Bijlage 1b Rapportage fase 1b Beheersing Sociaal Domein.pdf

Fase 1b Beheersing sociaal domein Onderdeel van het programma grip sociaal domein

1

Voorwoord .............................................................................................................................................. 4 Inleiding ................................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 8 1. Demografische analyse ....................................................................................................................... 9 2. Financiën ........................................................................................................................................... 10 2.1 Afwijking ten opzichte van andere gemeenten .......................................................................... 10 2.1.1 Ontwikkeling afgelopen 4 jaar.............................................................................................. 12 2.1.2 Salarissen en formatie .......................................................................................................... 12 2.2 Wat valt op? ................................................................................................................................ 13 3.

Wet maatschappelijke ondersteuning .............................................................................................. 14 3.1 Beleid Goirle ................................................................................................................................ 14 3.1.1 Huishoudelijke ondersteuning ............................................................................................. 14 3.1.2 Voorzieningen....................................................................................................................... 14 3.1.3 Wmo-begeleiding ................................................................................................................. 15 3.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten ...................................................................... 15 3.2.1 Huishoudelijke ondersteuning ............................................................................................. 15 3.2.2 Voorzieningen....................................................................................................................... 17 3.2.3 Wmo-begeleiding ................................................................................................................. 18 3.3 Wat valt op? ................................................................................................................................

20 3.4 Aanbevelingen ............................................................................................................................. 21 4. Jeugdwet ........................................................................................................................................... 23 4.1 Beleid Goirle ................................................................................................................................ 23 4.1.1 Regionale inkoop .................................................................................................................. 23 4.1.2 Poh ggz jeugd........................................................................................................................ 23 4.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten ...................................................................... 23 4.2.1 Verwijzers ............................................................................................................................. 23 4.2.2 Zorg in Natura (zin) ............................................................................................................... 25 4.2.3 Persoonsgebonden budget (pgb) .........................................................................................

26 4.3 Wat valt op? ................................................................................................................................ 27 4.4 Aanbevelingen ............................................................................................................................. 27 5. Participatiewet .................................................................................................................................. 29 5.1 Beleid Goirle ................................................................................................................................ 29 5.1.1 Uitkering ............................................................................................................................... 29 5.1.2 Bijzondere bijstand ............................................................................................................... 29 5.1.3 Re-integratie ......................................................................................................................... 29 5.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten ...................................................................... 30 5.2.2 Bijzondere bijstand ............................................................................................................... 31 2

5.2.3 Re-integratie ......................................................................................................................... 32 5.3 Wat valt op? ................................................................................................................................ 33 5.4 Aanbevelingen ............................................................................................................................. 34 6. Wet gemeentelijke schuldhulpverlening........................................................................................... 35 6.1 Beleid ........................................................................................................................................... 35 6.2 Afwijkingen met andere gemeenten ........................................................................................... 35 6.3 Wat valt op? ................................................................................................................................ 37 6.4 Aanbevelingen ............................................................................................................................. 37 7. Voorliggend veld................................................................................................................................

38 7.1 Beleid ........................................................................................................................................... 38 7.1.1 Gemeente Goirle .................................................................................................................. 39 7.1.2 Gemeente Dongen ............................................................................................................... 40 7.1.3 Gemeente Gilze en Rijen ...................................................................................................... 40 7.1.4 Gemeente Oisterwijk............................................................................................................ 41 7.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten ...................................................................... 42 7.2.1 Toeleiding voorliggend veld ................................................................................................. 42 7.2.2 Kosten en voorzieningen van het voorliggend veld? ........................................................... 42 7.2.3 Welke partijen werken samen in het voorliggend veld? ...................................................... 42 7.3 Wat valt op? ................................................................................................................................

43 7.4 Aanbevelingen ............................................................................................................................. 44 8. Conclusie ........................................................................................................................................... 45 9. Aanbevelingen op basis van onderzoek ............................................................................................ 48 10. Bijlagen ............................................................................................................................................ 62 Bijlage 1 Wet maatschappelijke ondersteuning .................................................................................... 62 Bijlage 2 Voorliggend veld ..................................................................................................................... 63 Bijlage 3 Begrippenlijst .......................................................................................................................... 65 Bijlage 4 Rapport demografische analyse ............................................................................................. 71 Bijlage 5 De afhankelijkheden tussen de thema’s ................................................................................. 72

3

Voorwoord Goirle heeft doenerige dorpen waar het goed toeven is. We hebben een krachtige samenleving waarin mensen bij elkaar betrokken zijn. Zorgen dat iedereen mee kan doen in die samenleving is een uitdaging waar we samen voor staan. We zien in Goirle dat, net als in veel andere gemeenten van Nederland, de vergrijzing toeneemt, inwoners zich eenzaam voelen, de hulpvraag verandert en de zorgvraag toeneemt. Tegelijkertijd krijgen we minder geld van de Rijksoverheid. Dit zorgt ervoor dat we als gemeente op een andere manier willen kijken naar onze manier van werken en we onze financiële middelen zo effectief mogelijk willen inzetten. We kunnen sociaal en financieel veel bereiken met preventie. Het is voor inwoners fijn als ze problemen kunnen voorkomen en als we samen zorgen dat problemen niet erger worden. Daarmee voorkomen we ook inzet van (duurdere) maatwerkvoorzieningen. Het is een beweging die we gezamenlijk moeten maken. Preventie is een belangrijk uitgangspunt in deze rapportage Fase 1b Beheersing sociaal domein. Hierin vergelijken we onze uitgaven en output met andere gemeenten. We maken inzichtelijk op welke taakvelden we per inwoner meer uitgeven. Op basis van dit inzicht zijn aanbevelingen en de consequenties hiervan geformuleerd. Deze aanbevelingen zijn onderdeel van de set aan knoppen die kan zorgen voor een afvlakking van de uitgaven.

Het is aan het bestuur om hieruit een keuze te maken. Keuzes op basis waarvan het mogelijk wordt en blijft dat we onze inwoners die het echt nodig hebben kunnen (blijven) ondersteunen.

4

Inleiding In 2021 heeft BMC in opdracht van de gemeente Goirle een financiële analyse gemaakt, die onderdeel is van de strategische heroriëntatie. Deze financiële analyse maakt inzichtelijk welke uitgaven de gemeente Goirle heeft en maakt een vergelijking met een aantal andere gemeenten.1 Hieruit blijkt dat de gemeente Goirle in begroting 2021 gemiddeld € 206 per inwoner meer uitgeeft in het sociaal domein. Als gemeente willen we meer duidelijkheid over de oorzaken van dit verschil en daarbij de vraag beantwoorden of we hier iets aan kunnen en willen veranderen. Welke keuzes maken we, welke werkwijze hanteren we en welke output leveren we? Wat is de basis voor onze uitgaven? Wanneer we dit weten kunnen we meer grip krijgen, waardoor sturing beter mogelijk is. De financiële analyse van BMC is uitgevoerd voor taakveld 6, sociaal domein genaamd. In de gemeente Goirle is het sociaal domein breder dan taakveld 6. Onderwijs, sport en cultuur behoort bij onze gemeente ook tot het sociaal domein. In deze rapportage richten wij ons uitsluitend op het taakveld 6, zodat we een vergelijking met andere gemeenten kunnen maken. Iedere gemeente werkt namelijk met taakveld 6 en levert haar informatie op dezelfde manier aan bij het ‘CBS-informatie van derden (IV3)’. Naar aanleiding van de strategische heroriëntatie is het project beheersing sociaal domein gestart.

De opdracht bestaat uit twee fases, fase 1a Inzicht en fase 1b Beheersing (vanaf dit punt fase 1a en fase 1b genoemd). Het college heeft op 10 januari 2022 hiervoor de opdracht vastgesteld. De opdracht is het creëren van inzicht in de financiële situatie van taakveld 6 en heeft de volgende doelen: 1. Inzicht in de financiële structuur/opbouw van CBS IV3 taakveld 6 (inkomsten en uitgaven). 2. Inzicht in de activiteiten per taakveld in het sociaal domein (wat doen we er voor). 3. Het kunnen onderbouwen van de uitgaven met output (aantallen/producten) die gebaseerd is op beschikbare data. 4. Inzicht in de beschikbare data (aantallen/producten) binnen het sociaal domein. 5. Analyse van de data: welke gebruiken we en welke gebruiken we niet en waarom? 6. Inzicht krijgen op welke onderdelen we onvoldoende informatie hebben om goede duiding te kunnen geven van de output. 7. Inzicht in (financiële) afhankelijkheden tussen taakvelden. De doelen 1 tot en met 4 zijn in projectfase 1a gerealiseerd. Met een raadsinformatiebrief 25 mei 2022 en een rapport is de raad geïnformeerd over de uitkomsten. De doelen 5 tot en met 7 zijn in fase 1b gerealiseerd. Deze doelen zijn verweven in het gehele rapport. Voor doel 7 hebben we een visual laten ontwikkelen die afhankelijkheden tussen de taakvelden weergeeft. Deze is in bijlage 5 opgenomen.

In deze fase hebben we onze uitgaven en output met andere gemeenten vergeleken en is inzichtelijk gemaakt op welke taakvelden we per inwoner meer uitgeven. Op basis van dit inzicht zijn aanbevelingen en de consequenties hiervan geformuleerd. Deze aanbevelingen zijn onderdeel van de set aan knoppen, waaruit het bestuur een keuze zal maken, die tot afvlakking van de uitgaven leidt. Plan van aanpak Nadat fase 1a is afgerond en gedeeld met de raad, is gestart met fase 1b. In deze fase is onderscheid gemaakt tussen beleid, demografie en zorg. Op deze drie punten heeft de projectgroep inzichtelijk gemaakt waarin de gemeente Goirle afwijkt ten opzichte van de andere gemeenten. Op basis van dit inzicht zijn aanbevelingen en de consequenties daarvan geformuleerd. Fase 1b stelt kaders om richting te geven aan de uitvoering van beleid, demografie en zorg. Door deze kaders te stellen kan gericht onderzoek uitgevoerd worden. 1

Het rapport van BMC is te raadplegen op www.raad.goirle.nl.

5

Kaders In fase 1b is een vergelijking gemaakt met de gemeenten, Dongen, Gilze en Rijen, Oisterwijk en Lisse. Deze 4 gemeenten zijn bewust gekozen, omdat zij ook in het onderzoek van BMC in 2021 zijn betrokken. De gemeente Lisse is de enige gemeente die niet in de regio ligt en niet is aangesloten bij regionale gemeenschappelijke regelingen in de provincie Noord-Brabant. We focussen ons uitsluitend op taakveld 6, sociaal domein. Dit betekent dat cultuur, sport en onderwijs niet in fase 1b vergeleken worden met andere gemeenten. De focus ligt op Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Participatiewet en de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening. Het voorliggend veld is in deze fase ook meegenomen in de vergelijking met de andere gemeenten. In 2022 is in de regio Hart van Brabant gestart met een regionaal inkooptraject voor Wet maatschappelijke ondersteuning en Jeugdwet. De effecten die deze regionale inkoop met zich meebrengt, hebben wij niet meegenomen in dit onderzoek, omdat deze niet direct zichtbaar zijn en de uitkomsten van dit onderzoek in het programma grip op sociaal domein in 2023 tot uitvoering komen. Van iedere gemeente benaderen we een medewerker die kennis heeft van de Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Participatiewet Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Als blijkt dat deze medewerker of een collega geen of onvoldoende tijd heeft om te helpen, dan ligt de focus op het verzamelen van documentatie die op het internet of bij het CBS, de GGD of de Regio Hart van Brabant over deze gemeente te vinden is. Uit deze documenten halen wij dan de relevante gegevens. Beleid Iedere gemeente heeft kaders waarbinnen zij werken. Dit wordt onder andere met verordeningen en/ of beleidsdocumenten vastgesteld. In het onderdeel beleid is gekeken naar de vastgestelde documenten die de gemeenten hebben voor de Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Participatiewet, Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening en voorliggend veld. De onderzochte documenten geven een beeld van het beleid dat de gemeente toepast. De documenten van de andere gemeenten zijn verkregen via mijnoverheid.nl of rechtstreeks van de betreffende gemeente. Demografie De demografie van een gemeente kan invloed hebben op de uitgaven die een gemeente doet. In het project fase 1b beheersing sociaal domein is een demografische analyse uitgevoerd. De uitkomsten van deze analyse dragen bij aan het verklaren waarom de gemeente Goirle meer uitgeeft in het sociaal domein ten opzichte van andere gemeenten. De demografische analyse is uitgevoerd door een extern bureau, ABF-research.

Zij hebben een vergelijking gemaakt van bevolking, woningvoorraad en arbeidsplaatsen naar diverse kenmerken in de gemeente Goirle en de vier andere gemeenten. Zorg Bij de zorg zijn output gegevens van de verschillende gemeenten vergeleken. Data en cijfers zijn in verhouding gebracht en vervolgens met elkaar vergeleken. De informatie is verzameld door middel van interviews met medewerkers van de betreffende gemeenten. De interviews hebben geleid tot een set aan data en kennis van Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en voorliggend veld van de betreffende gemeente. Met uitzondering van de gemeente Lisse heeft met iedere gemeente een interview plaatsgevonden. Verloop van het onderzoek 6

De vier gemeenten is gevraagd medewerking aan het onderzoek te verlenen, maar niet iedere gemeente heeft prioriteit aan dit onderzoek gegeven. Dit is door diverse omstandigheden veroorzaakt, zoals vacatures, zieke medewerkers of nieuwe medewerkers. Ondanks dit is voldoende informatie verzameld om een gedegen analyse te maken en aanbevelingen te formuleren.

7

Leeswijzer In deze rapportage is de data afkomstig uit het kalenderjaar 2021 of heeft betrekking op dit jaar. Wanneer data uit het kalenderjaar 2022 zijn gebruikt, staat dit expliciet vermeld. De opbouw van de rapportage is gebaseerd op feitelijke informatie en indien nodig is een verwijzing naar de toekomst gemaakt. In ieder hoofdstuk maken we een vergelijking tussen de gemeente Goirle en de gemeenten Dongen, Gilze en Rijen, Oisterwijk en Lisse. Voor de leesbaarheid noemen we gemeente Goirle soms Goirle. Echter bedoelen we hier wel voortdurend de gemeente Goirle, met de dorpen Goirle en Riel. Zo ook voor de gemeente Oisterwijk, die soms Oisterwijk genoemd wordt. We vergelijken deze gemeenten op basis van de output (welke zorg levert een gemeente), het beleid (wat staat er in de verordeningen en beleidsregels), de werkprocessen en de demografie. Hoofdstuk 2 geeft een vergelijking van de uitgaven de gemeente Goirle met de bovengenoemde vier gemeenten binnen taakveld 6, sociaal domein. De financiële gegevens komen van het CBS Informatie voor derden (IV3). Hoofdstuk 3 geeft een vergelijking weer van de output van de gemeente Goirle van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) met de vier bovengenoemde gemeenten. We kijken of we verschillen zien in de uitgaven en of er verschillen zijn in het beleid, de werkprocessen en de resultaten uit het demografische onderzoek.

Hoofdstuk 4 geeft een vergelijking weer van de output van de gemeente Goirle van de Jeugdwet met de vier bovengenoemde gemeenten. We kijken of we verschillen zien in de uitgaven en of er verschillen zijn in het beleid, de werkprocessen en de resultaten uit het demografische onderzoek. Hoofdstuk 5 geeft een vergelijking weer van de output van de gemeente Goirle van de Participatiewet met de vier bovengenoemde gemeenten. We kijken of we verschillen zien in de uitgaven en of er verschillen zijn in het beleid, de werkprocessen en de resultaten uit het demografische onderzoek. Hoofdstuk 6 geeft een vergelijking weer van de output van de gemeente Goirle van de Wet gemeentelijke schulphulpverlening (Wgs) met de vier bovengenoemde gemeenten. We kijken of we verschillen zien in de uitgaven en of er verschillen zijn in het beleid, de werkprocessen en de resultaten uit het demografische onderzoek. Hoofdstuk 7 geeft een vergelijking weer van het voorliggend veld van de gemeente Goirle met de gemeenten Dongen, Gilze en Rijen en Oisterwijk. Gegevens van de gemeente Lisse zijn niet meegenomen. De gegevens in dit hoofdstuk zijn gegevens uit het jaar 2022. De belangrijkste bevindingen uit ieder hoofdstuk vormen samen de conclusie in hoofdstuk 8. Hoofdstuk 9 geeft de aanbevelingen voortkomend uit dit onderzoek weer.

Bij iedere aanbeveling zijn, voor zover mogelijk, de effecten en risico’s voor de inwoners en voor de gemeente benoemd. Legenda tabellen: • In de tabellen zijn de gegevens, zoals inwoneraantal (bron: alle cijfers) en financiële data uit 2021 gebruikt. • De bedragen in de tabellen worden in euro’s weergegeven en zijn afgerond. • De kleur groen in een tabel staat voor best scorende gemeente en rood voor slechtst scorende gemeente. • De pijl in een tabel achter een bedrag betekent dat de gemeente Goirle hoger of lager dan het gemiddelde van de vergelijkbare gemeenten scoort. 8

1. Demografische analyse In de demografische analyse is een vergelijking gemaakt tussen de gemeente Goirle, Dongen, Gilze en Rijen, Oisterwijk en Lisse op bevolking, woningvoorraad en arbeidsplaatsen naar diverse kenmerken. Op basis van deze vergelijking zijn conclusies getrokken. Hieronder benoemen we op hoofdlijnen de bijzonderheden van de gemeente Goirle. In de volgende hoofdstukken presenteren wij informatie uit de demografische analyse van de andere gemeenten. Op basis van de analyse concludeert het bureau dat de gemeente Goirle vrij ‘goed’ scoort en dat negatieve punten niet direct aanleiding zijn om te veronderstellen dat deze de hoge kosten in het sociaal domein veroorzaken. De inwoners van Goirle zijn hoger geschoold dan in de vergelijkbare gemeenten. Dit kan leiden tot hogere kosten, maar dat is niet met zekerheid te zeggen. Een hogere opleiding kan betekenen dat iemand beter in staat is de weg naar het sociaal domein te vinden en weet wat hij van een gemeente kan en mag verwachten. Daarnaast heeft de gemeente Goirle een aanzienlijk hogere percentage tienermoeders en meer jeugdigen t/m 19 jaar. Het hogere aantal tienermoeders en procentueel meer jeugdigen t/m 19 jaar heeft een effect op de uitgaven in de jeugdhulp. Hoe meer jeugdigen, hoe meer kans op jeugdhulpvragen.

De levensverwachting van inwoners in Goirle, het aantal personen van 65 jaar en ouder met een mobiliteitsbeperking en ouderen die drinken is hoger. Goirle heeft procentueel gezien meer personen in de leeftijd van 18 tot en met 64 jaar met een gezichtsbeperking en overgewicht. Deze hogere scores hebben mogelijk effect op de Wet maatschappelijke ondersteuning. Dit kan leiden tot een hoger aantal aanvragen voor de Wet maatschappelijke ondersteuning. De grootte en het inkomen van een huishouden is in de gemeente Goirle hoger dan bij de andere gemeenten. Dit heeft een relatie met de participatie en re-integratie van inwoners. Het aantal inwoners met een migratieachtergrond en de werkgelegenheid in Goirle is lager dan in de andere gemeenten. Dit is ook van invloed op de uitgaven van participatie en re-integratie. De toekomst laat een verwachte bevolkings- en huishoudensontwikkeling zien waarin een beroep op de Wet maatschappelijke ondersteuning toeneemt, door een stijgend aantal ouderen. Tegelijkertijd is de verwachting dat het aantal jongeren in de gemeente afneemt, wat een afnemend beroep op de Jeugdwet kan betekenen. In Goirle verwachten we een sterkere vergrijzing ten opzichte van de andere gemeenten waarmee is vergeleken. Een toenemend aantal ouderen met fysieke of mentale beperking leidt tot een groter beroep op de Wet maatschappelijke ondersteuning.

9

2. Financiën In het hoofdstuk financiën geven wij u inzicht in de cijfers van 2021 per gemeente en maken wij een vergelijking tussen de uitgaven van de gemeenten. De uitgaven per gemeente presenteren wij in tabelvorm. In de tabel staan de uitgaven van taakveld 6, sociaal domein. Iedere gemeente levert haar financiële gegevens bij het CBS Informatie voor derden (IV3) op dezelfde wijze aan. Dit maakt het mogelijk om gemeenten met elkaar te vergelijken. Voor bepaalde zaken (salarissen, formatie, inhuur derden) zijn de gemeenten gevraagd om een toelichting op de cijfers te geven en deze informatie is dan ook meegenomen in de vergelijking. In dit hoofdstuk maken wij de financiële afwijkingen inzichtelijk. De relatie tussen data en financiën zijn in de hoofdstukken jeugd, Wmo, participatie, schuldhulpverlening en voorliggend veld beschreven.

2.1 Afwijking ten opzichte van andere gemeenten In onderstaande tabel staat een overzicht van de uitgaven taakveld 6, sociaal domein. Bedragen x € 1.000

Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse

Totale uitgaven taakveld 6 Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams

28.259

24.356

31.471

31.298

20.863

1.818

2.468

4.027

1.875

1.717

1.004

1.461

644

1.577

1.515

Inkomensregelingen

6.332

7.460

9.090

7.609

5.630

Begeleide participatie

2.629

1.513

1.905

4.047

1.623

Arbeidsparticipatie

989

572

1.111

841

222

1.207

319

1.087

1.470

345

6.487

4.442

6.759

5.939

5.119

7.733

5.693

6.195

7.889

4.322

60

428

653

51

370

Maatwerkvoorziening (Wmo) Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Overige*

* Overige zijn de geëscaleerde zorg 18+ en 18-, de uitgaven op deze taakvelden binnen de gemeente Goirle zijn minimaal.

Goirle Gemiddelde uitgaven per inwoner

€ 1.178

Dongen € 920

Gilze en Rijen Oisterwijk € 1.185

€ 963

Lisse € 906

Iedere gemeente heeft de hoogste uitgaven op taakveld Inkomensregelingen, Maatwerkdienstverlening 18+ en Maatwerkdienstverlening 18-. In fase 1a is de focus gelegd op deze drie taakvelden. In deze fase zijn de taakvelden hernoemd en gegroepeerd in thema’s die voor heet sociaal domein duidelijk zijn. Deze verdeling kunnen we nu niet toepassen, omdat de vergelijking alleen op basis van IV3 taakvelden kan plaatsvinden. Iedere gemeente voert op een andere wijze de administratie, maar IV3 is uniform. De volgende berekening passen we toe om een vergelijking op basis van gemiddelden te maken: 1) Totaal uitgaven per taakveld delen door het totaal aantal inwoners, dit levert het bedrag per inwoner op. 2) De uitkomsten uit punt 1, bij elkaar optellen en delen door het aantal gemeenten uit de vergelijking. Hiermee verkrijgen we de gemiddelde uitgaven per inwoner per taakveld. 3) De uitkomsten van punt 2, geven de afwijkingen ten opzichte van de uitgaven per taakveld van de gemeente Goirle weer. 10

Met deze berekening kunnen we aantonen op welke taakvelden de gemeente Goirle meer of minder uitgeeft en wat de afwijking ten opzichte van het gemiddelde per inwoner is. De taakvelden waar iedere gemeente het meest aan uitgeeft, zijn hieronder gespecificeerd. 1. -

2. -

Inkomensregelingen inkomensvoorzieningen en loonkostensubsidies op grond van de Participatiewet; geneeskundige en andere adviezen in verband met de bijstandsverlening; IOAW (Wet inkomensvoorzieningen oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers); IOAZ (Wet inkomensvoorzieningen oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen); kosten van levensonderhoud uit het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz 2004); kosten levensonderhoud voor startende ondernemers uit Bbz 2004; socialezekerheidsregelingen van het rijk zoals bijvoorbeeld eenmalige uitkeringen voor minima; gemeentelijk armoedebeleid: bijzondere bijstand, kwijtschelding gemeentelijke belastingen en heffingen, korting op musea, sportclubs etc., meerkosten bij werk in geval van handicap of chronische ziekte, etc.

-

Maatwerkdienstverlening 18+ individuele begeleiding; huishoudelijke verzorging; respijtzorg ten behoeve van mantelzorgers; individueel vervoer; financiële tegemoetkoming voor personen met een fysieke beperking, een psychische of psychosociale beperking van daarmee verband houdende extra kosten; schuldhulpverlening; PGB Wmo; eigen bijdragen.

3. -

Maatwerkdienstverlening 18begeleiding 18-, jeugd- en opvoedhulp; jeugd-GGZ; jeugdzorg aan verstandelijk beperkten; vervoer (18-); PGB Jeugd; persoonlijke verzorging en kortdurend verblijf voor de doelgroep 18-; jeugdzorg-plus (gesloten jeugdhulp).

De gemeente Goirle heeft in ieder taakveld hogere uitgaven ten opzichte van de vergelijkbare gemeenten. De gemeente Goirle heeft de hoogste afwijking in het taakveld Maatwerkdienstverlening 18- oftewel de jeugdhulp. Goirle betaalt gemiddeld € 82 meer voor dit taakveld per inwoner dan de andere gemeenten. Een mogelijke verklaring hiervoor is de vestiging van de zorgaanbieder Sterk Huis in de gemeente. Een specificatie van de uitgaven en aantallen zijn beschreven in hoofdstuk 4 Jeugdwet. De Maatwerkdienstverlening 18+ staat op de tweede positie, voor wat betreft gemiddelde hogere uitgaven door de gemeente Goirle. Goirle betaalt voor dit taakveld € 51 per inwoner meer dan de vergelijkbare gemeenten. Een uitwerking van de aantallen en significante verschillen staan in hoofdstuk 3 Wet maatschappelijke ondersteuning beschreven. 11

Op de derde plaats staat het taakveld begeleide participatie. De gemeente Goirle geeft op dit taakveld gemiddeld € 23 per inwoner meer uit. Hoofdstuk 5 participatie/re-integratie geeft uitleg over de afwijking met de andere gemeenten en mogelijke oorzaken. Tot slot zijn ook de gemiddelde kosten per inwoner op de maatwerkvoorziening Wmo hoger, € 18. De afwijkingen van de maatwerkvoorzieningen zijn in hoofdstuk 3 Wet maatschappelijke ondersteuning beschreven. 2.1.1 Ontwikkeling afgelopen 4 jaar De afgelopen jaren zijn de uitgaven van alle gemeenten binnen het taakveld 6, sociaal domein toegenomen. Tussen 2018 en 2020 stegen de kosten voor iedere gemeente. Procentueel gezien is de stijging van de kosten binnen de gemeente Oisterwijk en Lisse het hoogst. Vanaf 2020 is een daling in de kosten zichtbaar voor iedere gemeente. De daling van de kosten is voor gemeente Goirle (-5%), Dongen (-6%) en Oisterwijk (-6%) het grootst. Voor de gemeente Lisse en Gilze en Rijen, dalen de kosten met 1-2%. De daling bij de gemeenten is veroorzaakt door het invoeren van beheersmaatregelen, die veelal zijn ingevoerd nadat de kosten in het sociaal domein toenamen. In onderstaande grafiek staat het verloop van de uitgaven per gemeente.

Uitgaven x € 1.000 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 2017

2018 goirle

2019 dongen

gilze

2020 oisterwijk

2021 lisse

2.1.2 Salarissen en formatie De salariskosten en formatie van de gemeenten kan niet met elkaar vergeleken worden. Dit komt door de manier waarop de verschillende gemeenten het sociaal domein inrichten. Iedere gemeente heeft een andere manier waarop zij de werkzaamheden van het sociaal domein uitvoeren. De ene gemeente werkt met een gemeenschappelijke regeling of binnen een samenwerkingsverband, terwijl bij de andere gemeente cultuur en onderwijs weer onderdeel zijn van het sociaal domein. De formatie en salarislasten zijn in onderstaande tabel gepresenteerd, maar hieraan verbinden we geen conclusies.

12

Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse

Formatie

34,95

43,7

35,21

35,2

29,67

Formatie per 1000 inwoners

1,46

1,65

1,33

1,08

1,29

Salarislasten (x € 1.000)

2.213

2.726

2.315

Salarislasten per inwoner

92

103

71

De salarislasten van de gemeente Gilze en Rijen en Lisse zijn niet bekend. Zij betalen een bijdrage aan een samenwerkingsverband inclusief salariskosten. Een specificatie op deze bijdrage is niet aangeleverd.

2.2 Wat valt op? •

De gemeente Goirle geeft op de taakvelden Inkomensregelingen, Maatwerkdienstverlening 18+ en Maatwerkdienstverlening 18- meer uit dan de andere gemeenten.

•

De gemeente Goirle geeft gemiddeld het meeste uit aan jeugdhulp, € 82 per inwoner. Dit is ruim 50% van de gemiddelde afwijking op het totaal. De Maatwerkdienstverlening 18+ is voor 35% verantwoordelijk voor de afwijking. Dit betekent dat de kosten jeugdhulp van de gemeente Goirle aanzienlijk hoger zijn dan vergelijkbare gemeenten. Daarnaast geeft Goirle aanzienlijk meer uit binnen de Maatwerkdienstverlening 18+ (Wmo hulp in de huishouding, Wmo begeleiding en Wmo voorzieningen).

•

De uitgaven in taakveld 6 zijn met 5% gedaald ten opzichte van 2020, dit is mogelijk veroorzaakt door de invoering van regionale en lokale beheersmaatregelen voor onder andere de jeugdhulp.

•

De gemiddelde kosten per inwoner in taakveld 6, sociaal domein zijn voor de gemeente Lisse het laagst. De gemeente Dongen heeft de laagste kosten per inwoner vanuit de regiogemeenten die we vergeleken hebben.

13

3. Wet maatschappelijke ondersteuning2 In fase 1a is uitgebreid uiteengezet wat we in Goirle uitgeven aan de Wmo en wat we daarvoor doen. In dit hoofdstuk leggen we onze onderzoeksgegevens uit fase 1a naast die van vier andere gemeenten, om te onderzoeken of zij hetzelfde uitgavepatroon hebben of dat er verschillen zijn. Daarnaast bekijken we het beleid, de verordeningen en de werkafspraken van andere gemeenten om te onderzoeken of zij andere keuzes maken. Tot slot leggen we de demografische informatie naast onze gegevens. Heeft de samenstelling van de inwoners van Goirle invloed op onze uitgaven op het gebied van de Wmo? Tijdens fase 1a zijn alle financiën en de output die we leveren onderzocht. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat onze systemen niet optimaal zijn. Dit betekent dat de data uit de systemen niet altijd overeenkomt met wat we werkelijk doen of uitgeven. Dit is een belangrijke focus voor 2023. De systemen en de manier waarop we onze data hierin invoeren moet op orde zijn om goed te sturen.

3.1 Beleid Goirle 3.1.1 Huishoudelijke ondersteuning Belangrijk om te weten is dat het beleid in juli 2022 is veranderd t.o.v. 2021. In de rapportage van fase 1a is al uitgebreid uiteengezet welke werkwijze we in 2021 hanteerden. In de nieuwe inkoop huishoudelijke hulp in 2022 is ervoor gekozen om terug te gaan naar taakgericht (p x q) indiceren. Als richtlijn is gekozen voor het HHM-normenkader, omdat dit kader beter tegemoetkomt aan de wettelijke plicht om tijdsbesteding huishoudelijke ondersteuning inzichtelijk te maken. De grootste valkuil van het resultaatgericht indiceren van 2021 waren de bandbreedtes en de knip in bandbreedtes waarvoor gekozen was. De bandbreedte van intensiteit 3 stopte op 2 uur en 45 minuten per week. Wanneer er meer ondersteuning nodig was, werd intensiteit 4 geïndiceerd. Het verschil in kosten per maand tussen intensiteit 3 en 4 was € 160 per maand, terwijl er soms maar een kwartier huishoudelijke hulp meer nodig was per week (3 uur per week in plaats van 2 uur en 45 minuten). In de nieuwe inkoop met taakgericht indiceren ervaren we dit probleem niet meer. We werken met een minutentarief van € 0,52 in plaats van vaste maandbedragen. Alle inwoners met huishoudelijke ondersteuning krijgen vanaf 1 juli 2022 een heronderzoek. Hun indicatie voor huishoudelijke hulp wordt volgens het HHM-normenkader beoordeeld.

Maatwerk gericht op de inwoner blijft uiteraard het uitgangspunt. Ten tijde van het schrijven van dit onderzoek werken we al 3 maanden met het nieuwe kader. Uit een steekproef van 80 heronderzoeken is gebleken dat cliënten op basis van het HHM-normenkader gemiddeld 7 minuten minder huishoudelijke ondersteuning krijgen. Dat komt neer op zo’n € 190 euro per cliënt per jaar minder. Belangrijk om te benoemen is dat besparen niet het uitgangspunt van het nieuwe normenkader is. Een indicatie op basis van het normenkader moet voldoende zijn om een ‘schoon en leefbaar huis’ te realiseren. 3.1.2 Voorzieningen Het Goirlese beleid sluit aan bij landelijke wet- en regelgeving rondom Wmo-voorzieningen. Is een inwoner niet in staat om zelfstandig te participeren in de maatschappij en kan het netwerk niet of onvoldoende bijdragen? Dan kan een rolstoel, woonvoorziening of vervoersvoorziening verstrekt worden. Het regiovervoer wordt regionaal aanbesteed. Over de inhoud van deze afspraken praten we mee in de regio Midden-Brabant. Wanneer er een regiovervoerpas wordt verstrekt mag een inwoner vanaf 2023 altijd 1500 kilometer per jaar reizen tegen een Wmo-tarief (instaptarief van € 1,01 en € 0,181 per kilometer). Tot 2023 was dit 2000 kilometer. Je mag altijd een sociaal begeleider meenemen, ook zij reizen tegen het Wmo-tarief. Er zijn in Goirlese beleidsregels geen criteria voor toegang tot het 2

De uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning behoort tot taakveld Maatwerkdienstverlening 18+

14

regiovervoer. Er wordt gesteld dat mensen in redelijke mate elkaar moeten kunnen ontmoeten, contacten kunnen onderhouden, boodschappen kunnen doen en aan maatschappelijke activiteiten kunnen deelnemen, ook als gebruik van openbaar vervoer of een andere voorziening niet mogelijk is. Er zijn wel werkafspraken over het indiceren van regiovervoer. Inwoners van het verpleegtehuis (Wlzindicaties) krijgen vaak zonder onderzoek een pas, ook 80-plussers krijgen bij een aanvraag meestal direct een pas. Inwoners van 80 jaar en ouder zijn vaak fysiek niet in staat met het openbaar vervoer te reizen. Wel wordt er kritisch bevraagd of het netwerk wat kan betekenen. 3.1.3 Wmo-begeleiding Bij beoordeling voor aanspraak op de maatwerkvoorziening begeleiding wordt altijd eerst onderzocht of een cliënt niet op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met algemene of voorliggende voorzieningen, met mantelzorg of met mensen uit het eigen netwerk de beperkingen kan wegnemen. Is dit niet het geval, dan moet de geboden maatwerkvoorziening bijdragen aan zelfredzaamheid en/of participatie. De maatwerkvoorziening begeleiding kan in twee vormen gefinancierd worden. Door zorg in natura (ZIN), waar we direct aan de zorgaanbieder betalen of door een persoonsgebonden budget (pgb), waar we het bedrag op de sociale verzekeringsbank storten en de cliënt een nietgecontracteerde aanbieder betaalt.

We hebben in Goirle 3 verschillende tarieven voor pgb. 100% voor een formele professionele aanbieder, 75% voor een niet speciaal gekwalificeerde hulpverlener of ZZP’er en 50% voor dienstverlening van een eerste of tweede graad familielid.

3.2 Afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten 3.2.1 Huishoudelijke ondersteuning In onderstaande tabel staat een overzicht van de output huishoudelijke ondersteuning versus de andere gemeenten. Goirle scoort gemiddeld in vergelijking met de andere gemeenten. Goirle

Gilze en Rijen

Dongen

Oisterwijk

Lisse

Gemiddelde

Inwoneraantal

23.979

26.483

26.557

32.503

23.015

% inwoners met huishoudelijke ondersteuning

2,82 ↓

2,92

3,18

2,36

3,01

2,97

% 65-plussers in de gemeente

23,5 ↑

21,7

21,4

24,5

23

22,82

€ €2.116.068* 1.827.927

€ 2.257.205

Totale kosten voor huishoudelijke ondersteuning Kosten per inwoner van de gemeente Gemiddelde kosten per indicatie Uurtarief

€2.141.000 ↓

€ € 2.268.486 2.791.405

€89,29 ↓

€ 85,66

€ 105,11

€3167 ↑

€ 2.938

Resultaat gericht**

€ 28,54

€ 65,10

€ 79,42

€ 89,87

€ 3.315

€2755*

€ 2.683

€ 3.004

€ 28,54

Resultaat gericht **

€ 29,36

n.a.

*Geschat op basis van kosten begin 2022 ** Zie rapportage 1a voor meer informatie over resultaatgericht werken

15

Gemeente Dongen De gemeente Dongen werkte in 2021 met het CIZ-protocol en kent per taak een aantal minuten toe. In november 2021 zijn hun richtlijnen aangescherpt en hebben ze zich gericht op het indiceren van minder uren huishoudelijke ondersteuning per inwoner. Het is onbekend of dit heeft geleid tot minder kosten voor het sociaal domein t.o.v. het jaar daarvoor. De gemeente Dongen heeft meer inwoners met huishoudelijke ondersteuning, ook procentueel gezien t.o.v. het aantal inwoners. De kosten per inwoner liggen voor de gemeente Dongen wel wat lager dan voor Goirle. Dit impliceert dat zij minder minuten per inwoner indiceren en/of een lager uurtarief hebben. Dit is echter niet goed vast te stellen omdat Goirle in 2021 resultaatgericht werkte, wat betekent dat het uurtarief varieert per indicatie. Gemeente Gilze en Rijen De gemeente Gilze en Rijen werkte in 2021 ook met het CIZ-protocol. Gilze en Rijen gaf zo’n € 650.000 meer uit aan huishoudelijke hulp dan Goirle. Het is daarmee de gemeente met het hoogste percentage inwoners met huishoudelijke ondersteuning. Waarschijnlijk ligt het totaal nog hoger, omdat het onduidelijk is of de persoonsgebonden budgetten voor huishoudelijke hulp meegenomen zijn in het totaalbedrag. Gilze en Rijen geeft € 105,11 per inwoner uit aan huishoudelijke hulp. Dat is 16 euro meer per inwoner dan in Goirle (€ 89,29 per inwoner).

Dat valt extra op omdat de gemeente GilzeRijen het laagste percentage 65-plussers heeft t.o.v. alle vergeleken gemeenten. Gemeente Oisterwijk De gemeente Oisterwijk heeft dezelfde contracten met aanbieders van huishoudelijke ondersteuning als Goirle. In hun ‘Strijdplan’ hebben ze als beheersmaatregel aangegeven de hoogste intensiteit 4 niet meer af te geven in 2021. Dit hebben ze doorgevoerd bij ongeveer de helft van de aanvragen en dit leverde een besparing van € 70.000 op. Als we naar het totaal kijken geeft Oisterwijk meer uit aan huishoudelijke hulp dan Goirle, maar dat is logisch gezien het hogere inwoneraantal. Relatief zijn de kosten per inwoner lager, evenals het percentage van de mensen met een indicatie voor hulp bij het huishouden. De gemiddelde kosten per indicatie liggen ook lager. In gesprek met Oisterwijk kwam naar voren dat zij scherp proberen te indiceren en een stevig moreel appel doen op de (financiële) eigen kracht van de inwoner. Lisse De gemeente Lisse werkt net als de gemeente Goirle met het HHM Normenkader en dit heel gedetailleerd uitgewerkt in beleidsregels. Ze werken met drie niveaus van hulp bij het huishouden, gebaseerd op de complexiteit van de (psychische) gezondheid van de inwoner. Deze drie niveaus hebben ieder een ander tarief. Des te complexer de benodigde ondersteuning, des te hoger het uurtarief.

De uurtarieven staan echter niet vermeld in hun beleidsregels. Ze geven ook duidelijk weer dat een inwoner geen beroep kan doen op de Wmo als die al een betaalde hulp inhuurde om taken uit te voeren. In Goirle is dit niet zo scherp in de beleidsregels gezet, maar in de praktijk proberen we dit wel te hanteren.

16

3.2.2 Voorzieningen In onderstaande tabel staat een overzicht van de output voorzieningen per gemeente. Goirle scoort bovengemiddeld in vergelijking met de andere gemeenten, maar nooit het hoogst of het laagst. Goirle Inwoneraantal

Dongen 23.979

26.483

Gilze en Rijen 26.557

Oisterwijk Lisse 32.503

Gemiddelde

23.015

Voorzieningen kosten totaal €1.000.000↑ €856.000 €1.474.101 €1.392.511 €657.839 Kosten per inwoner van de gemeente

€ 996.985

€41,70 ↑

€ 32,32

€ 55,51

€ 42,84

€ 28,58

€ 40,19

Regiovervoerpassen

836 ↑

890

1287

€415.000 ↑

€ 626.700

€ 650.086

93 € 139.086

686

Regiovervoer kosten

924 € 353.000

€ 383.447

Rolstoelen aantal

259 ↑

200

187

283

216

216

Rolstoelen kosten

€194.000 ↑

€ 179.000

€ 207.209

€ 224.475

€ 162.422

€ 185.658

Scootmobiel aantal

178 ↑

160

211

128

150

165

% inwoners met een scootmobiel

0,75 ↑

0,6

0,79

0,39

0,65

0,64

Individuele vervoersvoorziening kosten

€209.000 ↑

€ 184.000

€ 242.438

€ 391.330

€ 187.170

€ 205.652

Woonvoorzieningen kosten

€181.000 ↓

€ 140.000

€ 397.754

€ 126.620

€ 196.161

€ 228.729

Overig*

€ 16.000

€ 5.200

*eenmalige facturen die niet terug te herleiden zijn naar een voorziening

Vooral rolstoelen en scootmobielen verstrekken we fors meer. Er staan bijvoorbeeld 42 scootmobielen in onze ouderencomplexen de Guldenakker en Berkenrode. Onze kosten voor individuele vervoersvoorzieningen lijken niet veel hoger te zijn. Het lijkt erop dat andere gemeenten andersoortige vervoersvoorzieningen verstrekken. Uit fase 1a bleek al dat we relatief veel extra-geveerde scootmobielen verstrekken, deze zijn 16 euro per maand duurder dan reguliere scootmobielen. We verstrekken deze wanneer inwoners bijvoorbeeld rugklachten hebben. Daarnaast verstrekken we veel handbewogen rolstoelen, maar de maandelijkse bruikleenkosten zijn relatief laag (+/- € 11 per maand). De kosten voor woonvoorzieningen naast het WINGS ouderinitiatief3 waren relatief laag. We verstrekken weinig trapliften (zo’n 3 of 4 per jaar) of woonvoorzieningen. De meeste inwoners van Goirle willen verhuizen, al dan niet met een verhuisurgentie en/of verhuiskostenvergoeding. Hier sturen we actief op omdat een verhuisurgentie en/of verhuiskostenvergoeding goedkoper is dan een (grote) woningaanpassing. Oisterwijk De gemeente Oisterwijk geeft gemiddeld iets meer per inwoner uit aan voorzieningen dan de gemeente Goirle. Dit is met name aan regiovervoer en rolstoelen. Oisterwijk geeft ook aan individuele 3

Wings ouderinitiatief: Wonen IN Goirle Samen. Een ouderinitiatief wat de bouw van een complex voor jongeren met een beperking heeft gerealiseerd eind 2020. De gemeente heeft een aantal aanvullende woonvoorzieningen zoals tilliften verstrekt.

17

vervoersvoorzieningen meer uit, alleen niet aan scootmobielen. Er zijn maar 128 scootmobielen verstrekt. Wel zijn er zo’n 65 actieve driewielfietsverstrekkingen. Deze voorzieningen zijn vaak duurder dan scootmobielen. Gilze en Rijen De gemeente Gilze en Rijen geeft aan niet te bezuinigen op voorzieningen en niet zo kritisch te zijn bij het verstrekken van Wmo-voorzieningen. Ze geven aan voldoende financiële middelen te hebben. Daarom hebben zij vaak hogere aantallen en uitgaven. Lisse De gemeente Lisse heeft veel minder inwoners met een regiovervoerpas dan de andere vergelijkingsgemeenten. De oorzaak hiervan is niet te achterhalen, omdat er geen gesprek heeft plaatsgevonden met de gemeente Lisse. De bijdrage voor het reizen met de regiotaxi is voor inwoners van Lisse wel hoger dan voor inwoners van Goirle. Een inwoner van Lisse betaalt namelijk € 0,79 per zone en € 0,79 instaptarief. Daarnaast krijgen inwoners maximaal 1750 kilometer vergoed en als zij een scootmobiel of een andersoortige vervoersvoorziening tot hun beschikking hebben nog maar de helft hiervan, dus zo’n 900 kilometer.

3.2.3 Wmo-begeleiding In onderstaande tabel staat een overzicht van de output Wmo-begeleiding van iedere gemeente. Goirle scoort gemiddeld in vergelijking met de andere gemeenten, maar nooit het hoogst of het laagst. Er ontbreken wat gegevens, met name van Gilze en Rijen en Dongen. Zij waren niet in staat alle gegevens aan te leveren. Daarom is nog een aanvullende tabel uit de regio Hart van Brabant aan dit hoofdstuk toegevoegd. Deze cijfers komen niet helemaal overeen met de gegevens die de gemeenten zelf verstrekken. Dit heeft te maken met pgb, maatwerkcontracten, etc. Deze tabel geeft inzicht op welk resultaatgebied wij meer geld uitgeven dan de andere gemeenten. Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Lisse

Gemiddelde

Aantal cliënten totaal Kosten per cliënt per jaar

406*

-

353

533

439

376

€5682,27 ↓

€ 4.873,10

€ 6.497,16

€ 3.785,14

€ 5.323,53

€ 5.994,35

Kosten per inwoner per jaar

€96,20 ↑

€ 85,45

-

€ 62,07

€ 101,52

€ 86,31

Begeleiding Wmo kosten totaal

€2.307.000 ↑ € 2.263.000

- € 2.017.477 € 2.336.590

€ 2.231.017

Begeleiding Wmo zin kosten

€1.936.000 ↓ € 1.920.000 € 1.955.644 € 1.724.136 € 2.185.850

€ 1.944.326

Begeleiding Wmo pgb kosten

€ 371.000 ↑

€ 343.000

-

€ 293.341

€ 150.740

€ 289.520

*Na ontvangst van de monitor uit de regio bleek dat we meer unieke cliënten hebben dan gedacht

18

Goirle

Dongen

Gilze en Rijen

Oisterwijk

Gemiddelde

Resultaatgebied 1a

€ 41.502

↓

€ 85.043

€ 74.593

€ 100.989

€ 75.532

2a

€ 20.195

↓

€ 17.292

€ 57.219

€ 32.356

€ 31.766

2b

€ 63.454

↓

€ 36.170

€ 121.022

€ 83.428

€ 76.018

3a

€ 481.923

↓

€ 472.026

€ 554.279

€ 461.791

€ 492.504

3b

€ 557.533

↓

€ 670.660

€ 595.454

€ 587.795

€ 602.861

4a

€ 286.453

↑

€ 329.097

€ 327.036

€ 192.756

€ 283.836

4b

€ 28.795

↑

€ 2.301

€ 20.021

€ 12.779

4c

€ 49.293

↑

€ 2.911

€ 27.619

€ 32.897

€ 28.180

5a

€ 42.327

↓

€ 72.598

€ 54.133

€ 121.645

€ 72.676

5b

€ 19.417

↓

€ 17.534

€ 48.923

€ 28.969

€ 28.711

6a

€ 101.068

↑

€ 91.218

€ 56.733

€ 43.977

€ 73.249

6b

€ 12.275

↓

€ 15.697

€ 13.367

€ 9.704

€ 12.761

e1

€ 31.055

↑

€ 27.907

€ 20.653

€ 7.412

€ 21.757

e2

€ 3.017

↓

€ 6.690

€ 2.486

€ 398

€ 3.148

€ 1.738.308

↓

€ 1.847.145

€ 1.953.517

€ 1.724.136

€ 1.815.776

€ 72,49

↑

€ 69,75

€ 73,56

€ 53,05

€ 67,21

Totaal Per inwoner

*1b huishoudelijke ondersteuning is niet meegenomen in deze tabel ** in de bijlage een uitgebreide beschrijving van de resultaatgebieden

Van de vergeleken gemeenten geeft Goirle het minst uit aan begeleiding bij het voeren van het huishouden (1a). Dit heeft twee oorzaken. Enerzijds geven wij in plaats van begeleiding bij het huishouden vaker huishoudelijke ondersteuning (1b, huishoudelijke ondersteuning) af mét begeleiding. We vragen aanbieders om de inwoner te laten meewerken. Deze vorm van ondersteuning is goedkoper. We evalueren dan tijdig of structurele inzet van ondersteuning nodig blijft of dat begeleiding nodig is. Op het gebied van ondersteuning bij financiën en administratie (2a en 2b) geeft Goirle ook wat minder uit. We verwijzen mensen hiervoor naar de formulierenbrigade of proberen in het netwerk te kijken. Daarnaast wordt er ook regelmatig bewindvoering of mentorschap geadviseerd. De kosten voor bewindvoering zijn in Goirle nog steeds niet uitzonderlijk hoog (zie hoofdstuk participatiewet). Om de kosten verder te drukken zouden we nog vaker kunnen verwijzen naar het voorliggend veld, wanneer mensen ondersteuning nodig hebben bij hun financiën. Voorwaarde hiervoor is wel dat het voorliggend veld, dus het Dorpsteam, hier voldoende voorzieningen voor heeft. Bij ‘regie op eigen leven’ (3) en ‘gezin en huiselijke relaties’ (5) zijn er geen bijzonderheden. Met de komst van het Dorpsteam zal er vaker verwezen worden naar voorliggende voorzieningen.

Bijvoorbeeld laagdrempelige ondersteuning bij huiselijke relaties. De verwachting is dat de kosten nog verder dalen. De gemeente Goirle geeft meer uit op dagbestedingsvormen, met name op arbeidsmatige dagbesteding en begeleiding naar vrijwilligerswerk. Dit kan verschillende redenen hebben. Enerzijds omdat er vanuit de participatiewet onvoldoende voorzieningen zijn of geboden worden om mensen te ondersteunen bij re-integratie. Anderzijds kan het ook zijn dat er onvoldoende naar het voorliggend veld verwezen wordt. Daarnaast kan het ook zijn dat wij vaker inwoners naar dagbesteding verwijzen om later makkelijker de stap naar werk te zetten. 19

Goirle geeft ook meer uit op de begeleiding bij sociale relaties. Dit wordt door professionele begeleiding uitgevoerd. Het is mogelijk dat in de andere gemeenten meer naar het voorliggende veld wordt verwezen voor deze ondersteuning. Gemeente Oisterwijk De gemeente Oisterwijk heeft geprobeerd te besparen op Wmo-begeleiding, zoals beschreven in het Strijdplan van Oisterwijk. Ze hebben geprobeerd alle lichte ondersteuning af te schalen naar het voorliggend veld. Ze kwamen tot de conclusie dat het verder afschalen van zorg zal leiden tot excessen en pieken en dalen voor de inwoner. Dit is niet het gewenste effect. De besparing is daarom niet gerealiseerd en de kosten zijn juist gestegen ten opzichte van het vorige jaar. De kosten voor Wmobegeleiding waren in Oisterwijk in 2021 wel lager dan in Goirle. Dit is heel opvallend omdat Oisterwijk meer cliënten heeft voor Wmo-begeleiding én omdat het inwoneraantal vele malen hoger ligt. Als we een uitstap maken naar het voorliggend veld, geeft Oisterwijk relatief gezien iets meer uit aan voorliggende voorzieningen, maar de vergelijking is lastig te maken. Gilze en Rijen Gilze en Rijen geeft gemiddeld het meest per inwoner uit aan Wmo-begeleiding. Opvallend is dat zij veel minder uitgeven op resultaatgebied 6a dan Goirle. Zij geven daarentegen wel weer meer uit aan resultaatgebied 5a.

Dongen De gemeente Dongen geeft relatief minder uit aan Wmo-begeleiding dan Goirle. Zij geven na Goirle wel het meeste uit aan pgb. Dongen geeft veel geld uit aan resultaatgebied 3b en 4a, maar weer heel weinig aan 4b en 4c. Omdat we te weinig gegevens uit Dongen hebben ontvangen over participatie, kunnen we geen vergelijking maken of Dongen bijvoorbeeld meer uitgeeft op re-integratie, in plaats van op Wmo dagbesteding. Lisse Lisse heeft relatief hoge uitgaven aan Wmo-begeleiding. Zij geven in hun jaarstukken aan dat het aantal aanvragen in 2021 met 38% is gestegen ten opzichte van het vorige jaar. Lisse hanteert ongeveer dezelfde resultaatgebieden voor Wmo-begeleiding als Goirle namelijk: ondersteunen bij en opbouwen van sociaal netwerk inwoner, de thuisadministratie, bij arbeidsparticipatie/dagbesteding, bij zelfzorg en bij mantelzorg. Lisse werkt met 4 gemeenten samen waarmee ze een integrale toegang hebben genaamd voor ieder1.

3.3 Wat valt op? •

Met de overgang naar taakgericht indiceren kunnen we beter sturen, dan op basis van het resultaatgericht indiceren.

•

We kunnen de uurtarieven van Oisterwijk en Goirle niet bepalen of vergelijken met andere gemeenten, omdat bij het resultaatgericht indiceren het uurtarief per indicatie wisselt.

•

Goirle heeft het laagste percentage inwoners met huishoudelijke hulp, maar niet de laagste totale kosten. Dit betekent dat Goirle gemiddeld meer uitgeeft per cliënt, zo’n € 150 per cliënt per jaar, omdat we de inwoner in het verleden in hogere intensiteiten inschaalden.

•

Goirle heeft na Oisterwijk het hoogste percentage 65-plussers. Naarmate inwoners ouder worden, wordt de zorgbehoefte groter. De levensverwachting in Goirle is met 83,1 jaar hoger dan het gemiddelde van de vergelijkingsgemeenten (82,7). Er zijn weinig ouderen van 80+ met

20

recht op ondersteuning vanuit de Wmo die géén huishoudelijke hulp hebben. Dat betekent dat wij gemiddeld een half jaar langer kosten maken, dan de vergelijkingsgemeenten. •

De gemeente Goirle geeft aan iedere ‘voorziening’ meer dan gemiddeld uit.

•

De gemeente Oisterwijk heeft het laagste percentage inwoners met een scootmobiel, terwijl zij wel het hoogste percentage 65-plussers hebben. Het gemiddeld besteedbaar inkomen ligt in Oisterwijk wel wat hoger, maar de mediaan weer niet. Het lijkt erop dat zij strenger zijn bij het indiceren van een scootmobiel of dat inwoners vaker zelf een scootmobiel kopen.

•

De gemeente Oisterwijk geeft wel veel geld uit aan individuele vervoersvoorzieningen, maar verstrekt maar weinig scootmobielen. Zij geven meer geld uit aan (elektrische) driewielfietsen.

•

Goirle heeft relatief veel rolstoelen actief in gebruik.

•

Goirle heeft relatief veel scootmobielen actief in gebruik.

•

Lisse geeft veel minder uit op regiovervoer. De oorzaak hiervan is onbekend.

•

Regiovervoer besteden we regionaal aan. Daarom hebben we als Goirle individueel minder invloed op de regels voor regiovervoer.

•

De gemeente Goirle geeft veel uit aan resultaatgebied 6a: het netwerk is versterkt.

•

Goirle geeft meer uit aan dagbesteding, met name begeleiding naar vrijwilligerswerk en arbeidsmatige dagbesteding.

•

Goirle heeft de meeste persoonsgebonden budgetten. Uit onderzoek in fase 1a blijkt dat we veel indicaties hebben die in de vorm van een informeel pgb gefinancierd worden. De vraag is of dit écht nodig is of dat we van het netwerk mogen verwachten dat ze deze ondersteuning bieden, zonder daarvoor (financieel) gecompenseerd te worden.

•

Het wisselt per gemeente aan welk resultaatgebied er meer uitgegeven wordt. Dit lijkt niet te maken te hebben met de demografie per gemeente. Mogelijk is het antwoord te vinden in de werkafspraken.

3.4 Aanbevelingen •

Een groter appel doen op de eigen financiële kracht cliënten. Wanneer een inwoner een melding maakt voor huishoudelijke hulp, de financiële eigen kracht meenemen in het onderzoek naar de benodigde ondersteuning in het kader van de Wmo.

•

Aantal uur huishoudelijke hulp per inwoner verlagen.

•

Cliënten wijzen op informeel pgb voor huishoudelijke hulp. Wanneer een inwoner niemand in het netwerk heeft die kosteloos ondersteuning wil bieden, kunnen we de mogelijkheid bespreken voor informeel pgb. Het tarief voor een informeel pgb is 50% van het professionele tarief. Hiermee gaan de kosten per cliënt omlaag.

21

•

Een uitgebreide folder maken met algemeen gebruikelijke huishoudelijke voorzieningen, mogelijkheden voor ondersteuning bij bijvoorbeeld boodschappen en tips voor training door bijvoorbeeld een ergotherapeut.

•

De norm is: maximaal 20% van de scootmobielverstrekkingen is extra-geveerd. Wordt of is dit aantal hoger, moet er met de leverancier gesproken worden of de definitie van een standaard scootmobiel wel goed is. Een standaard scootmobiel is € 15 per maand goedkoper voor de gemeente dan een extra geveerde.

•

Inwoners met een scootmobiel komen niet zomaar in aanmerking voor regiovervoer. De keren dat zij wel regiovervoer nodig hebben kunnen zij tegen het reguliere tarief reizen of gebruik maken van ANWB Automaatje. Maatwerk is uiteraard altijd mogelijk.

•

Nader onderzoek wijst uit dat er 42 scootmobielen van de gemeente Goirle in de Guldenakker en Berkenrode staan. Deze scootmobielen kosten de gemeente tussen de € 30.000 en € 40.000 per jaar. Wanneer er een algemene voorziening, bijvoorbeeld een scootmobielpool, komt kost dit € 4.000 tot € 5.000 per jaar.

•

Inwoners mogen geen sociaal begeleider meer meenemen in het regiovervoer tegen het Wmo-tarief.

•

Het maken van sociale contacten is iets wat in de sociale basisstructuur verankerd kan worden. Dus door vrijwilligers, familie, vrienden, buren, etc. Er kan steviger ingezet worden op bemiddeling in het netwerk, het stimuleren van burgerinitiatieven om inwoners elkaar te laten ontmoeten of op bijvoorbeeld maatschappelijk werk.

•

Onderzoeken of subsidies voor burgerinitiatieven op de juiste plek terecht komen, zodat deze bijdragen aan het minder inzetten van professionele zorg.

22

4. Jeugdwet4 In de rapportage fase 1a waren voor jeugdhulp de definitieve uitgaven 2021 nog niet bekend. Daarom is in die rapportage gerekend met gemiddeld beschikte kosten. Inmiddels hebben we vanuit de regio de daadwerkelijke kosten in een overzicht ontvangen. In deze rapportage werken we met de definitieve cijfers die we vanuit de regio ontvingen, omdat we hiermee beter inzicht kunnen geven in waar precies de grootste uitgaven zitten. Voor dit onderzoek zijn collega’s benaderd uit de gemeenten waarmee wordt vergeleken. Niet alle cijfers zijn boven tafel gekomen, waardoor niet op alle punten een volledige vergelijking kan worden gemaakt.

4.1 Beleid Goirle Het beleid voor jeugdhulp is vastgelegd in een verordening jeugdhulp, (nadere) beleidsregels jeugdhulp en in een besluit jeugdhulp. De verordening en de beleidsregels Jeugdhulp van de gemeente Goirle zijn het laatst geactualiseerd in 2021. Het besluit maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp gemeente Goirle is in 2022 vastgesteld. De gemeenten waarmee wordt vergeleken hebben ook allemaal een verordening jeugdhulp en beleidsregels jeugdhulp. In de documenten zijn weinig verschillen te vinden. De verschillen die er zijn, zijn op detailniveau en betreffen met name de uitgebreidheid waarmee de processen rondom aanvragen zijn beschreven. Daarnaast is er een verschil te benoemen wanneer het gaat om het formeel pgb. De gemeente Oisterwijk hanteert hiervoor 75% van het zorg in natura (zin) tarief, terwijl de andere gemeenten 90% van het zin tarief hanteren. 4.1.1 Regionale inkoop De gemeenten Goirle, Dongen, Gilze en Rijen en Oisterwijk liggen in de regio Hart van Brabant. Binnen de regio werken deze gemeenten intensief samen op het gebied van jeugdhulp. Zo is er een gezamenlijke inkoop voor de zorg in natura (zin). Dit betekent dat binnen de regio met verschillende jeugdhulpaanbieders contracten zijn gesloten. Wanneer inwoners een verwijzing naar jeugdhulp krijgen, komen zij bij een van de gecontracteerde jeugdhulpaanbieders terecht.

Via de inkoop zijn de uitgaven op Jeugd beïnvloedbaar. Momenteel loopt er een aanbestedingstraject voor een nieuwe inkoop van jeugdhulp in de regio Hart van Brabant. Dit betekent dat er per 1 januari 2023 nieuwe contracten worden gesloten met jeugdhulpaanbieders.5 4.1.2 Poh ggz jeugd De praktijkondersteuner huisarts (poh) ggz jeugd ondersteunt de huisarts bij de behandeling van jeugdigen met psychische klachten. Een poh ggz inventariseert en analyseert wat er bij een jeugdige speelt en bespreekt samen met hen de mogelijke vervolgstappen. Sommige jeugdigen zijn al geholpen met een paar gesprekken bij de praktijkondersteuner. De inzet van een poh ggz jeugd kan een verwijzing naar een maatwerkvoorziening op basis van de Jeugdwet voorkomen. Dit levert een kostenbesparing op voor de gemeente en de jeugdige is eerder geholpen.