03 Bijlage 1 - Boekwerk programmabegroting 2024-1.pdf

n.b.

n.b.

Cijfer

-

6.7

-

6.9

6.8

7

Legenda: 1 Percentage online aangevraagde producten in relatie tot de balieverzoeken. (database gemeente Goirle). Reisdocumenten en rijbewijzen kunnen niet online aangevraagd worden. Deze worden aan de frontoffice van Inwonerzaken in behandeling genomen. 2 Gemiddeld rapportcijfer dat inwoners geven voor de dienstverlening van de gemeente. (waarstaatjegemeente.nl)

Gemeente Goirle – Begroting 2024

48

Wat mag het kosten? 4.2 Dienstverlening bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 533 721 645 294 255 360 239 N 466 N 284 N

Meerjarenraming 2025 2026 2027 670 695 714 364 389 394 306 N 306 N 320 N

De raad stelde op 20 juni 2023 de financiële uitgangspunten voor de begroting 2024 vast. (o.a. indexeringsen rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Samen Bouwen’. Het daarop nog te actualiseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze beleidskaders en specifieke voornemens realistisch en uitvoerbaar zijn, en ook daadwerkelijk in 2024 tot uitvoering kunnen komen. De beperking in de formatie-omvang én de huidige arbeidsmarkt vormen een reëel risico voor de continuïteit van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. Verwerkte beleidsvoornemens Voor dit thema zijn er geen nieuwe beleidsvoornemens, doelen en resultaten worden binnen de themaraming uitgevoerd. Thema 4.2 Dienstverlening Bedragen x € 1.000 Eindtotaal

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027

Toelichting n.v.t.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

49

Algemene dekkingsmiddelen en overhead

Ambities en doelstellingen We werken doorlopend aan een financieel gezonde gemeente. Daarvoor zorgen we dat we behouden, reserveren en investeren. We willen onze huidige voorzieningen behouden en daarbij ook nieuwe taken, ambities en opgaven realiseren. Voor onvoorziene zaken reserveren we en houden we een ruim voldoende buffer aan (onze reservepositie). Ook kijken we financieel meerjarig vooruit om te investeren. Daarbij zorgen we ervoor dat we haalbaarheid en uitvoerbaarheid van nieuwe ambities eerst goed onderzoeken. Randvoorwaarde is altijd dat we een financieel gezonde gemeente zijn en blijven. Dat betekent dat we onze uitgaven in (structureel) evenwicht met onze inkomsten houden. Nu en in de toekomst. We leggen een stevig financieel fundament. Onze belangrijkste inkomstenbron van het Rijk vormt daarbij een grote onzekerheid. Voor de toekomst verwachten we voor ons huidige takenpakket fors minder geld uit Den Haag te ontvangen. Onze uitdagingen richten zich deze bestuursperiode daarom op: - Vinden van financiële ruimte om verplichtingen na te kunnen komen én ambities te kunnen realiseren; - Zo laag mogelijk houden van gemeentelijke woonlasten; - Efficiënt, effectief en innovatief besteden van gemeenschapsgeld.

Verbonden partijen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Voor dit programma zijn dat de volgende organisaties: - NV Bank Nederlandse Gemeenten - NV Brabant Water - NV Tilburgse Waterleidingmaatschappij - Equalit

Thema-indeling De beoogde resultaten die moeten bijdragen aan realisatie van de doelstellingen hebben we in dit hoofdstuk aan de hand van de navolgende thema's geformuleerd: 5.1. Algemene dekkingsmiddelen 5.2. Overhead

Wat mag het kosten? Algemene dekkingsmiddelen en Overhead bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo Reserve-storting Reserve-onttrekking Resultaat

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 9.216 8.658 9.537 52.471 53.851 53.729 43.256 V 45.192 V 44.192 V 2.699 179 115 40.735 V 45.307 V 44.192 V

Meerjarenraming 2025 2026 2027 9.660 9.159 9.460 56.368 53.757 54.768 46.708 V 44.599 V 45.309 V 46.708 V 44.599 V 45.309 V

50

Thema 5.1 Algemene dekkingsmiddelen Te behalen resultaten •

We onderzoeken de (financiële) consequentie van het bestuursakkoord voor het meerjarenperspectief Eind 2023 actualiseren we het Uitvoeringsprogramma van het college op het nieuwe bestuursakkoord. Daarbij onderzoeken we naast uitvoerbaarheid ook de financiële haalbaarheid, op basis van de dan bekende informatie. We informeren de raad uiterlijk bij de Bestuursrapportage 2024 c.q. Perspectiefnota 2025 over de financiële consequenties voor 2024 en voor ons meerjarenperspectief en schetsen indien nodig realistische mogelijkheden om het financieel fundament te versterken.

•

Waar mogelijk zorgen we voor concrete invulling van taakstellingen. Het bestuursakkoord Goirle: Samen Bouwen vermeldt een aantal taakstellingen: bedragen en realisatietermijnen voor structurele bezuinigingen, die nog verder moeten worden geconcretiseerd. Zolang deze als ‘taakstelling’ in de begroting zijn opgenomen, vormen zij geen realistische, financiële dekking en vertroebelen zij het zicht op het financiële fundament. Pas na concretisering én realisatie ontstaat financiële ruimte voor andere ambities. Ook de Provincie corrigeert de begroting voor deze niet geconcretiseerde taakstellingen in haar beoordeling voor reëel en structureel evenwicht.

•

Gemeentelijke woonlasten houden we zo laag mogelijk Lokale heffingen zijn de tweede belangrijke, structurele inkomstenbron van de gemeente. Onder andere daarmee kunnen we een deel van ons hoge ambitieniveau realiseren. Daar hebben we in Goirle allemaal baat bij. Van onze inwoners, bedrijven en toeristen vragen we echter geen onbegrensde bijdrage. Daarom houden we de gemeentelijke woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing, rioolheffing) zo laag mogelijk. We hanteren daarbij de financiële uitgangspunten die de raad op 20 juni jl. vaststelde.

•

Onze weerstandsratio is ‘ruim voldoende’ De weerstandsratio is een indicator die aangeeft in welke mate een gemeente in staat is om tegenvallers op te vangen, zonder dat dit onmiddellijk invloed heeft op het beleid. Een ratio van ‘ruim voldoende’ betekent een ratio tussen de 1,4 en 2,0. Meer informatie over de weerstandsratio vind u terug in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

•

Transparante en resultaatgerichte verantwoording Het past bij onze Gôolse democratie om inwoners de kans te geven te begrijpen wat er met hun belastinggeld en de overige inkomsten van de gemeente, is gebeurd. Onze raadsleden -als vertegenwoordiging van onze inwoners- ervaren de effecten die met de doorontwikkeling van de P&Ccyclus in gang is gezet. Concretisering van doelen, resultaten en verantwoording hoort daarbij. Daar gaan we mee verder.

Indicatoren 5.1 Algemene dekkingsmiddelen Gemeente Goirle BBV-Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 1 Gemiddelde WOZ-waarde 2 Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden 3 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Eenheid x€ 1.000 € €

Geheel Nederland

2021 2022 2023 2021 2022 2023 319

352

361

309

317

nb

763 857

701 807

731 821

733 810

823 905

860 942

51

Legenda: 1 De gemiddelde WOZ-waarde van woningen, 2021 en 2022 o.b.v. gegevens Waarderingskamer. Waarde 2023 is nog niet definitief; nu gebaseerd op waardeontwikkeling van +2,5%. 2 Gemiddeld totaalbedrag in € per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten 3 Gemiddeld totaalbedrag in € per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten

Wat mag het kosten? 5.1 Algemene dekkingsmiddelen bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 769 -43 377 52.065 53.788 53.513 51.295 V 53.831 V 53.136 V

Meerjarenraming 2025 2026 2027 412 -53 -8 56.140 53.519 54.521 55.728 V 53.572 V 54.529 V

De raad stelde op 20 juni 2023 de financiële uitgangspunten voor de begroting 2024 vast (o.a. indexeringsen rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Samen Bouwen’. Het daarop nog te actualiseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze beleidskaders en specifieke voornemens realistisch en uitvoerbaar zijn, en ook daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen. De beperking in de formatie-omvang én de huidige arbeidsmarkt vormen een reëel risico voor de continuïteit van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. Verwerkte beleidsvoornemens Deze vinden hun oorsprong in de Perspectiefnota 2024, het Bestuursakkoord en nieuw beleid op basis van actuele ontwikkelingen. Thema 5.1 Algemene dekkingsmiddelen Bedragen x € 1.000 Taakstellende bezuinigingen Overige Domeinen Geluidw.voorz.A58 dekk.kap.lst voorbereid.€750.000 Voortgezet onderwijs - Mill Hill -mut. reserve Eindtotaal

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 500 V 500 V 8V 15 V 15 V 15 V 489 V 978 V 978 V 8V 504 V 1.493 V 1.493 V

Toelichting: Taakstellende bezuiniging overige domeinen (Bestuursakkoord 2023 – 2026 Samen bouwen) In het Bestuursakkoord ‘Goirle: Samen Bouwen’ is bepaald dat, naast de beoogde bezuiniging op het Sociaal Domein, ook op de overige domeinen een bezuiniging moet worden behaald. Zolang we deze nog niet binnen een specifiek programma/thema kunnen concretiseren verwerken we deze stelpost financieel binnen het thema 5.1 Algemene Dekkingsmiddelen. IHP Voortgezet onderwijs – Mutatie reserve kapitaallasten onderwijshuisvesting Onttrekkingen aan en stortingen in de reserves verwerken we financieel binnen dit thema. In verband met het investeringsvoornemen voor Mill Hill (zie thema 1.2 Onderwijs) houden we, naast de eerder geraamde

Gemeente Goirle – Begroting 2024

52

jaarlijkse storting in de reserve, vanaf 2025 rekening met een onttrekking in verband met de kapitaallasten van de (ver) nieuwbouw van het Mill Hill College. Geluidwerende voorziening A58 Onttrekkingen aan en stortingen in de reserves verwerken we financieel binnen dit thema. In verband met het investeringsvoornemen voor een geluidwerende voorziening (zie thema 2.1 Ruimte, leefomgeving en groen) houden we rekening met onttrekkingen in verband met de kapitaallasten van het voorbereidingskrediet.

Overzicht algemene dekkingsmiddelen Onderstaand lichten we toe hoe de algemene dekkingsmiddelen van de gemeente Goirle zijn opgebouwd. Daarnaast zijn onder thema 5.1 tevens de taakvelden Vennootschapsbelasting en Onvoorzien ondergebracht. Thema 5.1 bedragen x € 1.000 Algemene uitkering gemeentefonds Lokale heffingen zonder bestedingsdoel Overige algemene dekkingsmiddelen o Dividend o Financieringsfunctie (paragraaf financiering) o Stelposten (Beleidsveranderingen) o Overige algemene dekkingsmiddelen Totaal algemene dekkingsmiddelen Vennootschapsbelasting Onvoorzien Totaal thema 5.1

2023 Lasten 15 168

Baten 42.735 6.553 225 25 200

168 183

49.513

73 256

49.513

2024 Lasten Baten 6 46.303 245 7.075 40 135 22 26 76 74 94 35 291 53.513 12 74 377 53.513

• Lokale heffingen zonder bestedingsdoel: OZB (woningen en niet-woningen) en precariobelasting. • Voor het bepalen van de hoogte van de post onvoorzien gaan we uit van € 3,00 per inwoner. • Het bedrag van € 94.000 bij de overige algemene dekkingsmiddelen heeft betrekking op de kosten van de uitvoering van de inning van de belastingen. De algemene uitkering gemeentefonds kan verder worden onderverdeeld in een algemeen deel, aangevuld met een aantal decentralisatie- en integratie-uitkeringen. In onderstaande tabel wordt deze opbouw voor Goirle in beeld gebracht. Vanuit de algemene uitkering betalen we rechtstreeks een bedrag voor de taken die door of namens de VNG worden uitgevoerd.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

53

bedragen x € 1.000 Algemene uitkering Integratie- en decentralisatie uitkeringen Vergunningverlening, toezicht en handhaving Voorschoolse voorziening peuters Armoedebestrijding kinderen Begeleiding statushouders Versterking omgevingsveiligheidsdiensten Einde lening inburgeringsplichtig Extra capaciteit BOA's Wet kwaliteitsborging bouw Leerlingenvervoer Oekraïne Wet goed verhuurderschap Taal voor ontheemden uit Oekraïne Participatie Extra middelen jeugdzorg BCF (BTW Compensatie Fonds) Totaal uitkering gemeentefonds

2023 40.801 246 58 36 60 12 4 2 33 14 12 7 8 2.621

2024 43.231 204 58 36 63

340 44.008

340 46.303

2025 44.952 208 58 36 63

2026 42.786 204 58 36 63

2027 43.858 190 58 36 63

4 33 14

33 14

33 14

33

2.528

2.380 916 340 48.797

2.318 392 340 46.040

2.276 240 340 46.904

In de grafiek hieronder is het verloop van de algemene uitkering gemeentefonds zichtbaar. Merk op dat het ravijnjaar zich aftekent in 2026 en dat de stijging 2026-2027 veel kleiner is dan de stijging 2024-2025. 50.000.000 49.000.000 48.000.000 47.000.000 46.000.000 45.000.000 44.000.000 43.000.000 42.000.000 41.000.000 2023

2024

Gemeente Goirle – Begroting 2024

2025

2026

2027

54

Thema 5.2 Overhead Te behalen resultaten •

Gemeenschapsgeld besteden we efficiënt, effectief en innovatief We realiseren het liefst zoveel mogelijk ‘buiten’, voor onze inwoners en ondernemers. Dat doen we direct, in de primaire processen, maar ook indirect door het zo goed mogelijk inrichten van onze organisatie en onze bedrijfsvoeringsprocessen. Zie daarvoor ook thema 4.1 Bestuur. In 2024 richten we ons op: a. Doorontwikkeling datagedreven werken We zijn van start gegaan met datagedreven werken in GHO-verband. Het team is bijna op volle sterkte. Daarmee krijgt data gedreven werken in 2024 steeds meer vorm. Het in kaart brengen en analyseren van data kan leiden tot nieuwe inzichten en beleid en daarmee de besluitvorming verbeteren. Komende jaren gaan we dit verder uitbouwen en professionaliseren. b. Inzetten van nieuwe technieken Volgend jaar gaan we digitale werkplek van de toekomst verder inrichten. Met name het slimmer inzetten van diverse applicaties zoals Microsoft Teams zal in de loop van 2024 meer vorm krijgen. De implementatie van het nieuwe zaaksysteem sluit hier op aan, de voorbereidingen hiervoor zijn gestart. c. Aansluiten op ontwikkelingen in de share. Bij de implementatie van het nieuwe zaaksysteem is Goirle bewust ‘volgend’ op de andere gemeenten binnen de Equalit-share. Wel houden we in de gaten hoe het daar loopt, en pakken we kansen mee om efficiency-slagen te maken in onze werkprocessen.

In aanloop naar de implementatie wordt ook onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor een documentengenerator en een vergaderapp voor het college. d. Arbeidsmarkt Om succesvol op de arbeidsmarkt te zijn, is het nodig een goede arbeidsmarktstrategie te ontwikkelen. Het maken van een arbeidsmarktbeleid met lef en energie waarbij we uitgaan van onze eigen onderscheidende kracht. We willen zo nieuwe collega’s aantrekken, aan ons binden en een optimale bezetting realiseren. In de arbeidsmarktstrategie geven we aan hoe we dit aanpakken en vormgeven. Gekoppeld aan aantrekkelijk werkgeverschap en reiskostenregeling starten we met het opstellen van een mobiliteitsplan.

Voor meer detailinformatie over ontwikkelingen en resultaten binnen onze bedrijfsvoering verwijzen we u naar de paragraaf Bedrijfsvoering.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

55

Indicatoren 5.2 Overhead BBV-Indicatoren 1 Formatie 2 Bezetting 3

Apparaatskosten

4 Externe inhuur 5 Overhead Lokale indicatoren 6 Opslagpercentage overhead

Eenheid fte fte in € per inwoner % % Eenheid %

2021 5,97 5,65

Gemeente Goirle 2022 2023 6 7 6 6

2024 7 nb

589

633

625

708

9,5 10,4 2021 115

19 13 2022 115

nb 12 2023 115

nb 13 2024 114

Legenda: 1 Formatie: aantal begrote fte per 1.000 inwoners. Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat van uw organisatie voor het begrotingsjaar op peildatum 1 januari. (Bron: eigen data) 2

Bezetting: aantal werkelijke fte per 1.000 inwoners (Bron: eigen data). Peildatum 2023: 30-6-2023

3

Apparaatskosten: Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken (Bron: eigen data) Externe inhuur: Kosten inhuur externen als % van totale loonsom + kosten inhuur externen (Bron: eigen data)

4 5 6

Overhead: totaal van de uitgaven van het taakveld Overhead als percentage van de totale uitgaven in de begroting (Bron: eigen data) Opslagpercentage overhead: percentage geeft aan hoeveel procent van de uitgaven uit overheadkosten bestaan.

Berekening Overhead Thema 5.2 Overhead bedragen x € 1.000 - Totale kosten voor de overhead - Opslag op directe salarislasten (toegepast bij afvalstoffenheffing en rioolheffing) - Overhead toe te rekenen aan grondexploitaties en kapitaalwerken - Percentage overhead

2023 7.993

2024 8.944

115%

114%

1.095

877

12%

13%

De stijging in de totale kosten voor de overhead wordt voornamelijk veroorzaakt door de stijging van de lonen (formatieuitbreiding en indexering), en de hogere lasten van automatisering.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

56

Wat mag het kosten? 5.2 Overhead bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 8.446 8.701 9.161 407 62 216 8.040 N 8.639 N 8.944 N

Meerjarenraming 2025 2026 2027 9.247 9.211 9.468 228 238 247 9.020 N 8.973 N 9.220 N

De raad stelde op 20 juni 2023 de financiële uitgangspunten voor de begroting 2024 vast. (o.a. indexeringsen rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Samen Bouwen’. Het daarop nog te actualiseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze beleidskaders en specifieke voornemens realistisch en uitvoerbaar zijn, en ook daadwerkelijk in 2024 tot uitvoering kunnen komen. De beperking in de formatie-omvang én de huidige arbeidsmarkt vormen een reëel risico voor de continuïteit van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. Verwerkte beleidsvoornemens Deze vinden hun oorsprong in de Perspectiefnota 2024, het Bestuursakkoord en nieuw beleid op basis van actuele ontwikkelingen. Thema 5.2 Overhead Bedragen x € 1.000 verhoging equalit informatieveiligheid Vervanging zaaksysteem (implementatiekosten) Stelpost herstel balans formatie-werk (incl.index) Eindtotaal

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 112 N 112 N 112 N 112 N 245 N 399 V 421 V 754 V 784 V 42 V 309 V 642 V 672 V

Toelichting: Informatiemanagement en informatieveiligheid In 2024 worden de veiligheidseisen, aanscherping van de risicobeheersing en toetsing van de werkomgeving verankerd in de wet. De vrijblijvendheid van richtlijnen en standaarden verdwijnt waardoor gemeentelijke organisaties verplicht zijn structurele maatregelen te treffen. Met deze maatregelen wordt voldaan aan de wetgeving van NIS2 en BIO. De bijdrage die we aan Equalit betalen stijgt daardoor structureel met € 112.000. Vervanging zaaksysteem Ons huidige contract voor het zaaksysteem loopt af. Daarom zijn we 3 jaar geleden al aangesloten op de aanbesteding die in Equalit-verband plaatsvindt. In Oisterwijk en Hilvarenbeek werken ze al met het nieuwe systeem. Doordat wij nu ook aansluiten kunnen systemen worden geharmoniseerd en verbetert dat de GHOsamenwerking. We starten in 2024 met de implementatie. De daarvoor benodigde kosten bedragen € 245.000, ongeveer de helft daarvan is nodig voor externe kennis en expertise. Herstel balans formatie-werk Met de Perspectiefnota 2024 informeerde het college de raad over het voornemen om in de begroting 2024 de ontstane disbalans tussen werk en personele capaciteit te herstellen. Op 18 juli jl. stelde het college de benodigde formatie voor 2024 vast.

Het informeerde de raad daarover met een raadsinformatiebrief, waarbij het toezegde dat de raad bij de begrotingsbehandeling over het beleidsvoornemen over

Gemeente Goirle – Begroting 2024

57

formatieherstel zou kunnen besluiten. Dat beleidsvoornemen ziet u in bovenstaande tabel gepresenteerd en financieel vertaald. Het recente bestuursakkoord stelt echter dat, in afwachting van de uitkomsten van het bestuurskrachtonderzoek, geen aanvullend formatiebudget gehonoreerd zal worden. Om die reden is voor eenzelfde bedrag een taakstelling op de vastgestelde formatie opgenomen. Het bestuurskrachtonderzoek, in relatie tot het Uitvoeringsprogramma, moet uitsluitsel geven of alsnog extra middelen moeten worden gehonoreerd. In afwachting daarvan moet het college binnen de themaramingen op zoek naar alternatieve dekking, dan wel taken/ambities temporiseren of afstoten.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

58

Paragrafen

Gemeente Goirle – Begroting 2024

59

Paragraaf Lokale heffingen Uitgangspunten Het beleid ten aanzien van lokale heffingen is vastgelegd in de belastingverordeningen. Deze worden jaarlijks geactualiseerd en ter goedkeuring aan de Raad aangeboden. In de begroting zijn in financiële zin de gewijzigde tarieven toegepast. In deze paragraaf zijn de volgende uitgangspunten van toepassing. - Lokale algemene belastingen worden gecorrigeerd voor maximaal de inflatie op basis van de prijsindex voor gezinnen. Deze indexatie (2024: + 3,9%) is door de raad vastgesteld bij de Financiële uitgangspunten voor de begroting 2024. Voor de onroerende zaakbelasting (OZB) geldt het inflatiepercentage van mei 2022 t/m mei 2023. Dit percentage komt uit op 4,22%. - Tarieven voor bestemmingsbelastingen en -rechten worden bepaald uit het oogpunt van kostendekkendheid, waarbij we de lasten voor kwijtschelding en BTW component als kostenpost meenemen in de berekening. - De tarieven voor toeristenbelasting zijn verhoogd met de index die is vastgesteld door de raad op 20 juni 2023. De verhoging van de toeristenbelasting volgt daarmee niet het dekkingsplan 2020-2024. - Onroerende zaakbelasting is gebaseerd op de waarde peildatum 1 januari 2023. Bij het opstellen van de begroting is deze waarde nog niet bekend.

Er is voor de begroting 2024 een inschatting gemaakt van de waardeontwikkeling voor de woningen van +2,5% en voor de niet-woningen van -2,5%. Het effect op de netto lasten van de belastingplichtige is, bij een gemiddelde waardeontwikkeling, gelijk aan het inflatiepercentage van 4,22%. Omdat de werkelijk waarde kan afwijken van de ingeschatte waardeontwikkeling, kan het effect voor de belastingplichtige ook anders zijn dan is ingeschat in de begroting 2024. Ontwikkeling van de tarieven Netto-last OZB Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden Rioolheffing Precariobelasting Marktgelden Leges (m.u.v. wettelijk tarief) Toeristenbelasting

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Stijging Stijging Stijging Stijging Stijging Stijging Stijging Stijging

4,22% 3,9% 3,9% 3,9% 3,9% 3,9% 3,9% € 0,05 per persoon per nacht

60

Geraamde inkomsten

Belastingen en heffingen vormen circa 19% van de gemeentelijke baten. Naar verwachting is de opbrengst in 2024 ongeveer € 13,3 mln.

Inzicht in kostendekkendheid bedragen x € 1.000

Afvalstoffenheffing

Rioolheffing

Marktgelden

Titel I

Leges Titel II

Titel III

Taakveld 7.3 7.2 3.3 Divers 8.1/8.3 Divers Netto kosten taakveld 1.636 2.213 7 n.n.b. n.n.b. n.n.b. Kosten, incl. rente 2.170 2.224 9 Inkomsten, excl. Heffing 534 11 2 Toe te rekenen kosten 12 Kwijtschelding 51 9 0 Overhead, incl. rente 80 297 10 BTW 405 212 2 Totale kosten 2.172 2.731 19 n.n.b. n.n.b. n.n.b. Opbrengst heffingen 2.203 2.513 14 Mutatie met voorziening* 31 -218 0 0 0 0 Dekkingspercentage 100% 100% 74% n.n.b. n.n.b. n.n.b. * een “-“ bij de mutatie met voorziening betekent een onttrekking aan de voorziening

Gemeente Goirle – Begroting 2024

61

De leges titel I zijn de leges Algemene dienstverlening. Hieronder vallen bijvoorbeeld de leges burgerlijke stand en de leges voor reisdocumenten en rijbewijzen. Titel II gaat over de leges voor de fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning. In Titel III zijn de leges opgenomen die vallen onder de Europese dienstenrichtlijn. Voorbeelden hiervan zijn de horecavergunning en de evenementenvergunning. Het is gebruikelijk dat voor de diensten in Titel III een relatief lage mate van kostendekkendheid wordt begroot. Horecagelegenheden en evenementen houden een gemeente ‘levendig’. Doorgaans wordt daarom vaak de bestuurlijke keuze gemaakt om de tarieven voor deze vergunningen minder dan kostendekkend vast te stellen. Het onderzoek naar kostendekkendheid leges voor 2024 is nog niet afgerond op het moment dat we het boekwerk begroting 2024 maken (september 2023). De kostendekkendheid brengen we in beeld in de besluitvormende stukken voor de legesverordening 2024 (raad december 2023).

Lokale lastendruk Om een beeld te krijgen van de lokale lastendruk vergelijken we de situatie in Goirle met het landelijk gemiddelde. Het landelijk gemiddelde is afkomstig uit de COELO-Atlas (landelijke rapportage lokale lasten). Gehanteerde uitgangspunten voor de berekening zijn een meerpersoonshuishouden voor afvalstoffenheffing en rioolheffing. Voor de berekening van de betaalde OZB - woningen begroting 2024 is uitgegaan van een geschatte gemiddelde waarde van een eigen woning van € 361.000.

Tarievenoverzicht huishoudens

OZB eigenaar woningen OZB eigenaar/gebruiker niet-woningen OZB lasten eigenaar woning bij gem. waarde Afvalstoffenheffing (meerpersoons) Rioolheffing eigenaar & gebruik Bruto woonlasten

Nederland 2023 0,0890% 0,5393% € 402 € 329 € 213 € 944

Goirle 2023 0,1102% 0,5862% € 388 € 227 € 206 € 821

2024 0,1120% 0,6266% € 404 € 236 € 214 € 854

Tarieven Nederland en 2023: Bron COELO - Atlas van de lokale lasten 2023.

Kwijtschelding Een gemeente heeft de mogelijkheid om kwijtschelding te verlenen voor een aantal gemeentelijke heffingen. Dit is geregeld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990. De gemeente Goirle heeft lokaal beleid vastgelegd in de verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen die elk jaar gelijktijdig met het vaststellen van de belastingverordeningen wordt vastgesteld. In de begroting 2024 is in totaal een bedrag van € 60.000 aan kwijtscheldingen geraamd (€ 51.000 kwijtschelding afvalstoffenheffing en € 9.000 kwijtschelding rioolrecht).

Gemeente Goirle – Begroting 2024

62

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Uitgangspunten Het beleid van risicomanagement van Goirle is vastgesteld in de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Deze nota is uit 2011, is gedateerd en vergt actualisatie. In de nota zijn weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en weerstandsratio nader gedefinieerd. De belangrijkste uitgangspunten uit deze nota die voor de begroting 2024 zijn toegepast, luiden als volgt: - De raad heeft eerder vastgesteld dat het een weerstandsratio nastreeft die tenminste ‘voldoende’ is. Dat betekent dat de ratio schommelt tussen de 1,0 en 1,4. - Er wordt onderscheid gemaakt tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele risico’s worden gedekt uit “vrije” reserves (incidenteel geld). Structurele risico’s leiden tot beleidskeuzes bij de eerstvolgende begroting (opvangen binnen de exploitatie of inkomsten vergroten door bijvoorbeeld de inzet van nog onbenutte belastingcapaciteit). - Omdat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen, is voor de berekening van de weerstandscapaciteit bepaald een ratio van 60% van de risico’s te hanteren.

Ratio weerstandsvermogen Naast een structureel en reëel begrotingsevenwicht zegt ook het weerstandsvermogen, uitgedrukt in de weerstandsratio, iets over de financiële gezondheid van een gemeente. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om mogelijke tegenvallers op te vangen zonder dat dit onmiddellijk invloed heeft op het beleid. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een indicator, de weerstandsratio, waarin de weerstandscapaciteit ten opzichte van de risico’s wordt afgezet. De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en de mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte kosten (risico's) op te kunnen vangen. In de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement is bepaald dat Goirle een ratio met kwalificatie 'voldoende' nastreeft. Dat betekent dat de ratio moet liggen tussen de 1.0 en 1.4. In het bestuursakkoord 2023-2026 'Goirle Samen bouwen' is de ambitie opgenomen dat de algemene reserve een zodanige omvang heeft waardoor een ratio van 'ruim voldoende' kan worden bereikt. Weerstandsratio > 2.0 1.4 - 2.0 1.0 - 1.4 0.8 - 1.0 0.6 - 0.8 < 0.6

Kwalificatie Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Gemeente Goirle – Begroting 2024

63

Weerstandscapaciteit In de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement zijn de bestanddelen van de weerstandscapaciteit bepaald. De weerstandscapaciteit op begrotingsbasis van de gemeente Goirle bestaat uit de volgende onderdelen: - Algemene reserves (de algemene weerstandsreserve en de algemene reserve grondexploitaties). - Stille reserves. - Begrotingsruimte. - Onbenutte belastingcapaciteit. - Post onvoorziene uitgaven. Voor de begroting 2024 kunnen daaraan de volgende bedragen worden gekoppeld:

bedragen x € 1.000

Rekening

Rekening

Begroting

Begroting

Begroting

2020

2021

2022

2023

2024

Algemene weerstandsreserve

3.745

4.492

4.019

4.019

4.343

Algemene reserve grondexploitatie

4.167

4.127

4.155

4.155

4.151

Algemene reserve

7.912

8.619

8.174

8.174

8.494

Stille reserves Structurele begrotingsruimte

1.797

Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien Weerstandscapaciteit

691

691

359

120

72

72

72

72

72

8.056

9.382

8.937

8.605

10.483

We lichten de ontwikkeling van de componenten van de weerstandscapaciteit hieronder toe. Algemene reserves De totaal vrije reserve stijgt in 2024 naar verwachting tot afgerond € 8.494.000. Stille reserves Stille reserves zijn besloten in activa die lager dan de opbrengstwaarde zijn gewaardeerd. De gemeente Goirle heeft stille reserves in de materiële en financiële vaste activa. De waarde van deze stille reserve mag niet worden meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit vanwege beperkingen op de vrije verhandelbaarheid en de realisatie. Begrotingsruimte De begrotingsruimte wordt iedere begroting bepaald en telt alleen voor het huidige begrotingsjaar, In 2024 verwachten we een structurele begrotingsruimte van € 1.797.000. Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte capaciteit is het verschil tussen het gehanteerde OZB tarief en het tarief om tot een 'artikel 12 gemeente' gerekend te worden. Voor de gemeente Goirle bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit bij de begroting 2024 € 120.000. Post onvoorziene uitgaven De onvoorziene uitgaven zijn voor 2024 geraamd op € 72.300, gebaseerd op € 3 per inwoner van de gemeente.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

64

Ingeschatte risico's Conform ons beleid maken we bij het opstellen van de begroting een inventarisatie van de mogelijke risico's die de gemeente kan lopen. We stellen een zogenoemde risicokaart op, waarin we de volgende onderdelen identificeren en kwantificeren: -

Welk risico betreft het? Hoe groot is de kans dat het risico zich voordoet? Is het een regulier of niet-regulier risico? Wat is het financieel gevolg als het risico zich voordoet? Hoe ‘zeker’ is de inschatting van het risico (goed, redelijk, slecht of niet in te schatten)? Welke beheersingsmaatregelen zijn getroffen om het risico te voorkomen?

De uitkomsten van de risicokaart vormen het reëel financieel gevolg van de geïnventariseerde risico's. Voor de begroting 2024 hebben we de risico's geclassificeerd naar de risico-categorieën zoals benoemd in de nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Omschrijving 1. Bedrijfsprocessen 2. Financieel 3. Imago/politiek 4. Informatie/strategie 5. Juridisch/aansprakelijkheid 6. Letsel/veiligheid 8. Milieu 9. Personeel/Arbo 10. Product/dienst 11. Verbonden partijen en deelnemingen 12. Overige risico's Totaal

Risicobedrag 2.183.367 5.000 21.500 15.000 138.474 50.000 20.000 1.664.800 4.098.141

Berekening van de weerstandsratio De weerstandsratio, als indicator van het weerstandsvermogen, berekenen we op basis van bovenstaande componenten als volgt: Ratio weerstandsvermogen gemeente =

weerstandscapaciteit gekwantificeerde risico's

=

10.483 4.098

=

2,56

De ratio weerstandsvermogen voor de begroting 2024 is te kwalificeren als ‘uitstekend’ en voldoet daarmee ruim aan de vereisten van de nota weerstandsvermogen en risicomanagement én de ambitie uit het nieuwe bestuursakkoord.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

65

Kengetallen: inzicht in financiële positie van de gemeente In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen opgenomen. Daarnaast is een beoordeling opgenomen van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie. De kengetallen zijn voornamelijk bedoeld om de financiële positie inzichtelijker te maken. De kengetallen hebben geen functie als normerings-instrument in het kader van financieel toezicht. De vijf kengetallen zijn: 1. Schuldquote 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte en 5. Belastingcapaciteit. Het verloop en de prognose van deze kengetallen voor Goirle ziet u in onderstaande tabel.

Overzicht kengetallen A. Netto schuldquote in % B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen in % C. Solvabiliteitsratio in % D. Kengetal grondexploitatie in % E. Structurele exploitatieruimte in % F. Gemeentelijke belasting capaciteit in %

Ultimo 2022 35,53%

Ultimo 2023 46,37%

Ultimo 2024 62,78%

Ultimo 2025 85,51%

Ultimo 2026 105,76%

ultimo 2027 122,71%

35,89% 39,94% -2,26% 4,49% 81,98%

46,68% 39,78% -1,41% 3,48% 87,14%

63,13% 33,55% 0,55% 5,28% 90,47%

85,83% 28,46% -4,65% 6,47% 90,47%

106,12% 24,47% -4,60% 2,96% 90,47%

123,07% 20,81% -4,51% 2,73% 90,47%

Deze kengetallen zijn voorzien van een kleurindicator. Daarbij sluiten we aan bij de signaleringswaarden zoals deze ook door de toezichthouder van gemeenten, de Provincie, worden gehanteerd. U treft ze in onderstaande tabel.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

66

(Netto) schuldquote Dit kengetal geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van het totaal van de baten. Het geeft daarmee een indicatie van het beslag dat de financieringslasten op de exploitatie leggen en daarmee op de vrije ruimte in de exploitatiebegroting. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. Daarnaast wordt de netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, als apart cijfer gepresenteerd. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. - Ontwikkeling 2024 en verder: De komende jaren wordt een aantal investeringen van forse omvang voorzien. Daardoor stijgt ook de behoefte aan extra financieringsmiddelen (geldleningen). Dit heeft een negatief effect op de schuldquote.

Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen bestaat uit reserves en het resultaat van baten en lasten. Ontwikkeling 2024 en verder: De gemeente is op basis van de gepresenteerde cijfers nog voldoende in staat om aan haar begrote financiële verplichtingen te voldoen maar er is wel een duidelijk dalende tendens zichtbaar.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

67

Grondexploitatie Grondexploitaties kunnen een forse impact hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de grond is van belang, omdat deze terugverdiend moet worden bij de verkoop. Boekwaarden worden afgezet tegen de totale baten. Een grondexploitatie van 20% of lager wordt beschouwd als minst risicovol. Ontwikkeling 2024 en verder: het kengetal voor de grondexploitatie van de gemeente Goirle is met 1% laag. Dit is positief. De resultaten in de grondexploitaties zijn positief. De gemeente is nauwelijks afhankelijk van de ontwikkelingen binnen de grondexploitatie.

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het evenwicht van de begroting wordt er ook gekeken naar de structurele en incidentele lasten en baten. Voorbeeld van structurele baten zijn de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten. Bij structurele lasten zijn dat bijvoorbeeld personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is dan ook meer flexibel dan een begroting waar bij de structurele baten en lasten in evenwicht zijn. - Ontwikkeling 2024 en verder: de meerjarig begrote structurele exploitatieruimte van de gemeente Goirle is in deze meerjarenraming positief. Daarbij dient opgemerkt te worden dat hierbij rekening wordt gehouden met realisatie van de voorgenomen bezuinigingen zoals opgenomen in het bestuursakkoord 2023-2026.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

68

Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten jaarlijks. Bij de berekening van het kengetal worden de gemeentelijke woonlasten afgezet tegen het landelijk gemiddelde. Ontwikkeling 2024 en verder: de opbrengsten OZB verhogen we in 2024 met inflatiecorrectie (4,22%). De gemeente heeft ruimte om – indien er aanleiding ontstaat om de inkomsten te vergroten – de lokale belastingen te verhogen.

Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie De kengetallen moeten altijd in samenhang worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van een gemeente. Geconcludeerd kan worden, dat de financiële positie van de gemeente Goirle ingaande 2024 meer onder druk komt te staan. Dit is het directe gevolg van grote investeringen in de meerjarenraming. Hiervoor moeten naar evenredigheid aanvullende geldleningen aangetrokken worden. Verder loopt het structureel begrotingssaldo terug waardoor in de toekomst minder ruimte overblijft voor nieuwe beleidsontwikkelingen.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

69

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Uitgangspunten Deze paragraaf beschrijft de onderhoudstoestand en de kosten van wegen, openbare verlichting, riolering en water, groen en gebouwen. Het onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel gedeelte van de begroting, daarom is een goed overzicht en inzicht in de financiële consequenties belangrijk.

Overzicht onderhoudslasten kapitaalgoederen Prg. Exploitatie bedragen x € 1.000 2 1. Wegen en openbare verlichting 2 2. Civieltechnische kunstwerken 2 3. Speeltoestellen 2 4. Riolering en water 2 5. Groen Div. 6. Gebouwen 2 7. Diverse kapitaalgoederen Totaal exploitatie

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 2.029 2.787 3.127 85 1 516 623 623 1.160 1.168 1.251 498 477 760 400 4.290 5.054 6.162

Meerjarenraming 2025 2026 2027 3.002 2.843 2.610 633 643 653 1.271 1.292 1.312 617 540 606 550 700 700 6.074 6.018 5.882

Prg. Voorzieningen bedragen x € 1.000 Div. 6. Gebouwen Totaal Voorzieningen

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 286 257 206 286 257 206

Meerjarenraming 2025 2026 2027 141 154 95 141 154 95

1. Wegen en openbare verlichting Wegen Beleidskader Het verhardingsareaal wordt onderhouden volgens de kaders die gesteld zijn in het Beheerplan Verharding 2021-2025. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn budgetten opgenomen voor het in stand houden van verhardingen, onverharde wegen, civieltechnische kunstwerken, verkeersborden, wegmarkeringen en bewegwijzering. Daarnaast zijn er budgetten opgenomen voor reiniging en gladheidsbestrijding. Verwachte staat van onderhoud Binnen het beleid mag maximaal 15% van het areaal verhardingen een lagere kwaliteit hebben dan de vastgestelde kwaliteit B. Het herstel van dit deel is opgenomen in de planning en wordt integraal opgepakt met de vakdisciplines groen, riolering, openbare verlichting en verkeer. Dit wordt ook afgestemd met de netbeheerders om de overlast en de totaalkosten voor de gemeenschap tot een minimum te beperken. Uitgangspunt is dat de verharding, ook in 2024, voldoet aan de gestelde kwaliteit B. De kostenstijgingen blijven een bron van zorg, omdat de benodigde onderhoud- en kapitaalbudgetten in 2023 niet zijn geïndexeerd en de geplande indexering voor 2024 geen gelijke tred houdt met de werkelijke kostenstijgingen. Temporiseren van maatregelen is geen alternatief, omdat dit uiteindelijk leidt tot verlaging van kwaliteit.

Mogelijk komen we later terug naar de raad als een andere keuze moet worden gemaakt.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

70

Openbare verlichting Beleidskader In 2023 wordt aan de raad een nieuw beleidsplan voorgesteld, tot dit moment wordt het beleidsplan 20122015 toegepast. Het nieuwe beleidsplan zal waarschijnlijk geen effect hebben op de kapitaal- of onderhoudslasten voor de openbare verlichting. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn budgetten opgenomen voor het in stand houden van de openbare verlichting en de vervanging met LED armaturen. In 2024 is aanvullend op het investeringsplan 2023-2026 een extra investeringskrediet opgenomen van € 100.000. Verwachte staat van onderhoud De achterstand die is ontstaan, is in afgelopen jaren niet ingehaald zoals verwacht. Uit inspecties bleek de achterstand groter te zijn dan gedacht. Er is 3-4 jaar een extra budget nodig om op deze achterstand in te lopen. De nadruk ligt op veiligheid en het voldoen aan het Energieakkoord 2030. Waar mogelijk wordt de achterstand integraal opgepakt met infraprojecten.

2. Civieltechnische kunstwerken Tot nu toe was de focus bij civieltechnische kunstwerken gericht op het beheer en onderhoud van bruggen en duikers. Kunstwerken zoals geluidswanden, keerwanden en oeverbeschermingen kregen onvoldoende aandacht. In 2023 wordt de kwaliteit en beheerbehoefte van alle civiele kunstwerken in beeld gebracht. Hieruit volgen waarschijnlijk extra maatregelen en kosten voor de daar op volgende boekjaren. Hiermee is nog geen rekening gehouden in de begroting 2024. We nemen dit mee in de Perspectiefnota 2025. 3. Speeltoestellen Beleidskader De Nota Speelruimte is vastgesteld in 2013. Het plan geldt nog steeds en de ramingen bevatten onderhoud, beheer en afschrijvingen van toestellen. Het speelbeleid willen we in de tweede helft van 2024 actualiseren. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? Speeltoestellen hebben onderhoud nodig om te zorgen dat je er veilig op kunt spelen. Na 20 of 30 jaar zijn ze daarnaast aan vervanging toe. Bovendien verandert de behoefte aan bepaalde toestellen in een buurt, omdat kinderen verhuizen of de leeftijden niet meer aansluiten bij de leeftijdscategorieën van de speeltoestellen. Dan is verplaatsing of vervanging nodig. In de begroting zijn ramingen opgenomen voor beheer en onderhoud van speeltoestellen. Vooruitlopend op nieuw speelbeleid hebben we een meerjarenraming gemaakt.

De structurele vervangingskosten zijn opgenomen in de begroting 2024. Als we een nieuw speelbeleid hebben, volgt hier mogelijk een andere vervangings- en onderhoudsbehoefte uit. We betrekken speelruimtes bij het Integraal Maatschappelijk Beheerkader.

4. Riolering en water Beleidskader In december 2020 is het Programma Water en Riolering door de gemeenteraad vastgesteld. Dit betreft het gemeentelijk rioleringsplan. Dit programma bevat onder andere het beleidskader, de uitvoeringsagenda en het kostendekkingsplan voor water en riolering voor de periode 2021-2025. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn ramingen opgenomen voor investeringen, beheer en onderhoud van riolering en water overeenkomstig het kostendekkingsplan van het Programma Water en Riolering 2021-2025. Gemeente Goirle – Begroting 2024

71

5. Groen Beleidskader In 2021 is een Programma groen opgesteld waarin de ambities voor de komende jaren worden vastgelegd. Eind 2022 zijn we begonnen met een Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK) voor het beheer van de openbare ruimte. Hierin blijft het uitgangspunt dat we de openbare ruimte onderhouden op kwaliteitsniveau B. Concrete maatregelen voor groen volgen uit het IMBK, Programma groen en een nog op te stellen uitvoeringsagenda. Het IMBK stellen we naar verwachting begin 2024 vast. De financiële consequenties nemen we mee in de begroting 2024. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn ramingen opgenomen voor beheer en onderhoud van het openbaar groen, onderverdeeld in de posten Voorbereiding en beleid, Groenonderhoud, Bomen, Bermen en sloten en Molenpark. Het onderhoud aan het openbaar groen wordt maandelijks getoetst aan het kwaliteitsniveau B en aan de hand daarvan sturen we bij. De beheerbudgetten zijn als gevolg van areaalvergroting in omvang gestegen. Voor de uitvoering van herinrichting met ingrijpende veranderingen, werd incidenteel een krediet aangevraagd. De vervangingskredieten werden niet in de begroting gereserveerd. In het IMBK wordt het aandeel van vervangingen bij herinrichting inzichtelijk gemaakt. Hiervoor nemen we extra middelen op in de begroting.

Uitvoeringsagenda groen - Geprogrammeerd onderhoud groen Bij de herinrichting van straten of vervangen van riolering betalen we de kosten voor groen ook uit de budgetten van wegen en riolering, omdat voor groen geen budget is. Hierdoor konden we niet alles doen en liepen we een achterstand op. Om dit in de toekomst te voorkomen vragen we de komende jaren structureel extra budget aan. Uitvoeringsagenda groen - Groeiplaatsverbetering bomen Veel van onze bomen staan in te kleine groeiplaatsen. Hierdoor geven ze overlast (wortelopdruk) en groeien ze slecht. Door de groeiplaatsen te verbeteren, geven we de bomen kans om beter te groeien en geven ze minder overlast. Dit heeft ook als voordeel dat we minder bestrating hebben en boomkronen groter worden. Groeiplaatsverbetering is dus ook een klimaatadaptieve maatregel. Voor het verbeteren van de groeiplaatsen bij bomen hebben we structureel extra geld nodig. Herplant bomen De afgelopen jaren hebben we op verschillende plaatsen onveilige bomen moeten kappen. We hebben een achterstand om deze bomen te compenseren. De achterstand stond op ongeveer 300 bomen. Begin 2023 plantten we al een deel van deze bomen terug. Dit gaat om bomen die we op de oude plaats kunnen herplanten of waarvoor we een locatie gevonden hebben om te herplanten. Voor de overige bomen moeten we een geschikte plaats vinden en investeren in een goede groeiplaats.

We hebben hiervoor in 2024 een investeringskrediet opgenomen van € 100.000. Ecologisch berm- en slootbeheerplan In het vastgestelde Programma groen staat dat we onze bermen ecologischer willen beheren. Op dit moment klepelen we nog veel bermen. Dat is niet ecologisch, maar wel de meest goedkope manier van beheren. Het nadeel is dat steeds minder soorten in de bermen overblijven en die daarmee minder aantrekkelijk zijn voor verschillende insecten; de biodiversiteit neemt af. Met ecologisch berm- en slootbeheer maken we biodiverse linten in het landschap waar insecten van profiteren. Er komen meer plantensoorten in de bermen en sloten voor. Dit geldt voor het buitengebied, maar ook voor gazons die we minder intensief willen maaien. In 2023 zijn we begonnen met de voorbereidingen voor een nieuw onderhoudsbestek voor berm- en slootbeheer. Begin 2024 besteden we het nieuwe bestek aan.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

72

6. Gebouwen Beleidskader Het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gebouwen staat beschreven in het gebouwenbeheerplan Gemeente 2021-2030. De commissie BBV adviseert tenminste éénmaal in de vier jaar een integrale beleidsnota over het beleidskader onderhoud kapitaalgoederen door de raad te laten vaststellen en de hoofdlijnen daarvan jaarlijks op te nemen in de paragraaf als bedoeld in artikel 9, lid 2 punt c 'onderhoud kapitaalgoederen". Het 10-jarig gebouwenbeheerplan is in 2021 geactualiseerd. In 2025 plannen we een tussentijdse actualisatie van het plan. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn ramingen opgenomen voor beheer en dagelijks onderhoud van de gemeentelijke gebouwen. De uitgaven voor het groot onderhoud lopen via de daarvoor gevormde voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen.

7. Diverse kapitaalgoederen Hier is de stelpost extra onderhoudsbudget voor de buitenruimte opgenomen die voortvloeit uit het nog op te leveren rapport Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK), zie ook thema 2.1: € 400.000 extra in 2024 € 550.000 extra in 2025 € 700.000 extra vanaf 2026. In het raadsvoorstel wat hierover begin 2024 wordt verwacht zal deze stelpost worden verdeeld over de onderliggende taakvelden.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

73

Paragraaf Financiering Uitgangspunten In deze paragraaf wordt inzicht in het treasurybeleid en het risicobeheer van de financieringsportefeuille van de gemeente Goirle gegeven. De gemeente is hierbij gehouden aan de wettelijke kaders vastgelegd in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Fido) en het Treasurystatuut 2022 van gemeente Goirle. De gemeente Goirle past totaalfinanciering toe. Dit betekent dat inkomsten en uitgaven worden gesaldeerd en op basis van dit saldo wordt bepaald of een lening wordt aangetrokken. De belangrijkste doelstelling van de treasuryfunctie is het beperken van financiële risico's.

Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte is bepaald op basis van mutaties in de geprognosticeerde balans ultimo 2024. De combinatie aan te trekken kasgeldleningen en aanvullende langlopende leningen laten op de geprognosticeerde balans een groei zien van € 12 mln. in 2024, oplopend tot € 65 mln. in 2027. Als de financieringsbehoefte past binnen de kasgeldlimiet worden kasgeldleningen aangetrokken, wanneer dit niet het geval is wordt afgewogen of het nodig is een langlopende lening af te sluiten.

Financiële risico's in beeld Risico Renterisico vlottende schuld

Norm Kasgeldlimiet: 8,5% van begrotingstotaal

Renterisico vaste schuld

Renterisiconorm: 20% van de stand van de vaste schuld per 1 januari - Risico uit hoofde van door de gemeente verstrekte leningen en uitgezette beleggingen. Het risico bestaat dat de vrijvallende gelden (bij aflossing) niet tegen een gelijk rentepercentage kunnen worden belegd. - Risico ten aanzien van verstrekte gemeentegaranties (borgstellingen). Garanties dienen voort te vloeien uit gemeentelijke taken. Het verstrekken van een gemeentegarantie geschiedt bij raadsbesluit en wordt voor komend jaar niet verwacht.

Kredietrisico

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Toelichting Kasgeldlimiet: € 5,8 mln. Bij structureel overschrijden van kasgeldlimiet moet de kortlopende schuld worden omgezet in een langlopende schuld. De gemeente Goirle voldoet aan de renterisiconorm en de norm wordt niet overschreden.

74

Berekening renterisiconorm (bedragen x 2022 2023 € 1.000) 0 0 1a Renteherziening op vaste schuld o/g 0 0 1b Renteherziening op vaste schuld u/g Netto renteherziening op vaste schuld (1a – 1b) 0 0 2 14.408 12.149 3a Nieuw aangetrokken vaste schuld 0 0 3b Nieuw uitgezette lange leningen 4 Netto nieuw aangetrokken vaste schuld (3a – 3b) 14.408 12.149

2025

2026

2027

0 0 0 0 0 0 0 0 0 5.847 13.270 10.468 0 0 0 5.847 13.270 10.468

0 0 0 9.402 0 9.402

1.579 1.579 1.579

1.580 1.580 1.580

5 Betaalde aflossingen 6 Herfinanciering (laagste van 4 en 5) 7 Renterisico’s op vaste schuld (2 + 6) Berekening renterisiconorm

1.918 1.918 1.918

8 Begrotingstotaal per 1 januari 9 Het vastgestelde percentage ter zake 10 Renterisiconorm (8 x 9)

63.567 68.505 70.568 76.814 69.225 69.513 20% 20% 20% 20% 20% 20% 12.713 13.701 14.114 15.363 13.845 13.903

Ruimte boven/ onder renterisiconorm (10 – 7)

2.178 2.178 2.178

2024

1.579 1.579 1.579

1.579 1.579 1.579

10.795 11.523 12.535 13.784 12.266 12.323

Rente-omslag (ook wel rekenrente) en renteresultaat Uitgangspunten Voor de berekening van de renteomslag volgen we de methodiek uit de BBV notitie rente 2017. We berekenen geen rente over het eigen vermogen. De renteomslag voor 2024 bedraagt 1,08%. Dit ronden we af op 1,0%. De rente wordt door middel van de renteomslag via de kapitaallasten doorberekend aan de taakvelden. Het renteresultaat op het taakveld treasury is een algemeen dekkingsmiddel.

Renteschema De rentelasten over de korte en lange financiering De rentebaten over de korte en lange financiering Saldo rentelasten en rentebaten De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rentebaten van verstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

701 -42 660 10 6

Aan taakvelden toe te rekenen rente De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

643 -776

Renteresultaat op het taakveld Treasury

-133

Gemeente Goirle – Begroting 2024

75

Paragraaf Bedrijfsvoering Algemeen De samenleving verandert continu. Door de toenemende snelheid en complexiteit waarmee die veranderingen zich voordoen, staan we als gemeentelijke organisatie voor steeds grotere uitdagingen. Vandaag en morgen. We zien dat onder andere direct terug in veranderende wet- en regelgeving (bijvoorbeeld de rechtmatigheidsverantwoording door het college). Maar ook indirect, bijvoorbeeld door een krappe arbeidsmarkt, waardoor een andere arbeidsmarktbenadering nodig is. Deze veranderingen raken onze bedrijfsvoering, onze dienstverlening en de procesuitvoering. Om als organisatie slagvaardig in te spelen op alle veranderingen die zich voordoen, is het noodzakelijk om wendbaar te zijn in de toepassing van het totaal aan middelen en ons ‘kapitaal’ dat ons ter beschikking staat: Personeel, Financiën en Informatie. Dat vraagt veel van de organisatie en de mensen die daarin werken. Druk op de beschikbare arbeidscapaciteit (vanwege het ontbreken van financiële middelen dan wel bezettingsproblematiek) vormen een algemeen risico voor onze bedrijfsvoeringsprocessen. Een ander risico vormt het achterblijven van beschikbare middelen om deze processen te kunnen verbeteren en tijdig te optimaliseren. Dit vormt een risico voor het efficiënt, doelmatig en doeltreffend inzetten van gemeenschapsgeld (zie thema 5.1).

Het is de rol van de raad om beleids- en financiële kaders te stellen: Wat willen we bereiken? Wat mag dat kosten? Het college is vervolgens aan zet om de ‘hoe’-vraag in te vullen: Wat gaan we daarvoor doen? Deze paragraaf is bedoeld om u te informeren over ontwikkelingen in en beleidsvoornemens voor de bedrijfsvoering van onze gemeente voor het komende jaar. Samenwerking Om de opgaven die op ons af komen te kunnen realiseren is samenwerking, voor een kleine gemeente als Goirle, een noodzaak. We werken op verschillende niveaus samen met diverse lokale en regionale partners. Op strategisch niveau werken we samen in de regio ‘Hart van Brabant’. Op tactisch en operationeel niveau werken we samen met Goirle en Oisterwijk (GHO samenwerking). Dit doen we vanuit een bestuurlijk gedragen visie, voor zowel GHO als regio Hart van Brabant die vertaald is naar een - strategische uitvoeringsagenda voor duurzame samenwerking. De GHO samenwerking zal in 2024 verder geoptimaliseerd worden. In 2023 en 2024 verkennen wij met elkaar de mogelijkheden en onmogelijkheden om met elkaar samen te werken en onze bedrijfsprocessen zo optimaal mogelijk te kunnen inrichten. Deze paragraaf geeft inzicht in de bedrijfsvoeringthema’s: A. B. C. D.

Personeel en organisatie Informatievoorziening en automatisering Financiën en Planning & Control Inkoop en contractmanagement.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

76

A. Personeel en organisatie Personeelsbeleid Het realiseren van onze ambities en opgaven is het uitgangspunt. De samenstelling en inrichting van de organisatie zijn in overeenstemming met de bestuurlijke doelen en maatschappelijke opgaven. Grootste uitdaging is het optimaal inzetten en ontwikkelen van het huidige personeel en het aantrekken van nieuwe medewerkers. Binden, aantrekkelijk werkgeverschap (onderscheidend werven om de juiste medewerkers aan te trekken) Om onze arbeidsmarktpositie te versterken, zetten we een sterk werkgeversimago neer waarin we ons onderscheidend vermogen expliciet maken en gebruiken om de juiste doelgroep te bewegen om in Goirle te komen werken. Om succesvol op de arbeidsmarkt te zijn, is het nodig een goede arbeidsmarktstrategie te ontwikkelen. We willen zo nieuwe collega’s aantrekken, aan ons binden en een optimale bezetting realiseren. In de arbeidsmarktstrategie geven we aan hoe we dit aanpakken en vormgeven. Als werkgever zullen we, in de huidige arbeidsmarkt meer dan voorheen, aantrekkelijk moeten zijn. Dit heeft zeker niet alleen met salarisschalen te maken, maar ook met loopbaankansen, opleidingsmogelijkheden, de mogelijkheid om flexibel te werken, vrije tijd en een fijne werkomgeving. Een goede arbeidsmarktcommunicatie is hierbij een essentiële eerste stap om potentieel (jong) talent te inspireren en te prikkelen.

Het is belangrijk dat we als gemeente een aantrekkelijke positie krijgen op de krappe arbeidsmarkt. Boeien, investeren in persoonlijke ontwikkeling, vitaliteit en werkgeluk We stimuleren en investeren in vitaliteit en gezondheid van onze medewerkers door een meerjarig programma waarbij de focus ligt op (het verbeteren van) de fysieke en mentale fitheid. We streven door combinatie van dit alles naar een hoge mate van bevlogenheid en werkgeluk bij onze medewerkers. De gemiddelde leeftijd van ambtenaren stijgt, er is een gemiddeld ziekteverzuim, de vraag naar personeel neemt toe, gemeenten krijgen er complexe taken bij en door technologisering verandert het werk voor ambtenaren. Voor de gemeente is het duurzaam inzetbaar houden van personeel de komende jaren een absolute must. Dit doen we bijvoorbeeld door bijscholing, cursussen en leren op de werkvloer te stimuleren zodat medewerkers over de gewenste vaardigheden voor Goirle of de arbeidsmarkt beschikken. Ook maken we bijvoorbeeld afspraken die zorgen dat iemand werk langdurig aankan, zoals een verlofregeling of het doen van minder belastend werk. Daarnaast investeren we in duurzame inzetbaarheid en preventie (waar onder coaching) om verzuim te voorkomen. De ervaren werkdruk en de krapte op de arbeidsmarkt spelen hierbij een grote rol.

Beheersbare uitstroom, strategische personeelsplanning Bij aantrekkelijk werkgeverschap hoort ook strategische personeelsplanning. Dit o.a. om inzicht te krijgen in de vraag welk personeel de organisatie op korte en langere termijn nodig heeft, rekening houdend met de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de maatschappelijke opgaven waar de gemeente voor staat. Hierbij gaat het niet alleen om kwantiteit maar ook om kwaliteit. We realiseren een beheersbare uitstroom door te investeren in het (langer) behouden van goed/excellent presterende medewerkers (vooral onze ‘High Potentials’) en het langer inzetbaar houden van de medewerkers op leeftijd/die lange(re) tijd in dienst zijn. We zetten in op duurzame inzetbaarheid van medewerkers. We maken een snelle analyse (pensioengerechtigde leeftijd) van het huidige personeelbestand, om in te kunnen spelen op toekomstige ontwikkelingen, zodat zij hun kennis en expertise kunnen overdragen aan de nieuwe medewerkers. Gelet op deze ontwikkeling en het feit dat op cruciale posities personeel wordt ingehuurd en de krapte op de arbeidsmarkt, willen we door het bieden van stageplaatsen en het realiseren van traineeplaatsen jong talent in huis halen en voor enige tijd aan onze gemeente binden. We kunnen medewerkers (deels) zelf opleiden en begeleiden in wat specifiek is voor onze gemeente.

Door ze in algemene dienst aan te stellen, kunnen we het perspectief bieden dat ze op diverse domeinen kunnen

Gemeente Goirle – Begroting 2024

77

gaan werken en in de toekomst diverse functies kunnen gaan uitoefenen. In 2024 starten we met de voorbereidingen hiervoor en dit zal de komende jaren doorlopen. Functiehuis (HR21) Het functieboek is aan herziening toe en de functies zijn nogal specialistisch ingevuld. Dit zorgt er, samen met de relatief kleine formatie, voor dat de kwetsbaarheid groot is. In 2023 is er gestart met de voorbereidende werkzaamheden voor een nieuw functiehuis. Een functiehuis dat past bij de huidige en toekomstige taakstelling van de gemeente, met outputgerichte beschrijvingen. Dit loopt ook in 2024 door. Formatie en salariskosten Op 18 juli 2023 stelde het college het formatieplan 2024 vast. Daarin staat opgenomen welke formatie benodigd is om aan wettelijke taken, opgaven en ambities op basis van het Uitvoeringsprogramma invulling te geven. Op 20 juni 2023 stelde de raad de uitgangspunten voor de begroting vast. Daarin is bepaald dat het formatieplan de basis vormt voor de te begroten personele lasten. In afwijking daarop is in het bestuursakkoord Goirle: Samen Bouwen is aangegeven dat op dit moment niet alle daarvoor benodigde extra middelen in de begroting 2024 mogen worden geraamd. Dat betekent dat -indien alternatieve dekking binnen de huidige begroting niet mogelijk is, bepaalde formatie (tijdelijk) niet kan worden ingevuld.