Bijlage 1b Rapportage fase 1b Beheersing Sociaal Domein.pdf

4.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten 4.2.1 Verwijzers Verwijzingen naar jeugdhulp kunnen lopen via de toegang van de gemeente, het medisch domein of via de rechter (dit zijn de verwijzingen door gecertificeerde instellingen). In onderstaande tabel is het percentage verwijzingen naar jeugdhulp per verwijzer aangegeven.

4

De uitvoering van de Jeugdwet valt onder taakveld Maatwerkdienstverlening 18-. Uitgebreide informatie hierover is te vinden op de website Zorg in regio Hart van Brabant: https://www.zorginregiohartvanbrabant.nl/ 5

23

Verwijzer Gemeente Medisch domein GI Overige

Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse

34%

24%

33%

29%

33%

57%

69%

59%

62%

42%

7%

5%

7%

8%

11%

3% 1% 1% * Een categorie Overige komt tot stand door vervuiling in de systemen.

1%

14%

Bij de gemeenten in de regio HvB zien we dat de percentages per verwijzer ongeveer gelijk zijn. In Goirle hebben we ten opzichte van de andere gemeenten in de regio 2 tot 12 procent minder verwijzingen via het medisch domein dan de andere gemeenten. Alleen in Lisse zien we dat het percentage verwijzingen vanuit het medisch domein 12 procent lager is dan in Goirle. Tegelijkertijd zijn er in Lisse aanmerkelijk meer verwijzingen via de gecertificeerde instellingen (GI), dan in alle gemeenten in de regio. Het percentage verwijzingen dat via de gemeente loopt is in Goirle 1 tot 10 procent hoger dan bij alle andere gemeenten. Om aan deze cijfers daadwerkelijk conclusies te kunnen verbinden, moet er verder onderzoek gedaan naar de indicaties die door de verschillende verwijzers worden gegeven. Naar welke vormen van jeugdhulp verwijst de gemeente en naar welke vormen van jeugdhulp verwijst het medisch domein? Met deze informatie kan de gemeente gerichter sturen en onderzoeken wat de effectiviteit is van de inzet van een poh ggz jeugd. Alle gemeenten zetten namelijk in op een poh ggz jeugd om de verwijzingen via het medisch domein omlaag te brengen. De gedachte hierachter is dat de gemeente dan invloed heeft op de verwijzingen en een eventuele kostenbesparing kan realiseren. Tegelijkertijd stoelt dit op de aanname dat het medisch domein verwijst naar dure jeugdhulp.

Tegelijkertijd geven alle gemeenten ook aan dat dit een proces is van een lange adem. Het is zaak om het vertrouwen van huisartsen in de gemeente te vergroten en met een open houding het gesprek over de wederzijdse behoefte aan te gaan. Zo gaf de gemeente Oisterwijk bijvoorbeeld aan dat de huisartsen daar liever niet werken met een poh ggz jeugd. Zij geven er de voorkeur aan dat de gemeente haar toegang versterkt, zodat huisartsen met een goed gevoel hun patiënten naar de gemeente kunnen verwijzen. Belangrijke kanttekening hierbij is dat niet alleen de huisartsen een aandeel hebben in het terugbrengen van het percentage verwijzingen via het medisch domein. Uit gesprekken komt naar voren dat ook de zorgteams op scholen ouders aanraden om naar de huisarts te gaan om passende hulp te krijgen ‘omdat dit sneller is dan via de gemeente’. Relatiebeheer met scholen verdient daarom ook aandacht. Het versterken van de toegang van de gemeente en het voorliggend veld zijn een voorwaarde voor het slagen van de gewenste beweging. Voor de doelgroep jeugd zijn in het voorliggend veld een aantal voorzieningen aanwezig, zoals het jongerenwerk en schoolmaatschappelijk werk, die door hun inzet bijdragen aan een vermindering van aanspraak op voorzieningen op basis van de Jeugdwet. Een uitgebreide uiteenzetting van het voorliggend veld is te vinden in hoofdstuk 7 van dit rapport.

24

4.2.2 Zorg in Natura (zin) Vanuit de regio Hart van Brabant hebben we informatie gekregen over de uitgaven van de vergelijkingsgemeenten op het gebied van zorg in natura (zin). Van de gemeente Lisse hebben we een monitor sociaal domein ontvangen waarin de zin cijfers voor jeugdhulp zijn opgenomen. ZIN Arrangementen

Goirle

Dongen

Gilze en Rijen Oisterwijk

Lisse*

€ 2.690.305

€ 3.229.947

€ 3.329.927

€ 2.530.632

€ 1.697.620

GI

€ 588.504

€ 552.807

€ 652.858

€ 622.830

€ 370.361

Landelijk

€ 46.366

€ 298.763

€ 132.653

€ 265.016

€ 39.542

€ 2.624.793

€ 820.573

€ 1.435.021

€ 1.101.505

€ 2.324.223

Trajecten

€ 27.750

€ 28.627

€ 27.887

€ 29.321

€ 93.414

Totaal

€ 5.977.717

€ 4.930.718

€ 5.578.346

€ 4.549.303

€ 4.525.160

5347

5508

5736

6598

4879

€ 1.118

€ 895

€ 972

€ 689

€ 927

Overige zorgproducten

Aantal jeugdigen Gemiddelde kosten per jeugdige

* De gegevens die we vanuit Lisse hebben gekregen zijn op een andere manier gecategoriseerd dan de gegevens die we vanuit de regio Hart van Brabant hebben ontvangen. Dit was ook in de lijn der verwachting. De gegevens die we vanuit Lisse hebben ontvangen zijn overgezet naar de categorieën zoals die in de regio HvB worden gehanteerd.

Onderstaande tabel geeft per categorie het procentuele aandeel op de uitgaven weer. ZIN

Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse

Arrangementen

45,0%

65,5%

59,7%

55,6%

37,5%

GI

9,8%

11,2%

11,7%

13,7%

8,2%

Landelijk

0,8%

6,1%

2,4%

5,8%

0,9%

Overige zorgproducten

43,9%

16,6%

25,7%

24,2%

51,4%

Trajecten

0,5%

0,6%

0,5%

0,6%

2,1%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Uit bovenstaande tabel blijkt dat Goirle 10 tot 20 procentpunt minder uitgeeft op Arrangementen dan de andere gemeenten in de regio HvB. De laatste jaren heeft Goirle ingezet op het verkorten van dure arrangementen. Hiervan zien we nu de eerste voorzichtige resultaten. Strenger aan de poort zijn levert dus een afvlakking van de kosten op. De uitgaven op landelijke inkoop zijn voor Goirle lager dan voor de andere gemeenten. Dit varieert wel van 0,1 procentpunt (verschil met Lisse) tot 5,3 procentpunt (verschil met Dongen). Met landelijk bedoelen we de jeugdhulp die door de VNG, namens de gemeenten, is ingekocht. Het betreft een beperkt aantal landelijke aanbieders met een specialistische functie, zoals jeugd GGZ voor doven en slechthorenden, jeugd GGZ voor blinden en slechtzienden en klinische forensische jeugdpsychiatrie. Aangezien het hier hoog specialistische zorg betreft die niet veel voorkomt, willen deze cijfers niet veel zeggen. Het enige wat we uit de cijfers kunnen opmaken is dat er in de gemeente Dongen, Gilze en Rijen en Oisterwijk meer verwezen wordt naar deze specialistische hulp dan in de gemeente Goirle en Lisse. Daarbij leidt één traject minder vanwege de hoge prijs al meteen tot een groot financieel effect. Gezien de aard van deze trajecten zijn de uitgaven niet beïnvloedbaar.

25

De uitgaven op overige zorgproducten zijn in Goirle 20 tot 30 procentpunt hoger dan bij de andere gemeenten in de regio. Bij overige zorgproducten gaat het om zorg die p*q wordt gedeclareerd. Het gaat om vormen van jeugdhulp zoals crisis, dyslexie trajecten, verblijf en vervoer. Verblijf is een dure vorm van jeugdhulp en Goirle heeft hierop hogere uitgaven dan de vergelijkingsgemeenten. Een verklaring hiervoor is de vestiging van zorgaanbieder Sterk Huis binnen de gemeente. De vormen van verblijf die zij bieden, aan met name tienermoeders, houden deze kosten hoog. Dit is ook terug te zien in de demografische analyse, waaruit een aanwezigheid van meer tienermoeders binnen de gemeente Goirle blijkt. Tegelijkertijd zijn deze uitgaven niet beïnvloedbaar. De gemeente kan de zorgaanbieder niet dwingen om zich ergens ander te vestigen. De uitgaven op verblijf kunnen wel op een andere manier beïnvloed worden, namelijk door actief te sturen op het minder inzetten van deze vorm van jeugdhulp. De vraag is echter wel in hoeverre dit haalbaar is. Er zal altijd een groep jeugdigen blijven die geholpen is met een verblijfsvoorziening. Dit is eventueel haalbaar te maken door meer in te zetten op preventie, bijvoorbeeld door de inzet van intensieve ambulante hulp aan een gezin waardoor een uithuisplaatsing van een jeugdige voorkomen wordt.

Daarnaast is met de invoering van het woonplaatsbeginsel binnen de Jeugdwet vanaf 1 januari 2022 een afvlakking van de uitgaven op deze post te zien is. De uitgaven aan gecertificeerde instellingen en trajecten zijn nagenoeg gelijk bij de verschillende gemeenten. Wat verder opvalt is dat de totale uitgaven voor jeugdhulp van de gemeente Oisterwijk aanmerkelijk lager zijn dan die van Goirle. Dit is opvallend omdat Oisterwijk wel iets meer inwoners heeft dan Goirle (32.503, ten opzichte van 23.979). De gemiddelde kosten per jeugdige laten hetzelfde beeld zien. De gemeente Goirle heeft de hoogste gemiddelde kosten per jeugdige. De oorzaak hiervoor is te vinden in de uitgaven op overige zorgproducten. Zoals hierboven benoemd komt dit vooral door de hoge uitgaven van de gemeente Goirle op verblijf en deze uitgaven zijn zeer beperkt beïnvloedbaar. 4.2.3 Persoonsgebonden budget (pgb) Een pgb is een manier om een voorziening te bekostigen. Inwoners maken aanspraak op een voorziening op basis van de Jeugdwet. De manier waarop deze voorziening geleverd wordt kan door zorg in natura (zin) of door een persoonsgebonden budget (pgb). Onderstaande tabel geeft de uitgaven aan pgb voor het jaar 2021 weer. Goirle PGB

€ 516.845

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk € 232.000

Lisse € 430.728

In de hoogte van de uitgaven aan pgb zijn wel wat verschillen te zien tussen gemeenten, maar geen hele grote verschillen. Tegelijkertijd is het lastig om aan te geven hoe deze verschillen tot stand komen. Waarvoor een pgb wordt gegeven, wordt bij de gemeente niet apart vastgelegd in een systeem. Alle gemeenten hadden moeite om volledige gegevens aan te leveren over het pgb. Alleen voor de relatief lage uitgaven van Oisterwijk (ten opzichte van Goirle) is een mogelijke verklaring te geven. Zoals hierboven benoemd hanteert Oisterwijk een lager pgb tarief, namelijk 75% van het zin tarief. Dit is een van de maatregelen uit het Strijdplan van Oisterwijk. Dit verklaart waarom ze minder uitgeven op pgb. Tegelijkertijd ziet Oisterwijk wel een toename van uitgaven op zin. Dit betekent dat inwoners er minder snel voor kiezen om de voorziening die ze krijgen op basis van de Jeugdwet te laten uitkeren in de vorm van een pgb. In plaats daarvan kiezen ze sneller voor zorg in natura, omdat in dat geval de kosten wel volledig gedekt worden. Het is dus niet met zekerheid te zeggen of deze maatregel op de totale uitgaven aan jeugdhulp een besparing oplevert voor de gemeente Oisterwijk.

26

4.3 Wat valt op? •

Uit de demografische analyse blijkt dat in Goirle sprake is van een (lichte) groene druk. Dit betekent dat er relatief meer jongeren in de gemeente wonen dan in de vergelijkingsgemeenten. Tegelijkertijd blijkt uit de prognose dat het aandeel jongeren in de gemeente de komende jaren waarschijnlijk zal afnemen.

•

De gemeente Goirle heeft relatief meer jongeren in de gemeenten wonen en de kosten per jeugdige zijn hoger. Dat in Goirle relatief meer jongeren wonen is dus niet uitsluitend een oorzaak voor de hogere uitgaven, want ook per jeugdige wordt meer uitgegeven.

•

Uit de demografische analyse komt naar voren dat in Goirle relatief veel tienermoeders zijn ten opzichte van de gemeenten waarmee wordt vergeleken. Dit komt waarschijnlijk door de aanwezigheid van Sterk Huis binnen de gemeente.

•

De uitgaven op arrangementen zijn in Goirle 10 tot 20 procentpunt lager dan in de andere gemeenten in de regio HvB. Strenger aan de poort zijn, zorgt dus voor een afvlakking van de uitgaven.

•

De uitgaven op landelijke inkoop zijn voor Goirle aanmerkelijk lager dan voor de andere gemeenten. Hiervoor is geen eenduidige verklaring te geven.

•

De uitgaven op overige zorgproducten zijn in Goirle 20 tot 30 procentpunt hoger dan voor de andere gemeenten in de regio HvB.

•

De totale uitgaven jeugdhulp zijn voor de gemeente Goirle hoger dan die van de gemeente Oisterwijk, terwijl Oisterwijk wel meer inwoners heeft dan Goirle. De gemiddelde kosten per jeugdige laten hetzelfde beeld zien.

4.4 Aanbevelingen •

Verbeteren van het onderzoek naar de effecten van de inzet van de poh ggz jeugd. Alle gemeenten die zijn gesproken, zetten hierop in vanuit het idee dat een investering aan de voorkant een besparing oplevert aan de achterkant. Het aandeel van de inzet van de poh op het geheel aan inzet jeugdhulp moet goed in beeld komen om daadwerkelijk iets te kunnen zeggen over de effecten ervan. Hiervoor moeten de resultaten gekwantificeerd worden.

•

Onderzoeken per vorm van jeugdhulp door wie deze zorg is ingezet. In Goirle zien we veel uitgaven op verblijf. Het is interessant om te weten wie de verwijzingen naar deze vorm van hulp doet, omdat er dan eventueel invloed op uitgeoefend kan worden. Het is aan te bevelen om dit onderdeel te maken van de monitor jeugdhulp.

•

In gesprek gaan met de regio HvB over de manier waarop sturingsinformatie wordt aangeleverd. Dit is essentieel voor een goede monitoring van de jeugdhulp. Om een goed beeld te krijgen bij de inzet op jeugdhulp moeten de gegevens wel helder zijn. Momenteel is dit complex, omdat er zowel regionaal als lokaal wordt geregistreerd en de financiële afhandeling regionaal wordt gedaan.

•

De huidige monitor jeugdhulp uitbreiden en regelmatig bespreken. Het is aan te raden een overleg met medewerkers binnen het jeugd domein te beleggen om te bespreken wat er uit de monitoring blijkt. Hoe gaat het met de jeugd in Goirle? Zijn er bepaalde trends zichtbaar en kunnen we daarop inspelen? Dit is een dynamisch proces dat structureel geborgd moet 27

worden in de werkwijze van de gemeente. Een duidelijke en betrouwbare monitor die frequent, bijvoorbeeld ieder kwartaal, integraal besproken wordt. Om goed te kunnen sturen moet de huidige monitor verder ontwikkeld worden. •

Inzetten op relatiebeheer met de professionals uit het medisch domein. Voor alle gemeenten waarmee is vergeleken, geldt dat de verwijzingen veruit het meest komen vanuit het medisch domein. Het heeft de voorkeur om meer verwijzingen via de gemeente te laten verlopen omdat in dat geval ook de kosten beïnvloedbaar zijn. Daarbij sluit dit aan bij de uitgangspunten van het beleid: normaliseren en zo veel mogelijk voorliggend oplossen. Hier moet op ingezet worden door de maatschappelijke partners mee te nemen in deze uitgangspunten.

•

Duurzaam en effectief beleggen van de beleidsmatige taken voortvloeiend uit de Jeugdwet bij een medewerker binnen de organisatie. Dit is nodig om een aanspreekpunt binnen de gemeente te hebben voor het relatiebeheer met verschillende maatschappelijke partners en de contacten in de regio Hart van Brabant te onderhouden. Een goede samenwerking staat of valt met wederzijds vertrouwen en dit vraagt een investering in de relatie. Het creëren van vertrouwen is een langdurig proces waarin stabiliteit van belang is.

•

In gesprek gaan met de regio over het contractmanagement. De regio HvB voert dit uit voor de gemeente Goirle, maar een structurele terugkoppeling naar de gemeente is er niet. Om grip te hebben op de inzet van jeugdhulp is het van belang om goed op de hoogte te zijn van de inhoud van de gesprekken die contractmanagers voeren met jeugdhulpaanbieders.

28

5. Participatiewet6 In dit hoofdstuk vergelijken wij de uitvoering van de Participatiewet, denk hierbij aan uitkeringen, bijzondere bijstand en re-integratie met vier andere gemeenten. In de vergelijking kijken we naar de manier waarop de gemeenten invulling aan de wettelijke taak geven en de verschillen in beleid en aantallen lichten we toe. In fase 1a is uiteengezet wat we in Goirle uitgeven aan de Participatiewet en welke aantallen daarbij horen, dit is de basis voor de vergelijking die in dit hoofdstuk plaatsvindt.

5.1 Beleid Goirle Het lokale participatie beleid van de gemeente Goirle is vastgelegd in de nota ‘Meedoen makkelijker maken 2020 – 2023’. De regels voor de uitvoering hiervan zijn vastgelegd in de Verzamelverordening Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2022 en worden in de regio Midden-Brabant opgesteld. De gemeenten Goirle, Dongen, Gilze en Rijen en Oisterwijk zijn aangesloten bij de regio Midden-Brabant, daarom zijn er geen verschillen te vinden tussen deze verordeningen. De gemeente Lisse ligt in een andere regio en er zijn geen opvallende afwijkingen. 5.1.1 Uitkering Het college is verantwoordelijk voor de ondersteuning bij arbeidsinschakeling, verlening van bijstand en het ontwikkelen van beleid voor het verrichten van een tegenprestatie door inwoners met een bijstandsuitkering. Een inwoner heeft recht op bijstand als hij aan een aantal voorwaarden voldoet. Een van de voorwaarden zijn dat het (gezamenlijk) inkomen lager moet zijn dan het sociaal minimum en er geen vermogen is. 5.1.2 Bijzondere bijstand De individuele bijzondere bijstand is een vorm van bijstand die de gemeente moet verstrekken als de aanvrager aan de wettelijke criteria voldoet. Het college heeft beleidsvrijheid in het vastleggen van de inkomensgrens en de vermogensgrens.

De gemeente Goirle hanteert een inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum waar inwoners onder moeten zitten en een vermogensgrens van € 13.010 voor een gezamenlijk huishouden of € 6.505 voor een alleenstaande (norm bedragen 1 juli 2022). Aanvullend op bijzondere bijstand heeft de gemeente Goirle minimaregelingen. Deze zijn boven wettelijk en staan in de Nota meedoen makkelijker maken benoemd. 5.1.3 Re-integratie De gemeente is volgens de wet verantwoordelijk voor het aanbieden van re-integratieondersteuning aan uitkeringsgerechtigden en niet uitkeringsgerechtigde werkzoekenden. In de omvang en vormgeving van dit aanbod heeft een gemeente beleidsvrijheid. Dit betekent dat iedere gemeente andere keuzes kan maken bij de uitvoering van de wet. De gemeente Goirle heeft met alle inwoners die een uitkering voor levensonderhoud aanvragen of ontvangen voor aanvang van de uitkering een gesprek en een vervolggesprek over de leefomstandigheden. Doel van die gesprekken is om na te gaan wat de re-integratiemogelijkheden zijn. Het uitgangspunt hierbij is dat iemand die een uitkering ontvangt een bijdrage naar vermogen levert. Dit is dus maatwerk. Een gemeente ontvangt middelen om mensen uit de bijstandsregelingen te begeleiden naar werk. Een gemeente ontvangt ook middelen voor mensen met een indicatie voor een sociale werkvoorziening (SW). Samen wordt dit het participatiebudget genoemd.

Het deel wat de gemeente krijgt voor mensen met een SW-indicatie is ervoor om deze mensen te kunnen laten werken. Deze kosten worden volledig vergoed door het Rijk en moeten daar ook voor worden gebruikt. Dit geld gaat daarom één op één 6

De uitvoering van de Participatiewet valt onder taakveld inkomensregelingen.

29

door naar de Diamant-groep. Deze doorbetaling is volgens, in overeenstemming met de afspraak binnen de gemeenschappelijke regeling Diamant-groep. De Diamant-groep is ons ontwikkel- en werkbedrijf (voorheen sociale werkvoorziening). Het deel wat overblijft is om de mensen die onder de Participatiewet vallen, die geen SW-indicatie hebben, te begeleiden naar werk. Dit noemen we in dit onderzoek het re-integratiebudget. In de gemeente Goirle maken we gebruik van een aantal re-integratievoorzieningen zoals de samenwerking het werkgeversservicepunt (WSP), een jongerenregisseur (vanaf 2023 voor min 12 uur per week), de Diamant-groep en het Leerwerkloket. Waar nodig zetten we re-integratievoorzieningen in op casusniveau. Vanaf 2023 stoppen we in Goirle met het DVO met Tilburg en komt er een jongerenregisseur in dienst voor minimaal 24 uur voor Goirle en Hilvarenbeek. Deze uitbreiding kost Goirle niet meer geld. De gemeente Goirle heeft een gemeenschappelijke regeling met de Diamant-groep. Een van de kosten die drukken op het re-integratiebudget zijn de begeleidingskosten aan de Diamant-groep voor de tijdelijke participatiebanen en beschut werk. Het idee met de invoering van de Participatiewet was dat voor bijstandsgerechtigden met een tijdelijke participatiebaan een baan gecreëerd zou worden bij een ‘reguliere’ werkgever, maar in de praktijk zien we dat het niet altijd zo werkt.

Dit leidt voor de gemeente tot structurele kosten, namelijk de begeleidingsvergoeding aan de Diamant-groep. We kiezen ervoor om deze mensen aan het werk te houden, omdat de verwachting is dat de kosten op de lange termijn lager zijn voor de gemeente als deze mensen aan het werk blijven. De begeleidingskosten voor structurele banen bij de Diamant-groep drukken wel op het re-integratiebudget, waardoor we dit minder flexibel kunnen inzetten.

5.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten In onderstaande tabel staat een overzicht van het buigbudget7 per gemeente, gespecificeerd in uitgaven en inkomsten, het resultaat (overschot of tekortkomt voor rekening van de gemeente), het gemiddelde aantal uitkeringen per gemeente en het percentage bijstandsgerechtigden op het totaal aantal inwoners. In deze tabel passen we geen kleuren toe, omdat het Rijk het buigbudget per gemeente niets zegt over de prestaties in 2021. Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse

Buigbudget ontvangen van het Rijk (inkomsten)

€ 4.382.000

€ 4.665.065

€ 6.639.919

€ 5.118.300

€ 5.118.300

Buigbudget uitgaven

€ 4.593.000

€ 4.947.746

€ 6.143.228

€ 4.649.000

€ 4.649.000

Resultaat buigbudget

€ -221.000

€ -282.681

€ 496.691

€ 468.418

€ 468.418

292

344

392

302

302

1,22%

1,33%

1,47%

0,93%

0,93%

Gemiddeld aantal uitkeringen Percentage bijstandsgerechtigden van het totaal aantal inwoners

De bovenstaande tabel geeft een beeld van de aantallen en financiën van de gemeenten. Een financiële vergelijking op basis van het buigbudget is niet te maken. Het buigbudget is door het 7

Buigbudget: gemeenten ontvangen jaarlijks een budget van het Rijk om de uitkeringen mee te kunnen betalen.

30

ministerie van SZW voor gemeenten tot 40.000 inwoners gebaseerd op een objectief verdeelmodel en historische uitkeringslasten. Het model berekent de objectieve kans dat een huishouden afhankelijk is van een bijstandsuitkering, daarnaast hanteert het model de historische uitkeringslasten. Het buigbudget gaat uit van de cijfers van 2 jaar geleden, dit betekent dat de cijfers uit 2021 zijn gebaseerd op 2019. Dit maakt een vergelijking tussen de gemeenten erg lastig. De gemeente Goirle en Dongen hebben een negatief resultaat op het buigbudget en de andere gemeenten houden hierop over. Er zijn verschillende indicatoren die het Rijk toepast voor het buigbudget. Hierdoor ontstaat een tekort of overschot op het budget, het kan zijn dat een gemeente meer heeft ingezet op re-integratie, in het verleden een hogere uitkeringslast had, een fluctuerende instroom had. 5.2.2 Bijzondere bijstand In de vergelijking is aan iedere gemeente gevraagd, de hoogste kosten te benoemen. Hiervoor is gekozen, omdat iedere gemeente een eigen systematiek heeft opgebouwd en vergelijken op detailniveau niet mogelijk is. De kosten bijzondere bijstand voor bewindvoering en inrichting zijn bij iedere gemeente het hoogst. Onderstaande tabel geeft de uitgaven bijzondere bijstand bewindvoering en inrichting weer. Goirle Bewindvoering Bedrag per inwoner Kosten voor inrichting Bedrag per inwoner

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse

€ 133.316

€ 224.939

€ 151.545

€ 56.310

€ 5,55

€ 8,47

€ 4,66

€ 2,44

€ 28.081

€ 134.082

€ 149.444

€ 80.220

€ 0,50

€ 5,05

€ 4,60

€ 3,49

De kosten voor bewindvoering (46,6% van het totaal) en inrichting (9,8% van het totaal) zijn voor de gemeente Goirle de hoogste kosten in bijzondere bijstand. De gemeente Goirle geeft per inwoner € 6,05 uit voor bijzondere bijstandskosten bewindvoering en inrichting en staat hiermee bijna onderaan. De gemeente Lisse heeft de laagste kosten per inwoner. Gemeente Gilze en Rijen De uitgaven bijzondere bijstand voor bewindvoering zijn in de gemeente Gilze en Rijen het hoogst. Ondanks dat de gemeente Gilze en Rijen een inkomensgrens van 110% van de geldende bijstandsnorm toepast. Een mogelijke verklaring voor de hogere uitgaven van de gemeente Gilze en Rijen is dat zij ruimhartiger toekennen én zij ook procentueel meer huishoudens hebben die een inkomen hebben tot 120% van het sociaal minimum (6,3% t.o.v. 5,5%, zie demografische analyse). Gemeente Oisterwijk De norm voor de bijzondere bijstand is in Oisterwijk 120% van geldende bijstandsnorm, net zoals in de gemeente Goirle. In de gemeente Oisterwijk geven ze net iets minder uit aan kosten bewindvoering, maar wel meer aan kosten voor inrichting. Dit suggereert dat ze in de gemeente Oisterwijk ruimhartiger bijzondere bijstand voor inrichtingskosten toekennen dan in de gemeente Goirle. Gemeente Lisse De gemeente Lisse heeft een eigen budgetbeheerder in dienst, hierdoor zijn de kosten voor bewindvoering laag.

De gemeente Goirle werkt samen met de kredietbank, inwoners kunnen via deze instelling gebruik maken van budgetbeheer. Het voordeel van een eigen (of in een samenwerkingsverband) budgetbeheerder in dienst hebben, is dat je dichter bij de inwoner en uitvoering staat waardoor je een inwoner eerder in beeld hebt. De inrichtingskosten van de gemeente Goirle zijn lager dan gemeente Lisse. Dit komt waarschijnlijk omdat de gemeente Lisse de kosten voor

31

inrichting aan de inwoner beschikbaar stelt zonder lening. De gemeente Goirle verstrekt inrichtingskosten als lening aan haar inwoners. Dit is mogelijk een oorzaak van het verschil. 5.2.3 Re-integratie Het re-integratiebudget stelt het Rijk jaarlijks vast en de gemeente Goirle heeft € 283.000 voor reintegratie ingezet. Onderstaande tabel laat per gemeente de totale re-integratie uitgaven zien, het aantal sociale werkvoorziening (SW) indicaties, tijdelijke participatiebanen, het aantal beschutte werkplekken en de taakstelling8 die het Rijk heeft opgelegd. Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse € 677.633

€ 283.000

-

€ 610.000

€ 478.522

Aantal SW-indicaties

93

60

67

154

Aantal tijdelijke participatiebaan Aantal beschut werk (fte) Taakstelling beschut werk

27

8

4

31

-

6,7 10

5,3 7

5,2 7

5 13

8

Uitgaven re-integratie (zonder kosten SW-indicaties)

In de tabel is te zien dat het aantal SW-indicaties, het aantal tijdelijke participatiebanen en de taakstelling beschut werk hoog zijn in de gemeente Goirle ten opzichte van de andere gemeenten. Dit komt omdat in de gemeenschappelijke regeling de afspraak gemaakt is voor iedere drie SMW’er die uitstroomt, stroom één tijdelijke participatiebaan in. De begeleidingskosten voor mensen met een tijdelijke participatiebaan en beschut werk zijn hoog. Het is dus logisch dat de gemeente Goirle meer uitgeeft aan deze doelgroep dan de vergelijkingsgemeenten. Dit betekent dat er een kleiner deel van het budget overblijft voor de doelgroep die niet onder een van deze twee regelingen valt. Gemeente Dongen Er is geen gesprek geweest met de gemeente Dongen en ook zijn geen financiële gegevens aangeleverd waardoor we de vergelijking met deze gemeente niet kunnen maken. Wel weten we dat, net zoals de gemeente Goirle, de gemeente Dongen aangesloten is bij de Diamant-groep. Gemeente Gilze en Rijen De gemeente Gilze en Rijen hanteert hetzelfde uitgangspunt in hun re-integratiebeleid als de gemeente Goirle. Met iedere bijstandsgerechtigde wordt gekeken wat de re-integratiemogelijkheden zijn en eenieder levert een bijdrage naar vermogen. Werk wordt gezien als de beste zorg.

Net als Goirle heeft de gemeente Gilze en Rijen een gemeenschappelijke regeling met de Diamantgroep, werken ze samen met het WSP, zetten zij maatwerk in en zijn ze aangesloten bij het Leerwerkloket. Buiten deze re-integratievoorzieningen beschikt de gemeente Gilze en Rijen nog over andere voorzieningen, zoals de lokale groeituin, het traject Talent2work en Workin voor jobcarving en jobcoaching. De groeituin is een activeringstraject waar bijstandsgerechtigden naartoe kunnen en onderzoek toont aan dat de dit een indirecte bijdrage levert aan de uitstroom van de uitkering. Talent2Work is een project waarin de gemeente, werkgevers en werkzoekenden samenwerken om zoveel mogelijk mensen met een uitkering te laten uitstromen naar werk. Workin voor jobcarving, dit is een baan creëren voor mensen met een beperking. 8

Taakstelling: De taakstelling is het aantal beschutte werkplekken dat een gemeente in dat jaar moet inrichten wat opgelegd is door het Rijk.

32

Daarnaast is een jongerenregisseur fulltime actief in de gemeente. In vergelijking met de gemeente Goirle heeft de gemeente Gilze en Rijen een breed aanbod aan reintegratievoorzieningen, wordt een ruim budget ingezet op het re-integreren van bijstandsgerechtigden en jongerenregisseur. De gemeente Gilze en Rijen monitort de uitvoering van de re-integratie ieder kwartaal. Hiermee bewaken zij de voortgang van effecten en spelen in op ontwikkelingen die zij in de monitor constateren. De monitor bespreken zij met de medewerkers in de uitvoering en de beleidsmedewerkers. Dit levert hun op dat iedereen op de hoogte is van de doelstellingen, of ingezette activiteiten effect hebben en kunnen waar nodig inzetten op bepaalde trends. In de gemeente Goirle zijn we in het beginstadium met het ontwikkelen van een monitor. De eerste resultaten zijn gedeeld aan de gemeenteraad. Om dit verder te bouwen is specialistische kennis nodig. Gemeente Oisterwijk De gemeente Oisterwijk hanteert hetzelfde uitgangspunt in hun re-integratiebeleid als de gemeente Goirle. Iedere uitkeringsgerechtigde levert een bijdrage naar vermogen en krijgt periodiek een gesprek met een consulent. De bijstandsgerechtigden zijn dus in beeld. De gemeente Oisterwijk is aangesloten bij het sociaal werkbedrijf WSD. Zij werken op dezelfde manier samen met de WSD als wij met de Diamant-groep.

De gemeente Oisterwijk heeft net zoals de gemeente Goirle ook een jongerenregisseur (8 uur, vanaf 2023 voor Goirle en Hilvarenbeek samen voor 24 uur) in dienst, is aangesloten bij het leerwerkloket en WSP en biedt maattrajecten aan voor bijstandsgerechtigden waar nodig. Ook kunnen bijstandsgerechtigden gebruik maken van Mentorhulp. Deze organisatie biedt zorg en ondersteuning bij hulpvragen rondom wonen, werk, zorg en welzijn. De gemeente Oisterwijk is positief over de resultaten die mentorhulp laat zien.

5.3 Wat valt op? •

Uit de demografische analyse blijkt dat het aantal huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum van ten minste één jaar in Goirle 9,1 % is. Dit is ongeveer gelijk met de gemeente Lisse en Dongen, maar lager dan de gemeente Gilze en Rijen en gemeente Oisterwijk.

•

De gemeente Goirle en de gemeente Dongen hebben beide een tekort op hun buigbudget in 2021. Een eenduidige verklaring hiervoor kan niet gegeven worden, landelijk is er kritiek op de verdeelsystematiek en gemeenten pleiten ervoor dat zij de kosten die ze maken ook gedekt krijgen vanuit het buigbudget.

•

Het percentage uitkeringen in de gemeente Gilze en Rijen en Dongen is hoger dan in gemeente Goirle. In Gilze en Rijen heeft 1,48% van de inwoners een uitkering, in Dongen 1,33% van de inwoners en in Goirle heeft 1,22% van de inwoners een uitkering.

•

De gemeente Gilze en Rijen hanteert een inkomensgrens van 110% van de geldende bijstandsnorm. Op basis van de verzamelde informatie zien we dat de uitgaven bijzondere bijstand per inwoner voor kosten bewindvoering en inrichting van Gilze en Rijen niet lager zijn.

•

De kosten voor bewindvoering zijn in Goirle in vergelijking met Gilze en Rijen lager, maar hoger in vergelijking met de gemeente Oisterwijk en gemeente Lisse. Voornamelijk de gemeente Lisse geeft veel minder uit aan kosten voor bewindvoering dan de andere gemeenten.

•

De bijzondere bijstand kosten voor inrichting zijn in de gemeente Goirle het laagst. 33

•

De uitgaven re-integratie (zonder WSW uitgaven) in de gemeente Goirle zijn lager ten opzichte van de andere gemeenten. Voornamelijk de gemeente Gilze en Rijen geeft meer uit op het gebied van re-integratie. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat het uitkeringsbestand in Goirle in verhouding hoger is, waardoor een kleiner deel van het buigbudget overblijft.

•

Het aandeel SW-indicaties in de gemeente Goirle is hoger in vergelijking met de regiogemeenten Diamant-groep (dus niet Oisterwijk). Dit heeft invloed op het aantal plaatsingen tijdelijke participatiebanen en de bijbehorende kosten. De afspraak die gemaakt is met de gemeenschappelijke regeling is: voor iedere drie SMW’ers die uitstromen (vanwege bijv. pensioen), stroomt één tijdelijke participatiebaan in.

•

De gemeente Gilze en Rijen maakt ieder kwartaal een managementrapportage wat ze inzicht geeft in de uitvoering, effecten en trends binnen de Participatiewet.

•

De gemeente Gilze en Rijen heeft een activeringstraject die de andere gemeenten niet hebben. De Groeituin heet dit traject en onderzoek toont aan dat dit indirect een bijdrage levert aan de uitstroom van bijstandsgerechtigden.

•

De gemeente Gilze en Rijen heeft een jongerenregisseur in dienst voor 36 uur per week en de gemeente Goirle en Oisterwijk 8 uur per week. Vanaf 2023 start er een jongerenregisseur voor Goirle en Hilvarenbeek voor 24 uur (voor hetzelfde budget).

5.4 Aanbevelingen •

De bijzondere bijstand voor bewindvoering is hoog. Op basis van dit onderzoek blijkt de gemeente Lisse aanzienlijk lagere bewindvoeringskosten te hebben. De gemeente Goirle kan een pilot starten om in GHO-verband (of zelfstandig) de mogelijkheden voor budgetbeheer te onderzoeken.

•

De inkomensgrens voor bijzondere bijstand verlagen van 120% naar 100% en onderzoeken welk effect dit voor onze inwoners heeft.

•

Meer investeren op re-integratie van bijstandsgerechtigden en onderzoeken of een eigen activeringstraject (al dan niet in combinatie met een poortprogramma) opgezet kan worden. En meer trajecten inzetten met specialistische hulp (voorbeeld gericht op psychische hulp of sporten).

•

Meer grip krijgen op de uitvoering van de Participatiewet door monitoring. Een monitor inrichten die het mogelijk maakt om rapportages te creëren wat er binnen de Participatiewet gebeurt. Een belangrijk punt hierbij is dat de uitvoering hierin meegenomen wordt.

34

6. Wet gemeentelijke schuldhulpverlening9 De wet gemeentelijke schulphulpverlening is een wettelijke taak van iedere gemeente. In dit hoofdstuk vergelijken wij de manier waarop de gemeenten Dongen, Oisterwijk, Gilze en Rijen en Lisse hier invulling aan geven. Niet iedere gemeente heeft aan het volledige onderzoek deelgenomen, daarom is niet alles met elkaar vergeleken.

6.1 Beleid De gemeente is wettelijk verplicht om inwoners en ondernemers (sinds 2021) met schulden te helpen. Dit is vastgelegd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). De Wgs heeft een tal basisvoorwaarden gesteld, maar het kader waarbinnen gemeenten de schuldhulpverlening zelf kunnen vormgeven is ruim. Het beleid voor schuldhulpverlening is vastgelegd in de Nota Meedoen makkelijk maken 2020-2023. In de gemeente Goirle bieden we via de Kredietbank Nederland, voor particulieren en ondernemers, een integraal hulpverleningspakket aan. Voor ondernemers bieden we ook financiële hulp via Overrood. Daarnaast zetten we in op een aantal preventieactiviteiten zoals het zomerpretpakket voor kinderen, het uitgiftepunt van de voedselbank in Goirle en de formulierenbrigade. De taak vroegsignalering voeren wij als gemeente zelf uit, we hebben een casemanager vroegsignalering die 19 uur per week besteedt aan deze taak. In Goirle is gekozen voor een outreachende aanpak waarbij we op huisbezoek gaan bij signalen die een grote voorspellende waarde van financiële problemen hebben. Uit de evaluatie blijkt dat de outreachende aanpak werkt. Het lukt om inwoners met beginnende financiële problemen eerder te bereiken en in de meeste gevallen om met ze in gesprek te komen.

6.2 Afwijkingen met andere gemeenten In onderstaande tabel staat wat iedere gemeente in totaal uitgeeft aan schuldhulpverlening, aan aanbieders schuldhulpverlening (Kredietbank of Plangroep) en de uitgaven voor vroegsignalering. Ook zijn de kosten per inwoner schuldhulpverlening en vroegsignalering gepresenteerd. Goirle Uitgaven Kredietbank/ Plangroep Uitgaven per inwoner Kredietbank/ Plangroep Vroegsignalering Uitgaven per inwoner vroegsignalering

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

€ 122.000

€ 112.000

€ 100.000

€ 5,09

€ 4,22

€ 3,08

€ 47.932

€ 67.000

€ 100.000

€ 1,99

€ 2,52

€ 3,08

Lisse

Gemeente Goirle De gemeente Goirle heeft alle taken van schuldhulpverlening bij de Kredietbank belegd. Zij leveren een integraal hulppakket met advisering voor schuldsanering, budgetcoaching, budgetbeheer en schuldhulpverlening. De totale kosten hiervoor zijn € 122.000. Gemeente Gilze en Rijen Het beleid voor schuldhulpverlening voor de gemeente Gilze en Rijen is vastgelegd in het beleidsplan Schuldhulpverlening 2022-2025. De gemeente Gilze en Rijen belegt alle taken op het gebied van 9

De uitvoering van de wet gemeentelijke schuldhulpverlening valt onder taakveld Maatwerkdienstverlening 18+.

35

schuldhulpverlening bij de Plangroep. Dit komt overeen met Goirle. De kosten voor schuldhulpverlening zijn € 112.000, dit is lager dan de uitgaven van de gemeente Goirle en worden veroorzaakt doordat de Plangroep in 2021 niet alle diensten heeft geleverd. Komende jaren zullen de uitgaven voor de gemeente Gilze en Rijen toenemen door het wegwerken van achterstanden. Vanaf 1 januari 2023 gaat de gemeente Gilze en Rijen over naar de Kredietbank, net als de gemeente Goirle. De gemeente Gilze en Rijen biedt in het kader van schuldhulpverlening ook het volgende aan: • R-Newt (jongerenwerk) ondersteuning en voorlichting aan jongeren over financiële zaken en de ontwikkeling van financiële vaardigheden. • Het Budgetcafé, hier kunnen inwoners op een laagdrempelige manier terecht met allerlei vragen over geldzaken. Denk hierbij aan het invullen van formulieren voor bijzondere bijstand van de gemeente, aanvragen van toeslagen bij de Belastingdienst. Dit is een samenwerking van vrijwilligers en professionals. • Financieel maatje. Een vrijwilliger helpt inwoners als zij langdurig financiële problemen hebben of juist financiële problemen willen voorkomen. • Meedenkers. Zij geven onafhankelijke ondersteuning bij de aanvraag schuldhulpverlening of een schuldhulpverleningstraject. De gemeente Gilze en Rijen heeft ervoor gekozen vroegsignalering te beleggen bij het Vroeg Eropaf team.

In 2021 is met de taak vroegsignalering gestart, maar de aanpak is nog niet geëvalueerd. Het team bestaat uit medewerkers uit het Dorpsteam met financiële kennis en met een maatschappelijk werk achtergrond. In de gemeente Gilze en Rijen werkt met een outreachende aanpak. De gemeente Goirle heeft net als de gemeente Gilze en Rijen haar schuldhulpverlening bij 1 partij ondergebracht en ook heeft zij initiatieven in het kader van de schuldhulpverlening zoals het donderdagochtendplein, waar inwoners worden geholpen met vragen rondom taal, digivaardigheden en financiën. Gemeente Oisterwijk Het beleid voor schuldhulpverlening voor de gemeente Oisterwijk is vastgelegd in het beleidsplan Schuldhulpverlening 2022 – 2026. In 2021 is met terugwerkende kracht gebruik gemaakt van dit plan. De gemeente Oisterwijk belegt alle taken van schuldhulpverlening (particulieren en ondernemers) bij de Kredietbank, net zoals de gemeente Goirle. Zij zetten ook financiële hulp aan ondernemers in met Overrood. Het uitgangspunt in de gemeentelijke schuldhulpverlening is om inwoners zo zelfredzaam mogelijk te maken. De gemeente Oisterwijk heeft minder kosten Kredietbank, waarom deze lager zijn dan de kosten die de gemeente Goirle maakt is onduidelijk. De gemeente Oisterwijk heeft ervoor gekozen om de taak vroegsignalering te beleggen bij loket Wegwijs en werken met een outreachende aanpak.

In 2022 is de gemeente Oisterwijk gestart met vroegsignalering. De aanpak is nog niet geëvalueerd, maar zij streven naar een dalende trend in het percentage huishoudens met geregistreerde schulden. Voor de inzet hiervan heeft de gemeente Oisterwijk € 100.000 budget. Het budget is ruim 2 keer zo hoog als dat van de gemeente Goirle.

36

6.3 Wat valt op? •

Het aantal inwoners met schulden is relatief laag in de gemeente Goirle (4%) t.o.v. gemeente Dongen (5,7%), gemeente Gilze en Rijen (6,5%), gemeente Oisterwijk (4,4%) en gemeente Lisse (4,2%). Dit is uit de demografische analyse zichtbaar geworden.

•

De totale uitgaven Kredietbank/Plangroep zijn in Oisterwijk (€ 100.000/ per inwoner € 3,08) en in de gemeente Gilze en Rijen (€ 112.000/ per inwoner € 4,22) lager dan in Goirle (€ 122.000/ per inwoner € 5,09). In de gemeente Gilze en Rijen zijn de uitgaven vertekenend, omdat niet alle zaken werden opgepakt. Het is opvallend dat Oisterwijk € 1 per inwoner minder uitgeeft aan deze taak, terwijl het aantal inwoners met schulden slechts 0,4 procentpunt hoger is.

•

De gemeente Gilze en Rijen heeft in vergelijking met de andere gemeenten een breed aanbod financiële hulpverlening.

•

Het aanbod voor ondernemers is in de gemeente Gilze en Rijen, Oisterwijk en Goirle hetzelfde. Het aantal ondernemers met schulden die bekend zijn bij Kredietbank en Overrood zijn gelijk.

•

Het budget voor vroegsignalering is in de gemeente Goirle het laagst. De andere gemeenten hebben 1,5 -2 keer zoveel budget, de gemeente Gilze en Rijen € 67.000 en de gemeente Oisterwijk € 100.000. In iedere gemeente speelt het voorliggend veld een belangrijke rol bij het uitvoeren van de taak vroegsignalering en alle gemeenten hanteren een outreachende aanpak.

•

In 2021 voerde de gemeente Oisterwijk de taak vroegsignalering nog niet uit.

•

De gemeente Oisterwijk en gemeente Gilze en Rijen hebben de aanpak vroegsignalering nog niet geëvalueerd en weten niet of de effecten zijn bereikt. Ondanks dit zijn de budgetten aanzienlijk hoger dan bij de gemeente Goirle. In de gemeente Goirle is een evaluatie geweest en blijkt de inzet van de casemanager effectief te zijn.

6.4 Aanbevelingen •

De samenwerking met het Dorpsteam intensiveren voor schuldhulpverlening door te onderzoeken het donderdagochtendplein en/of inloopspreekuur uitgebreid kan worden met de inzet van vroegsignalering schulden, energiecoaches en schuldhulpverlening. Bij de gemeente Gilze en Rijen ervaren ze dit als een succes om inwoners tijdig te bereiken.

37

7. Voorliggend veld10 In de inleiding van dit rapport staat als kader het jaar 2021 genoemd, alle onderdelen richten zich op dit jaar, alleen het voorliggend veld wijkt hiervan af. In het rapport fase 1a zijn geen uitspraken over het voorliggend veld gemaakt. De gemeente Goirle heeft vanaf 2022 een andere manier van werken in het voorliggend veld en is om deze reden niet in fase 1a behandeld. In fase 1b is het voorliggend veld meegenomen in het onderzoek en is het kader het jaar 2022. Zoals genoemd is de inkoop van algemene voorzieningen in het voorliggend veld per 1 januari 2022 veranderd. We hebben één integrale opdracht met één budget. Op deze wijze krijgen wij inzicht in de resultaten van de geleverde ondersteuning en creëren wij mogelijkheden om goed te sturen op kwaliteit en resultaten. Dit hoofdstuk is geen effectmeting van de nieuwe inkoopopdracht, maar een vergelijking van het voorliggend veld met andere gemeenten. Hoe hebben zij het voorliggend veld ingericht? Hoe sturen zij? En wat levert dat hen op?

7.1 Beleid Een gemeente is verplicht om algemene voorzieningen aan te bieden aan alle inwoners tussen de 0 en 100 jaar, die minder zelfredzaam zijn. De gemeente mag de toegang tot de eerste hulpvraag op haar eigen manier organiseren. De gemeente Goirle heeft een Dorpsteam, die de eerste hulpvragen van de inwoners behandeld. Met het Dorpsteam zet de gemeente Goirle in op preventie, wat een speerpunt in onze Visie Goirle Glanst is. De doelstellingen voor de opdracht voorliggend veld van de gemeente Goirle zijn: 1. Vergroten zelfredzaamheid; 2. Versterken van de kracht van de samenleving; 3. Bevorderen van de maatschappelijke participatie; 4. Verschuiven van maatwerkvoorzieningen naar het voorliggend veld. Uit de beleidsmatige analyse blijkt dat Dongen, Gilze en Rijen en Oisterwijk soortgelijke doelstellingen hebben. Naast de doelstellingen die iedere gemeente voor het voorliggend veld heeft geformuleerd, passen zij leidende principes toe voor de uitvoering van de opdracht voorliggend veld. Uit de analyse blijkt dat Dongen, Gilze en Rijen en Oisterwijk overwegend dezelfde leidende principes als de gemeente Goirle hebben. Het wordt soms anders genoemd, maar het uitgangspunt is hetzelfde. De leidende principes zijn11: • • • • • • • •

Preventie en vroeg signalering Positieve gezondheid Normaliseren Een gepaste wijze van ondersteuning 12 Individuele en collectieve voorzieningen in balans13 Een betere systeembenadering (familiezorg, vanuit het relationele denken en werken) voor het kind en het gezin14 Afschalen naar (financiële) zelfredzaamheid en de sterke basisstructuur Zakelijkheid en grip

10 Het voorliggend veld is onderdeel van meerdere taakvelden. In dit rapport is taakveld 6 sociaal domein het kader. Het voorliggend veld is

onderdeel van taakveld samenkracht en participatie, wijkteams, Wmo voorzieningen en Maatwerkdienstverlening 18+. 11 In bijlage 3 voorliggend veld zijn de leidende principes kort uitgelegd 12 De inwoner moet te allen tijde zo licht als mogelijk en zo dichtbij als mogelijk passende zorg en ondersteuning ontvangen. 13 Er dient een gebalanceerde mix te zijn van individuele en collectieve hulp en lichte ondersteuning in het voorliggend veld. Dit betekent voor Goirle dat hulpvragen méér collectief opgelost moeten worden. 14 Kinderen en jongeren moeten gezond en veilig op kunnen groeien en zich kunnen ontwikkelen tot weerbare, zelfstandige en verantwoordelijke individuen.

38

• • •

Presentie: ‘er zijn’, dichtbij en toegankelijk, er-op-af, kennen en gekend worden. Perspectief vanuit de inwoners. Denkend vanuit de leefwereld van de inwoner

7.1.1 Gemeente Goirle Ambitie voorliggend veld Goirle We willen een voorliggend veld waarin inwoners, vrijwilligers, burgerinitiatieven en aanbieders van professionele diensten op het gebied van ondersteuning, participatie, zorg en welzijn goed samenwerken in netwerken aan een zorgzame en inclusieve samenleving. Het uitgangspunt is daarbij dat mensen zo veel als mogelijk meedoen in de maatschappij, zelfredzaam zijn en dat zij zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. De nadruk ligt op wat mensen zélf kunnen, al dan niet met hulp van mensen uit hun eigen omgeving of met hulp vanuit het voorliggend veld van de gemeente. Pas wanneer mensen hier niet voldoende mee geholpen zijn, komt de vraag of, en zo ja welke, professionele hulp of ondersteuning nodig is. Eén integrale opdracht met één budget De gemeente Goirle heeft ervoor gekozen om de algemene voorzieningen voorliggend veld in te kopen via een aanbesteding. We hebben een inkoopprocedure doorlopen en de opdracht voor de uitvoering van het aanbod van voorzieningen in het voorliggend veld gegund aan ContourdeTwern (CdT) als hoofdaannemer met onderaannemers: IMW Tilburg, MEE de Meent Groep, Stichting Jong, De Wever en Vluchtelingenwerk. Door één integrale opdracht met één budget te gunnen aan één opdrachtnemer, zijn we van mening dat we met die kaders een stevig voorliggend veld aan het organiseren zijn.

De voorwaarden voor de uitvoering van de opdracht voorliggend veld voor 2022-2026 zijn; 1. Inrichten en uitvoeren van de loketfunctie; 2. Uitvoeren van de algemene voorzieningen; (maatschappelijk werk; schoolmaatschappelijk werk; jongerenwerk; dementie consulten; welzijnswerk.) En de volgende opdrachten te coördineren of uitvoeren: in samenwerking met werkgroep opvang statushouders; ondersteuning van statushouders aanbod in het kader van de dementievriendelijke gemeente; combinatiefunctionarissen; het Taalhuis; onafhankelijke cliëntondersteuning; juridische ondersteuning; bemiddeling bij burenruzies; weerbaarheidstrainingen voor jeugd op basisschoolleeftijd. 3. ondersteunen en faciliteren van burgerinitiatieven en vrijwilligers; 4. samenwerken met het netwerk in Goirle en Riel. Dorpsteam Goirle Om de best passende ondersteuning aan inwoners te bieden, is het nodig om integraal samen te werken. In het voorliggend veld van Goirle betekent dat de medewerkers van hoofd- en onderaannemers samenwerken als één team. Zodat er voor inwoners één ingang is voor hun vragen. Dit noemen we het Dorpsteam Goirle. Alles waarvoor inwoners voorheen naar ’t Loket gingen, wordt nu behandeld door het Dorpsteam en ook zaken zoals welzijnswerk, jongerenwerk, gezinsondersteuning, vrijwilligerswerk en hulp bij dementie.

In het Dorpsteam werken medewerkers uit verschillende organisaties samen aan het welzijn van alle inwoners om de maatschappelijke opgaven en effecten te bereiken. 39

7.1.2 Gemeente Dongen Gemeente Dongen maakt momenteel een kanteling naar Dorpsteams, vanuit het gedachtegoed meer gericht op eigen kracht en vanuit normalisatie. Daarmee willen ze onder andere een afvlakking in de uitgaven van dure maatwerkvoorzieningen realiseren. Per 1 januari 2022 heeft Dongen een overeenkomst met IMW (penvoerder) ContourdeTwern, MEE en Stichting Welzijn Ouderen. Maatschappelijke opgaven staan beschreven en deze vormen de basis voor het werkplan. Jaarlijks specificeert de opdrachtnemer de invulling van deze diensten nader in een werkplan en legt dat ter accordering voor aan de opdrachtgever. Er is een manager vanuit IMW die het Dorpsteam aanstuurt. Grip op uitgaven binnen het voorliggend veld De budgetten liggen voor een aantal jaren vast, maar IMW als penvoerder heeft na ruim een halfjaar volgens het nieuwe contract te werken namens alle partijen een budgetaanvraag voor 2023 gedaan. Door de toename van hulpvragen en onvoldoende middelen voor vernieuwing en verbetering. De gemeente Dongen gaat (na positieve besluitvorming door de raad) een aparte opdracht aan de 4 partners geven voor het oprichten en uitvoeren van een Dorpsteam. Het begrip grip op uitgaven is relatief. 7.1.3 Gemeente Gilze en Rijen De ABG-gemeenten hebben onlangs een nieuw subsidiekader vastgesteld voor het voorliggend veld.

Voor dit rapport zijn de speerpunten van Gilze en Rijen hieruit gefilterd. Subsidiekader Het voorliggend veld wordt in Gilze en Rijen het samenwerkingsverband basisondersteuning genoemd. ContourdeTwern, heeft samen met MEE, IMW en VIPvoorelkaar (vrijwilligersorganisatie) één subsidieaanvraag voor de basisondersteuning. De gemeente gaat met het samenwerkingsverband in gesprek om samen de subsidieafspraken verder uit te werken, zowel inhoudelijke als organisatorische thema’s. In Gilze en Rijen zijn maatschappelijke initiatieven zoals de voedselbank en de weggeefhoek sterk verankerd. Het vrijwilligerspunt is een waardevolle en logische toevoeging aan het samenwerkingsverband. In Gilze en Rijen hebben ze een sociaal online platform (onsgilzerijen.nl) waardoor partijen en initiatieven elkaar goed weten te vinden. Uitgangspunt van Gilze en Rijen is dat iedereen moet kunnen meedoen. Voor iedere inwoner betekent dit: prettig wonen, zodat elke inwoner woont op een manier die bij hem/haar past en op een plaats waar hij/zij zich thuis voelt. Het betekent ook dat inwoners zich voor elkaar inzetten. Dorpsteam governance Gilze en Rijen heeft één subsidierelatie met het Dorpsteam: met de gemandateerd opdrachtnemer vanuit de vier maatschappelijke organisaties, zoals eerder genoemd, leggen ze deze rol bij ContourdeTwern.

Met deze gemandateerd opdrachtnemer worden bindende afspraken gemaakt over de opgave, de scope van de opdracht, de middelen en de randvoorwaarden over en weer. Daarmee heeft de ambtelijke organisatie en de verantwoordelijk wethouder(s) slechts twee gesprekspartners: de integraal Dorpsteammanager en de directeur-bestuurder die namens de vier organisaties optreedt als gemandateerd opdrachtnemer. Wijze van monitoring en verantwoording Gilze en Rijen verleent subsidies om te faciliteren dat de inwoners naar vermogen mee kunnen doen. Om te weten of dat ook lukt hebben ze een aantal centrale vragen in de monitoring en verantwoording opgenomen: doet de basisondersteuning de goede dingen en doet de basisondersteuning de dingen goed?

40

Ze vragen het samenwerkingsverband om in hun subsidieaanvraag een voorstel te doen voor indicatoren, aan de hand waarvan ze het effect van de basisondersteuning op de doelstellingen kunnen meten met aandacht voor de volgende 5 aspecten: o kwantiteit (waaronder bereik); o kwaliteit (waaronder klantervaringen, toepassen leidende principes); o maatschappelijk effect (op de verschillende leefgebieden); o financieel effect (o.a. kosten en baten); o voortgang realisatie ontwikkelopgave (output). Gezamenlijk werken ze de monitoring vervolgens verder uit als onderdeel van de meerjarige subsidieovereenkomst. Ze rekenen niet af op resultaten, wanneer die niet volledig beïnvloedbaar zijn door de basisondersteuning. Bij de subsidievaststelling wordt dus rekening gehouden met de beïnvloedbaarheid van resultaten en gaan ze uit van een inspanningsverplichting. Daarnaast gebruiken ze de monitoring om van te leren en om bij te sturen. Financiële kaders Voor de basisondersteuning zijn subsidieplafonds vastgesteld. Het subsidieplafond past de gemeente Gilze en Rijen aan als de keuzes leiden tot andere verwachtingen ten aanzien van de basisondersteuning. Bijvoorbeeld meer individuele hulpverlening dan collectieve hulpverlening. Als de subsidie (deels) niet is besteed, kan de gemeente deze terugvorderen.

7.1.4 Gemeente Oisterwijk Basisstructuur Het voorliggend veld binnen de gemeente Oisterwijk wordt aangeduid als de Basisstructuur. Preventie en lichte voorliggende ondersteuning valt hieronder. De basis van het werk wordt gevormd door wijkgericht werken van verschillende sociaal werkers en vrijwilligers. De ondersteuning in de basisstructuur wordt voor het grootste deel gesubsidieerd. Sturen op afvlakking van de uitgaven De gemeente Oisterwijk heeft een Strijdplan Sociaal Domein opgesteld. Dat is een pakket aan maatregelen waarmee zij sturen op een afvlakking van de uitgaven binnen het sociaal domein. Een onderdeel hiervan is dat Oisterwijk vindt dat bepaalde ondersteuning (licht) door voorliggende voorzieningen moet geboden worden. Ze blijven hulp en ondersteuning bieden aan mensen die dat nodig hebben, maar sturen sterker op wat mensen zelf kunnen (en hun eigen verantwoordelijkheid daarin) al dan niet met behulp van hun omgeving en wat beschikbaar is in de basisstructuur. In 2022 hebben ze een monitor gemaakt. Daarin zien zij dat: • de begroting van het voorliggend veld vrij stabiel rond de 3,5 miljoen euro schommelt; • de realisatie soms lager ligt dan begroot. Deze onderbesteding is niet structureel.

Omdat ze ervan uitgaan dat preventie en laagdrempelige ondersteuning uiteindelijk zwaardere en duurdere voorzieningen voorkomt, wordt de begroting niet aangepast, maar het subsidiebeleid. Zodat subsidies nog beter ingezet kunnen worden om beleidsdoelen te behalen. Het voornemen van de gemeente Oisterwijk is om in 2023 het subsidiebeleid te herzien; • ze in de eerste maanden van 2022 minder hulpvragen hebben dan in 2021. De oorzaak hiervan is niet bekend; • in 2021 door Loket Wegwijs Oisterwijk 2.166 inwonersvragen zijn behandeld. Ongeveer bij de helft van deze vragen (1.075) werd samen met inwoners gezocht naar een oplossing voor deze hulpvraag. Hierbij is in 432 gevallen een oplossing gevonden in zelf- of samenredzaamheid.

41

7.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten 7.2.1 Toeleiding voorliggend veld Dorpsteam Goirle In het voorliggend veld van de gemeente Goirle werken de medewerkers van hoofd- en onderaannemers samen als één team. Zodat er voor inwoners één ingang is voor hun vragen. Dit team is op 1 juli 2022 gelanceerd met de naam Dorpsteam Goirle. Alles waarvoor inwoners voorheen naar ’t Loket gingen, wordt nu behandeld door het Dorpsteam. Toeleiding naar maatwerkvoorzieningen gaat via de gemeente. Het Dorpsteam bestaat uit verschillende organisaties en samen werken zij aan het welzijn van alle inwoners om de maatschappelijke opgaven en effecten te bereiken. Het Dorpsteam is niet bevoegd om beschikkingen af te geven en heeft onder ander de taak preventie. Zij bieden algemene voorzieningen zodat een beroep op een maatwerktraject binnen de Jeugdwet, Wmo of Participatiewet onnodig is. 7.2.2 Kosten en voorzieningen van het voorliggend veld? We hebben een vergelijking gemaakt met hoe iedere gemeente het voorliggend veld financieren. •

De gemeente Goirle heeft een lumpsum financiering van € 2.280.000 voor het voorliggend veld en daarnaast nog losse subsidies voor andere onderdelen binnen het sociaal domein zoals onderwijsachterstand beleid, scouting, KBO, EHBO, jeugdvakantiewerk, Bibliotheek en Cultuur.

•

Gemeente Dongen geeft € 1.294.640 uit aan het voorliggend veld. Dit geeft echter geen volledig beeld. Naast de vier gecontracteerde partijen zijn er nog andere partijen actief in Dongen. Zo is er een inloopvoorziening voor kwetsbare inwoners, waar ze nog eens € 102.000 aan uitgeven. Dat komt nog boven op het genoemde bedrag. Daarnaast heeft Dongen een voorziening die inwoners helpt bij het vinden van een sociale huurwoning. Dit is de enige gemeente die wonen specifiek heeft genoemd in het voorliggend veld.

•

De gemeente Gilze en Rijen stelde in 2021 een subsidie van € 1.640.000 beschikbaar voor het voorliggend veld en hebben hiervoor een gemandateerd opdrachtnemer ContourdeTwern.

•

Het bedrag van € 3.500.000 dat de gemeente Oisterwijk uitgeeft aan het voorliggend veld is voor de gehele basisstructuur van in totaal 60 subsidiepartners waaronder MEE, KBO (ouderenbond), culturele instellingen en de bibliotheek. De grootste partijen, MEE en Fahrent, zijn samen goed voor € 1.500.000.

7.2.3 Welke partijen werken samen in het voorliggend veld? We hebben een vergelijking gemaakt welke partijen bij de verschillende gemeenten het voorliggend veld vormen. Wat opvalt is dat VIPvoorelkaar het vrijwilligerspunt in Gilze en Rijen en Stichting Welzijn Ouderen in Dongen ook een contractpartner zijn in het voorliggend veld. In Goirle hebben we het Dorpsteam als voorliggend veld. Het Dorpsteam is een integrale samenwerking van verschillende organisaties, er wordt ook veel samengewerkt met vrijwilligers.

42

7.3 Wat valt op?

15

•

De gemeente Oisterwijk stuurt het loket Wegwijs aan, met de gedachte dat de degene die iets te zeggen heeft over de portemonnee ook iets te zeggen moet hebben over de manier waarop het personeel werkt. In de gemeente Goirle stuurt ContourdeTwern het Dorpsteam aan.

•

In Oisterwijk is het voorliggend heel breed ingericht, daarom geven ze daar fors meer op uit dan de vergelijkbare gemeenten. Oisterwijk heeft één basisstructuur Sociaal Domein en daar vallen alle aanbieders onder van groot tot klein. Bijvoorbeeld MEE, Fahrent, KBO, EHBO, MEE, Cultuur, harmonievereniging, bibliotheek, sportverenigingen (exclusief accommodaties) Onderwijsachterstanden, taalschool.

•

Goirle heeft een lumpsum financiering voor het voorliggend veld en daarnaast nog losse subsidies voor andere onderdelen binnen het sociaal domein zoals onderwijsachterstand beleid, scouting, KBO, EHBO, jeugdvakantiewerk, Bibliotheek, Cultuur etc.

•

In Gilze en Rijen draait het vrijwilligerspunt VIPvoorelkaar volledig op vrijwilligers. Zij krijgen hiervoor wel subsidie van de gemeente.

•

Goirle heeft met de huidige constructie van Dorpsteam en gemeente de rol van hulpverlener en dienstverlener. Door het scheiden van deze rollen is de aanpak niet meteen gericht op duur maatwerk, maar wordt er eerder voorliggend een oplossing gezocht.

•

Dongen heeft recent een flinke verbeterslag achter de rug. Dat was een gelijkwaardig proces aan Goirle. Dongen ziet dat partijen in het voorliggend veld beter samenwerken en elkaar versterken.

•

De ABG waar Gilze en Rijen onder valt heeft een grote opgave, namelijk om te werken naar één integrale toegang voor alle inwoners. Dat geld ook fysiek. Opgave is om per 2026, één centrale fysieke ingang te hebben voor alle inwoners van ABG. Er bestaan dan geen losse gemeentekantoren meer omdat de ambtenaren thuis werken.

•

De gemeente Gilze en Rijen heeft in haar voorliggend veld een vrijwilligerspunt. Dit vrijwilligerspunt zet zich in om inwoners te helpen en zet veel vrijwilligers in. De inzet van vrijwilligers in de gemeente Gilze en Rijen via het vrijwilligerspunt is groot. Uit het burgerpeilingrapport en het vitaliteitsrapport van de gemeente Goirle op www.waarstaatjegemeente.nl (cijfers 2019) komt naar voren dat het aandeel inwoners dat vrijwilligerswerk 15 doet onder gemiddeld is. Goirle heeft bovengemiddeld weerbare mensen, ze participeren wel, maar niet zozeer vrijwillig. In de gemeente Goirle wordt het vrijwilligerspunt nu door ContourdeTwern aangestuurd en in de gemeente Gilze en Rijen door een lokale vrijwilligersorganisatie.

•

De gemeente Oisterwijk ziet dat in 2022 gemiddeld 40% van de hulpvragen anders wordt opgelost dan door de inzet van jeugdhulp of Wmo.