20231109 Concept Verslag raadsvergadering Gorinchem

Dus daarin zie ik ook zeker een combinatie met meerdere partijen, maar als gemeente zul je daar ook je steentje aan moeten bijdragen, want niemand zal dit voor honderd procent gaan financieren. Die illusie heb ik in ieder geval niet.

J - 35

Tegelijkertijd is dit ook een bruggetje richting het punt voor de partners en de regio, want de MerwedeLingelijn zul je moeten zien als geduchte concurrent van de A15, als kans om onze stad toekomstgericht te ontwikkelen. Voorzitter. Wat we net hebben uitgewisseld zijn inhoudelijke argumenten, maar ook bij de financiële consequenties willen we stilstaan, want we gooien minimaal € 2 miljoen weg als we deze investering schrappen, € 2 miljoen in een tijd waarin we zo hard op zoek zijn naar investeringsruimte. Je zou er zo de Nieuwe Hoven mee kunnen opknappen. En dat roept ook de vraag op wat er gebeurt als we vandaag dit besluit zouden nemen. Hoe zag de planning eruit als dit niet op de te schrappen-lijst stond? We begrijpen de financiële impact van dit besluit, want € 8,7 miljoen is een hele grote vis die je kunt vangen als je op zoek bent naar geld. Maar die is ook op een andere manier te vinden. En om die reden dienen wij het amendement ‘Nieuwe doelen voor de Nieuwe Doelen’ in. Hierin stellen we voor om de € 8 miljoen die voor het Cultuurhuis staat geraamd te schrappen en in plaats daarvan Gorinchem-Noord doorgang te laten vinden. En, voorzitter, dat is geen makkelijke overweging. Juist zo'n langlopend politiek hoofdpijndossier… De heer Klein: Voorzitter… De voorzitter: De heer Klein.

De heer Klein: Mag ik hier dan de conclusie uit trekken dat mevrouw Van Oversteeg de bereikbaarheid voor mensen buiten Gorinchem belangrijker vindt dan het cultuurniveau in Gorinchem voor de Gorcumers zelf? Mevrouw Van Oversteeg: Nee, zeker niet, en daar ga ik dan ook zo meteen op in. Voorzitter. Het is geen makkelijk overweging geweest, maar hoe langer we erover nadachten, hoe meer we ervan overtuigd raakten dat dit een besluit is dat om moed en durf vraagt en dat gericht is op de toekomst, waarmee je laat zien: wij durven te gaan voor een stad die we door willen geven, want hiermee zetten we geen streep door cultuur. Nee, door € 250.000 financiële ruimte in de exploitatie per jaar kunnen we het culturele veld in de breedte juist een boost geven, versterken wat er al is, toekomstbestendig maken wat al goed draait, muziekles op school. En die keren dat er een groot podium nodig is voor die eindvoorstelling van de dansschool of de schoolmusical: hoe mooi zou het zijn als we daar ruimte voor maken in onze opgave op het gebied van onderwijshuisvesting? Voorzitter, tijd om af te sluiten. Over een aantal weken hoop ik dat u mijn man hier op het gemeentehuis mag verwelkomen om de geboorte van ons tweede kind aan te geven. Weer een nieuwe Gorcumer erbij. In veel gemeenten worden kersverse ouders dan verrast door de gemeente met een cadeau.

Hier hebben we dat gebruik nog niet, maar in de categorie ‘ik vraag het voor een vriend’, dien ik hierbij de motie ‘Groen voor groentjes’ in. Hiermee stellen we voor dat bij de geboorteaangifte de gemeente een boom of een plant schenkt, een mooi cadeau dat verwijst naar opgroeien en ontwikkelen, maar ook een positieve bijdrage levert aan meer groen en vergroting van de biodiversiteit, en een cadeau waarmee we nu gaan bouwen aan een groenere toekomst voor onze kinderen en kleinkinderen. De heer Tekir: Voorzitter, zou ik een verduidelijkingsvraag mogen stellen? De voorzitter: De heer Tekir. J - 36

De heer Tekir: Kunnen de bomen ook met terugwerkende krachten geschonken worden? Mevrouw Van Oversteeg: U vraagt dit ook niet voor een vriend! Mevrouw Hamann: Sinterklaas komt zo, zou ik zeggen! Amendement (5d) A04: Banneweg ipv Nieuwe Doelen De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; stelt voor het voorliggende raadsvoorstel als volgt te amenderen: a. Beslispunt 2 te vervangen voor: het investeringsbudget ‘verbeteren fietsvoorzieningen Nieuwe Hoven’ van € 2.000.000 te schrappen. Motivatie Het college stelt voor om de meest cruciale fase van de herinrichting van de Banneweg, te weten fase 2 (het zuidelijk deel vanaf de rotonde vanaf het stadhuis), te schrappen met als doel financiële middelen vrij te maken. De herinrichting van de Banneweg kent een uitgebreide voorbereiding en is doorspekt van onderzoeken, participatie en overwegingen hoe te komen tot een betere verkeersveiligheid, oversteekbaarheid en doorstroming. In januari 2023 heeft de gemeenteraad op basis van deze degelijke onderbouwing besloten dit project uit te gaan voeren, waarbij de tweede fase de grootste bottleneck op het gebied van verkeersveiligheid, oversteekbaarheid en doorstroming moet oplossen. Daar komt bij dat er, na dit besluit, reeds voorbereidingen zijn getroffen, zoals werkzaamheden met betrekking tot de gronden in eigendom van het Rijksvastgoedbedrijf.

In het licht hiervan vinden indieners het onwenselijk om deze investering te schrappen, maar de investering rondom het verbeteren van de fietsvoorzieningen van de Nieuwe Hoven wel te laten staan. Deze investering komt voort uit een ambitie; hierover is nog slechts summier onderzoek gedaan en nauwelijks onderbouwing beschikbaar. Bovendien heeft de gemeenteraad hierover nog geen besluit genomen en zijn er nog geen stappen ondernomen in de uitvoering. Dit in tegenstelling tot het besluit en de uitvoering van het project Banneweg. De grootte van de investeringen is vergelijkbaar (€ 2.000.000 Nieuwe Hoven, versus € 1.920.000 Banneweg) waardoor dit amendement vergelijkbare financiële gevolgen heeft. Indieners pleiten om die reden voor het uitvoeren van een goed onderbouwd en democratisch gedragen plan Amendement (5d) A05: Nieuwe doelen voor De Nieuwe Doelen De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; stelt voor het voorliggende raadsbesluit als volgt te amenderen: Beslispunten 1 en 7 te schrappen en te vervangen voor: de investeringsbudgetten ‘Cultuurhuis’ en ‘Inrichting Cultuurhuis’ van in totaal € 8.000.000,- te schrappen. Motivatie Het college stelt voor om de investering Station Gorinchem Noord (van € 8.687.000,-) te schrappen.

Indiener vindt dit onwenselijk, omdat deze investering om de volgende redenen nodig is: - het investeren in een station draagt bij aan de verbetering van de bereikbaarheid van de stad op langere termijn; - de verkeerssituatie in en rondom Gorinchem laat elke dag zien dat de keuze voor de auto niet toekomstbestendig is. Naast het verbeteren van de fietsbereikbaarheid, is investeren in betere OV-bereikbaarheid een must om een toekomstbestendige stad te zijn; - nu de verbreding van de A15 van de baan is, is er nog maar één keuze om de stad bereikbaar te houden en dat is inzetten op het OV. De Merwede Lingelijn moet hierdoor een geduchte concurrent worden van de A15. Met het schrappen van station Noord, kan dit doel niet bereikt worden; - het schrappen van station Noord staat haaks op de rol die Gorinchem heeft in de regio, met partners binnen de Merwede-Lingelijnalliantie. Niet alleen breek je hiermee met de afspraken die hierover zijn gemaakt, ook trek je je als stad (weer) terug achter je eigen vestingmuren in plaats een stap vooruit te zetten met een naar buiten gerichte blik, gericht op de toekomst; - aan de noordzijde van de stad vinden veel en grote ontwikkelingen plaats die een grote mobiliteitsvraag kennen. Denk aan de scholen/campusontwikkeling, ontwikkeling van Groote Haar.

Maar ook eventuele toekomstige uitbreiding van onze stad door middel van woningbouw kan enkel nog aan de noordzijde. Daarom is een station noodzakelijk, zeker

J - 37

omdat de fiets uit de trein is verbannen; - naast bovenstaande inhoudelijke argumenten, is het schrappen van de investering van Gorinchem Noord ook een financieel ondoordachte keuze. Minimaal 2 miljoen aan reeds gedane investeringen moet worden afgeboekt. In een tijd waarin we zo hard op zoek zijn naar investeringsruimte vindt indiener dit onverantwoord en niet uit te leggen. Kortom; het schrappen van de investering van station Gorinchem Noord getuigt van geen visie op de toekomst, een verzwakte positie richting partners en de regio en een financieel onverantwoorde keuze. Om toch financiële ruimte te creëren stelt indiener daarom voor om een andere investering te schrappen, te weten die van De Nieuwe Doelen (in het investeringsoverzicht genaamd: Cultuurhuis en Inrichting Cultuurhuis). Motie (5a) M04: Groen voor groentjes De raad der gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 9 november 2023; roept het college op om elke nieuw geboren inwoner van Gorinchem een geboorteboom of plant te schenken. Motivatie De gemeente wil jaarlijks ongeveer 180 bomen extra per jaar planten. Dit draagt bij aan een groene en gezonde leefomgeving. Op dat voornemen willen we graag verder bouwen en in het verlengde van onze motie ‘een boom voor iedereen’. Met deze motie stellen we voor om, bij de geboorte van een kind, namens de gemeente een boom of plant naar keuze.

Dit is een mooi cadeau met een verwijzing naar groei en ontwikkeling. Ook draagt dit bij aan de doelstelling om meer groen in tuinen en op balkons en de biodiversiteit te vergroten.

De voorzitter: Dank u wel. De heer Van Houwelingen, SP. SP De heer Van Houwelingen: Dank u wel, voorzitter. Gorinchem wil vooruit, zelfs als dat

betekent dat je tegen de stroom in moet roeien en keuzes moet maken. Deze wens om deze stad morgen beter te maken dan vandaag spreekt ook uit dit college, deze begroting en de investeringen. ‘En nu aan de slag’ is de titel waarnaar het college verwijst. Er worden veel goede plannen in de praktijk gebracht. Moed en vastberadenheid zijn te zien in verschillende initiatieven om van de stad de komende jaren een levendige, bruisende en comfortabele plek te maken, een stad met scholen en leerlingen, meer groen, meer woningen, meer cultuur, warenhuis binnenstad en een nieuw duurzaam zwembad en ook in De Nieuwe Doelen lijkt eindelijk schot te komen. Ik wil het college vragen hoe het er verder voor gaat zorgen dat de ontwikkelingen in onze stad een bron van inspiratie en trots blijven. Hoe kunnen we samen deze positieve trend voortzetten? We blijven ons inzetten voor de aanpak van armoede. Het college en de raad hebben hun nek uitgestoken om mensen te ondersteunen bij de absurde energiekosten door de norm te verruimen van 120% naar 130% van het bijstandsniveau. Het vreemde is wel dat Avres op de website nog steeds vermeldt dat het 120% is. Hier moet even naar gekeken worden.

De gemeente blijft investeren in het sociaal domein, omdat een sociaal vangnet en een goede zorg essentieel zijn en met onder meer een rijke schooldag werken we onder andere aan het verbeteren van de kansen voor kinderen. Complimenten aan dit college voor al deze prestaties en de plannen waaraan nog gewerkt wordt, want ze zijn hard nodig voor de stad en haar inwoners. Een ander mooi voorbeeld is de inzet om het ziekenhuis in stand te houden. Wat kunnen deze stad en haar partners vechten voor hun belangen als het er toe doet! Het geluid was door het hele land te horen, zeker ook in Den Haag, waar twee weken geleden nog twee bemoedigende moties werden aangenomen, Ik ben trots op wat hier is neergezet. Maar we moeten waakzaam blijven. De strijd is nog niet voorbij, dus vasthouden, vechten en J - 38

niet opgeven. Maar gelukkig heeft deze stad al vaker bewezen hier goed in te zijn. Knokken voor betere locaties voor windturbines, werken voor een betere structurele opvang van asielzoekers en zo ook vechten voor ons ziekenhuis, want vooral in onzekere tijden zijn moed, vastberadenheid en de wil om vooruit te komen belangrijk en dat is wat dit college doet. Tegelijkertijd maakt de SP zich zorgen over de leefbaarheid en de leefomstandigheden in de buurten van onze stad. Ik neem jullie graag mee met een wandeling die ik met John maakte in de Lingewijk. ‘Kijk eens naar die raamkozijnen, die zijn al jaren niet meer gedaan’, vertelt John, terwijl we samen door zijn buurt lopen. John is trouwens een naam die ik zelf heb gegeven, want ik heb niet gevraagd of hij wel met naam genoemd wil worden. ‘De ramen zijn tien jaar geleden vervangen, maar verder is ons huis in de 17 jaar dat ik er woon niet gerenoveerd’, vertelt hij. Een beeld dat zowel herkenbaar als pijnlijk is bij verschillende huizen. Een kwart heeft nog steeds een energielabel D, of lager zelfs, en 5% energielabel G. Ook de levenskwaliteit staat onder druk. De super sluit na de nieuwbouw vast z’n deuren, zo denkt John. Weer iets wat verdwijnt uit de Lingewijk. Een aanslag op de zelfstandigheid van vele ouderen en ook het einde van de ontmoetingsplekken voor buurtbewoners.

De openbare speelplekken laten te wensen over, zo laat hij weten, terwijl we door blijven wandelen en ook lijn 5 is weer verdwenen. Het voedt de zorgen van bewoners zoals John. De SP vindt dat in woonwijken waar de leefbaarheid onder druk staat, de gemeente altijd het goede voorbeeld moet geven. Vandaar onze vraag: wat gaat het college daadwerkelijk doen om de leefbaarheid in onze buurten te verbeteren? Het verhaal van de Lingewijk is het verhaal van veel mensen en wijken in Gorinchem: matig onderhouden woningen, verdwijnende voorzieningen, sociale samenhang die steeds meer onder druk komt te staan, ook door de te hoge concentraties van mensen in kwetsbare posities. En als ik kijk naar de staat van de woningen, zeker op duurzaamheid, waar meer mijn expertise ligt, dan moet ik denken aan de familie Badi uit de Lingewijk, die letterlijk met een termijnbedrag van € 400 voor de vogeltjes stookt in een woning van POORT6 met energielabel F, of aan Rianne in de Gildenwijk, die zich ondanks de renovatie van het Kremlin grote zorgen maakt over haar energierekening en schimmelen vochtproblemen heeft. Ondanks het isoleren loopt het water van de kozijnen vanwege koude bruggen en beperkte ventilatie. Nu staan deze buurten aan de vooravond van meerdere renovaties en nieuwbouw, om ervoor te zorgen dat alle huurwoningen in 2030 voldoen aan het verplichte energielabel A tot en met D.

Eindelijk, zou je kunnen denken, omdat de staat van vele sociale-huurwoningen – en een kwart is best veel – vrij matig is. Maar de impact op de mensen en buurten zal groot zijn. Tegelijkertijd ziet de SP hierin ook kansen. Als we behouden wat we kunnen, nieuwe gebouwen bouwen waar we ze nodig hebben en vanuit een sterke visie sturen op kwaliteit, in samenwerking met de woningcorporatie, dan kunnen we zorgen dat buurten en bewoners hier sterker en beter uitkomen. Hoe zorgen we ervoor dat de identiteit en samenhang van onze buurten behouden blijft, maar de soms absurde energierekening omlaag gaat? Hoe zorgt het college ervoor dat alle goede ideeën werkelijkheid worden bij renovatie en nieuwbouw? Welke afspraken worden hierover gemaakt met de corporatie en hoe zorgen wij voor de nakoming van deze afspraken?

J - 39

Vorige week hebben college en raad een belangrijke beslissing genomen over het vestigen van het AZC en de SP zag dit als een duidelijke richting: het ontzien van kwetsbare wijken voor nieuwe kwetsbare groepen, de wijken met de smalste schouders die vaak de zwaarste lasten moeten dragen, waardoor de leefbaarheid te veel onder druk komt te staan. De SP vindt dit een goede stap, omdat leefbaarheid en de druk op deze buurten simpelweg te groot is. Tot slot nog een nabrander, voorzitter. Er komt een toeristenbelasting aan. Wij staan hier wel positief tegenover, in tegenstelling tot de PvdA. Iedereen die in Gorinchem staat ingeschreven in de ‘Basisregistratie personen’ betaalt lokale belastingen; denk daarbij aan rioleringen en het ophalen van huisvuil. Toeristen zullen straks dan ook een bijdrage leveren via de toeristenbelasting. Maar niet iedereen zal meebetalen, want zo zijn niet alle arbeidsmigranten netjes geregistreerd en lijken daarom niet mee te betalen voor de voorzieningen die daar ook door hen gebruikt worden. Wij zouden graag zien dat iedereen die gebruikmaakt van de voorzieningen een bijdrage levert, dus ook deze arbeidsmigranten. Daarnaast is er ook nog beperkt zicht op waar de arbeidsmigranten wonen en hoe ze wonen.

Wonen ze veilig, hebben ze voldoende ruimte voor zichzelf, is het schoon en is het onderhouden? Want ook arbeidsmigranten hebben recht op fatsoenlijk wonen. Onze vraag aan het college is: hoe weten we waar en hoe de arbeidsmigranten wonen en hoe betalen deze arbeidsmigranten die niet geregistreerd zijn de lokale lasten, of betalen ze deze niet? In het laatste geval is onze vraag of we de toeristenbelasting zouden kunnen uitbreiden tot een vorm van verblijfsbelasting, zodat zij kunnen meebetalen aan de voorzieningen waar zij ook gebruik van maken en met een deel van deze inkomsten de handhaving op huisvesting kunnen verstevigen. Dan kom ik tot een afsluiting. Ga door met de uitvoeren van de vele goede plannen en schakel door als het gaat om leefbaarheid en de omstandigheden in onze buurten. Gorinchem gaat vooruit, de buurten willen vooruit en de inwoners verdienen het. En nu weer aan de slag! De voorzitter: Dames en heren. Hiermee hebben we de eerste termijn van de fracties gehad. We lopen precies in lijn met de timetabel die iedereen is aangereikt. We gaan nu schorsen tot half zeven. In deze periode kunt u ook een maaltijd gebruiken, die staat voor u klaar in het werkcafé. Er zijn inmiddels de nodige moties en amendementen ingediend, die zullen in een overzicht aan iBabs worden toegevoegd door de griffie.

Daarnaast is er ook een papieren lijst voor u beschikbaar; soms is het ook wel handig om ook fysiek over een lijst te beschikken waarop alle moties en abonnementen staan, zodat u die kunt gebruiken in de voorbereiding. De heer Schefferlie: Voorzitter. Uit het appverkeer heb ik begrepen dat wat onduidelijkheid is ontstaan over de vraag of ons amendement en de motie over schrapen in plaats van schrappen, zeg maar, al ingediend zijn. Dat was wel de bedoeling. De voorzitter: Dan zal de griffie die meenemen in de overzichtslijst. Ik schors thans de vergadering (17.28 uur). Schorsing

J - 40

De voorzitter: De vergadering is heropend (18.35 uur). Reactie college op de algemene beschouwingen.

De voorzitter: Dames en heren. We hebben inmiddels de eerste termijn van de fracties gehad, waarin ze hun algemene beschouwingen hebben gehouden, met de nodige interrupties. We zijn nu aangekomen bij de eerste termijn van het college en dan is het gebruikelijk dat de wethouder voor financiën als eerste het woord krijgt. Het woord is namens het college aan wethouder Molengraaf. Wethouder mevrouw Molengraaf

Wethouder mevrouw Molengraaf: Voorzitter, dank u wel. Waar de behandeling van de perspectiefnota begin juli in het teken van grote onzekerheid stond vanwege de aanhoudende oorlog in Oekraïne en de mogelijke val van een kabinet, spreken we vandaag over de begroting voor 2024. De verkiezingen staan voor de deur, in het MiddenOosten is er een oorlog bijgekomen en de diverse crisissen die we al hadden – stikstof, klimaatverandering en vluchtelingen – zijn verre van opgelost en gaan ook onze deur niet voorbij. Vorige week hebben we daar onder andere een besluit over genomen om wat betreft de vluchtelingenproblematiek ons steentje bij te dragen. En onze regio heeft inmiddels te maken met netcongestie als ongeveer laatste regio in het land. Genoeg uitdagingen dus, terwijl we ook grote ambities voor onze stad hebben. We willen investeren in klimaatadaptatie en groen, onderwijs, mobiliteit, cultuur en erfgoed. We willen een modern zwembad gaan bouwen en tegelijkertijd onze schulden niet verder laten oplopen. Afgelopen maand hebben we wat mij betreft met elkaar constructieve sessies gehad over onze investeringen en de begroting. We hebben met elkaar de route bepaald en hier inhoud aan gegeven. En dankzij het gesprek op 24 oktober is de motivatie ten aanzien van de aan ons gevraagde voorzet over de investeringen aangescherpt.

De aangedragen ideeën leverden een goede gedachtewisseling op en daar gaan we vandaag gewoon mee verder. Voorzitter. De begroting voor 2024 en 2025 is sluitend, maar de jaren erna niet. Op aanraden van de VNG, en net als veel andere gemeentes in Nederland doen, maken we zichtbaar wat de financiële realiteit is: te veel taken, te weinig middelen en inflatie- en renteontwikkelingen die ons stevig raken en waar we niet, of onvoldoende, voor gecompenseerd worden. Natuurlijk pakken we door met het collegeprogramma, wat u inhoudelijk en qua opzet terugziet in deze begroting. In de vernieuwde opzet leggen we een transparante link met de ambities en uitvoering en, niet onbelangrijk: ze is net weer wat pagina’s dunner dan vorig jaar. In deze begroting is er veel aandacht voor de langetermijninvesteringen. Eén daarvan is het nieuw te bouwen zwembad, een belangrijke maatschappelijke voorziening. Ik hoop dat de constructieve lijn die we daar met elkaar hebben ingezet ook vandaag tot mooie resultaten zal leiden. Voorzitter. Als ik het in navolging van de heer Oostrum eerst even over de begroting ga hebben, wil ik dank uitspreken voor alle complimenten die we daarvoor krijgen. En, voorzitter, je zou kunnen zeggen dat het vanavond ook vooral gaat over keuzes maken en ook in de begroting zijn er keuzes gemaakt.

U ziet dat we als het ware met de stofkam door de exploitatie zijn gegaan en grote en kleine posten aan bezuinigingen en besparingen hebben weten te realiseren. Daarbij hebben inderdaad een aantal J - 41

uitgangspunten geformuleerd – de heer Tekir sprak daar al over – en één daarvan is: als je nieuw beleid wilt, zul je daarvoor iets moeten inleveren, oud voor nieuw, of nieuw voor oud, hoe je dat ook wilt zeggen. Dat doet ook altijd een beetje pijn, en je vraagt je af of we dan nog wel de kwaliteit kunnen leveren, maar de urgentie is er om ook in de begroting te kijken waar we kunnen besparen. Voorzitter. De PvdA haalde het al aan: gelukkig lijkt er in de Tweede Kamer beweging te zijn op het front van het gemeentefonds en begrip voor het feit dat gemeentes vaak steeds meer klem komen te zitten. Ik kan u vertellen dat ik nog wel eens andere wethouders voor financiën spreek en in heel veel gemeentes zijn de tekorten nog veel groter dan bij ons. Dus de nood is echt wel hoog. Laten we hopen dat de daarvoor ingediende plannen ons wat meer lucht gaan geven. Dat zou echt fijn zijn. De heer Schefferlie: Voorzitter, bij wijze van interruptie. Wij hopen natuurlijk ook dat we een veel betere regering krijgen, maar hebben wij in het kader van de categorie wishful thinking ook een plan B? Als de suggestie van de VNG is ‘laat die tekorten maar zien, u hoeft geen sluitende meerjarenbegroting te hebben’, hebt u dan ideeën over een plan B als we toch iets zullen moeten doen aan die tekorten? Wethouder mevrouw Molengraaf: Nou, dan moeten we nog steviger ingrijpen in de begroting.

Onze tekorten zijn, denk ik, te overzien en te overbruggen, maar concrete ideeën om dingen te schrappen hebben wij nog niet staan. We hadden onze handen vol aan de investeringen en de besparingen die we nu gerealiseerd hebben. Voorzitter. Vanuit de raad zijn een aantal vragen en opmerkingen naar voren gebracht waar wil ik even langs wil lopen, bijvoorbeeld over de minimapas. Het is zeker niet de bedoeling om die zo te blijven noemen, want dat is inderdaad super-stigmatiserend. Je zou het een stadspas kunnen noemen, of Gorcumpas; ik vind het laatste prima hoor. Het voornemen is om deze pas onder te brengen bij dezelfde organisatie als de Bliekenbon. In januari gaan we daar de gesprekken over aan en zo snel mogelijk zullen we u daarover verder informeren, want het moet ook niet zo zijn dat we pas aan het eind van deze periode een pas hebben. Ik zou die liever sneller willen hebben, omdat we daar natuurlijk ook allerlei dingen aan op willen hangen. Meer communicatie over de energietoeslag. De informatie op de site is wellicht te beperkt. Daar gaan we naar kijken, samen met Avres. Ook op onze eigen site zullen we daarnaar kijken. Gevraagd is of er voor de motie over de beruchte kloof geld is, en ook voor een eventuele motiemarkt.

Ik denk dat u dan vooral ook even in gesprek met de griffier moet, want volgens mij moet het uit dat budget, het raadsbudget, en dan horen we wat ervoor nodig is. D66 gaf aan dat de begroting te veel het collegeprogramma weerspiegelt en te weinig de reguliere taken. Bij de presentatie van de nieuwe opzet van de begroting hebben we met u een I&O gehouden, waarin we ook dat precies gezegd hebben. Aan de reguliere taak, hoeveel paspoorten we elk jaar uitgeven et cetera, et cetera, gaan we minder aandacht besteden. We willen vooral in de begroting de belangrijkste ontwikkelingen opnemen, en dat is niet alleen het collegeprogramma, want bijvoorbeeld hele ontwikkelingen op jeugdzorg zijn gewoon belangrijke dingen die je in je begroting opneemt. Ik ben dan wel weer blij te horen dat u heel tevreden bent over de financiële uitgangspunten die we met elkaar in de begroting hebben gezet. J - 42

En dan, voorzitter, komen we inderdaad bij de olifant, zoals de heer Tekir zei. Ik weet niet of je die in de kraag moet vatten, of dat je die moet benoemen, maar wat je er ook mee doet, hij moet geadresseerd worden. En dan even de tijdlijn. In mei van dit jaar heb ik in een I&O geprobeerd u bij te praten over de financiën. Over die avond is al het een en ander gewisseld. We doen het vooral om de urgentie te laten zien: we moeten het over de financiën hebben, want het gaat niet goed. Het zwembad kwam daar tussendoor en we wisten met z’n allen dat dat een enorme opgave zou zijn. Als we het zwembad niet hadden gehad, denk ik dat we deze discussies vanavond niet hadden gehad. Het zwembad is echt de katalysator om goed na te denken over onze investeringen. En zoals ze dan zeggen: never waste a good crisis. Het kan ook goed zijn om weer eens even goed naar je investeringen te kijken. De raad heeft aangegeven de financiën van het zwembad integraal te willen afwegen en daarom meegenomen te willen worden in al die investeringen die gepland staat en aan welke knoppen we kunnen draaien. Nou, daar bent u de 24ste in bediend volgens mij. Het was mooi dat we op die avond zo met elkaar in gesprek konden gaan. Volgens mij was dat een prima avond. U hebt ook gevraagd om een voorzet van het college, die hebben we gegeven en die is niet zomaar uit de lucht gegrepen.

Ik heb in de B&A over het zwembad al aangegeven, naar ik meen op een vraag van de heer Tekir over het investeringsplafond, dat je dat aan de voorkant kunt doen – dat had ik het liefst in mei gedaan, dat je zegt: welke investeringen gaan we niet doen, zodat we het zwembad kunnen betalen en niet over het investeringsplafond gaan –, maar dat je het ook aan de achterkant had kunnen doen, door over het zwembad te besluiten en dan te kijken wat we uit onze investeringen kunnen halen om het zwembad te doen. Nu valt het samen omdat de raad heeft gevraagd om een avond over de investeringen, of in ieder geval daarin meegenomen te worden. Ik vind dat prima, ik ben er eigenlijk heel blij mee, want dat laat zien dat we die gezamenlijke verantwoordelijkheid met elkaar hebben opgepakt. De voorzitter: De heer Tekir. De heer Tekir: De wethouder triggert mij om daar ook even op terug te blikken, want we hebben in B&A inderdaad een gesprek gehad met elkaar over de volgorde: begin je met voorstellen binnen de spelregels, of doe je dat achteraf? Nu u dat onderwerp toch weer aansnijdt, zou ik het college graag het volgende willen meegeven. Als dit weer plaatsvindt, lijkt het mij eigenlijk heel normaal in dit huis dat de voorstellen vanuit het college in eerste instantie plaatsvinden binnen de kaders die de raad heeft gesteld.

Vanuit die afspraak die we met elkaar hebben had ik ook toen verwacht dat er een voorstel op tafel zou liggen binnen de afspraken die we met elkaar hebben. Zoals het nu is gegaan, was het volgens mij de omgekeerde wereld, wat we gelukkig vanavond met elkaar corrigeren. Laten we dat ook benoemen. Wethouder mevrouw Molengraaf: We hebben er misschien allebei een ietwat andere kijk op, maar het belangrijkste is dat we er met elkaar uitkomen, denk ik. En als we het dan over de keuzes hebben, besef ik heel goed dat alles wat je schrapt pijn doet en dat dan altijd de neiging bestaat om van alles een beetje te doen, zodat je zoveel mogelijk kunt laten staan. Maar we weten uit het verleden dat kaasschaven meestal uitstel van executie is. Het college heeft, ook omdat vanuit de raad vanuit verschillende fracties werd gezegd “nou college, kies nou eens”, de keuze gemaakt en ik heb ook in die B&A aangegeven dat J - 43

je dan vooral denkt aan investeringen die al heel lang in de investeringsagenda staan, waarvan het bedrag eigenlijk al niet meer realistisch is en waarvan je je kunt afvragen of het ooit nog tot realisatie komt. Wat mij betreft is Gorinchem-Noord daar echt een voorbeeld van. Gorinchem-Noord was eerst op een andere plek gepland, dus zo concreet als sommigen het doen voorkomen is dat plan niet. Op de nieuwe plek waar het nu bedacht zou zijn, zit je met de gemeentewerf en met het crematorium dat ook nog gerealiseerd moet worden, dus er zijn daar nog meer ontwikkelingen waarmee je rekening moet houden, waardoor het nog lang niet zeker is of en hoe dat daar geplaatst zou kunnen worden. Het bedrag dat in de investeringsagenda stond, is ook door de prijsstijgingen van de afgelopen tijd niet meer realistisch, dus we weten dat we daar ook al geld op tekort gaan komen, terwijl we dus ook al geld zoeken voor het zwembad. De heer Tekir heeft volgens mij uitstekend uitgelegd waarom je Gorinchem-Noord zou kunnen schrappen, want er zijn gewoon diverse andere opties en je kunt je echt afvragen of een plan van 15 jaar geleden hier nog past. Het was ooit de bedoeling dat de Groote Haar ook het meest duurzame bedrijventerrein ooit zou worden, en er moest dan natuurlijk OV bij, dat vind ik overigens ook, nu, 15 jaar later, veranderen de bedrijventerreinen ook.

De bedrijven die daar komen zijn niet meer de bedrijven van 15 jaar geleden met ontzettend veel medewerkers. Op het moment dat Gorinchem-Noord en de Groote Haar zich verder ontwikkelen, moeten we steeds kijken wat de behoefte is, en ook de vervoersbehoefte. We hebben buslijn 1, die de Gildenwijk, station Haarwijk over de Haarsekade rijdt, we hebben de deelfietsen geïntroduceerd waar best behoorlijk gebruik van gemaakt wordt en voor de scholencampus komen de meeste leerlingen gewoon op de fiets. Dus ik sta nog steeds achter de keuze die we als college hebben gemaakt. Dat neemt niet weg dat je altijd kunt kijken of er kansen zijn op termijn, waarbij je zegt: hé, maar nu zouden we met partners, ProRail, een ontwikkelaar op het bedrijventerrein, de kans kunnen pakken om toch nog te kijken of we zoiets zouden kunnen realiseren, en of dat dan een bushub is, of toch een station, dat zullen we dan nader moeten bezien. Maar voor nu zie ik niet dat het de toekomstige ontwikkeling van Gorinchem ernstig gaat belemmeren. De heer Tekir heeft gevraagd of de reserve van € 1,8 miljoen extra vrijvalt. Dat is niet het geval; die is al meegenomen in het bedrag, heb ik begrepen van de mensen van financiën.

De heer Tekir: Voorzitter, een verduidelijkingsvraag daarover, want ik had deze vraag vooraf ook al ambtelijk gesteld, maar het was mij nog steeds niet duidelijk, vandaar dat ik probeer daar duidelijkheid over te krijgen. In het raadsvoorstel ten aanzien van het schrappen van investeringen hebt u een tabel opgenomen met ook de effecten op de meerjarenbegroting. Als die € 1,8 miljoen vrijvalt, zouden we het daar ergens moeten zien. Ik zie het daar echter niet. Waar kunnen we het wel zien als het al is meegenomen? En de vraag die ik daaraan had gekoppeld is: wat gaan we ermee doen? Wethouder mevrouw Molengraaf: Nou ja, als het al opgenomen is, kunnen we er verder niet zoveel mee doen. Dan gaat het gewoon mee in de berekening van de investeringen die we schrappen. Maar ik ga uw vraag meenemen, om te kijken waar we het kunnen zien, want dat weet ik ook niet uit mijn blote hoofd. De heer Van der Geest: Voorzitter. Bij afwezigheid van mevrouw Van Oversteeg moet u het even met mij doen. Laat ik in ieder geval constateren dat de argumentatie van het J - 44

college evolueert als het gaat over het schrappen van station-Noord. Eerst was er nog een andere partner, nu is het in de visie van het college niet nodig. Nou, dat kan. Een van de vragen die we net stelden was ook: hoe staan we ervoor qua voorbereiding? We nemen aan dat tot drie weken terug de voorbereidingen gewoon doorliepen voor een ontwerp op deze locatie en de plannen maken. Volgens mij was dat ook de laatste informatie die we als raad hebben gehad, dus ik ben even benieuwd: waar staan we nu en worden we nu abrupt afgekapt met de partners waar we mee bezig waren, of niet? Wethouder mevrouw Molengraaf: Nou ja, de partners waar we mee bezig waren: we hebben aan ProRail gevraagd of ze een indicatie kon geven van wat het nu zou kosten en die indicatie loopt richting de € 9,5 miljoen, en dan heb je het dus alleen over het station, en niet over de verdere inrichting et cetera; dus die kosten komen er nog eens bij. En verder was men qua plannen nog druk bezig met bedenken hoe daar eventueel sociale veiligheid et cetera gerealiseerd kan worden. Er is een tekening van een station daar, dat is er, en dat is niet weg, dat gaat niet door de shredder. Alleen, het was nog niet zover dat we al aan het aanbesteden waren of daarnaar op weg waren. Dus we kunnen gewoon nog terug en ik heb ook eerlijk gezegd vanuit de MerwedeLingelijn geen reactie gehad op dit voornemen.

Dus het is ook niet dat onze partners nu op hun achterste benen staan. Ik denk dat er begrip is voor het feit dat we geld zoeken voor een zwembad. De heer Van der Geest: Het verrast me dat er geen enkele reactie gekomen is, maar dat is aan hen. Nog een vervolgvraag. Een van de posten betrof het opwaarderen van de Haarweg. Valt dat nu wel of niet in het te schrappen-lijstje in dit kader? Wethouder mevrouw Molengraaf: Nee, het opwaarderen van de Haarweg betreft het stukje voorbij de Mollenburgseweg en die plannen gaan gewoon door. Dus we gaan daar sowieso het wegdek aanpakken, maar ook de fietsveiligheid ter plekke. Dat staat los van station-Noord. Dan ga ik naar de Banneweg. Ja, die doet pijn; diverse fracties hebben dat uitgesproken, en dat is ook zo. Ik denk dat we allemaal bij sommige investeringen die we niet willen gaan doen, pijn voelen. Tegelijkertijd hebben we in de discussie daarover afgesproken dat we na de eerste fase van, nou ja, pak ‘m beet: van het Piazza tot hier voor het stadhuis, een evaluatie zouden uitvoeren. De Banneweg werd aangepakt op verkeersveiligheid, oversteekbaarheid en doorstroming. De eerste fase zal op alle drie punten verbetering geven. Alleen, de modellen wijzen uit dat de optimale doorstroming die je op die weg zou kunnen bereiken, het meest gegarandeerd is als je ook de tweede fase uitvoert.

Maar het is niet zo dat de doorstroming helemaal niet verbetert en op die andere twee punten komen significante verbeteringen. De tweede fase gaan we in ieder geval niet onmogelijk maken. De gronden die we daarvoor nodig hebben bij de Hoge Brug gaan we gewoon kopen van Rijkswaterstaat, zodat we op een later moment, als uit de evaluatie blijkt dat die tweede fase nodig is, en dat zou me helemaal niet verbazen, we die gewoon ook kunnen doen. Als we alle dingen nu even schrappen, hebben we ook ruimte om dan nog weer te kijken wat we met die ruimte gaan doen, waarin we dat gaan investeren. Maar dat moet ook weer een integrale afweging zijn wat mij betreft. Ik wilde er nog iets over zeggen, maar dat floept nu even naar buiten; misschien komt dat straks nog even terug.

J - 45

Voor de Nieuwe Hoven stond € 2 miljoen en dat was dan, heb ik begrepen, de hele Nieuwe Hoven echt van tuin tot tuin leeghalen, bomen weg, alles aanpakken. Dat leek mij niet heel realistisch. De heer Van der Geest heeft er op die avond ook een opmerking over gemaakt. Heel eerlijk gezegd kun je je ook afvragen of we dat nou moeten doen. Wat daar wel moet gebeuren, is dat die fietspaden aangepakt worden. Daar ligt al een concreet plan voor, om alles redelijk gelijkvloers te maken en wat beter in te richten. En de bomen eruit, doet ook iets met het groen en de klimaatadaptatie, dus daar zouden we eigenlijk ook apart naar moeten gaan kijken: moeten die bomen vervangen worden? Want er is iets met de wortelgroei, daar heb ik allemaal niet zo heel veel verstand van, maar dat je ze niet allemaal in één keer eruit haalt, maar stuk voor stuk gaat vervangen, als bomen slecht zijn dat je ze eruit haalt. Het wegdek is daar op zich nog prima, maar we willen dan ook kijken of we wat verkeersremmende maatregelen daar kunnen treffen. Dat is wel ingewikkeld, maar ik denk dat we aan € 1 miljoen genoeg hebben om die weg in ieder geval fietsveiliger en verkeersveiliger te maken. En ja, u hebt ook iets uitgesproken over de fietsveiligheid als raad, dus het lijkt me dat we die erin moeten laten staan.

Dan is er gevraagd naar Kweeklust, met name of we genoeg geld hebben om Kweeklust goed in te passen, want ik denk dat iedereen het er wel mee eens is dat we Kweeklust op een andere manier willen gaan bouwen, waardoor je minder geld kwijt bent. Wat betreft de inpassing: daarnaar is gekeken door de stedenbouwkundige en de mensen van Erfgoed en die hebben allemaal gezegd dat de beste inpassing een vrijliggend object is in het bastion, omdat dan het bastion nog goed herkend kan worden als bastion. Ons idee is om daar de afwerking heel netjes te doen, met hout, of iets wat er gewoon netjes uitziet, en er is daar een burgerinitiatief voor vergroening dat we ook heel graag de ruimte zouden willen geven om, als we dan dat nieuwe stuk er aangezet hebben, met een plan te komen voor de vergroening en de aankleding van die wand. Want heel eerlijk gezegd: zoiets als bij het pand van Avres gedaan is aan de Spijksesteeg is prachtig, maar dan moeten we echt nog iets anders schrappen om dat betaalbaar te krijgen, want dat kost echt goud geld, dat is heel duur. Dus dat is eigenlijk het idee bij Kweeklust. De heer Oostrum: Voorzitter. Bij Kweeklust lagen meerdere varianten voor en één van die varianten ging ervan uit dat er ook woningbouw mogelijk was, om aansluitend aan de bestaande nieuwe woning ook een overgang te maken tussen Kweeklust en de nieuwe bebouwing.

Zit die dan niet meer in die zes ton, of juist wel? Wethouder mevrouw Molengraaf: Nee, dat zit eigenlijk helemaal niet meer in het plan, maar dat gaan we begin december allemaal in een I&O aan u uitleggen, ook de redenen waarom. Het zou volgens mij te ver voeren om daarover hier de discussie te voeren. De heer Oostrum: Maar mag ik het dan te vroeg vinden om die zes ton al te schrappen? Wethouder mevrouw Molengraaf: Nee, ik denk dat we die echt niet nodig hebben voor Kweeklust. Ik denk dat we met een mooi plan komen, dat ook gedragen wordt door de stedenbouwkundige en Erfgoed, die hier toch ook een belangrijke stem in hebben. Ook het waterschap, water- en bodem sturend heeft een steeds sterker stempel, dus daar moeten we allemaal ook rekening mee houden. Je kunt daar niet zomaar alles doen, maar ik kom daar dan bij u op terug.

J - 46

De heer Van der Geest: Voorzitter, nog even ter verduidelijking. Het is natuurlijk fijn dat het iets minder geld kost om te bouwen, dus dat is mooi gevonden. Het voorbeeld dat u noemt van Avres is inderdaad zeer kostbaar en dat lijkt me niet heel wenselijk voor deze locatie, maar toch: er waren ook vestingplannen in 2016 of 2017 opgeleverd door een hele werkgroep, ook om het huidige Kweeklust in te pakken, volgens mij ook in hout of in groen. Zit dat nu nog steeds in die € 3 miljoen, of is dat echt een extra budget dat er nog bovenop gedaan moet worden, zowel voor de nieuwe uitbreiding als voor het huidige Kweeklust? Wethouder mevrouw Molengraaf: Uit mijn hoofd zou ik zeggen dat het in die € 3 miljoen zit, maar dat ga ik nog even navragen. De heer Van der Geest: Als u daarop in tweede termijn terug wilt komen, graag. Wethouder mevrouw Molengraaf: Ja. De voorzitter: Dank u wel. Namens het college is nu het woord aan wethouder Polatli. Wethouder Polatli

Wethouder Polatli: Dank u wel, voorzitter. Ik begin in de volgorde waarin de vragen zijn gesteld. De Partij van de Arbeid, de heer Oostrum, had het over de jongerenraad. Wij zijn op verschillende fronten bezig om de participatie van jongeren te vergroten via projecten zoals citytrainers en Young Involved van The Mall. In de tweede helft van 2024 zullen we onderzoeken hoe we dit het beste kunnen voortzetten. Een van de opties is een jongerenraad, maar het zou ook de vorm kunnen krijgen van een jongerenpanel, of een andere vorm. Dan ga ik naar de vaarroutes van de VVD, de heer Van Santen. Rijkswaterstaat heeft Riveer gevraagd om extra dienstverlening tijdens de verbouwing, verbreding vernieuwing van de A27. In dit gebied zijn geen particuliere partijen actief. Op de lijnen in de provincie Zuid-Holland, Kop van ‘t Land in Dordrecht-Werkendam en Rozenburg-Maassluis blijkt een particuliere partij het ook niet te kunnen. Voor de lijn Kop van ‘t Land is nu ook Riveer gevraagd, omdat deze private partij niet de gewenste kwaliteit levert. Inzet van de markt blijft daarmee erg moeilijk. Dat is het antwoord dat ik u moet geven. De heer Van Santen: Voorzitter.

Ik hoor de wethouder zeggen dat private partijen het niet aan zouden kunnen, of niet de beoogde kwaliteit leveren, maar wie beoordeelt dan dat criterium? Ik kan me herinneren dat we hier bijvoorbeeld ook watertaxi’s hebben gehad en misschien zijn er nog wel marktpartijen die zich kunnen aandienen in de toekomst. Als wij nu als overheid zouden zeggen “wij leggen dit op die manier vast”, wat is dan nog de ruimte die private partijen daarin hebben? Wethouder Polatli: Ik weet niet wat Rijkswaterstaat heeft bewogen om Riveer te vragen, maar ik denk wel zeker te weten dat dat om een stukje kwaliteit en zekerheid gaat, vooral omdat de particuliere partijen, de commerciële partijen in het land, niet de kwaliteit en continuïteit laten zien die Riveer wel heeft. Dus laten we vooral trots zijn dat zij Riveer weten te vinden.

J - 47

De heer Van Santen: Dat Riveer z’n werk goed zou kunnen doen, is zeker zo. Ik vraag me alleen af waar de ruimte nog is voor de markt, zeg maar. Als we alles zelf gaan doen, zou je ook kunnen verwachten dat er misschien wel een mogelijkheid is om daarnaast nog diensten op te zetten. Misschien zijn die behoeften er wel en in principe zou de markt dat zelf moeten kunnen dragen als die er zijn. Dus ben ik ook benieuwd of er naast Riveer nog mogelijkheden zijn voor andere partijen om ook dergelijke routes te varen bijvoorbeeld. Wethouder Polatli: Op dit moment zijn die er niet. Ook bij Kop van ‘t Land is Riveer, dus de gemeente Gorinchem, gevraagd om een samenwerking te onderzoeken. Dat is nog vrij recent. Als ik dan over kan gaan naar de vragen van Gorcum Actief, mevrouw Hamann. Bandjes, live muziek in de binnenstad kan in panden met horecabestemming, alleen live muziek. In accommodaties met een maatschappelijke bestemming mag live muziek, mits deze ondersteunend is aan de maatschappelijke activiteiten en wordt voldaan aan wet- en regelgeving, zoals paracommercie, maar natuurlijk ook geluidsregels. We willen immers niet dat de feesten van de één de leefbaarheid beperken van de ander. De stand van zaken rondom De Nieuwe Doelen, daar kan ik heel kort over zijn. We liggen op schema. Ik ben er wel achter gekomen dat het best ambitieus was, zoals mevrouw Pellikaan in juni aangaf.

Maandagavond hebben we een participatiebijeenkomst. Voor de kerst hebben we een uitkomst van het onderzoek naar de varianten en deze komen naar de raad. In januari / februari staan I&O en B&A en vervolgens een raadsvergadering. Wat doen we voor de jeugd in de wijk?, was volgens mij ook nog een vraag van Gorcum Actief. Cultuurparticipatie en cultuureducatie is niet alleen van deze tijd, maar is al acht jaar een speerpunt in ons cultuurbeleid. Dit willen we voortzetten op scholen, onder andere Cultuureducatie met kwaliteit, na school de cultuurcarrousel in de wijken. We zetten in op amateurkunst en sinds twee jaar extra op talentontwikkeling jongeren via stichting Boukie, centraal punt. Dan heb ik nog de vragen van de SP, meneer Van Houwelingen, over leefbaarheid. Dat is wat breder dan mijn portefeuille en op een gedeelte van uw vragen zal mevrouw Dansen dadelijk reageren. Ons is niet bekend dat er een ontmoetingsplaats in de Lingewijk gaat verdwijnen. Volgende week hebben we een bestuurlijk overleg over de toekomstvisie van de Speeltuinvereniging Lingewijk, maar niet in die trant dat daar enig risico zou zijn. De Bogerd blijft gewoon open op de De Vries Robbéweg. Met citytrainers-interventies zijn we pas gestart in alle wijken van Gorinchem, dus dat moet ook gewoon in de Lingewijk gaan gebeuren.

De stadsconciërge komt eraan, dat is dan de harde kant voor de leefbaarheidszaken; dat is gewoon heel veilig. De speelplekken zijn in 2027 in de Lingewijk pas aan de beurt. Zo staat het in de planning en daar kan ik weinig aan veranderen. Voor de rest: wijkgericht werken met integraal sociaal beleid trekken we samen op, ook de afdelingen, maar ook wijkbeheer en ook de afdelingen wijkbeheer van POORT6. Dat is dan het enige wat ik daarvan zeg. Op de rest van de vragen over POORT6 zal mijn collega antwoorden, en natuurlijk met andere maatschappelijke partners in de wijk. De heer Van Houwelingen: Ik hoor dat er in ieder geval heel goed werk van wordt gemaakt en dat het wordt gehoord en beleefd. Daar ben ik heel blij mee. De J - 48

ontmoetingsplek: het is natuurlijk niet letterlijk een ontmoetingsplek die verdwijnt, dat begrijp ik. Het is een buurtsuper die waarschijnlijk gaat verdwijnen vanwege de nieuwbouwplannen die daar komen, maar die wordt natuurlijk wel zo beleefd, want je ontmoet daar bewoners en zo. Dus het ging meer om de beleving, hoe die mensen daar hun wijk zien veranderen en de speelplaats en dergelijke spelen daar allemaal een rol bij. Wethouder Polatli: Ja, we ontmoeten elkaar op meerdere plaatsen in de stad en ook op bankjes natuurlijk; dank voor de verduidelijking. Dan wil ik overgaan tot het amendement van het CDA. Het college voert de in juni 2023 vastgestelde raadsopdracht uit om een raadsvoorstel te maken met twee varianten voor een toekomstperspectief voor De Nieuwe Doelen, renovatie of nieuw/verbouw, waarbij de bibliotheek als meekoppelkansen geldt. Eind dit jaar wordt dat voorstel u toegezonden. In januari hebt u daar een I&O voor gepland. Het nu schrappen van deze investering doorkruist het besluit op dit langlopende proces en het lost de huisvestingsvraag voor een eigentijdse bibliotheek niet op. Ook de in het amendement gevraagde groot-podiumfunctie elders te onderzoeken moet dan alsnog worden onderzocht, zoals ik net al aangaf, of worden betaald / gedekt. Daarom ontraad ik dit amendement. De heer Van der Geest: Voorzitter, dank.

We praten er bijna zo lang over als over station Gorinchem-Noord, dus dat argument is dan even om het even, maar dan toch: u heeft vast al een beetje door de oogharen heen naar de twee varianten gekeken die u noemde, verbouw en nieuwbouw. Nou, die laatste variant lijkt me sowieso voor € 8 miljoen vrijwel onhaalbaar, of er moet nog een hele mooie variant bij Kweeklust worden gevonden die goedkoper is. Tenzij u nu gaat zeggen dat we met € 8 miljoen bij de varianten wel uitkomen, maar gaan we dan weer eenzelfde exercitie met elkaar hier doen om alsnog weer ruimte te vinden, of hoe ziet u dat voor zich? Wethouder Polatli: Nou, liever kom ik daar niet mee terug en zullen we alle zeilen bij zetten om dat mogelijk te maken voor het bedrag dat ervoor staat. De heer Van der Geest: Maar u gaat hier nog geen inschatting geven hoe realistisch die € 8 miljoen is? Wethouder Polatli: Ik ga niet iets zeggen wat ik nu nog niet weet, want ook ik heb de stukken nog niet met de uitkomsten. Dank u wel, voorzitter . De heer Schefferlie: Voorzitter. Ik heb nog een vraag gesteld over de participatie bij het aanstaande AZC. Ik denk dat mevrouw Molengraaf die niet beantwoord heeft omdat het vooral om de participatie ging, maar ik ben sowieso benieuwd hoe de wethouder voor participatie daarnaar kijkt.

Is het mogelijk om behalve de inwoners goed te betrekken in samenhang daarmee de raad goed te betrekken? En nu ik toch aan het vragen ben: ik ben ook heel benieuwd hoe de wethouder terugkijkt op de manier waarop de inwoners in de nabijheid tot nu toe zijn betrokken. Wethouder Polatli: En dan bedoelt u De Nieuwe Doelen, of het AZC?

J - 49

De voorzitter: Dit zijn vragen in relatie tot het AZC. De laatste vraag is uitgebreid besproken in de vorige raadsvergadering en het lijkt me niet wenselijk daarop terug te komen. Op de eerste vraag zal wethouder Molengraaf nog terugkomen. De heer Schefferlie: Voorzitter, ik maak daar bezwaar tegen omdat we in die vergadering niet in de gelegenheid waren om de portefeuillehouder participatie te vragen naar zijn manier van terugkijken daarop. Daar zijn we toch benieuwd naar, omdat het in zijn portefeuille zit en hij eigenlijk voor ons de bron is om te kijken hoe we er eigenlijk mee zouden hebben willen omgaan. De voorzitter: Zoals u weet, spreekt het college uit één mond. De heer Schefferlie: Maar daarmee is nog altijd mijn eerste vraag niet beantwoord. De voorzitter: Zo meteen komt wethouder Molengraaf nog terug om namens het college te adviseren over de moties en amendementen en dan neemt ze ook deze vraag mee. De heer Schefferlie: Ik had het graag gehoord van de wethouder participatie, als jullie toch uit één mond praten, maar goed, dan wacht ik het even af. De voorzitter: Dan wethouder Mager namens het college. Wethouder mevrouw Mager

Wethouder mevrouw Mager: Voorzitter, dank u wel. Ik begin meteen met onderwijs, want het blijkt maar weer dat de diverse partijen het onderwijs in Gorinchem een warm hart toedragen, en ik zou haast zeggen: terecht. Ondanks het feit dat het hier doorgaans om de stenen gaat, hebben wij ook duurzaamheid hoog in het vaandel staan en daarbij staat voor ons allen het belang van het kind en goed en passend onderwijs voorop, maar dan dus ook wel in een passend gebouw. Momenteel wordt er hard gewerkt aan het Gilde, de Dr. Hiemstralaan en de JP Waaleschool. Ook plannen voor Retranchement krijgen meer vorm en inhoud. Terecht wordt gerefereerd aan de schoolgebouwen in de top-5 van ons uitvoeringsplan IHP. Qua planning gaat dit dan om de Anne Frankschool, de Samen Onderweg Goudoeverstraat en de Uilenhof, en daarvoor komt nog Retranchement in het versnelde uitvoeringsprogramma van het IHP. De businesscase daarover komt medio ‘24 en daarvoor is in onze begroting € 6,6 miljoen opgenomen. De Uilenhof staat qua businesscase gepland voor 2025. Ook voor alle overige scholen wordt te zijner tijd een businesscase opgesteld, uiteraard dan met een financieel plaatje, c.q. dekking. Ik schrok ook wel eventjes van volgend jaar weer een IHP, maar nee, het is alleen even wennen aan de nieuwe opmaak van onze begroting met de bullets.

Er staan inderdaad vier groene bullets, dus ik snap de verwarring in dezen. Ik heb nog even opgezocht waar de groene bullets voor staan, en dat is ‘actie na besluitvorming’, maar ik ga hier even samen naar kijken hoe we dat in de perspectiefnota, of een volgende begroting, anders kunnen opnemen, want blijkbaar zorgt dit voor wat verwarring en dat is niet de bedoeling. De heer Tekir: Ik zal niet tegenspreken dat de groene bullets sowieso tot verwarring leiden, maar het ging mij niet om de groene bullets. Er staat gewoon letterlijk in uw begroting: “We stellen een nieuw integraal huisvestingsplan op”, punt.

J - 50

Wethouder mevrouw Mager: Ik ben meteen gaan bladeren en toen vond ik deze, maar we gaan niet weer een nieuw IHP doen, want ik denk dat dat niet heel veel toevoegt aan het IHP van vorig jaar. We gaan wel het IHP dat we nu hebben met elkaar uitvoeren. Dus excuus voor de verwarring. De heer Tekir: Dan ben ik op dat punt in ieder geval gerustgesteld. Wethouder mevrouw Mager: Ik moet zeggen, ik had wel even zoiets van ‘nee, niet nog een keer’, maar de uitvoering zal ons al genoeg sores geven. De heer Schefferlie: Voorzitter. Misschien heb ik het niet goed begrepen, maar de locaties die u net opsomde meenden wij niet terug te zien in de meerjarenbegroting. Zegt u nu dat die er wel in staan en dat er dus ook dekking voor is, of heb ik het nou verkeerd begrepen? Wethouder mevrouw Mager: ‘Verkeerd begrepen’ zou ik niet zeggen. De scholen waaraan u refereert zijn inderdaad al in het uitvoeringsplan IHP opgenomen en staan dus op de nominatie om te vernieuwen, op wat voor manier dan ook. Op hoe we dat gaan doen, komen we nog bij u terug. De heer Schefferlie: Oké, maar dan stel ik even vast dat het natuurlijk nooit gratis wordt. We weten dat er telkens grote bedragen mee gemoeid zijn en met inachtneming van de tekorten die we in de meerjarenbegroting hebben, zeggen we eigenlijk: daar komen deze onkosten dan nog bij, want die zijn er nu niet in opgenomen.

Wethouder mevrouw Mager: Nee, dat is de manier waarop we hebben gedacht dit vorm te moeten geven, omdat je per school steeds weer een andere businesscase hebt en eigenlijk hebben we dat eerder ook al gedaan. Meestal wordt er per school en de manier waarop je omgaat met verbouw, nieuwbouw, vernieuwbouw zo je wilt, een businesscase gemaakt en uiteraard geven we op dat moment de financiële dekking. De heer Schefferlie: Ik snap het, maar maakt u zich dan net als wij zorgen, en ik vraag me ook af of de scholen zich daar zorgen over maken, gegeven onze financiële situatie, dat er wellicht helemaal geen middelen te vinden zijn nog voor deze scholen? Als u denkt dat die wel te vinden zijn, ben ik ook heel benieuwd waar dan. Wethouder mevrouw Mager: Vooropgesteld: ik snap uw zorgen, want het is inderdaad veel geld en het is ook een wettelijke verplichting om te zorgen voor goede schoolgebouwen voor de leerlingen die in Gorinchem les krijgen. Het IHP zoals we dat met z’n allen hebben vastgesteld, is ook uitgebreid besproken met de schoolbesturen en ook bijvoorbeeld met de kinderopvang, om te kijken hoe we dit het beste vorm en inhoud kunnen geven. De schoolbesturen staan volledig achter deze manier van werken, om met elkaar een businesscase op te stellen, zodat zij ook hun financiële middelen eventueel hierin kunnen verdisconteren.

De heer Schefferlie: Dat is ook heel goed en ik snap dat je het samen doet en per geval bekijkt. Alleen, we moeten nu wel vaststellen dat we nog steeds voorzien dat we het in de komende jaren willen gaan doen en oppakken en dat we tegelijkertijd constateren dat

J - 51

het ons altijd geld kost dat nu niet in de begroting is opgenomen. Weet dat u ons gewoon dan op uw pad vindt om eventueel het investeringsplafond wat op te rekken, als dat gewoon in de exploitatie past. Ik denk wel dat we aan dat soort dingen moeten denken als we weten dat dit er nog aankomt. Wethouder mevrouw Mager: Zeker, dank u wel. In relatie tot het IHP kwam ook de gymcapaciteit voorbij, om het maar even zo te noemen. De gemeente heeft ook hier een wettelijke taak om de gymnastiekfaciliteiten voor het bewegingsonderwijs te realiseren. In de nieuwbouw van het Gilde zijn geen gymlokalen opgenomen. Dat heeft de raad destijds zo besloten. De gymcapaciteit wordt momenteel Gorinchem-breed onderzocht, dus niet alleen in Gorinchem-Noord, maar over de gehele stad en op basis daarvan gaan we bepalen hoeveel extra gymcapaciteit er nodig is. Daarvoor is € 5 miljoen gereserveerd. Of we dat wel of niet nodig gaan hebben, daar kan ik nu nog niet zo heel veel over zeggen, maar mochten we daar wat van overhouden, dan vloeit dat terug in de IHP-middelen. Ik zou haast zeggen: daar is elke euro welkom. Dan kom ik meteen op het amendement van D66. Ook daarin wordt gerefereerd aan onderwijshuisvesting als wettelijke taak van de gemeente, wat de komende jaren om grote investeringen vraagt. Ik denk dat we het daar allemaal over eens zijn. Sparen voor deze opgave is noodzakelijk. Dat klopt.

Daarom zijn we dat ook gaan doen en hebben we dat in de perspectiefnota en ook in het IHP op deze manier opgenomen. Het amendement stelt voor om in plaats van in ’25, in ‘24 die € 1 miljoen spaar al op te nemen. Het is de goede gewoonte in een amendement of motie een dekking voor te stellen en u stelt voor om dit uit de algemene reserve te halen. Dat betekent wel dat de weerstandsratio zal dalen en dat is nu net wat we niet willen. Ik verwijs even naar de bijdrage van mijn collega hierover, zijnde collega Molengraaf, die hierna nog komt. De heer Tekir: Voorzitter… Wethouder mevrouw Mager: Ik ben nog niet helemaal klaar. De heer Tekir: Nee, maar ik zou toch een vraag willen stellen. Ik hoor de wethouder voor onderwijs iets zeggen over het weerstandsvermogen. Zoals ik in mijn bijdrage had aangegeven, had ik deze vraag al verwacht en ik heb ook nagerekend dat we gewoon binnen de bandbreedte blijven, ook als we een miljoen uit de algemene reserve halen. In die zin blijven we dus binnen het kader en kan dat geen probleem zijn. Maar waar ik me vooral over verbaas, is dat u zei “voor het IHP is elke euro welkom”….. Wethouder mevrouw Mager: Ja. De heer Tekir: Maar vervolgens zegt u: die miljoen uit de algemene reserve hoeft niet. Wethouder mevrouw Mager: Daarom zei ik juist dat ik nog niet helemaal klaar was. Het college herkent deze zorgen en vindt deze insteek zeker waardevol.

Zoals u weet, is het IHP een meerjarig traject. Voor het jaar ‘24 is er voldoende budget beschikbaar en werken we gestaag toe naar de uitvoering via businessplannen en op andere manieren. In juni dit jaar ontving u een raadsinformatiebrief met betrekking tot het IHP en de financiën; daarin kunt u dat terugvinden. Voor het komende jaar, dus voor 2024, is er derhalve nog geen probleem, vandaar dat ik dit amendement voor nu ontraad. Maar richting de J - 52

perspectiefnota ‘25 ga ik graag met u in gesprek, om het even te bezien in relatie tot de financiële realiteit van dat moment. De heer Tekir: Ik zou daar toch graag op willen reageren, want deze conclusie zat er al aan te komen, vandaar dat ik mij daar zojuist over verwonderde. Ik hoor de wethouder zeggen dat we voor 2024 voldoende middelen hebben. Ik zou de wethouder via u, voorzitter, willen vragen: heeft u enig idee wat er per 1 januari 2024 in de reserve onderwijshuisvesting zit? Wethouder mevrouw Mager: Ik refereerde net aan de raadsinformatiebrief van juni dit jaar. De heer Tekir: Oké, maar ik stel u nu gewoon een concrete vraag. Wethouder mevrouw Mager: Dat weet ik, maar ik verwijs u ook even naar die brief en die heb ik natuurlijk bij me, dus die kan ik even voorlezen als u dat wilt. De heer Tekir: Die brief heb ik gelezen en is mij bekend. Ik ben alleen benieuwd: we hebben een reserve voor onderwijshuisvesting, u gaat daarover en hebt u enig idee wat daar per 1 januari 2024 in zit? Wethouder mevrouw Mager: Dat zal ik eventjes nagaan, want ik kan niet meteen een bedrag noemen, maar ik denk dat u dat misschien wel weet als ik het zo hoor. De heer Tekir: Ja, daar zit slechts € 512.000 in. De voorzitter: Wat is uw vraag? De heer Tekir: Ik heb mijn vraag gesteld, het antwoord is niet gekomen, dus geef ik dat zelf. Er zit slechts € 512.000 in.

Als we echt een prioriteit willen maken van onderwijs, verzoek ik mijn collega-raadsleden om daaraan vandaag prioriteit te geven en een start te maken met het sparen. Wethouder mevrouw Mager: Ik vind het heel prettig dat er op deze manier wordt meegedacht en vooral ook meegerekend, maar ik kom er in tweede termijn graag op terug om te kijken welke rekenmodellen wij hierbij aanhouden, want de cijfers die ik hier heb zijn toch van heel andere aard. Maar nu ik deze cijfers van u heb, lijkt het me handig om daarop in tweede termijn even terug te komen. De heer Tekir: Voorzitter, het zijn mijn cijfers niet, het staat in hoofdstuk 5.1 van de begroting, overzicht reserves. Het is uw begroting. Wethouder mevrouw Mager: Klopt, maar dit is voor nu mijn antwoord op uw amendement. Ondanks het feit dat ik op deze manier misschien voor u niet prettig reageer, vind ik het wel een fijn amendement. Een andere motie is die voor de Uilenhof. Mevrouw Meijer geeft de scholenbouw vleugels. De ideeën van die mevrouw, wat overigens gewoon een bureau is, komen zeker overeen met de manier waarop wij ons onderwijs en schoolgebouwen op elkaar willen afstemmen. Oude scholen renoveren is dus zeker een optie, niet alleen voor de Uilenhof, maar voor nog meer mooie oude schoolgebouwen in Gorinchem. Ze moeten wel voldoen J - 53