gaan starten voor de ontwikkelingen op Gorinchem-Noord, dan is het naar mijn idee op het gebied van mobiliteit altijd een en-en-oplossing. Je zult er niet met alleen een station komen, of verbetering van de fietsveiligheid.

Daar gaat zo ontzettend veel gebeuren, dat je echt ook meerdere initiatieven daarvoor nodig hebt, en dan kiezen wij echt heel duidelijk voor investeren in het OV, voor het grotere plaatje. De heer De Pagter: Dat kan, maar een OV-verbinding in de vorm van een bus die frequent gaat en de OV-verbinding die vanuit Arkel via een bus kan gaan, die de kleine stukken van één of anderhalve kilometer overbrugt en eventueel een OV-verbinding op de A27, direct aan de afslag, maakt nog steeds dat het allemaal binnen een kilometer te bereiken is. Er moet inderdaad geïnvesteerd worden in de OV-verbindingen, maar een OV-verbinding in de vorm van een station Gorinchem-Noord is wat mij betreft daarin te voorbarig. J - 33

Mevrouw Van Oversteeg: Ook wij zijn absoluut voorstander van de initiatieven met betrekking tot een bus en een goede aansluiting op de snelweg, maar als je kijkt naar de bereikbaarheid van onze stad als geheel, de problemen op de A15 en het feit dat die verbreding niet doorgaat, dan vinden wij investeren in het OV ook onderdeel van het grotere plaatje. Dus daarmee geven wij het toch echt prioriteit aan deze ontwikkeling. De heer Klein: De A15wordt genoemd, maar die komt daar volgens mij niet langs. Het gaat over de A27 en daar gaan we volgens mij wel aan de slag. Dan komt er ook een afslag, want anders kunnen we de Groote Haar niet ontwikkelen. Op het moment dat je dat met de bus verbetert, wordt volgens mij juist de bereikbaarheid van Gorinchem veel beter ten opzichte van een extra station tussen Gorinchem en Arkel in. Mevrouw Van Oversteeg: De suggestie wordt nu gewekt alsof de verminderde bereikbaarheid en de files op de A15 geen effect zouden hebben op de bereikbaarheid van onze stad. Daarvan zou ik toch willen zeggen dat we zo ontzettend ingeklemd liggen tussen allerlei snelwegen, dat dat wel degelijk een 1 op 1-effect heeft. De heer Klein: Die suggestie wek ik zeker niet.

Maar volgens mij hebben we het hier over station Gorinchem-Noord en station Gorinchem-Noord, althans zeker Noord, kun je ook op een andere manier met OV ontsluiten, bijvoorbeeld met busverbindingen, misschien zelfs wel een hele goede bushub, waardoor we nog veel meer lijnen kunnen aansluiten en dus het scala aan opties uitbreidt. Ik wil alleen benadrukken dat de A15 daar geen effect op heeft. Mevrouw Van Oversteeg: Het grote verschil daartussen is dat ik er juist voor pleit om het grotere plaatje te bekijken, om ervoor te zorgen dat we onze stad toekomstbestendig maken, dat we die MerwedeLingelijn en het investeren in het OV ook echt een aantrekkelijk alternatief maken voor het instappen in de auto elke dag, en daar past een ontwikkeling als deze gewoon naadloos in. De heer Van Santen: Voorzitter… De voorzitter: De heer Van Santen. De heer Van Santen: Ik hoor mevrouw Van Oversteeg zeggen dat het CDA geen toekomst ziet in de auto. Ik ben benieuwd hoe het CDA aan die wijsheid komt en hoe we dat dan moeten zien in het licht van wat u beoogt met bijvoorbeeld het aanpakken van de Banneweg. Mevrouw Van Oversteeg: Ten aanzien van de Banneweg heb ik aangegeven dat daarmee de doorstroming verbetert, maar ook zeker de verkeersveiligheid en de oversteekbaarheid. En die twee punten zijn voor ons misschien wel minstens zo belangrijk. Dus het is niet alleen maar een focuspunt op de auto.

De heer Van Santen: Dus voor de Banneweg ziet u wel toekomst in de auto? Mevrouw Van Oversteeg: Voor de Banneweg is het volgens mij een noodzakelijk punt en feit is dat die auto nu eenmaal onlosmakelijk onderdeel uitmaakt van onze mobiliteit. Dat ontkennen wij ook niet. Maar als je het hebt over keuzes die je voor de toekomst wilt J - 34

maken en waar je dan het geld als eerste aan moet uitgeven, dan zeggen wij: doe dat in het OV. Mevrouw Hamann: Voorzitter… De voorzitter: Mevrouw Hamann, nog een nieuw element? Mevrouw Hamann: Jazeker. Mevrouw Van Oversteeg heeft het voortdurend over het grotere plaatje. Het station Gorinchem-Noord staat al 15 jaar in de boeken en ik ben het helemaal eens met de heer Tekir dat het bedrag dat ervoor staat lang niet meer toereikend is als je dat nu zou gaan realiseren. Heeft mevrouw Van Oversteeg enig idee, een prognose, een verwachting, of wat dan ook, voor wat betreft het gebruik van het station als je dat wel zou realiseren, op nog geen anderhalve kilometer van het gewone Gorinchem Centraal? Mevrouw Van Oversteeg: Het idee dat ik daarbij heb is dat er zo ontzettend veel gaat gebeuren in die omgeving, dat het gebruik daarmee al evident is. Met uw redenering dat het bedrag al zo lang in de boeken staat dat het onvoldoende toereikend om het helemaal te kunnen doen, keert u het volgens mij helemaal om. Omdat het op voorhand te weinig is, zou je het dan helemaal schrappen, terwijl je daarmee ook nog een afboeking van minimaal € 2 miljoen moet doen. Dat vind ik niet helemaal passen. Mevrouw Hamann: Ik vroeg om prognoses en verwachtingen en ik hoor ‘evident’.

Op het moment gaan alle kinderen met elektrische fietsen naar school, of anders, er zijn busverbindingen mogelijk, er is van alles mogelijk, maar ik zie geen enkele prognose bij het CDA om te staven wat daar beweerd wordt. De voorzitter: De heer Van Houwelingen. De heer Van Houwelingen: Wat betreft stations en trein of bus, helemaal voorstander van OV, zijn er hier in de omgeving best wel voorbeelden, zoals Hardinxveld en Sliedrecht, en dan hebben we het over Baanhoek en Blauwe Zoom in Boven Hardinxveld. Ik kan me niet voorstellen dat die gemeenten ook allemaal hebben geïnvesteerd in deze stations. In hoeverre is het dan een primaire taak voor een gemeente? Mevrouw Van Oversteeg: Ik vraag me even af wat u nu precies vraagt. De heer Van Houwelingen: Nou ja: wat is de meerwaarde dat Gorinchem hier zo hard z’n best voor doet, terwijl ProRail hier zelf ook naar voren kan stappen? Mevrouw Van Oversteeg: Als het gaat om de vraag bij wie de verantwoordelijkheid ligt, dan zien wij daar ook een gezamenlijk beeld in. Natuurlijk sta je als gemeente daarvoor niet alleen aan de lat. Ik denk ook dat het een illusie is om te denken dat je het met deze investering dan ook zult redden. Natuurlijk heb je daar meer partijen voor nodig en die partijen hebben we ook gevonden in onze partners en in de regio.