2021-769894 Begroting 2022 - Begroting 2022.pdf

Huishoudelijk restafval

196 kg

Een trendbreuk is noodzakelijk om de hoeveelheid restafval drastisch te verminderen. Op rijksniveau is het streven in 2025 per inwoner per jaar minder dan 100 kilogram in te zamelen. Door de restafvalreductie nemen de verbrandingskosten (inclusief verbrandingsbelasting) af en worden de kosten beheersbaarder. Daarnaast wordt er een substantiële bijdrage geleverd aan de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, zoals opgenomen in het in 2017 vastgestelde Milieubeleidsplan. De bij het in juni 2021 vastgestelde beleidsplan behorende 10 aandachtspunten worden uitgewerkt inclusief het zogenaamde DIFTAR systeem. Na uitvoerig onderzoek en overleg is besloten in drie stappen van 232 kg (208 restafval en 254 grof huisvuil) naar 100 kg restafval te gaan in 2025. Implementatie is voorzien vanaf zomer 2022.

Hernieuwbare elektriciteit

0,32 TWh in 2030

Het rijk heeft als doel om de CO2-uitstoot voor 2030 met 49% te verminderen ten opzichte van 1990. Met de ruimte en de mogelijkheden die we hebben in de regio Alblasserwaard, hebben we de ambitie om 1.150 TJ duurzame elektriciteit op te wekken in 2030. De prioriteit ligt bij energiebesparing en het opwekken van zonneenergie op daken, in combinatie met opwekking van windenergie. Aankomend jaar verkennen we de mogelijkheden voor wind bij Avelingen en wordt er met energie coöperatie De Knotwilg gewerkt aan de realisatie van de windturbines bij de Groote Haar, waarbij nu de focus ligt op het afronden van de benodigde ruimtelijke procedures en het bouwrijp maken van de locatie. We willen tot 2030, 20% elektriciteit bespaard hebben in onze regio. Via een uitvoeringsprogramma inclusief monitoringsdashboard willen we de voortgang en het behalen van de klimaatdoelstellingen in de regio Alblasserwaard monitoren.

58

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

2.8.2

Wat gaan we daarvoor doen?

Prioriteiten en aandachtspunten Onderwerp

Toelichting prioriteiten

Regionale energiestrategie

De regionale energiestrategie 1.0 (RES 1.0) is door de gemeenteraden van Gorinchem en Molenlanden op 13 april 2021 vastgesteld. Momenteel werken we aan een uitvoeringsplan waarna uitvoering gegeven kan worden aan de vijf pijlers van de RES 1.0. De pijlers zijn Energiebesparing (verdeeld over energiebesparing bij inwoners en bedrijven), Warmte, Zon, Wind en Innovatie. In 2022 werken we verder aan de actualisatie van de RES 1.0 zodat in maart 2023 de RES 2.0 opgeleverd kan worden.

Opzet lokaal kenniscentrum Duurzaamheid en Klimaat

Gorinchem werkt ook in 2022 hard aan de duurzaamheidstransitie samen met haar inwoners en gebruikers. Als Global Goal gemeente ligt de focus in 2022 op Goal 7 (betaalbare en duurzame energie) en Goal 11 (Duurzame Steden en gemeenschappen) en zijn acties gericht op het informeren over en helpen met de duurzaamheidstransitie. Het Natuurcentrum geeft handen en voeten aan de Global Goals en biedt een fysieke plek voor onderwijs en samenleving om te leren over de duurzaamheidsthema’s energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulaire economie en voedsel. Via het regionaal energieloket en de Regeling Reductie Energiegebruik Woningeigenaren (RREW) blijven we inwoners voorlichten en organiseren we acties op het thema energiebesparing. Het i_lab wordt de plek waar leren, werken en innoveren samenkomen. Dit gebeurt onder andere binnen één van de gekozen ontwikkelthema’s duurzaamheid en energietransitie, inclusief klimaat en circulariteit. Binnen dit thema start het programma “Huis van Nu” waar leerlingen, studenten en werkenden, met opdrachten en vragen vanuit het bedrijfsleven, werken aan de nieuwste technologische ontwikkelingen. Het Huis van Nu wordt een herkenbare plek waar duurzame innovatie in en om het huis tastbaar wordt en gedeeld kan worden met de inwoners van de regio.

Via de Regionale Energiestrategie (RES), Transitievisie Warmte (TVW) en Lokale Adaptatie Strategie (LAS) onderzoeken we de ontwikkeling van een informatieplatform om overzichtelijk informatie te verkrijgen over de planning en ingrepen van de duurzaamheidstransitie. Met alle activiteiten die plaatsvinden omtrent het vergroten van kennis en verspreiden van informatie over de duurzaamheidstransitie in Gorinchem, maken we in 2022 de balans op in hoeverre een apart fysiek kenniscentrum duurzaamheid en klimaat meerwaarde biedt.

Subsidies Rijk en provincie

RREW: In het kader van stimulering van energiebesparing is van het Rijk €378.000 ontvangen. Tot en met juli 2022 zullen de diverse activiteiten worden ontplooid. RES: Medio 2022 starten we met de actualisatie van de RES 1.0. Vanuit het Rijk worden in 2022 rijksmiddelen verwacht welke we inzetten als dekking voor de proceskosten om te komen tot een RES 2.0. Europese Elena subsidie: De provincie Zuid-Holland heeft namens gemeente Gorinchem en acht andere gemeenten een aanvraag bij de Europese Unie (EU) ingediend voor financiële ondersteuning vanuit het zogenaamde Elena-programma. De toegekende financiële ondersteuning bedraagt maximaal € 300.000 is bedoeld voor voorbereidingskosten om te komen tot realisatie van een warmtenet. PAW-subsidie: De in 2020 aangevraagde subsidie tweede ronde Proeftuin Aardgasvrije Wijken ten behoeve van het warmtenet Gildenwijk is afgewezen. In 2021 wordt de

59

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

Onderwerp

Toelichting prioriteiten mogelijkheid geboden om deel te nemen aan de derde en laatste ronde. Door aangepaste voorwaarden in deze ronde komt de Gildenwijk helaas niet in aanmerking en zal er geen aanvraag ingediend worden. Continu wordt bezien of er zich subsidiemogelijkheden aandienen. Zo is er met succes door HVC een beroep gedaan op de “Kansen voor West 2” subsidie (deze wordt voor een belangrijk deel gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling) waardoor de uitrol van het warmtenet verder kan worden geoptimaliseerd en waar mogelijk worden versneld.

Aanwijzen energiecoaches

Via de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) en het Regionale Energie Loket (REL) blijven we in 2022 gebruik maken van energiecoaches. Dit zijn enthousiaste vrijwilligers die worden opgeleid als wooncoach en samen met huurders of woningeigenaren kijken welke kleine en grote maatregelen getroffen kunnen worden om energie te besparen, het woningcomfort te verhogen en de energierekening te verlagen. Daarnaast kan een wooncoach de bewoner bijstaan bij het implementeren van kleine energiebesparende maatregelen. In 2022 wordt verkend of ook de medewerkers van Poort6 kunnen worden opgeleid tot wooncoach.

Toegankelijkheid van In 2022 blijven we werken aan de toegankelijkheid van openbare ruimte en gebouwen, zoals openbare ruimte en is vastgelegd als algemene deler in de woon- en transformatievisie 2019 en het ISB gebouwen 2019-2024. Uitgangspunt is de in 2020 opgestelde Quickscan van mogelijkheden in de openbare ruimte. De hierin opgenomen ambities worden zoveel mogelijk geïntegreerd met de herinrichting van projecten van onze stad. Onderwerp

Toelichting aandachtspunten

Biodiversiteit

Het behouden en versterken van de biodiversiteit blijft ook in 2022 uitgangspunt in het openbaar groenbeheer zoals vastgesteld in het beleid openbare ruimte. De in 2018 gerealiseerde biodiversiteit database wordt continu bijgewerkt met behulp van monitoringactiviteiten van (vrijwillige) experts in de stad. Bij herinrichtingsprojecten zoals de Haarsekade en Arkelsedijk beogen we een integrale aanpak met natuurinclusief, klimaatadaptief en energie-neutrale ontwerpen. In het kader van het warmtenet, voeren we in 2022 in de Gildenwijk een soortenmanagementplan uit. Daarnaast nemen we het thema biodiversiteit als uitgangspunt op in de te ontwikkelen Lokale Adaptatie Strategie (LAS). Op het gebied van natuureducatie realiseren we in 2022 twee tiny forests en blijven we samenwerken met het educatief natuurcentrum.

60

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

Reguliere taken Onderwerp

Toelichting

Riolering

Gorinchem heeft de overstap gemaakt van straatgerichte rioolvervanging naar een wijkgerichte aanpak. Bij een wijkgerichte aanpak is het mogelijk meer meekoppelkansen van zowel interne als externe stakeholders te verzilveren binnen de gestelde budgetten. Dit vraagt aan de voorkant een grotere en langdurige inspanning omdat de projecten in de uitvoering complexer worden. De belangrijkste meekoppelkansen zijn naast wegbeheer ook mobiliteit, klimaat adaptatie en de energietransitie. Binnen Gorinchem komen grote delen van de Gildenwijk en Wijkschild vanuit de rioolvervanging-opgaven voor deze aanpak in aanmerking. Deze wijken gebruiken we als pilot. Ook starten we met het onderzoek naar mogelijkheden om de afvoer van hemelwater uit de benedenstad te verbeteren. De huidige verbinding is singulier uitgevoerd en heeft het einde van zijn levensduur bereikt. Dit vormt, zeker met het oog op mogelijke klimaatveranderingen, een risico in het watersysteem van Gorinchem.

Milieubeleid

Ook in 2022 voeren we samen met de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid de wettelijke en adviestaken gericht op het milieu uit. Dit is vastgelegd in het Jaarprogramma 2022, welke eind 2021 gereed is.

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

De in 2021 opgestelde routekaart ‘Verduurzaming gemeentelijk vastgoed’ biedt een startpunt en stappenplan voor de verduurzaming van gemeentelijke panden. In de eerste helft van 2022 maken we een verdiepingsslag van de routekaart. Voor een selectie van panden (bijvoorbeeld die met het grootste energiegebruik) stellen we een meerjarig werkplan op met concrete acties voor energiebesparing en CO2-reductie. Waar mogelijk koppelen we CO2besparende maatregelen aan natuurlijke momenten. De aansluiting van het stadhuis op het warmtenet in de Gildenwijk is hier een voorbeeld van.

Transitievisie Warmte De Transitievisie Warmte (TVW) wordt in 2021 ter vaststelling voorgelegd. Met de TVW schetsen we het tijdspad: een indicatie in welke periode we gefaseerd aan de slag gaan met het aardgasvrij maken van de diverse gebieden in Gorinchem. Voor de gebieden waar we vóór 2030 willen starten met het verkennen en het opstellen van een gebiedsuitvoeringsplan, geven we aan welk warmtealternatief of welke alternatieven voor aardgas het meest kansrijk zijn. Nieuw Afval- en Grondstoffenbeleid 2021-2025

In 2022 werken de 10 aandachtspunten die horen bij het beleidsplan (vastgesteld in juni 2021) en het zogenaamde DIFTAR-systeem verder uit. De implementatie van het nieuwe Afval- en Grondstoffenbeleid is voorzien vanaf de zomer 2022. Hierdoor vermindert de hoeveelheid restafval drastisch, nemen de verbrandingskosten (inclusief verbrandingsbelasting) af en worden de kosten beheersbaarder. Daarnaast leveren we een substantiële bijdrage aan de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, zoals opgenomen in het in 2017 vastgestelde Milieubeleidsplan.

Klimaatadaptatie

Via de regionale en lokale adaptatie strategie werken we aan het klimaatbestendig maken van de stad. Met de regionale adaptatie strategie (RAS) werken we in 2022 aan een uitvoeringsprogramma, dat nodig is om als regio een aanvraag te doen voor de impulsgelden van het Rijk. Ook wordt in 2022 een lokale adaptatie strategie (LAS) opgesteld. De LAS geeft een gedetailleerd handelingskader hoe we Gorinchem voorbereiden en aanpassen op de onomkeerbare effecten van klimaatverandering. Hierin staan de thema’s hittestress en wateroverlast centraal, maar kijken we ook naar droogte, overstromingsrisico, bodemdaling en biodiversiteitsverlies. De natuur is een effectieve klimaatbuffer. Het behoud en versterken van de biodiversiteit is daarom een belangrijk uitgangspunt van de LAS.

61

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

2.8.3

Wat gaat dit kosten?

Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)

Realisatie 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

TV72 Riolering

3.238

3.360

3.176

3.114

3.081

3.079

TV73 Afval

4.532

4.550

5.504

4.910

4.841

4.841

TV74 Milieubeheer

1.699

1.722

1.345

1.304

1.304

1.304

398

482

411

411

411

411

Lasten Duurzaamheid

TV75 Begraafplaatsen en crematoria

9.867

10.115

10.436

9.740

9.637

9.635

TV72 Riolering

3.991

4.019

3.857

3.782

3.751

3.751

TV73 Afval

4.299

4.913

5.339

5.339

5.339

5.153

TV74 Milieubeheer

96

3

3

3

3

3

TV75 Begraafplaatsen en crematoria

359

305

396

439

439

439

Baten Duurzaamheid

8.744

9.240

9.596

9.563

9.532

9.345

Totaal saldo van baten en lasten

-1.123

-875

-840

-176

-105

-290

Mutaties reserves

-4.923

262

503

-138

-206

-33

Resultaat

-6.045

-613

-337

-314

-311

-323

De verschillen op taakveld 72 Riolering zijn het gevolg van het geactualiseerde Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP). Het verschil tussen de baten uit de rioolheffing en de jaarlijkse lasten wordt verrekend met de (egalisatie)voorziening Riolering, De actuele cijfers 2022 leiden ten opzichte van 2021 tot een lichte verlaging van het tarief Rioolheffing in 2022. Ten opzichte van 2021 nemen de lasten op taakveld 73 toe in 2022 als gevolg van de incidentele implementatiekosten voor het nieuwe Afvalstoffenbeleid en de gevolgen van het K+V rapport over de bedrijfsvoering van Waardlanden. Deze lasten worden conform de raadsbesluiten hierover deels doorberekend in het tarief Afvalstoffenheffing en deels gedekt uit de egalisatiereserve Reiniging. Naar verwachting zorgt het nieuwe beleid op termijn voor een forse reductie van de verwerkingskosten. De lagere lasten op taakveld 74 Milieubeheer worden met name veroorzaakt doordat 2021 het laatste jaar was waarin budget vanuit het MilieuBeleidsPlan (€ 160.000) en budget voor de uitvoering van de Energiestrategieën (€ 200.000) was geraamd. Daarnaast is er in 2022 minder geld beschikbaar gesteld door het Rijk voor de Energietransitie (€ 100.000). In 2022 zijn ten opzichte van 2021 minder salariskosten (€ 70.000) doorbelast. Bij de behandeling van de PPN 2022-2025 is de motie "Een boom voor iedereen" aangenomen.

Om uitvoering te kunnen geven aan deze motie is in 2022 een bedrag van € 50.000 opgenomen. In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen en met deze begroting 2022, vastgesteld worden: Investeringen (bedrag x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

lasten

1.075

1.000

1.000

1.062

baten

-1.075

-1.000

-1.000

-1.062

GRP

Beschoeiingen

244

Totaal investeringen

244

98 -

-

98

GRP Voor de uitvoering van het Gemeentelijk Rioleringsplan zijn jaarlijkse investeringsbedragen opgenomen. De lasten

62

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

worden rechtstreeks gedekt uit een bijdrage uit de vervangingsvoorziening riolering.

In onderstaande tabel staan de subsidies vermeld, die binnen dit programma verstrekt worden: Subsidies (bedragen x € 1.000) Milieucommunicatie

2.8.4

Bedrag 48

Met welke verbonden partijen doen we dit samen?

• GR Dienst Gezondheid & Jeugd • GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid • GR Reinigingsdienst Waardlanden

63

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

2.9

Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing

Taakvelden Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

2.9.1

Wat willen we bereiken?

Doel Het versterken van de woon- en leefomgeving en het bevorderen van de vitaliteit en de leefbaarheid van de stad.

Vastgesteld beleid Beleidskader

Vastgesteld door de raad in

Welstandsnota gemeente Gorinchem

2017

Waterplan Mollenburg

2017

VTH beleidsplan en bijbehorende verordening

2018

Woon- en transformatievisie

2019

Nota Vastgoedbeleid

2020

Nota Grondbeleid 2020-2023

2020

Maatschappelijke effecten en indicatoren Hoe meten we dat? Indicator

B/F Eenheid

Gemiddelde WOZ-waarde

B De gemiddelde WOZ-waarde van woningen (bedragen € 1.000)

PI

Nieuw gebouwde woningen

B Aantal per 1.000 woningen

PI

Demografische druk

B Het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar

PI

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

B Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar

PI

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

B Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar

PI

64

Soort

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

2.9.2

Wat gaan we daarvoor doen?

Prioriteiten en aandachtspunten Onderwerp

Toelichting prioriteiten

Omgevingswet

De Omgevingswet wordt naar verwachting op 1 juli 2022 van kracht. Het betreft een grote wetswijziging op het gebied van de fysieke leefomgeving. De voorbereiding hierop vindt plaats door de uitvoering van het door de raad vastgestelde Programma- en actieplan Invoering Omgevingswet 2020-2029. Dit programma wordt elke 2 jaar geactualiseerd totdat de Omgevingswet volledig is ingevoerd (uiterlijk 2029)

65

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

Onderwerp

Toelichting aandachtspunten

Herontwikkelen pleinen

De verschillende visies van de stad pleiten voor een toegankelijke stad waar je plezierig in beweegt van A naar B en waar je je thuis voelt. Dit is een gespreksonderwerp in de verschillende wijkplannen en gebiedsvisies die gemaakt worden, zoals voor de Gildenwijk. De gemeente faciliteert de discussie hierover en stimuleert een uitwerking ervan.

Onderwerp

Toelichting overig

Woon- en Transformatievisie

In 2022 zetten we de nauwe samenwerking met Poort6 in het kader van de nieuwbouw, herstructurering en transformatielocaties voort. We werken hiertoe samen op basis van een gezamenlijke visie die met inwoners en andere betrokkenen tot stand is gekomen en steeds wordt bijgesteld. Kijk op de Wijk is hiervoor vanuit de gemeente een belangrijk doorlopend proces. We voegen circa 150 woningen toe in de stad. Vooral de uitbreiding in Hoog Dalem draagt hieraan bij in 2022. In 2022 evalueren we de manier waarop de urgentieverlening wordt uitgevoerd en komen waar nodig verbeteringen.

Vergunningverlening, Voor 1 juli 2022 zal de raad via een jaarverslag worden geïnformeerd over onze taken op het Toezicht en gebied van Vergunningen, Toezicht en Handhaving in 2021. In het eerste kwartaal zal het Handhaving huidige beleid, voor zover nodig, worden aangepast aan de Omgevingswet die per 1 juli 2022 in werking treedt. In 2022 wordt met het VTH-systeem gewerkt conform de huidige wetgeving en zal het systeem worden voorbereid op de Omgevingswet inclusief koppeling aan het Digitale Stelsel Omgevingswet DSO. Transformatie

De vaststelling van het bestemmingsplan Arkelsedijk is voorzien in 2022. De ontwikkelaar wil na de inwerkingtreding van het bestemmingsplan zo snel mogelijk starten met fase 1 van de woningbouw.

Reguliere taken Onderwerp

Toelichting

Vergunningverlening

We voeren vergunningverlening uit op de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).

Toezicht en Handhaving

Op de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht voeren we toezicht en handhaving uit. Hierbij zijn waarschuwingen, last onder dwangsom en/of bestuursdwang belangrijke instrumenten.

Grondexploitaties

Gemeentelijke grondexploitaties worden door ons ontwikkeld en beheerd. De gemeentelijke grondexploitaties voor woningbouw ronden we verder af. Het betreft de verkoop van de resterende bouwrijpe gronden en de activiteiten van woonrijp maken.

Vastgoed

Voor de uitvoering van het gemeentelijk beleid zetten we, indien nodig, gemeentelijk vastgoed in. Vastgoed dat niet (direct) bijdraagt aan deze beleidsdoelen, stoten we af.

66

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

2.9.3

Wat gaat dit kosten?

Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)

Realisatie 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

TV81 Ruimtelijke Ordening

959

658

854

854

854

854

TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)

4.043

6.640

3.390

1.951

327

327

TV83 Wonen en bouwen

2.795

2.296

2.095

2.094

2.094

2.082

Lasten VROSV

7.798

9.594

6.338

4.900

3.275

3.263

TV81 Ruimtelijke Ordening

60

9

9

9

9

9

TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)

6.623

7.045

3.827

2.432

565

538

TV83 Wonen en bouwen

3.084

1.489

1.580

1.580

1.580

1.580

Baten VROSV

9.767

8.543

5.415

4.020

2.153

2.126

Totaal saldo van baten en lasten

1.969

-1.051

-923

-880

-1.121

-1.137

Mutaties reserves

-2.339

-416

-494

-538

-295

-269

-370

-1.467

-1.417

-1.417

-1.417

-1.405

Resultaat

De grondexploitaties taakveld 82 zijn geactualiseerd op basis van het vastgestelde MPG. In de paragraaf grondbeleid en vastgoedbeleid wordt hier nader op ingegaan. Door een lagere doorbelasting van salariskosten naar taakveld 83 Wonen en bouwen nemen de geraamde lasten ten opzichte van 2021 af met € 201.000. Dit wordt voor € 100.000 veroorzaakt door kosten voor de omgevingswet.

2.9.4

Met welke verbonden partijen doen we dit samen?

• GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid • GR Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid • GR Regio AV • Hoog Dalem C.V.

67

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

2.10

Algemene dekkingsmiddelen

Algemene dekkingsmiddelen staan voor de baten in de begroting die niet gekoppeld zijn aan een specifiek programma en de bijbehorende kosten op die onderdelen. Deze baten dienen als algemeen dekkingsmiddel voor de begroting als geheel. In de paragraaf lokale heffingen vindt u de diverse onderdelen van deze gemeentelijke inkomstenbronnen. Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)

Realisatie 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

TV011 Resultaat van de rekening baten & lasten

7.496

0

0

0

0

0

TV05 Treasury

1.565

201

153

17

184

112

TV061 OZB woningen

164

139

141

141

141

141

TV062 OZB- niet woningen

69

105

107

107

107

107

TV063 Parkeerbelasting

151

157

201

201

201

201

TV064 Belasting Overig

213

246

281

281

281

281

TV08 Overige baten en lasten

210

805

-238

-238

-238

-110

Lasten Overzicht algemene dekkingsmiddelen

9.867

1.654

644

509

676

732

TV05 Treasury

28.735

501

379

346

312

278

TV061 OZB woningen

4.540

4.732

4.832

4.832

4.832

4.832

TV062 OZB- niet woningen

4.843

5.180

5.308

5.308

5.308

5.308

TV063 Parkeerbelasting

1.480

1.734

1.734

1.734

1.734

1.734

TV064 Belasting Overig

611

727

390

390

390

390

73.665

70.928

74.544

72.997

72.562

72.750

TV07 Alg. uitkering en uitk. Gemeentefonds TV08 Overige baten en lasten

1.591

0

0

0

0

0

Baten Overzicht algemene dekkingsmiddelen

115.468

83.803

87.189

85.607

85.139

85.293

Totaal saldo van baten en lasten

105.601

82.148

86.544

85.098

84.463

84.560

Mutaties reserves

-13.795

301

-26

-26

-26

-26

Resultaat

91.806

82.449

86.518

85.073

84.437

84.535

Op taakveld 08 Overige baten en lasten zijn de lasten in 2022 ten opzichte van 2021 ruim € 1 mln. lager omdat de beschikbare middelen van het Interbestuurlijk Programma in 2021 volledig zijn ingezet. In de PPN 2022 is aangegeven dat het dividend van de BNG onder druk staat als gevolg van de coronacrisis, de lage marktrente en de aangescherpte richtlijnen vanuit de Europese bank. De baten op taakveld 05 Treasury zijn dan ook in 2022 verlaagd in verband met lagere dividendopbrengsten. Ook is in de PPN 2022 aangegeven dat de tarieven voor de onroerende- en roerende zaakbelasting worden geïndexeerd. Dit heeft als gevolg dat de opbrengstramingen op de taakvelden 061 en 062 hoger uitvallen ten opzichte van de ramingen 2021. In 2016 is de wettelijke mogelijkheid om precariobelasting te heffen op nutsnetwerken vervallen. Het Rijk heeft daarbij een overgangstermijn van 5 jaar bepaald. In 2021 hebben we voor de laatste keer gebruik gemaakt van de mogelijkheid om precariobelasting te heffen. Omdat we in 2022 geen precariobelasting meer mogen heffen heeft dit als effect dat op taakveld 064 Overige baten en lasten € 337.000 minder wordt ontvangen dan in 2021.

68

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

2.11

Overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien

Overhead Kosten van overhead zijn alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Overheadkosten worden integraal opgenomen in het "overzicht overhead" en niet verdeeld naar de verschillende beleidsterreinen in de programma's. De uitzondering hierop is het deel van overhead dat bij investeringen en grondexploitaties hoort. Dit deel wordt wel toegerekend. Het overheadtarief wordt berekend door de totale overheadlasten van het taakveld overhead te delen door de totale directe personeelskosten. De omvang van de doorbelasting blijkt uit de onderstaande tabel. Toegerekende overhead (bedragen x € 1.000)

2021

2022

2023

2024

Toegerekend aan investeringen en grondexploitaties

626

626

626

626

De baten en de lasten van de overhead zijn in onderstaande tabel meerjarig weergegeven. Hierop zijn de lasten voor investeringen en grondexploitaties in mindering gebracht. De baten betreffen huuropbrengsten van gebouwen, bijdragen van derden en overige inkomsten. Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)

Realisatie 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

TV04 Overhead

12.958

11.795

12.202

11.869

11.803

12.547

Lasten Overzicht overhead

12.958

11.795

12.202

11.869

11.803

12.547

683

497

512

512

487

487

TV04 Overhead Baten Overzicht overhead

683

497

512

512

487

487

-12.275

-11.298

-11.690

-11.357

-11.316

-12.060

1.291

-84

16

15

15

715

-10.984

-11.382

-11.675

-11.341

-11.301

-11.346

Realisatie 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Lasten Overzicht heffing vennootschapsbelasting

0

0

0

0

0

0

Baten Overzicht heffing vennootschapsbelasting

0

0

0

0

0

0

Totaal saldo van baten en lasten

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

0

0

0

0

0

0

Resultaat

0

0

0

0

0

0

Realisatie 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

0

100

100

100

100

100

Lasten Overzicht onvoorzien

0

100

100

100

100

100

Baten Overzicht onvoorzien

0

0

0

0

0

0

Totaal saldo van baten en lasten

0

-100

-100

-100

-100

-100

Mutaties reserves

0

0

0

0

0

0

Resultaat

0

-100

-100

-100

-100

-100

Totaal saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)

Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel) TV99 Onvoorzien

Overhead De stijging van de geraamde lasten in 2022 ten opzichte van 2021 wordt vooral veroorzaakt door de indexering van de lonen.

69

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

Onvoorzien De post Onvoorzien in de begroting dient ter dekking van lasten waarvoor geen budget in de begroting is opgenomen. In de begroting wordt ieder jaar een bedrag van € 100.000 voor onvoorziene uitgaven meegenomen. Voor het aanwenden van de post Onvoorzien (algemeen) als dekkingsmiddel gelden drie toetsingscriteria te weten: onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar. Investeringen (bedrag x € 1.000)

2022

2023 143

2024

2025

30

135

Vervangingsplan inventaris

112

Warmtenet Stadhuis

68

Hard- en software

180

351

356

357

Totaal investeringen

360

494

1.225

492

839

Warmtenet Stadhuis Deze investering betreft o.a. het aanpassen van het Stadhuis om aan te sluiten op het warmtenet.

70

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

Begroting 2022 Beleidsbegroting: Paragrafen

71

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

72

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

3

Beleidsbegroting: Paragrafen

De begroting bestaat uit een beleidsmatig en een financieel gedeelte. De paragrafen vallen onder het beleidsmatige gedeelte. Zij geven een dwarsdoorsnede van de begroting, bezien vanuit een bepaald beleidsterrein.

3.1

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

3.1.1

Inleiding

Deze paragraaf gaat in op de vraag in welke mate de financiële positie van gemeente Gorinchem toereikend is om de financiële gevolgen van risico’s die zij loopt, op te kunnen vangen. Het weerstandsvermogen bestaat uit de verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit: 1. De beschikbare weerstandscapaciteit: alle middelen en mogelijkheden om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. 2. De benodigde weerstandscapaciteit: Alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen (zoals voorzieningen) die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie van de gemeente.

3.1.2

Vastgesteld beleid

Voor de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is het volgende vastgestelde beleidskader van toepassing: Beleidskader

Vastgesteld door de raad in

Reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen

3.1.3

2017

Beschikbare weerstandscapaciteit

In onderstaande tabel is weergegeven hoe de beschikbare weerstandscapaciteit is opgebouwd. Beschikbare weerstandscapaciteit (bedragen x € 1 miljoen)

Jaarstukken Begroting 2022 2020

Algemene reserve

27,7

28,6

Onbenutte belastingcapaciteit

1,0

1,0

Post onvoorzien

0,1

0,1

Meerjarige begrotingssaldi

2,2

3,2

Totale weerstandscapaciteit

31,0

32,8

De algemene reserve bedroeg bij de jaarrekening 2020 € 27,7 mln. De onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door een vergelijking te maken tussen de Gorinchemse OZB-tarieven en de "artikel-12-tarieven". Dit zijn de tarieven die een gemeente minimaal moet heffen om in aanmerking te komen voor financiële steun vanuit het Rijk (via het gemeentefonds). De onbenutte capaciteit wordt incidenteel meegenomen in de weerstandscapaciteit, omdat deze in de praktijk niet snel wordt ingezet. Ook de post onvoorzien, die ieder jaar in de begroting staat, wordt slechts incidenteel meegenomen in de weerstandscapaciteit. Er zal namelijk in het eerstvolgende jaar weer een nieuwe post voor onvoorziene zaken in de begroting worden opgenomen. De totale weerstandscapaciteit bedraagt € 32,8 mln. In deze cijfers zijn de gevolgen van het inzetten van een deel van het begrotingssaldo voor de investeringen (vanuit de PPN 2022-2025) en de gevolgen van de septembercirculaire nog niet meegenomen.

73

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

3.1.4

Benodigde weerstandscapaciteit

Om de benodigde weerstandscapaciteit te berekenen, zijn allereerst de risico's geïdentificeerd. Vervolgens is gekeken naar de kans van optreden van het risico: erg onwaarschijnlijk, waarschijnlijk, zeer waarschijnlijk of er zijn duidelijke indicaties die wijzen op optreden. Deze kansen zijn uitgedrukt in procenten en vermenigvuldigd met de financiële grondslag voor de berekening van het risico (kolom bedrag). Als het risico meerjarige financiële effecten heeft, wordt het risico voor maximaal vier jaar meegenomen in de benodigde weerstandscapaciteit. Jaar 1 voor 100%, jaar 2 voor 75%, jaar 3 voor 50% en jaar 4 voor 25%. Dat betekent dat vanaf het jaar van optreden van een risico de gemeente maximaal vier jaar de tijd heeft om het financiële effect voor 100% in de begroting op te vangen. In deze paragraaf bespreken wij allereerst de risico's met een incidenteel financieel effect. Als tweede bespreken we de risico's met een structureel financieel effect. Als derde bespreken we de risico's zonder een financieel effect voor de benodigde weerstandscapaciteit. Benodigde weerstandscapaciteit (bedragen x € 1 miljoen)

Jaarrekening 2020

Kans

Bedrag

2022

2023

2024

2025

Huidig

Incidenteel financieel effect 1. Gemeentelijke grondexploitaties

2,00

2,00

2,00

2. Hoog Dalem

0,58

0,30

0,30

3. Waarborgen en garanties

5,50

12,5%

44,00

5,50

4. Uitgegeven geldleningen

0,07

12,5%

0,53

0,07

5. Corona

5,26

0,49

0,49

2,50

2,19

49,82

10,54

6. Bouwkostenstijging investeringen Totaal Incidenteel

87,5% 13,41

Structureel financieel effect 7. Verbonden Partijen

0,31

12,5%

1,00

0,13

0,09

0,06

0,03

0,31

8a. Gemeentefonds (normeringssystematiek)

1,14

67,5%

0,72

0,49

0,36

0,24

0,12

1,22

8b. Gemeentefonds, overgangsmaatregelen herverdeling

0,69

9. Leegstand panden

0,63

Totaal Structureel Totaal benodigde weerstandscapaciteit

1,12

0,56

0,84

0,56

1,96

0,25

0,22

0,16

0,11

0,05

0,55

2,77

3,09

0,83

1,18

1,25

0,77

4,03

16,18

52,91

0,83

1,18

1,25

0,77

14,58

87,5%

Risico's met een incidenteel financieel effect 1. Gemeentelijke grondexploitaties De risico's rondom de gemeentelijke grondexploitaties zijn in totaal ingeschat op € 2,0 mln. De risico’s zijn gebaseerd op het MPG, waarin deze zijn uitgesplitst per grondexploitatie. Omdat hier het totaalrisico wordt weergegeven, zijn de kolommen kans en bedrag niet ingevuld. In de gemeentelijke grondexploitaties worden de geraamde risico’s in het weerstandsvermogen met name veroorzaakt door Groote Haar. Dit heeft hoofdzakelijk te maken met de lange looptijd van de grondexploitatie Groote Haar, waardoor deze zeer gevoelig is voor rentefluctuaties en prijsstijgingen. Dit effect komt verder tot uitdrukking in het risico dat de looptijd van Groote Haar verder wordt verlengd als de verbreding van de A27 niet tijdig is gerealiseerd. Overige risico’s, maar met een minder grote impact, betreffen de kans dat de te verwerven grond duurder wordt dan

74

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

tot nu toe aangenomen en de kans dat door het niet integraal ophogen van het terrein de kavels niet voor de meest optimale grondprijs kunnen worden verkocht. In de grondexploitaties zijn de risico’s met betrekking tot de corona-uitbraak niet meegenomen omdat de impact van de coronacrisis nog niet te duiden is. Diverse instanties hebben de mogelijke gevolgen in kaart gebracht voor de woningmarkt, echter de prognoses bevatten veel aannames (een nieuwe variant/golf, de duur van de crisis, de mate van impact etc.) Daarnaast leren de voorgaande (financiële) crisissen dat de bouwsector laat-cyclisch is. Hierdoor zijn de gevolgen van de eerste coronagolf op dit moment ook lastig in kaart te brengen. Kortom, de impact is onzeker. Daarentegen is er in algemene zin in de grondexploitaties wel rekening gehouden met de risico's van vertraging in de uitgifte van grond en het niet kunnen realiseren van de geraamde grondprijzen. 2. Hoog Dalem De voortgang in het project Hoog Dalem is in zoverre gevorderd dat risico's waarmee in het weerstandsvermogen rekening wordt gehouden zich slechts nog concentreren op de realisatie van het deelplan Middengebied. De risico’s hebben betrekking op de planning; wordt het verwachte afzettempo gehaald op het moment dat de effecten van de coronacrisis op een laat-cyclische sector als de woningmarkt en bouwsector duidelijk worden.

Met het onherroepelijk worden van het bestemmingsplan in februari 2021 is het risico op het niet halen van het verwachte start uitgiftemoment weggenomen. Het aantal verkopen ligt voor op de planning zodoende is het totaalrisico voor de gemeente bepaald op ca. € 0,3 mln. De onderliggende risico's zijn individueel gewogen (conform de voorgeschreven methodiek). Daarom is er geen percentage opgenomen in de tabel. 3. Waarborgen en garanties De gemeente Gorinchem staat voor ca. € 44 mln. garant voor leningen van bijvoorbeeld deelnemingen, onderwijsinstellingen en verenigingen. Deze € 44 mln. vormt de financiële grondslag voor de berekening van het risico. De kans dat de gemeente wordt aangesproken voor schulden/leningen van deze instanties is ingeschat als erg onwaarschijnlijk (12,5%). 4. Uitgegeven geldleningen De gemeente Gorinchem heeft ca. € 0,53 mln. leningen verstrekt aan bijvoorbeeld stichtingen. Deze € 0,53 mln. vormt daarmee de financiële grondslag voor de berekening van het risico. De kans dat één of meer van deze stichtingen hun lening niet kan terugbetalen, wordt ingeschat op erg onwaarschijnlijk (12,5%). 5. Corona Het grootste en tevens meest lastig te kwantificeren risico, is het effect van de coronacrisis op de gemeentelijke financiën.

Het is daarbij nog niet duidelijk in hoeverre het Rijk de gemeenten en inwoners en instellingen blijft compenseren voor de effecten van de crisis. Hoeveel kosten moeten worden gemaakt, is moeilijk in te schatten en is sterk afhankelijk van het verloop van het virus en de bijhorende maatregelen. Wij hebben op basis van de eerder besproken 42 risico’s bekeken welke risico’s het meest relevant zijn in 2022 en daarvoor een inschatting van het bedrag en de kans gemaakt. In onderstaande tabel hebben wij alleen de risico’s met financiële impact toegelicht. Voor het totaaloverzicht van de coronarisico’s verwijzen wij naar de bijlagen. De verlaging in de risico-inschatting t.o.v. de jaarrekening 2020 komt voornamelijk doordat de verwachte/mogelijke daling van het gemeentefonds, als gevolg van de crisis, uitgebleven is.

75

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

Nr

Risico-omschrijving (bedragen x € 1.000)

6

De kade- en havengelden De grootste post betreft het worden door de vermindering aanleggen van cruiseschepen. van het bezoek aan de stad en Voor 2022 is het maximale door reisbeperkingen negatief risico berekend op ca beïnvloed. € 100.000. In hoeverre de cruiseschepen weer gaan varen is nog onzeker.

100 Onwaarschijnlijk 37,5%

38

0

0

0

38

9

Het risico dat huurders van Kwijtschelding van huren heeft vastgoed niet aan hun geleid tot huurderving. Het is verplichtingen kunnen voldoen mogelijk dat in 2022 weer neemt toe. Dit geeft een groter kwijtscheldingsverzoeken risico van huurderving. worden ontvangen indien de resultaten van de huurders niet verbeteren. De kans is verlaagd naar 37,5%.

800 Onwaarschijnlijk 37,5%

300

0

0

0

300

13

Het risico dat huurders van De verenigingen (huurders) sportvelden niet aan hun hebben aanvullende verplichtingen kunnen voldoen maatregelen genomen met neemt toe. Dit geeft een groter betrekking tot corona. In risico van huurderving. 2020/2021 heeft de gemeente gedurende de lockdown periode de huren kwijtgescholden (€ 40.000 voor de buitensportverenigingen en € 45.000 voor de binnensportverenigingen). Voor 2022 is hetzelfde bedrag het uitgangspunt waarbij de kans is verlaagd.

85 Erg 12,5% onwaarschijnlijk

11

0

0

0

11

14

Tekorten van (gesubsidieerde) In 2021 zijn de diverse partijen die bijdragen aan de gesubsidieerde partijen realisatie van het gemeentelijk gecompenseerd voor de beleid (vb.: sportverenigingen, gevolgen van corona. Er is een bibliotheek, museum, theaters, (beperkte) kans dat ook enz.). volgend jaar instellingen niet rond komen met de reguliere subsidie.

720 Erg 12,5% onwaarschijnlijk

90

0

0

0

90

34

Het risico dat Rekening wordt gehouden met belastingplichtigen niet aan een toename van 10% aan hun verplichtingen kunnen kwijtschelding. voldoen neemt toe. Dit geeft een groter risico voor kwijtschelding of oninbaarheid.

65 Onwaarschijnlijk 37,5%

24

0

0

0

24

36

De coronacrisis zelf dan wel de In de meicirculaire zijn de eventueel daardoor aanpassingen op basis van het veroorzaakte economische CPB doorgevoerd. De crisis kan gevolgen hebben uitkering van het voor de hoogte van de Gemeentefonds voor 2022 is algemene uitkering uit het op basis hiervan in de gemeentefonds. begroting aangepast. De verwachting is dat in 2023-2025 de algemene uitkering wordt verlaagd. Deze is ook verwerkt.

0 Erg onwaarschijnlijk

0,0%

0

0

0

0

0

37

Te ontvangen dividenden kunnen onder druk komen te staan door de coronacrisis.

220 Erg 12,5% onwaarschijnlijk

28

0

0

0

28

490

0

0

0

490

Totaal

76

Toelichting / risicomaatregelen

Dit risico speelt met name bij BNG en HVC.

Risico-Risico-kans bedrag

1.990

Risico-2022 2023 2024 2025 Totaal kans %

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

6. Bouwkostenstijging investeringen Momenteel stijgen de kosten van grondstoffen/bouwmaterialen sneller dan normaal. Het CBS geeft aan dat de stijging van de materiaakosten dit jaar t/m juli 6,4% bedraagt. Exclusief loon bedraagt deze stijging 3,5%. De verwachting is dat de loonstijging nog volgt. De komende jaren staan diverse investeringen op de agenda. De investeringen uit hoofde van Kweeklust, de herinrichting van de Banneweg, realisatie van de brug Arkelsedijk/ Spijksedijk, Station Gorinchem Noord, het i_lab en de nieuwbouw van 't Gilde bedragen ruim € 50 mln. De verwachting is dat de loonstijging volgt. Op basis hiervan wordt rekening gehouden met een kostenstijging van 5% en bedraagt dit risico € 2,5 mln.

Risico's met een structureel financieel effect 7. Verbonden partijen Gemeente Gorinchem heeft te maken met diverse verbonden partijen. Het aantal verbonden partijen en het financieel en inhoudelijk belang hiervan neemt de laatste jaren toe. In de paragraaf Verbonden partijen is meer informatie te vinden per verbonden partij met bijvoorbeeld een beschrijving van het publiek belang en de risico's. Niet alle risico's die daar genoemd worden, zijn financieel vertaald. Momenteel is er veel aandacht voor verbonden partijen en in het bijzonder gemeenschappelijke regelingen. Om de eigenaarsrol van de gemeente beter te kunnen ondersteunen, wordt hiervoor sinds 2018 extra capaciteit ingezet. Als financiële grondslag voor de berekening van het risico hanteren wij een bedrag van € 1 mln. en schatten wij de kans in op erg onwaarschijnlijk (12,5%). De twee gemeenschappelijke regelingen die opereren in het Sociaal Domein (Avres en DG&J) vallen niet onder dit risico, maar zijn meegenomen onder het kopje Sociaal Domein. 8. Gemeentefonds a. De hoogte van het Gemeentefonds heeft de afgelopen jaren een fluctuerend verloop gekend. Dit werd met name veroorzaakt door de algemene economische omstandigheden, het uitgangspunt van 'Samen de trap op, samen de trap af' en periodieke herijkingen van de maatstaven. De jaarlijkse groei of krimp van het gemeentefonds staat ook wel bekend als het accres.

De normeringssystematiek 'Samen de trap op, samen de trap af' blijft bestaan, maar is verruimd. Met ingang van 2018 is de basis voor deze berekening de totale rijksbegroting. Dit geeft een bredere basis en daarmee een stabielere ontwikkeling van de accrespercentages. Toch worden fluctuaties in het gemeentefonds niet geheel uitgesloten, daarom wordt een risicobedrag opgenomen gelijk aan € 0,72 mln. (ca.1% van algemene uitkering € 72 mln.) met een kans van 67,5%. b. Voor het jaar 2023 is een herijking van het gemeentefonds aangekondigd. De definitieve uitkomst van deze herijking is nog niet bekend en de besluitvorming hierover zal plaatsvinden na de vorming van een nieuw kabinet. Op basis van de voorlopige berekeningen komt het structurele nadeel voor Gorinchem uit op iets meer dan € 1 mln. per jaar. De wijziging wordt volgens gebruik gemaximeerd op € 15 per inwoner per jaar. Daarom wordt voor 2023 rekening gehouden € 567.030 (37.802 inwoners * € 15). Voor 2024 en verder is dit bedrag gecumuleerd en gewogen conform de voorgeschreven methodiek. 9. Leegstand panden In de begroting staan ruim € 3 mln. aan huuropbrengsten geraamd. Bij de meeste verhuurde panden is sprake van een maatschappelijke invulling en een meerjarige verhuurovereenkomst en is het risico op leegstand beperkt. Bij enkele panden is het risico groter.

Een concreet voorbeeld is het gemeentelijk pand aan het Stadhuisplein, waarin voorheen Avres gehuisvest was. Avres heeft in 2018 het huurcontract opgezegd. Het gemeentelijk pand staat daarmee leeg, en een concrete huurder is nog niet gevonden. Het bedrag voor de panden waar de gemeente risico loopt is ingeschat op € 0,25 mln. Het risico valt in de hoogste categorie (87,5%).

Risico's zonder financieel effect voor het weerstandsvermogen 1. Sociaal Domein De reserve Sociaal Domein is op dit moment toereikend om specifieke (incidentele) risico's in het Sociaal Domein af te dekken. Daarom worden de risico's in het Sociaal Domein niet meegenomen in de berekening voor de benodigde weerstandscapaciteit. De financiële ontwikkelingen in het Sociaal Domein zijn niet zonder risico. De gemeenschappelijke regeling Avres zal voor 2022 naar verwachting geen beroep doen op een verhoogde

77

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

gemeentelijke bijdrage, maar voor de jaren daarna is dit niet nog niet duidelijk. De inhoudelijke keuzes uit het ambitiedocument moet een oplossing gaan bieden om structureel meer grip op de financiën te krijgen. De gemeenschappelijke regeling Dienst Gezondheid en Jeugd die de jeugdwet voor de gemeenten in de regio uitvoert, heeft een omdenknotitie (Grip op Jeugdhulp) opgesteld en op basis daarvan een meerjarenperspectief gepresenteerd. Hierin nemen de jaarlijkse lasten in de komende jaren af met € 15 mln. voor de regio. De onderbouwing van deze kostenreductie is nog niet op alle onderdelen concreet gemaakt. Zowel regionaal als lokaal zullen maatregelen ingezet moeten worden om de kostenreductie te halen. Er ligt dus een risico dat de afname van de kosten niet zo snel gaat als gepland, of (gedeeltelijk) niet gehaald wordt. Sinds 2021 is er rekening gehouden met een extra kostenstijging van 5% en is het effect van de afbouw van het solidariteitsbeginsel meegenomen. We monitoren nu in hoeverre deze afbouw ook leidt tot een beperking van de kosten. Het kabinet onderkent dat de rijksmiddelen ontoereikend zijn voor de kosten die in het sociaal domein, in het bijzonder in de jeugdzorg, worden gemaakt. Daarom heeft ze besloten voor 2022 incidenteel extra rijksmiddelen beschikbaar te stellen. In de septembercirculaire 2021 wordt duidelijk op welk bedrag Gorinchem in 2022 kan rekenen.

Eerder is een indicatie ontvangen van dit bedrag. Daaruit blijkt dat de bijdrage van het rijk voor Gorinchem ongeveer € 3 mln. zal bedragen. Het is overigens te verwachten dat de extra Rijksmiddelen uiteindelijk structureel zullen worden, maar dit wordt pas na de nieuwe kabinetsvorming duidelijk. 2. Omgevingswet De Omgevingswet treedt op 1 juli 2022 in werking, dit heeft een forse impact op de gemeentelijke organisatie. Er is een programmaplan opgesteld dat de periode tot 2029 beslaat. Voor het goed implementeren van de Omgevingswet in de organisatie is een projectstructuur opgezet, zodat de wet per ingangsdatum kan worden uitgevoerd. Bij de ontwikkeling van de omgevingswet werken wij nauw samen met de regio zodat er voor de essentiële onderdelen van de wet goede werkafspraken liggen. Het risico van de effecten van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) zijn nog niet bekend. Het DSO betreft een systeeminrichting (ICT) waarbij verschillende overheden zijn aangesloten. Om dit risico te verkleinen is hier bij de aanbesteding van het VTH-systeem voor zover mogelijk rekening mee gehouden. De leverancier dient ervoor te zorgen dat de aansluiting wordt gegarandeerd. Vooralsnog wordt het risico op nihil geschat. 3. Waarborggaranties De huidige boekwaarde van de totale garanties bedraagt iets meer dan € 800 mln. Circa € 782 mln.

hiervan bestaat uit de garantstellingen door tussenkomst van waarborgfondsen. Dit zijn stichtingen die garant staan voor leningen die kredietverstrekkers zoals banken hebben uitstaan bij woningbouwcorporaties, welzijnsorganisaties, et cetera. De gemeente fungeert als achtervang voor het waarborgfonds. Het risico dat de gemeente wordt aangesproken als achtervang is nagenoeg nihil. 4. Station Papland In de Perspectiefnota 2017-2020 is in het hoofdstuk Relevante ontwikkelingen station Papland genoemd: Met betrekking tot de aanleg van station Gorinchem Noord / Papland op de MLL is besloten dat de aanleg daarvan wordt uitgesteld en in principe 'meeloopt' met de ontwikkeling van bedrijventerrein Groote Haar. Het streven is om de halte gereed te hebben, zodra de eerste uitgifte van bedrijventerrein Groote Haar een feit is. De verwachting is dat dit 2024 wordt. Momenteel worden diverse varianten bekeken voor aanleg van de halte. Het totale tekort wordt ingeschat op minimaal € 3 mln. en maximaal € 4,5 mln. In het mobiliteitsplan is al rekening gehouden met een tekort van € 2 mln. Voor het overige tekort zal co-financiering gezocht worden in de vorm van subsidies dan wel opgevangen worden in de reserve infrastructuur. Het risico dat het tekort niet middels co-financiering of binnen de gemeentelijke begroting opgevangen kan worden is hiermee nagenoeg nihil.

78

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

Kansen zonder financieel effect voor het weerstandsvermogen 5. Dividendinkomsten In de Perspectiefnota 2021-2024 is het dividend voor Stedin op nihil gesteld. Er is een kans dat we nog een beperkte dividenduitkering ontvangen de komende jaren. Over de hoogte van dergelijke uitkeringen kan, met de huidige inzichten (energietransitie), geen uitspraak worden gedaan. Voor de dividenduitkering op de preferente aandelen Stedin is afgesproken dat deze worden gebruikt voor afbouw van de schulden. Daarom is dit onderwerp niet financieel vertaald in de tabel.

3.1.5

Weerstandsvermogen

Het weerstandsvermogen (ook wel weerstandsratio) is de deling van de beschikbare weerstandscapaciteit door de benodigde weerstandscapaciteit. Weerstandsvermogen

Ruim voldoende

Jaarstukken 2020

Begroting 2022

Weerstandsvermogen

1,4 < x < 2,0

1,92

2,25

Voor de begroting 2022 is het weerstandsvermogen 2,25. Hiermee komt de ratio uit boven de door de raad vastgestelde bandbreedte van 1,4 en 2,0 (ruim voldoende). Volgens het beleidskader is deze nu "goed". Na de doorrekening van de septembercirculaire 2021 en de inzet van het begrotingssaldo voor de investeringen, komt de weerstandsratio uit op 2,59.

3.1.6

Financiële kengetallen

Kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting en/of de balans. Deze kengetallen kunnen behulpzaam zijn bij het beoordelen van de financiële positie van de gemeente. Elk kengetal lichten we toe en vergelijken we met signaleringswaarden van de provincie Zuid-Holland. De provincie hanteert de volgende drie categorieën: minst risicovol, neutraal en meest risicovol. Wij benadrukken dat we voorzichtig moeten omgaan met conclusies te trekken uit individuele kengetallen. De kengetallen moeten altijd in samenhang worden bekeken. Netto schuldquote Netto schuldquote (bedragen x € 1.000 ; stand ultimo boekjaar)

Jaarstukken 2020

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

A

Vaste schulden

124.335

155.140

173.089

185.534

186.474

B

Netto vlottende schuld

5.309

10.000

10.000

10.000

10.000

C

Overlopende passiva

8.622

6.878

5.295

3.603

1.642

D

Financiële vaste activa (cf. art. 36 lid d, e en f)

2.619

4.086

5.059

5.059

5.059

E

Uitzettingen < 1 jaar

26.337

7.000

7.000

7.000

7.000

F

Liquide middelen

324

0

0

0

0

G

Overlopende activa

3.040

1.000

1.000

1.000

1.000

H I

175.386

143.732

128.392

125.088

124.245

Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

Totale baten (exclusief mutaties reserves)

60%

111%

137%

149%

149%

Financiële vaste activa (exclusief uitstaande leningen)

2.084

3.444

3.444

3.444

3.444

Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G-I)/H x 100%

61%

112%

138%

150%

150%

Signaleringswaarde provincie: <90% is minst risicovol, 90-130% is neutraal en >130% is meest risicovol

De netto schuldquote is het totaal van de leningenportefeuille verminderd met de eigen middelen. Hierdoor ontstaat een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre de gemeente geld doorleent, is ook de netto schuldquote exclusief doorgeleende gelden weergegeven. De netto schuldquote neemt toe

79

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

in de komende jaren, voornamelijk als gevolg van de geplande nieuwe investeringen. Deze leiden tot een toename van de schulden. De schuldquote bevindt zich met ingang van 2023 boven de bandbreedte van de categorie neutraal en komt daarmee in de categorie meest risicovol. Deze ontwikkeling is in aanloop naar de Perspectiefnota 2021-2024 onderkend. Dit is mede de reden geweest dat er maatregelen zijn getroffen om de schuldpositie niet verder op te laten lopen. Op basis van de huidige keuzes, inzichten en prognoses zal de schuld na 2025 afnemen. Solvabiliteitsratio Solvabiliteit (in procent)

Jaarstukken 2020

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

A

Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV)

86.054

80.053

80.535

78.931

77.984

B

Balanstotaal

242.531

272.578

290.683

300.391

299.477

35%

29%

28%

26%

26%

Solvabiliteit (A/B) x 100%

Signaleringswaarde provincie: >50% is minst risicovol, 20-50% is neutraal en <20% is meest risicovol

De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de verhouding van het eigen vermogen tot het balanstotaal. Dit laat zien dat we op de lange termijn aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen. De dalende solvabiliteitsratio wordt veroorzaakt door het stijgende balanstotaal als gevolg van de geplande investeringen. Op basis van de signaleringswaarde is de solvabiliteitsratio neutraal. Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte (bedragen x € 1.000)

Jaarstukken 2020

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

A

Totale structurele lasten

128.620

123.688

121.084

121.416

121.963

B

Totale structurele baten

132.479

124.776

121.977

121.387

121.469

C

Totale structurele toevoegingen aan de reserves

0

26

26

26

26

D

Totale structurele onttrekkingen aan de reserves

1.576

70

154

318

607

180.573

147.504

128.748

136.052

128.789

3,0%

0,8%

0,8%

0,2%

0,1%

E

Totale baten Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/E x 100%

Signaleringswaarde provincie: >0% is minst risicovol, = 0% is neutraal en <0% is meest risicovol

Het kengetal structurele exploitatieruimte laat zien of de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten te dekken. In alle jaren is er sprake van een structureel overschot. De signaleringswaarde komt voor 2022 uit op het minst risicovol. Grondexploitatie

A

Grondexploitatie (bedragen x € 1.000 ; stand ultimo boekjaar)

Jaarstukken 2020

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Niet in exploitatie genomen bouwgronden

0

0

0

0

0

B

Bouwgronden in exploitatie

46.768

48.662

54.295

56.160

58.639

C

Totale baten (exclusief mutaties reserves)

175.386

143.732

128.392

125.088

124.245

27%

34%

42%

45%

47%

Grondexploitatie (A+B)/C x 100%

Signaleringswaarde provincie: <20% is minst risicovol, 20-35% is neutraal en >35% is meest risicovol

Het kengetal grondexploitaties geeft de boekwaarde van grondexploitatie weer ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Dit kengetal geeft twee zaken weer. Allereerst is er een risico dat de gemeente bij verkoop van de gronden niet de gehele boekwaarde kan realiseren. Als tweede kan een hoge boekwaarde wel betekenen dat bij verkoop de opbrengsten (incidentele baten) gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld de leningenportefeuille af te bouwen. Op basis van de signaleringswaarde is het kengetal grondexploitaties neutraal in 2022. Vanaf 2023 komt de

80

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

signaalwaarde in de categorie meest risicovol. Dit wordt met name veroorzaakt door de grondexploitatie Groote Haar, waarvoor de investeringen eerst moeten worden gedaan, maar de inkomsten pas later (buiten dit meerjarenperspectief) gerealiseerd zullen worden. Belastingcapaciteit Belastingcapaciteit (in euro)

Jaarstukken 2020

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

A

OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde

254

261

261

261

261

B

Rioolheffing voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde

220

207

207

207

207

C

Afvalstoffenheffing voor een gezin

279

337

337

337

337

D

Eventuele heffingskorting

0

0

0

0

0

753

805

805

805

805

E

Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZwaarde

F

Woonlasten landelijk gemiddelde voor gezin (in jaar t -1)

723

801

801

801

801

Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar er voor (E/F) x 100%

104%

100%

100%

100%

100%

Signaleringswaarde provincie: <95% is minst risicovol, 95-105% is neutraal en >105% is meest risicovol

De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk van de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde van 100%. De totale woonlasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde nemen meer dan 6% toe. De komende jaren ligt de belastingdruk op het landelijk gemiddelde en deze is op basis van de signaleringswaarde neutraal. Financiële kengetallen in perspectief

Kengetallen die op groen of oranje staan, beoordelen we als een gezonde situatie. Kengetallen die op rood staan, geven aanleiding tot zorgen en vragen dus nadere aandacht. Op basis van de kengetallen is de conclusie dat de financiële positie in grote lijnen gezond is. Er is nog steeds een trend van oplopende schulden, daardoor afnemende solvabiliteit en een hoog geïnvesteerd vermogen in de grondexploitaties. Met de ingezette lijn bij de Perspectiefnota 2021 (op basis van gesprekken met de klankbordgroep Financiën) is ingegrepen om deze financiële trend te keren vanaf (ongeveer) 2025.

81

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

3.2

Onderhoud kapitaalgoederen

3.2.1

Inleiding

We maken voor de kapitaalgoederen onderscheid tussen vastgoed en niet-vastgoed. Per categorie worden de kapitaalgoederen nader toegelicht, inclusief het daarbij behorende onderhoud.

3.2.2

Vastgesteld beleid

De volgende vastgestelde beleidskaders zijn van toepassing: Beleidskader

Vastgesteld door de raad in

Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2025

2015

Meerjarenonderhoudsplannen gemeentelijke kapitaalgoederen

2017

Nota Vastgoedbeleid

2020

Buitengewoon Groen 2021-2025

2020

3.2.3

Vastgoed

De gemeente Gorinchem heeft vastgoed in eigendom. Hiermee kan zij sturen op gewenste maatschappelijke ontwikkelingen en doelstellingen. Het vastgoed is onderverdeel naar maatschappelijk, commercieel en overig. De afgelopen jaren heeft het accent van het vastgoedbeleid voornamelijk op het afstoten van overtollig vastgoed gelegen. De komende periode zal daarnaast ook aandacht worden besteed aan het efficiënter huisvesten van maatschappelijke partijen en een verdere verduurzaming van het restant (kernvoorraad) aan gemeentelijke gebouwen. Jaarlijks wordt, aan de hand van de zogenaamde vastgoedlijst, de gemeentelijke vastgoedportefeuille tegen het licht gehouden en het feitelijk gebruik en het perspectief van de panden geactualiseerd. Het jaarlijks onderhoud van de panden die worden verkocht, of waarvan de functie vervalt, wordt getemporiseerd of in zijn geheel uitgesteld. Het (jaarlijks) onderhoud van het vastgoed wordt uitgevoerd aan de hand van het vastgestelde meerjarenonderhoudsplan (mop) Vastgoed. Alle (vervangings)werkzaamheden worden daarbij zo duurzaam mogelijk uitgevoerd. In 2021 is de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed opgesteld.

Het biedt een startpunt en stappenplan voor de verduurzaming van gemeentelijke panden en zorgt voor een langetermijnvisie voor het verduurzamen van onze panden om daarmee te voldoen aan de afspraken in het kader van de energietransitie 2050. In de eerste helft van 2022 wordt een verdiepingsslag gemaakt met de routekaart. Voor een selectie van panden (bijv. die met het grootste energiegebruik) wordt een meerjarig werkplan opgesteld met concrete acties voor energiebesparing en CO2reductie. Waar mogelijk worden CO2 besparende maatregelen gekoppeld aan toch al geplande werkzaamheden. De aansluiting van het stadhuis op het warmtenet in de Gildenwijk is hier een voorbeeld van. Voor 2022 staat voornamelijk regulier onderhoud gepland. Dat houdt in dat er diverse nuts-, schilder-, schoonmaaken technisch onderhoud werkzaamheden worden uitgevoerd aan onze eigendommen. In 2022 renoveren we de school aan de Johan van Egmondstraat, we voeren ook renovatiewerkzaamheden uit aan de Dokter Hiemstralaan 24/24a, we vervangen de regelkast van het Caribabad, starten met de renovatie van het voorzieningengebouw in de Lingehaven en voeren een groot onderhoudsproject uit bij het museum om het binnenklimaat te optimaliseren. Zoals aangegeven gaat bijzondere aandacht uit naar de verduurzamingsopgave van onze vastgoedportefeuille.

Door middel van quick wins worden deze in het meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP) geïntegreerd.

82

Gemeente Gorinchem Begroting 2022

In 2021 zijn de MJOP geactualiseerd. De uitkomst is in de begroting verwerkt. In 2022 wordt gestart met de aanschaf en implementatie van een nieuw onderhoudsbeheersysteem. Ook moeten nieuwe raamovereenkomsten zorgen voor een meer rechtmatige – en doelmatige inkoop van diensten en werken ten behoeve van onderhoud. Begin 2022 zal de Kadernota Maatschappelijk Accommodatiebeleid Gorinchem (KMAG) worden vastgesteld. Feitelijke gegevens van het gemeentelijk vastgoed De gemeente heeft momenteel 88 panden in eigendom. Deze panden zijn naar soort vastgoed onderverdeeld volgens de vastgestelde vastgoedlijst en in onderstaande, geactualiseerde, tabel opgenomen. Aantal 2021

Aantal 2022

Onderwijs Sport Welzijn Cultuur Economie en Toerisme Erfgoed/historie Intern vastgoed (bestuurlijke en ambtelijke huisvesting)

32 8 5 3 3 14 5

32 8 5 3 3 14 5

Commercieel vastgoed

Horeca Kantoor Detailhandel Bedrijfsruimte Kinderdagverblijf/BSO

1 0 1 4 1

1 0 0 4 1

Overig vastgoed

Woningen Ontwikkelingsvastgoed

8 5

6 6

Soort vastgoed

Sublabel

Maatschappelijk vastgoed

Vanuit strategische overwegingen wordt besloten over aan- en verkoop van vastgoed. Vastgoed wordt verkocht als het de realisatie van beleidsdoelstellingen niet meer dient.

3.2.4

Niet-vastgoed

Wegen De gemeente Gorinchem heeft in totaal circa 1,6 mln. vierkante meter aan wegareaal in beheer, zo'n 146 kilometer wegen. Hiervan is circa 25% asfalt en 75% elementverharding (rijbanen). Door middel van inspecties wordt de kwaliteit in beeld gebracht. De (technische) richtlijnen geven aan of er onderhoud plaats zou moeten vinden. Daarnaast hanteren we de uitgangspunten van het beleid openbare ruimte, dat in 2020 door de Raad is vastgesteld. Voor de komende jaren sluit wegbeheer nauw aan bij de 33 maatregelen die Gorinchem tot 2040 heeft vastgelegd in de mobiliteitsvisie. De Banneweg en de Haarsekade zijn hiervan goede voorbeelden. Aansluiting bij de rioleringsprojecten wordt gecontinueerd. Dat vindt voornamelijk plaats in de Gildenwijk, waar ook een start wordt gemaakt met de aanleg van het warmtenet. Ook worden er gidslijnen aangebracht vanaf het station naar de binnenstad en wordt er alvast gekeken of er gidslijnen kunnen worden aangebracht vanaf andere OV-knooppunten. Daarnaast is er jaarlijks klein asfaltonderhoud, werkzaamheden rondom belijning en markering, klein onderhoud open verhardingen en verkeerskundige werkzaamheden. Daarnaast voeren we klein onderhoud uit, en grijpen we in bij calamiteiten, klachten en (FIXI) meldingen van bewoners. In 2022 werken we voor het eerst met een integraal beheerplan voor groen, wegen, beschoeiingen en openbare verlichting.

Groen Gorinchem wil een buitenruimte waar je makkelijk in beweegt, je moet erin kunnen ontspannen, sporten, recreëren en het moet uitnodigen voor ontmoetingen. In het beleid openbare ruimte en het gemeentelijk rioleringsplan staat dat de buitenruimte klimaatadaptief en biodivers moet zijn en bovenal slim te beheren. Dat laatste passen we in 2022 toe door een integraal beheerplan groen, wegen, beschoeiingen en openbare verlichting te gebruiken. Ook zetten we in