Militaire Wijk ontwerp-Regels met bijlagen
Tekst van het document
Een hart waar niet alleen gewoond wordt achter de voordeur, maar waar buitenruimtes ook in het zicht van de wijk zijn gelegen (veranda’s, balkons, loggia’s).
Fig. 2.3 (links) Bestaande situatie Militaire wijk Rijen-Zuid, indicatie entrees wijk
TITEL
|
9
Fig. 2.4 Analyse indicatie entrees wijk + voor- en achterzijdes bestaande woningen
10
|
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
Fig. 2.5 Analyse introverte woonbuurt: Wat is het ‘hart’ van de wijk?
Fig. 2.6 Analyse minimale onderlinge connecties bestaande bebouwing
Het stedenbouwkundig concept voor de Militaire wijk wordt niet alleen bepaald door fysieke kwaliteiten en kansen. In de conceptfase van de planvorming hebben gesprekken met alle bewoners van de wijk plaatsgevonden, waarbij de basisstrategie is uitgesproken: iedereen kan in de wijk blijven wonen, indien met dan wenst. Uit deze inventarisatie zijn de volgende woonwensen voor de wijk verzameld: • “ik wil graag in mijn huidige woning blijven wonen”; • “ik wil graag kopen”; • “ik wil graag in de wijk in een appartement wonen”; • “ik wil graag een woning met een wat kleinere tuin” of; • “ik wil graag in een andere wijk gaan wonen”. Bovenstaande inventarisatie heeft geleid tot een planconcept waarin een grotere differentiatie in woning typologieën is toegepast; zonder dat deze woningen in zeer afwijkende prijsklassen verhuurd/verkocht gaan worden. In het plan is er een differentiatie gekomen in nieuwe, grondgebonden rijwoningen doordat de woningen met verschillende beukmaten gerealiseerd zullen worden. Vanuit de inventarisatie bleek tevens de vraag naar meer appartementen binnen het plangebied en woningen met meer begane grond programma. Door een gedeelte van het programma als gestapeld wonen uit te voeren, kunnen er zelfs meer woningen gerealiseerd worden dan dat er gesloopt moeten worden.
Bijkomstig voordeel is dat door de stapeling van woningen de ruimtelijke kwaliteit van de wijk als geheel vergroot wordt.
Bestaande groenstructuren worden met elkaar verbonden waarbij een groot deel van de aanwezige bomen gespaard kunnen worden. De routestructuur voor verkeer wordt duidelijker en er worden meer parkeerplaatsen gerealiseerd dan er worden verwijderd. En bovenal verdwijnen er veel naargeestige achterkantsituaties en onduidelijke restgebieden.
Fig. 2.7 Concept “ogen op de wijk gericht”, creëren ‘hart’ in de wijk, plek voor ontmoeten, en een goede entree van de wijk
TITEL
|
11
Fig. 2.8 Concept verbonden met elkaar en met de omgeving door interactie bestaande en nieuwe woningen: centrale nieuwe blokken als verbinder
12
|
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
Fig. 2.9 Concept ruimte voor andere woonvormen en parkachtige openbare ruimtes
Fig. 2.10 Indicatie hoofdoriëntatie bestaande en nieuwe bebouwing: interactie
In het stedenbouwkundig conceptplan worden bestaande groenstructuren met elkaar verbonden, waarbij een groot deel van de aanwezige bomen gespaard kunnen worden. De routestructuur voor verkeer wordt duidelijker en er worden meer parkeerplaatsen gerealiseerd dan dat er worden verwijderd. Het concept draagt bij aan het verdwijnen van veel naargeestige achterkantsituaties en onduidelijke restgebieden. Kernpunten uit het concept “Een nieuw hart voor de wijk” voor Rijen-Zuid betreffen: • Verbonden met elkaar; • Verbonden met de omgeving; • Verbonden met het bos, het centrum en het station.
Fig. 2.11 Concept creëren van een nieuwe ‘hart’ voor de wijk, omzoomd door groene parkruimtes waar sociale interactie en verblijven centraal staan
TITEL
|
13
2. 3 S T E D E N B O U W K U N D I G O N T W E R P Zoals in de omschrijving van het stedenbouwkundig concept al staat beschreven, wordt er met de sloop en nieuwbouw van de woningen een nieuw hart van de wijk gecreëerd. Tevens wordt er door de realisatie van nieuwe woningen bij de entree van de wijk een frisse, nieuwe entree gerealiseerd. Hier is bewust een structuur ontworpen met korte bloklengtes die aansluiten op de bestaande stedenbouwkundige structuur. Nieuwbouw zorgt ervoor dat eindwoningen meer kopwoningen kunnen worden met sprekende zijgevels (al dan niet kopgevels). In het hart van de wijk wordt een bijzonder wooncomplex gerealiseerd waarbinnen appartementen en veranda-woningen worden gerealiseerd. Deze woningen hebben een beperkte private buitenruimte die zowel gericht is op de parkzone rondom het complex, als op de gezamenlijke binnentuin. Deze binnentuin is openbaar toegankelijk (doorwaarbaar), maar bovenal een sociale en ruimtelijke ontmoetingplek voor de ‘nieuwe’ bewoners van de wijk. In het volgende hoofdstuk ‘Beeldkwaliteitsplan’ wordt nader ingegaan op de verschijningsvorm van deze nieuwbouw woningen die in ieder geval in haar woonvorm en vorm van de massa (platte daken in plaats van zadeldaken) afwijkt van haar omgeving.
Tegen de achterzijde van de bestaande woningen aan de Saksen Weimarstraat worden nieuwe rijwoningen gesitueerd die met de achtertuinen aansluiten op de bestaande achtertuinen. De achterpaden zorgen in de lengterichting voor goede doorzichten en sociale controle/toezicht, maar leveren in de nieuwe situering geen rommelig en onverzorgd beeld in de stedenbouwkundige structuur zoals dat in de huidige situatie wel het geval is. Rondom het hart van de wijk bevinden zicht nieuwe, grondgebonden woningen met zadeldaken, aansluitend aan de bestaande kappenstructuur van de wijk. De openbare ruimte rondom het hart van de wijk wordt gekenmerkt door veel bestaande bomen. Er worden nieuwe groenvoorzieningen toegevoegd die meer biodiversiteit in de wijk zullen brengen. Daarnaast zal het regenwater zoveel als mogelijk in deze parkzones geborgen worden. De parkruimtes zijn onderling verbonden, vooral voor voetgangers. Hierdoor zijn er betere verbindingen mogelijk tussen de Militaire wijk en de te vernieuwe stationsomgeving (ten noordoosten van de wijk), maar ook met de naastgelegen woonbuurt Atlanta. Routes en speelvoorzieningen kunnen door alle bewoners, in en rondom de militaire wijk, beter gebruikt worden.
De inrichting van de openbare ruimte wordt in samenspraak met de gemeente (als eigenaar en beheerder) later nader uitgewerkt in nauwe samenwerking met Leystromen en de bewoners van de Militaire wijk. De woningen in het plangebied worden gerenoveerd en gebouwd in opdracht van Leystromen. Voor de renovatie en nieuwbouw is een beeldkwaliteitsplan voor de architectuur opgesteld (zie hoofdstuk 3).
Fig. 2.12 (links) Stedenbouwkundig plan Militaire wijk Rijen-Zuid
TITEL
|
15
3
B E E L D K WA L I T E I T S P L A N B E B O U W I N G 3. 1 W E L S TA N D S N O TA G I L Z E E N R I J E N Bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de bouw van vergunningsplichtige bouwwerken legt gemeente Gilze en Rijen bouwplannen (indien nodig) automatisch voor ter beoordeling aan de Welstandscommissie of de stadsbouwmeester. Bij deze beoordeling wordt getoetst of er wordt voldaan aan de stedenbouwkundige kaders en of een welstandstoets aan de orde is. Afhankelijk of een plan getoetst wordt door de Welstandscommissie of de stadsbouwmeester wordt bepaald door de locatie waar het bouwplan gerealiseerd zal worden en wat de precieze invulling van de bouwplannen is. De gemeente Gilze en Rijen kent een onderscheid in vier gebieden waarvoor wel/niet de welstandsnota van kracht is: rode, oranje, gele en groene gebieden. Per gebied gelden er specifieke regels waaraan bouwplannen moeten voldoen. De ontwikkeling voor de Militaire wijk in Rijen-Zuid is gelegen in een groen/geel gebied. Voor plannen in het groene gebied geldt dat de Welstandsnota Gilze en Rijnen niet van kracht is en dat het plan niet getoetst hoeft te worden door de Welstandscommissie of de stadsbouwmeester.
Een uitzondering hierop is de excessenregeling die geldt als er sprake is van een buitensporigheid in het uiterlijk van het plan die ook voor niet-deskundigen herkenbaar is én afbreuk doet aan de ruimtelijke kwaliteit van een gebied. Voor plannen in een geel gebied geldt dat de Welstandsnota Gilze en Rijen niet geldend is, maar dat moet worden uitgegaan van de algemene voorschriften van de gemeente (redelijke eisen van welstand) waaraan de plannen moeten voldoen. Omdat het plan in een groen-geel gebied is gelegen, wordt in dit beeldkwaliteitsplan uitgegaan van deze algemene voorschriften van gemeente Gilze en Rijen. De algemene voorschriften die in gemeente Gilze en Rijen gelden betreffen: • het uiterlijk van het gebouw of bouwwerk is een begrijpelijke en logische keuze vanuit het gebruik of de bestemming; • het gebouw of bouwwerk is een begrijpelijke en logische keuze ten opzichte van zijn omgeving; • de gekozen stijlvorm is begrijpelijk en logisch; • de samenhang tussen maatverhoudingen in ruimtes, volumes en vlakverdelingen is logisch en begrijpelijk; • materiaalgebruik, kleur en textuur is logisch en begrijpelijk. Een uitzondering op bovenstaande voorschriften geldt voor bouwplannen die aangemerkt kunnen worden als ‘experimenteel’, omdat deze bouwplannen wellicht niet kunnen voldoen aan de algemene voorschriften.
Indien een beroep wordt gedaan op deze uitzondering, wordt een plan wel ter beoordeling voorgelegd aan de Welstandscommissie. Indien de Welstandsnota Gilze en Rijen wel geldend was voor het plangebied, werd er door de Welstandscommissie of de stadsbouwmeester getoetst aan algemene welstandscriteria én gebiedsgerichte en objectgeichte welstandscriteria. De algemene welstandscriteria dienen als basis voor elke planbeoordeling, omdat ze het uitgangspunt vormen voor de uitwerking van de gebieds- en objectgerichte plancriteria. In de praktijk zullen echter deze laatstgenoemde criteria in de meeste gevallen voldoende houvast bieden voor de planbeoordeling. Wanneer in bijzondere Fig. 3.1 (links) Collage impressie huidige karakteristieken Militaire wijk Rijen-Zuid
situaties de gebieds- en objectgerichte welstandscriteria ontoereikend zijn, of wanneer een bouwplan afwijkt van de bestaande of toekomstige omgeving maar door een bijzondere ruimtelijke kwaliteit wél aan de eisen van welstand voldoet, wordt er teruggegrepen op de algemene welstandscriteria. De algemene welstandscriteria hebben betrekking op onderstaande aspecten (lees voor de precieze omschrijving van deze algemene criteria de ‘Welstandsnota Gilze en Rijen, Hoofdstuk 4 Algemene welstandscriteria’): • relatie tussen vorm, gebruik en constructie; • relatie tussen bouwwerk en omgeving; • betekenissen van vormen in de sociaal-culturele context; • evenwicht tussen helderheid en complexiteit; • schaal en maatverhoudingen; • materiaal, textuur, kleur en licht. De gebieds- en objectgerichte plancriteria waaraan de Militaire wijk mogelijk getoetst kan worden, vallen onder de categorie ‘gemengde woongebieden’ uit de periode 1945-1960. In deze periode zijn veel planmatige uitbreidingen op relatief kleine schaal gerealiseerd die bestaan uit een eenvoudig stedenbouwkundig patroon van rechte straten, symmetrische straatprofielen en bomen op de trottoirs. De geclusterde stedenbouwkundige opzet van de wijk bestaande uit rijwoningen in blokof strokenverkaveling, gecombineerd met open, parkachtige zones, doet denken aan tuindorpen van voor 1940.
Kenmerken voor de wijk zijn het blokvormig stratenpatroon, het straatgericht wonen, de open straathoeken waarbij in de woningen een duidelijk onderscheid tussen vooren zijgevel te herkennen is, de eenvoudige hoofdmassa’s en dakvormen (zadelkappen) en de herhaling van gelijkvormige gevelelementen en koppen van bouwblokken. De scheiding van vooren zijtuinen met eenvoudige, lage erfafscheidingen geven een karakteristiek straatbeeld. Enerzijds kan de architectuur in de Militaire wijk bestempeld worden als traditionele baksteenarchitectuur, anderzijds is de architectuur ook voor een deel bepaald door geïndustrialiseerde bouw (toepassing van pre-fab elementen). De toepassing van betonnen elementen in de gevel - ook als accent toegepast (rondom kozijnen, als deuromlijstingingen, opstapje voordeur, etc.) - zijn kenmerken hiervan. De symmetristisch gevelindeling van twee naast elkaar gelegen woningen is een andere karakteristiek in de wijk. Met betrekkning tot welstandstoezicht liggen gevoeligheden met name in de verstoring van een samenhangend gevel-/straatbeeld binnen een bouwblok/wijk. Hierbij zijn toevoegingen aan dak- of gevelvlak, gevelveranderingen en kleur- en materiaalgebruik de belangrijkste aspecten. Vanwege deze samenhangende karakteristiek zijn de gemengde woongebieden uit de periode 1945-1960 aangewezen als regulier welstandsgebied.
Getoetst wordt aan de volgende gebiedsen objectspecifieke welstandscriteria: • situering (positionering in de rooilijn); • massa en vorm (samenhang in gevelwanden); • gevelkarakteristiek (gevelkenmerken en - opbouw); • kleur- en materiaal; • overige (toevoegingen aan het hoofdgebouw (voornamelijk aan voor- en zijgevels); en reclametoepassingen).
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
17
Uitgemetselde schoorstenen
Verbijzondering dakrand
6
1
2
3
4
5
Rollaag in metselwerk; rondom Hemelwaterafvoer (HWA)
Individualiteit panden zichtbaar én telbaar
Hiërarchie gevelopeningen: • publieke ruimtes grotere openingen • private ruimtes kleinere openingen
Omlijsting voordeuren: • witte betonnen elementen • Bovenlicht
Symmetrie tussen twee aangrenzende panden
Lage erfafscheiding; opgemetselde muur (kan ook lage haag zijn)
18
|
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
3. 2 B E S TA A N D E S I T U AT I E : A R C H I T E C T O N I S C H E S T I J L K E N M E R K E N De Militaire wijk te Rijen, begrensd door de Karel Doormanstraat, Julianastraat, Saksen Weimarstraat en het Frederikplein, werd in 1952 gebouwd als planmatige uitbreiding door de overheid. De wijk was specifiek bedoeld voor de huisvesting van militairen. Dat de wijk een overheidsontwikkeling betreft, is onder andere af te lezen in de architectuur van de woningen. In vergelijking met andere (niet door de overheid gesubsidieerde) wijken die tussen 1945-1960 zijn gebouwd, karakteriseert de wijk zich door een rijkere architectuur. Naast het rood-bruin metselwerk waaruit de wijk is opgetrokken, zijn verschillende architectonische kenmerken specifiek voor de Militaire wijk Rijen-Zuid. Hieronder worden de verschillende kenmerken puntsgewijs benoemd.
De wijk kenmerkt zich door: • kleinschaligheid, bestaande uit grondgebonden rijwoningen van maximaal twee lagen met kap (noklijn evenwijdig aan de straat); • eenduidigheid: de gehele wijk is opgetrokken uit rood-bruin metselwerk; • het zichtbaar historisch onderscheid tussen woningen voor soldaten en onder officieren (rode keramische dakpannen) en woningen voor officieren (blauw-grijze daken); • simpele kapvormen (zadeldak); • symmetrische gevelindelingen wanneer twee of meer woningen naar elkaar zijn gelegen; • herhaling en ritmniek in het gevelbeeld door schoorstenen en identieke gevelindelingen; • een zichtbare én telbare individualiteit van woningen.
Dit komt onder andere voort vanuit de toepassing van rollagen rondom de hemelwaterafvoer en accenten in de gevel (gevelelementen, waaronder een witte omlijsting van individuele voordeuren); • de toepassing van witte elementen als accenten in het gevelbeeld (witte omlijsting voordeuren, witte kozijnen, etc.); • de toepassing van bovenlichten en een opstapje rondom de voordeuren; • de toepassing van pre-fab betonelementen in het gevelbeeld; • verbijzondering van de dakranden door accenten in het metselwerk; • een zichtbare hiërarchie in het gevelbeeld: publieke ruimtes zijn zichtbaar door de toepassing van grotere gevelopeningen, terwijl private ruimtes zijn uitgevoerd met kleinere gevelopeningen; • uitgemetselde schoorstenen als accent; • blinde gevels aan de kopzijden van de strookverkaveling (rijwoningen); • lage erf-/tuinafscheidingen in de vorm van gemetselde muurtjes of groene hagen. Door een groot deel van de wijk te renoveren, zullen de (historische) architectonische karakteristieken in de wijk behouden blijven. Het rood-bruin metselwerk, de toepassing van rode en blauw-grijze keramische daken en de symmetrische gevelindelingen met witte (beton)accenten zijn hierbij leidend. In de nieuwbouw ontwikkelingen zal ingespeeld worden op de bestaande architectonische kenmerken, al dan niet op een modernere manier toegepast.
Het doel is om een harmonieus wijkbeeld te creëren waarin bestaande en nieuwe architectuur met elkaar samengaan. De kenmerken die hierboven puntsgewijs zijn opgesomd, gelden ook nadat de woningen in het plangebied zijn gerenoveerd.
Fig. 3.3 Impressie bestaande openbare ruimte Militaire wijk Rijen-Zuid
Naast de rijke historische architectuur waaruit de wijk is opgebouwd, is ook de openbare ruimte bijzonder. Door de geclusterde stedenbouwkundige opzet van de wijk, is er ruimte voor open, groene parkachtige ruimtes/pleinen met vele (volwassen) bomen. Door deze groene en open opzet van de wijk, gaat het principe ‘tuindorp van voor 1940’ op. Open straathoeken, het straatgericht wonen en daarmee een duidelijk onderscheid tussen voor- en zijgevel bepalen het beeld in de Militaire wijk. Aan de achterzijden van de woningen zijn doorsteken ter ontsluiting van de achtertuinen gelegen. Deze doorsteken zijn momenteel gesloten van karakter en behoeven aandacht in het stedenbouwkundig plan. Rondom parkeerplaatsen zijn lage blokhagen kenmerkend in het wijkbeeld.
Fig. 3.2 (links) Uitlichting huidige architectonische karakteristieken Militaire wijk Rijen-Zuid
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
19
In het stedenbouwkundig plan zijn vier categorieën woningen te onderscheiden: 1. de te renoveren woningen (bestaand); 2. de te verkopen woningen (bestaand); 3. de woningen in privaat eigendom (bestaand), en; 4. de nieuwbouw woningen. Bij het creëren van een harmonieus wijkbeeld is het van belang om de bestaande woningen architectonisch goed op elkaar af te stemmen. Voorkomen moet worden dat de ingrepen tijdens de renovatie - die onderdeel is van de herontwikkeling van de wijk afbreuk doen aan de bestaande woningen in privaat eigendom of de woningen die in het plan verkocht zullen worden. Ondanks het verschil in eigenaren, moet gestreefd worden naar een wijkbeeld dat samenhangend is en bestaat uit architectonische kenmerken met overeenkomende karakteristieken.
LEGENDA Privaat eigendom Verkoop Renovatie Nieuwbouw Bestaande bebouwing
Fig. 3.4 Renovatie, verkoop, privaat, nieuwbouw woningen
20
|
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
Alle woningen in de Militaire wijk Rijen-Zuid zijn opgetrokken uit rood-bruin metselwerk. Zoals eerder vermeld zijn er wel verschillen in de kleur van de keramische dakpannen die als dakbedekking zijn toegepast op de woningen. De woningen die bedoeld waren voor de soldaten en onder officieren zijn bedekt met een rode keramische dakpan, terwijl op de woningen voor de officieren een blauw-grijze dakpan is toegepast. Onderdeel van het stedenbouwkundig plan zijn de te renoveren woningen. RO-technisch blijven de te renoveren woningen staan op de huidige plaats en worden de gevelopeningen vernieuwd (nieuwe kozijnen) en de gevels en het dak geïsoleerd. Hierbij wordt ook alle dakbedekking van deze bestaande panden in haar geheel vervangen. Op de afbeelding hiernaast is inzichtelijk gemaakt welke kleur dakpannen huidig op de bestaande woningen zijn toegepast: een rode keramische dakpan of een blauw-grijze keramische dakpan.
LEGENDA Rode dakpannen Privaat eigendom Te verkopen woningen Te renoveren woningen Blauw/grijze dakpannen Privaat eigendom Te verkopen woningen Te renoveren woningmen Bestaand blauw-grijze pan
Overige bebouwing Fig. 3.5 Kleur dakpannen van de renovatie, verkoop, privaat, en nieuwbouw woningen BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
21
Fig. 3.6 Materiaalstudie 1: Alle bebouwing in éénzelfde kleur (metselwerk); toepassing van rode en blauw-grijze dakpannen
22
|
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
Fig. 3.7 Materiaalstudie 2: Per renovatie/nieuwbouw deel een kleur (metselwerk); toepassing van rode en blauw-grijze dakpannen
3. 3 M AT E R I A L I S AT I E E N K L E U R G E B R U I K B E B O U W I N G Voor de materialisatie en het kleurgebruik van de nieuwbouw woningen in de Militaire wijk RijneZuid zijn een drietal studies uitgevoerd. Een aantal algemene uitgangspunten waarmee rekening moet worden gehouden in deze studies betreffen: • de te renoveren woningen blijven bestaan uit rood-bruin metselwerk; de gevels van deze bestaande woningen worden tijdens de ontwikkeling schoon gespoten; • de te verkopen woningen en de woningen in privaat eigendom bestaan uit rood-bruin metselwerk. Van belang is dat deze bestaande woningen goed in het plan worden ingepast; • de daken van de te renoveren woningen worden in haar gehele dakbedekking vernieuwd. Rode of blauw-grijze keramische dakpannen worden hiervoor teruggeplaatst. Hierbij is de afstemming met de bestaande dakbedekking van de woningen in privaat eigendom en de te verkopen woningen van belang. De keuze voor een rood keramisch pannendak of een blauwgrijs keramisch pannendak wordt nader toegelicht in paragraaf 3.3; Specificaties voor de modelvarianten betreffen: • het model materiaalstudie 1 gaat uit dat alle bebouwing (bestaand en nieuwbouw) in het plangebied in éénzelfde kleurtoon ontwikkeld wordt: namelijk rood-bruine tinten als metselwerk.
Als dakbedekking wordt uitgegaan van rode dakpannen rondom het hart van de wijk en een blauw-grijze dakbedekking (antraciet) aan de Saksen Weimarstraat en de Julianastraat; in feite toegepast als schil rondom het ‘rode’ hart van de wijk; • het model materiaalstudie 2 gaat er vanuit dat per nieuwbouwontwikkeling een andere kleurtoon (m.b.t. het metselwerk) haar intrede doet in het plangebied, waardoor iedere afzonderlijke ontwikkeling zichtbaar is. De dakbedekking van de grondgebonden nieuwbouw woningen aan de Karel Doormanstraat bestaat uit rode dakpannen, terwijl de dakbedekking van de grondgebonden woningen aan de het nieuwe Willem I Plein bestaat uit blauw-grijze pannen. Door het verschillend gebruik in kleur (dakbedekking en metselwerk), ontstaat er een duidelijk onderscheid tussen de bestaande woningen (renovatie, verkoop en privaat) en de nieuw te ontwikkelen bebouwing in het hart van de wijk; • het model materiaalstudie 3 gaat er vanuit dat het nieuwe hart van de wijk als ensemble ontwikkeld wordt, waarbij voor alle ontwikkelingen in dit ensemble is gekozen voor een grijze toon (metselwerk); hiermee ontstaat een afwijkende architectuur. De andere nieuwbouw panden aan de Karel Doormanstraat (gelegen rondom het hart van de wijk) sluiten in kleurgebruik (rood-bruine kleur) aan op de bestaande panden in het plangebied.
Rondom het hart van de wijk gaan de nieuwbouw woningen en de te renoveren panden, de te verkopen bebouwing en de woningen in privaat eigendom in kleurgebruik een relatie met elkaar aan. Fig. 3.8 Materiaalstudie 3: Het nieuwbouw ensemble in een identieke kleur (metselwerk); toepassing van rode en blauw-grijze dakpannen
Vanuit de materialenstudies wordt variant 3 als meest optimaal geacht. De redenen hiervoor zijn hieronder puntsgewijs samengevat: • het nieuwe hart van de wijk is zowel in vormentaal als kleurgebruik duidelijk zichtbaar; • alle bebouwing die deel uit maakt van het nieuwe hart van de wijk wordt in eenzelfde materialisatie (grijs metselwerk) gerealiseerd. Dit creëert rust en eenduidigheid; • er is een duidelijk onderscheid zichtbaar tussen de bestaande bebouwing (rood-bruin metselwerk) dat als kader rondom het ‘hart’ wordt toegepast en het nieuwe ensemble (grijstinten) dat als ‘hart’ van de wijk fungeert. Beiden gaan uit van hun eigen identiteit en karakteristieken in de wijk. De rode en blauw-grijze dakbedekking sluit hierbij aan.
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
23
LEGENDA Rode dakpannen Nieuwbouw Renovatie Verkoop Privaat Blauw-grijze dakpannen Nieuwbouw Renovatie Verkoop Privaat Bestaande blauwe pan Overige bebouwing
3. 4 T O E KO M S T I G E K A R A K T E R I S T I E K E N E N S F E E R In de gebiedsontwikkeling voor de Militaire wijk in Rijen zal, zoals ook al beschreven in de stedenbouwkundige visie, een nieuw hart voor de wijk ontwikkeld worden. Hiertoe worden een aantal panden die in het bezit zijn van Leystromen gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Met de intrede van deze nieuwbouw wordt niet alleen een nieuwe morfologische structuur aan de wijk toegevoegd, maar ontstaan er ook nieuwe manieren waarop gewoond kan worden. Een grotere diversiteit van woningtypologieën, evenals meer collectieve openbare ruimtes doen hun intrede in het plangebied. Een levendige, groene woonwijk waarin ruimte is voor elke doelgroep is het resultaat van deze ingreep. Vanuit het ‘ogen op de wijk’ principe wordt gestreefd naar een wijk met een zo open mogelijk karakter; niet alleen in sociaal opzicht, maar ook ruimtelijk. De levendigheid van de wijk en de diverse doelgroepen die woonachtig zullen zijn in Rijen-Zuid, dienen weerspiegelt te worden in de architectonische vormgeving van de (nieuwbouw) woningen. Dit kan bijvoorbeeld door in het gevelbeeld voldoende gevelopeningen op te nemen en balkons, veranda’s en/of tuinen zo te positioneren dat zij niet alleen op een binnengebied uitkijken, maar juist ook op de publiek toegankelijke (park)zones met bestaande boomstructuren.
Het ontwikkelen van duidelijke voorkanten richting het openbaar gebied én het voorkomen van blinde zijgevels is hierbij een vereiste. Ondanks dat de Militaire wijk tegenwoordig geen goede naam meer heeft in Rijen, kent de wijk wel een rijke historie. Het beeldkwaliteitplan streeft ernaar om deze historie zichtbaar te laten en tevens te versterken door het renoveren van de daarvoor aangewezen woningen. Het handhaven van de bestaande karakteristieken van deze woningen (zoals beschreven in paragraaf 3.2), het schoonspuiten van het rood-bruin metselwerk, toepassen van nieuwe (witte kunststof) kozijnen binnen de aanwezige metselwerkopeningen (de wijziging van de puien in de voorgevels is niet welstands-/vergunning plichting), het behouden en versterken van de witte (betonnen) omzoomingen rondom de voordeuren en de toepassing van nieuwe geïsoleerde daken (bestaande uit rode en grijze pannen; afhankelijk van de locatie in het plangebied) moeten er voor zorgen dat de renovatie woningen een frisse uitstraling krijgen. De kleur wit steekt ten opzichte van het roodbruin metselwerk (dat wordt schoongespoten) en de rode/blauw-grijze dakpannen af, waarmee accenten in het straatbeeld ontstaan.
Fig. 3.10 Indicatie te renoveren woning: rode dakpannen, witte kozijnen, witte omlijsting en bovenlicht voordeur, schoonspuiten rood-bruin metselwerk gevel, gemetselde erfafscheiding, etc.
in aansluiting met de omgeving; aan de Julianastraat is bewust gekozen voor de toepassing van
Bij de renovatie van de woningen is het belangrijk om te beseffen dat er een aantal panden in privaat eigendom zijn en een aantal panden verkocht gaan worden waarna ze ook onder privaat eigendom vallen. Deze private bezittingen mogen na renovatie niet negatief afsteken in het straatbeeld. Om eenheid in de wijk te behouden is daarom gekozen om de woningen na renovatie te voorzien van rode of blauw-grijze dakpannen, afhankelijk van de positie in de wijk. In de afbeelding hiernaast is te zien welke renovatiewoningen met rode dakpannen en welke woningen met blauw-grijze dakpannen worden uitgevoerd. Ter plaatse waar private eigendommen en de te verkopen woningen rode dakkenpannen hebben, is ervoor gekozen ook rode dakpannen op de renovatiewoningen toe te passen. Ditzelfde uitgangspunt gaat op voor de panden met grijze dakpannen. De keuze voor een combinatie van rode en grijze dakpannen in het plangebied is ook Fig. 3.9 (links) Indicatie rode en blauw-grijze dakpannen; nieuwbouw-, renovatie-, te verkopen en private woningen BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
25
I. VI. II. V.
IV. III. Naamgeving deelgebieden I. Karel Doormanstraat I II. Karel Doormanstraat II III. Willem I Plein I IV. Willem I Plein II V. Frederikplein I VI. Frederikplein II
grijze pannen omdat dit matcht met de bebouwing aan de overzijde van de straat. In afbeelding 3.9 op de vorige pagina is zichtbaar dat rondom de entrees van de wijk zones met grijze dakpannen zijn toegepast en dat rondom het nieuwe hart van de wijk de rode dakpan haar intrede doet. Direct rondom het nieuwe hart van de wijk - het ensemble van nieuwe bebouwing dat in een afwijkende architectonische vormgeving en kleur wordt opgetrokken (grijs metselwerk) - is dus een rode schil van bebouwing gelegen (rood-bruin metselwerk en rode dakpannen). Ten oosten en zuiden is deze eerste rode schil omgeven door een tweede schil, bestaande uit rood-bruin metselwerk, maar met een blauw-grijze dakbedekking. De grondgebonden nieuwbouw woningen in het hart van de wijk vormen een schakel tussen de bestaande bebouwing (privaat eigendom, verkoop en renovatie) en de nieuwe woningen in het hart van de wijk. Door haar typologie (geschakelde rijtjeswoning) zoekt het aansluiting bij de bestaande woningen aan de Saksen Weimarstraat, maar in materialiteit en positie in het plangebied behoren de woningen ook tot het nieuwe ensemble. Gekozen is om deze woningen te voorzien van rood-bruine keramische dakpannen als dakbedekking, waarmee dit in aansluiting is op de ‘rode schil’ rondom het hart van de wijk.
Als metselwerk dienen de grondgebonden woningen eerder aansluiting te zoeken in de grijze kleurtinten waaruit de nieuwbouw blokken zullen bestaan (zie hiervoor de omschrijving van deelgebied 4). Door zowel aan te sluiten op de bestaande architectonische stijlkenmerken die in de wijk aanwezig zijn (waaronder de rode dakpannen) als op de architectonische vormgeving van het nieuwe hart (ensemble in grijs metselwerk), vormen de grondgebonden woningen (deelgebied 4) een verbindende schakel tussen bestaand en nieuw.
3. 5 D E E L G E B I E D E N Het beeldkwaliteitsplan is onderverdeeld in zes deelgebieden. Per deelgebied worden de architectonische ambities, uitgangspunten en randvoorwaarden zowel in tekst als beeld toegelicht. In de toelichtingen zal duidelijk worden dat de deelgebieden I, II en III zowel in typologie, kleuren materiaalgebruik en de toepassing van accenten een duidelijke relatie met elkaar, maar ook met haar te renoveren omgeving, aangaan. Kleine afwijkingen in de beeldkwaliteit komen voort vanuit de positie van de deelgebieden in de planlocatie; en dus vanuit de reactie op de context. De deelgebieden I, II en III zullen in beeldkwaliteit raakvlakken hebben met de architectonische kenmerken van de te renoveren woningen, al dan niet op een eigentijdse en moderne manier geïnterpreteerd. Zoals in paragraaf 3.4 is toegelicht, vormen de deelgebieden I, II en III samen met de renovatiewoningen een duidelijke ‘schil’ rondom het nieuwe hart van de wijk; te samen definiëren ze het nieuwe hart in de wijk en zorgen ze ervoor dat het hart - als ensemble van nieuwe gebouwen - een vrijstaande positie ten opzichte van haar context inneemt.
Doordat de architectonische karakteristieken van de renovatiewoningen bewust worden versmolten met de architectonische kenmerken van de nieuwbouw woningen (waarin de karakteristieken van de militaire wijk zijn vertaald naar een eigentijdse vormgeving), worden de historische kenmerken van de wijk extra tot uiting gebracht. Het duidelijk verschil in architectuur - dit is met name in de relatie
I. VI. IV.
V.
III. II.
Fig. 3.12 Indicatie deelgebieden beeldkwaliteitsplan (2D) tussen deelgebied I en deelgebied VI te zien - maakt dat zowel de historische architectonische expressie in de wijk als de nieuwe architectonische karakteristieken allebei beter tot uitdrukking komen en daarmee in hun waarde worden versterkt. Deelgebied IV zal fungeren als verbindende schakel tussen de bestaande architectonische stijlkenmerken die in de wijk aanwezig zijn (bestaande bouw en nieuwbouw gebaseerd op deze kenmerken; deelgebied I, II en III) en de architectonische karakteristieken die in de uitwerking van de deelgebieden V en VI haar intrede doen. Vanuit deze schakelfunctie is de architectonische uitwerking van deelgebied IV hiërarchisch gezien het meest van invloed op het waarborgen van de algehele beeldkwaliteit in de wijk. Deelgebied IV moet er namelijk voor zorgen dat de bestaande kwaliteiten van de wijk in samenspraak gaan met de nieuwe architectonische karakteristieken in de wijk, zonder dat de historische of nieuwe kwaliteiten te niet worden gedaan. De deelgebieden V en VI vormen te samen het nieuwe hart in de wijk en zullen - vanwege de herkenbaarheid van dit nieuwe hart - worden opgetrokken in een andere architectonische vormgeving dan die in het plangebied al aanwezig is.
In plaats van rood-bruine tinten en grondgebonden typologieën zal het nieuwe ensemble / hart bestaan uit grijze kleurtonen en andere typologieën: terraswoningen en appartementen als gestapelde woningbouw.
Fig. 3.11 (links) Indicatie deelgebieden beeldkwaliteitsplan (2D)
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
27
4.
1.
2.
3.
DEELGEBIED I KAREL DOORMANSTRAAT I
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
TYPOLOGIE - Grondgebonden woningen - Twee lagen met kap (zadeldak)
11. 12.
9.
6.
5.
ZADELKAP; NOKLIJN EVENWIJDIG AAN STRAAT HOOFDORIËNTATIE NAAR PUBLIEK DOMEIN ROOD-BRUINE KERAMISCHE DAKPANNEN ROOD-BRUIN METSELWERK, VERBANDEN VERBIJZONDERINGEN IN METSELWERK ALS ACCENT ACCENTEN DOOR TOEPASSING VAN WITTE GEVELELEMENTEN; VERFIJNINGEN IN ARCHITECTUUR HIËRARCHIE GEVELOPENINGEN PUBLIEK-PRIVAAT ZICHTBAAR INDIVIDUALITEIT WONINGEN ZICHTBAAR IN GEVELBEELD OMLIJSTING VAN GEVELOPENINGEN (PENANTEN) LAGE ERF-/TUINAFSCHEIDINGEN VOORZIJDE: GEMETSELD MUURTJE, GROENE HAAG OF HEKWERK ERFAFSCHEIDINGEN ZIJ-/ACHTERZIJDE: 1,8 M HOGE BEGROEIDE HEKWERKEN MET KLIMOP (EN RIETMATTEN I.V.M. PRIVACY & STIMULATIE GROEI) KOPSE KANTEN OPTOPPEN MET GEMETSELDE ACCENTEN
10.
7.
8.
11.
12.
Situering Oriëntatie Rooilijn
• • • •
Hoofdvorm Bouwmassa Bouwhoogte Kapvorm Kaprichting Gevelaanzicht Gevelopbouw Gevelgeleding Plasticiteit
• • • • • • • • •
Materialisatie
3.5.1 Algemeen beeld deelgebied I Op de kop van het groen plein aan de Karel Doormanstraat komen een viertal grondgebonden woningen met extra ruimte voor programma op de begane grond. Dit blok kadert deze nieuwe publieke ruimte af doordat de hoofdoriëntatie op het groen plein gericht is. De woningen maken subtiel de overgang tussen de te renoveren rijwoningen aan de Karel Doormanstraat en het Frederikplein en het nieuwe appartementenblok in de groene parkzone. Deze overgang komt voort door zowel in massa als architectuur een juiste verschaling te zoeken. Vanuit de keuze voor een traditionele baksteenarchitectuur met moderne elementen, sluiten de woningen aan op de twee sferen die na realisatie van het plan in het gebied aanwezig zullen zijn: de militaire woningbouwsfeer gevormd door de rijwoningen, en de nieuwe parkachtige sfeer waarin grootschalige elementen/ blokken zijn gelegen; ofwel het nieuwe hart van de wijk. Door het nieuwe hart in de wijk te omzoomen door bestaande en nieuwe woningen met een architectonische waarde die versmelten met de historische karakteristieken in de wijk (door te kiezen voor rode daken en rood-bruin metselwerk; voor nieuwbouw uitgevoerd op moderne wijze) ontstaat er een duidelijk kader waarbinnen een nieuw ensemble van appartementen en grondgebonden woningen wordt gevormd.
Voor dit ensemble kan gekozen worden voor een afwijkende architecturale verschijningsvorm, waarmee een duidelijke onderscheid tussen de historische en toekomstige ontwikkelingen in het gebied zichtbaar is. Doel is om de historische
Materiaal
Kleur
Overgang privé openbaar
Afscheidingen
• • • • • • • • • • •
Op de Karel Doormanstraat/naar het publiek groen plein Entree van de woningen gericht naar het publiek groen plein Zijgevels niet uitvoeren als blinde gevels Pand in de rooilijn met bestaande woningen; kleine verspringingen van 1 meter naar voren of achter zijn toegestaan Eenvoudige bouwvolumes Woningen met extra programma op begane grond Conform bestemmingsplan; max. twee bouwlagen met kap Zadeldak Noklijn evenwijdig aan Karel Doormanstraat Samenhangend en evenwichtig Hiërarchie gevelopeningen publiek-privaat zichtbaar Horizontaal Toepassing van subtiele detailleringen/verbijzonderingen in het metselwerk (bv. afwijkende verbanden) bij ramen, deuren, gevelbeëindiging Hoogwaardige ingetogen eigentijdse baksteenarchitectuur Hoofdmateriaal van het hoofdvolume is metselwerk Accenten met baksteen of witte gevelelementen zijn mogelijk Het zadeldak dient uitgevoerd te worden met keramische pannen in rood Gebruik van hoogwaardige en duurzame materialen Natuurlijke/ingetogen rode tinten passend bij sfeer Militaire wijk Felle kleuren zijn niet toegestaan Accenten in de kleur wit Relatie tussen gebouw en openbare ruimte met gevelopeningen Private voortuinen afzoomen met lage erfafscheidingen (muur/haag/hek) Private achtertuinen afzoomen met 1,8 m hoge begroeide hekwerken met klimop en met daar tegenaan rietmatten i.v.m. privacy & stimulatie groei klimop
kenmerken en typologieën die al in het plangebied aanwezig zijn op harmonieuze wijze samen te laten gaan met nieuwe kenmerken en typologieën; waarbij oud en nieuw elkaar versterken zonder dat beide architectonische verschijningsvormen hun herkenbare karakteristieken verliezen. Dit is met name zichtbaar in de relatie tussen deelgebieden I en en VI waarbij bewust is gekozen voor een architectonisch onderscheid tussen beide deelgebieden ten gunste van de ruimtelijke verschijningsvorm van beide ontwikkelingen. De vier woningen aan de Karel Doormanstraat zijn maximaal twee lagen met zadeldak in langsrichting, evenwijdig aan de Karel Doormanstraat en het Frederikplein. Accenten in de bebouwing bestaan uit verbijzonderingen van het metselwerk en/of de toepassing van witte (betonnen) gevelelementen.
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
29
4.
1.
2.
3.
DEELGEBIED II KAREL DOORMANSTRAAT II
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
TYPOLOGIE - Grondgebonden rijwoningen - Twee lagen met kap (zadeldak)
11. 12.
9.
6.
5.
ZADELKAP; NOKLIJN EVENWIJDIG AAN STRAAT HOOFDORIËNTATIE NAAR PUBLIEK DOMEIN ROOD-BRUINE/BLAUW-GRIJZE KERAMISCHE DAKPANNEN ROOD-BRUIN METSELWERK, VERBANDEN VERBIJZONDERINGEN IN METSELWERK ALS ACCENT ACCENTEN DOOR TOEPASSING VAN WITTE GEVELELEMENTEN; VERFIJNINGEN IN ARCHITECTUUR HIËRARCHIE GEVELOPENINGEN PUBLIEK-PRIVAAT ZICHTBAAR INDIVIDUALITEIT WONINGEN ZICHTBAAR IN GEVELBEELD OMLIJSTING VAN GEVELOPENINGEN (PENANTEN) LAGE ERFAFSCHEIDINGEN VOORZIJDE: GEMETSELD MUURTJE, GROENE HAAG OF HEKWERK ERFAFSCHEIDINGEN ZIJ-/ACHTERZIJDE: 1,8 M HOGE BEGROEIDE HEKWERKEN MET KLIMOP (EN RIETMATTEN I.V.M. PRIVACY & STIMULATIE GROEI) KOPSE KANTEN OPTOPPEN MET GEMETSELDE ACCENTEN
10.
7.
8.
11.
12.
Situering Oriëntatie Rooilijn
• • • • •
Hoofdvorm Bouwmassa Bouwhoogte Kapvorm Kaprichting Gevelaanzicht Gevelopbouw Gevelgeleding Plasticiteit 3.5.2 Algemeen beeld deelgebied II Aan de oostelijke zijde van het groen plein aan de Karel Doormanstraat komen vier grondgebonden rijwoningen te liggen met een beukmaat van 5,1 meter. De hoofdoriëntatie van deze woningen is gericht op de publiek-toegankelijke groenzone in het midden van het plangebied. Aan de Karel Doormanstraat (hoofdentree van de wijk) komen een viertal twee-onder-een-kap woningen te liggen met een beukmaat van 5,4 meter. Voor dit achttal nieuwe woningen geldt dat ze worden uitgevoerd in traditioneel-modern rood-bruin metselwerk met mogelijk toepassing van witte betonnen gevelelementen, passend bij de historische karakteristieken in de wijk. Net als de woningen van deelgebied I, maken de woningen onderdeel uit van de omlijsting van het groene parkachtige hart van de wijk. Bij binnenkomst van de wijk blijft de historische herkenbaarheid en uitstraling van Rijen-Zuid behouden, maar zal in architectonisch opzicht verrast worden door het nieuwe hart in de wijk.
Materialisatie
Materiaal
Kleur
Overgang privé openbaar
Afscheidingen
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Aan de Karel Doormanstraat naar de straat Aan het Willem I Plein naar het publiek groen plein Zijgevels niet uitvoeren als blinde gevels Aan het Willem I Plein: woningen in de rooilijn met bestaande woningen; kleine verspringingen van 1 meter naar voren of achter zijn toegestaan Aan de Karel Doormanstraat: woningen in de rooilijn met bestaande woningen; verspringingen van 5 meter naar voren zijn toegestaan i.m.v. interessanter straatbeeld en geleding in straatprofiel Eenvoudige bouwvolumes Aan de Karel Doormanstraat: beukmaat 5,4 meter (rijwoning breed) Aan Willem I Plein: beukmaat 5,1 meter (rijwoning smal) Conform bestemmingsplan; max. twee bouwlagen met kap Zadeldak Noklijn evenwijdig aan straat Karel Doormanstraat/Willem I Plein Samenhangend en evenwichtig Hiërarchie gevelopeningen publiek-privaat zichtbaar Horizontaal Toepassing van subtiele detailleringen/verbijzonderingen in het metselwerk (bv.
afwijkende verbanden) bij ramen, deuren, gevelbeëindiging Hoogwaardige ingetogen eigentijdse baksteenarchitectuur Hoofdmateriaal van het hoofdvolume is metselwerk Accenten met baksteen en witte gevelelementen zijn mogelijk Het zadeldak dient uitgevoerd te worden met keramische pannen in roodbruin/blauw-grijs (afhankelijk van de locatie van de woningen) Gebruik van hoogwaardige en duurzame materialen Natuurlijke/ingetogen rode tinten passend bij sfeer Militaire wijk Felle kleuren zijn niet toegestaan Accenten in de kleur wit Relatie tussen gebouw en openbare ruimte met gevelopeningen Private voortuinen afzoomen met lage erfafscheidingen (muur/haag/hek) Private achtertuinen afzoomen met 1,8 m hoge begroeide hekwerken met klimop en met daar tegenaan rietmatten i.v.m. privacy & stimulatie groei klimop (met name wanneer van de zijkant zichtbaar)
De dakbedekking van de vier twee-onder-een-kap woningen betreft blauw-grijze keramische pannen; dit in aansluiting met de beeldkwaliteit van de woningen die aan de overzijde van de Karel Doormanstraat gelegen zijn. De daken van de woningen aan het groen plein van de Karel Doormanstraat/het Willem I Plein zullen worden uitgevoerd in rood-bruine keramische pannen, passend bij de bestaande/te renoveren woningen aan het Willem I Plein.
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
31
4.
1.
2.
3.
1.
DEELGEBIED III
2. 3. 4. 5. 6.
WILLEM I PLEIN I
7. 8. 9. 10.
TYPOLOGIE - Grondgebonden rijwoningen - Twee lagen met kap (zadeldak)
11. 12.
9.
6.
5.
ZADELKAP; NOKLIJN EVENWIJDIG AAN STRAAT; ACCENT IN KAPRICHTING TOEGESTAAN HOOFDORIËNTATIE NAAR PUBLIEK DOMEIN ROOD-BRUINE KERAMISCHE DAKPANNEN ROOD-BRUIN METSELWERK, VERBANDEN VERBIJZONDERINGEN IN METSELWERK ALS ACCENT ACCENTEN DOOR TOEPASSING VAN WITTE GEVELELEMENTEN; VERFIJNINGEN IN ARCHITECTUUR HIËRARCHIE GEVELOPENINGEN PUBLIEK-PRIVAAT ZICHTBAAR INDIVIDUALITEIT WONINGEN ZICHTBAAR IN GEVELBEELD OMLIJSTING VAN GEVELOPENINGEN (PENANTEN) LAGE ERFAFSCHEIDINGEN VOORZIJDE: GEMETSELD MUURTJE, GROENE HAAG OF HEKWERK ERFAFSCHEIDINGEN ZIJ-/ACHTERZIJDE: 1,8 M HOGE BEGROEIDE HEKWERKEN MET KLIMOP (EN RIETMATTEN I.V.M. PRIVACY & STIMULATIE GROEI) KOPSE KANTEN OPTOPPEN MET GEMETSELDE ACCENTEN
10.
7.
8.
11.
12.
Situering Oriëntatie Rooilijn
• • • •
Hoofdvorm Bouwmassa Bouwhoogte Kapvorm Kaprichting Gevelaanzicht
Gevelopbouw
Gevelgeleding Plasticiteit
Materialisatie 3.5.3 Algemeen beeld deelgebied III Ten noorden van de bestaande woningen aan de Saksen Weimarstraat worden 7 nieuwe grondgebonden rijwoningen met een beukmaat van 5,4 meter gerealiseerd. De rijwoningen zijn geörienteerd op de nieuwe straat Willem I Plein en kijken uit op de nieuwbouw woningen en de groene (parkeer-)strook die onderdeel uitmaken van het hart van de wijk. Om de omkadering van dit nieuwe hart in architectonisch oogpunt kracht bij te zetten, zal het zevental woningen uitgevoerd worden in eigentijds rood metselwerk waarin moderne accenten en witte (betonnen) gevelelementen zijn opgenomen. De woningen zijn maximaal twee lagen hoog en zijn voorzien van een zadelkap in langsrichting. Enkele hoekaccenten d.m.v. optoppingen zijn toegestaan ter variatie in het straatbeeld. De achtertuinen van de woningen grenzen aan de achtertuinen van de bestaande woningen aan de Saksen Weimarstraat. Tussen de achtertuinen is ter ontsluiting een pad gelegen. Het pad dient te worden omzoomd door 1,8 m hoge begroeide hekwerken bestaande uit een gaashek met daarop klimop. Om de groei van de klimop te stimuleren, worden aan de private zijden van het hetwerk rietmatten toegepast. Omdat klimop zich sneller hecht aan rietmatten dan aan het hekwerk zelf, zal de klimop sneller groeien.
Een positief gevolg hiervan is dat het beoogde groene karakter van de begroeide hekwerken zoals beschreven in dit beeldkwaliteitsplan
Materiaal
Kleur
Overgang privé openbaar
Afscheidingen
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Naar het Willem I Plein Zijgevels niet uitvoeren als blinde gevels Woningen in de rooilijn met bestaande woningen; kleine verspringingen van 1 meter naar voren of achter zijn toegestaan Afzooming bestaande achtertuinen woningen Saksen Weimarstraat door achterpad en nieuwe achtertuinen woningen Eenvoudige bouwvolumes Beukmaat 5,4 meter (rijwoning breed) Conform bestemmingsplan; max. twee bouwlagen met kap Zadeldak Noklijn evenwijdig aan straat Willem I Plein Enkele optoppingen ter variatie (hoeken, midden) zijn toegestaan Samenhangend en evenwichtig Hiërarchie gevelopeningen publiek-privaat zichtbaar Horizontaal Toepassing van subtiele detailleringen/verbijzonderingen in het metselwerk (bv.
afwijkende verbanden) bij ramen, deuren, gevelbeëindiging Hoogwaardige ingetogen eigentijdse baksteenarchitectuur Hoofdmateriaal van het hoofdvolume is metselwerk Accenten met baksteen en witte gevelelementen zijn mogelijk Het zadeldak dient uitgevoerd te worden met keramische pannen in rood Gebruik van hoogwaardige en duurzame materialen Natuurlijke/ingetogen rode tinten passend bij sfeer Militaire wijk Felle kleuren zijn niet toegestaan Accenten in de kleur wit Relatie tussen gebouw en openbare ruimte met gevelopeningen Private voortuinen afzoomen met lage erfafscheidingen (muur/haag/hek) Private achtertuinen afzoomen met 1,8 m hoge begroeide hekwerken met klimop en met daar tegenaan rietmatten i.v.m. privacy & stimulatie groei klimop
eerder tot uiting komt. Daarnaast dragen de rietmatten ook bij aan het verlenen van de privacy die de toekomstige bewoners in hun achtertuin wensen. Door de eenduidige toepassing van rietmatten op de hekwerken, wordt voorkomen dat bewoners de private zijden van de hekwerken naar eigen inzicht afsluiten/verdichten van het publiek domein en dat de begroeing afsterft (door verkeerd gebruik van materialen). Indien de toekomstige bewoners elk hun tuin op een andere manier aan het zicht zouden onttrekken door toepassing van verdichtende materialen op de begroeide hekwerken, zou de beeldkwaliteit in het plangebied te niet worden gedaan. De groene erfafscheidingen, bestaande uit met klimop begroeide hekwerken met daar tegenaan rietmatten, worden ter zijde van het Frederikplein (als hoeksituatie) doorgezet; dit ter ontwikkeling van een vergroen straatbeeld.
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
33
5.
1.
2+3.
4. 1.
DEELGEBIED IV WILLEM I PLEIN II
2. 3. 4. 5. 6. 7.
6+7.
ZADELKAP; NOKLIJN EVENWIJDIG AAN STRAAT; ACCENT IN KAPRICHTING TOEGESTAAN KOPSE KANTEN NIET UITVOEREN ALS BLINDE GEVELS HIËRARCHIE GEVELOPENINGEN PUBLIEK-PRIVAAT ZICHTBAAR ROOD-BRUINE KERAMISCHE DAKPANNEN ROOD-GRIJZE TINTEN METSELWERK, VERBANDEN VERBIJZONDERINGEN IN METSELWERK ALS ACCENT PLASTISCHE/DYNAMISCHE KOPGEVELS (VERBIJZONDERINGEN IN METSELWERK OF RONDOM GEVELOPENINGEN)
8. 9. 10.
TYPOLOGIE - Grondgebonden rijwoningen - Twee lagen met kap (zadeldak)
11. 12. 13.
HOOFDORIËNTATIE NAAR PUBLIEK DOMEIN INDIVIDUALITEIT WONINGEN ZICHTBAAR IN GEVELBEELD LAGE ERFAFSCHEIDINGEN VOORZIJDE: GEMETSELD MUURTJE, GROENE HAAG OF HEKWERK ERFAFSCHEIDING ZIJKANTEN: 1,8 M HOGE BEGROEIDE HEKWERKEN ERFAFSCHEIDING ACHTERKANTEN: COMBINATIE TUSSEN BEGROEIDE HEKWERKEN (MET KLIMOP) EN METSELWERK; 1,8 M HOOG KOPSE KANTEN OPTOPPEN MET GEMETSELDE ACCENTEN
10.
7.
8.
9.
11.
12.
13.
Situering Oriëntatie Rooilijn
• • • •
Hoofdvorm Bouwmassa Bouwhoogte Kapvorm Kaprichting Gevelaanzicht
Gevelopbouw
Gevelgeleding Plasticiteit 3.5.4 Algemeen beeld deelgebied IV Het nieuwe hart van de wijk bestaat uit terraswoningen (deelgebied V) appartementen (deelgebied VI) en grondgebonden rijwoningen (deelgebied IV). Van de 10 nieuwbouw woningen hebben vier woningen een beukmaat van 5,4 meter en zes woningen een beukmaat van 5,1 meter. De bredere woningen zijn op de hoeken van de strook woningen gelegen ter accent. Ter versterking van dit accent zijn deze woningen ook iets terug gelegen t.o.v. de rooilijn van de rij smallere woningen; dit om een interessanter straatbeeld en geleding in straatprofiel te creëren. De nieuwe woningen maken onderdeel uit van het nieuwe hart in de wijk, maar sluiten typologisch aan bij de grondgebonden woningen die in het grotendeel van de wijk gerealiseerd zijn of zullen worden. Door deze combinatie dient er op gebalanceerde wijze om te worden gaan met de architectonische vormgeving van de woningen. De nieuwbouw dient zowel aansluiting te zoeken bij de traditionele stijl in de wijk (historische kenmerken), als bij de kenmerken van de nieuwbouw blokken. Om de schakelfunctie van deelgevied IV te kunnen bewerkstelligen, wordt de dakbedekking van de woningen uitgevoerd in een rood-bruine keramische pan, terwijl het metselwerk uit rood-grijze tinten zal worden opgetrokken.
De woningen zijn maximaal twee lagen hoog en zijn voorzien van een zadeldak in langsrichting. Enkele optoppingen in metselwerk zijn toegestaan ter variatie van het straatbeeld; vooral op de hoeken wordt een afwijking van de kaprichting geadviseerd als accent.
• • • • • • • • • • • • •
Materialisatie
Materiaal
Kleur
Overgang privé openbaar
Afscheidingen
• • • • • • • • • •
Naar het Willem I Plein Zijgevels niet uitvoeren als blinde gevels Woningen in de rooilijn evenwijdig aan het Willem I Plein (nieuwe straat); kleine verspringingen van 1 meter naar voren of achter zijn toegestaan Op de hoeken van de strookbebouwing zijn verspringingen van 5 meter naar achteren toegestaan i.m.v. interessanter straatbeeld, geleding in straatprofiel en het creëren van accenten Eenvoudige bouwvolumes Rijwoningen hoeken: beukmaat 5,4 meter (rijwoning breed) Rijwoningen midden: beukmaat 5,1 meter (rijwoning smal) Conform bestemmingsplan; max. twee bouwlagen met kap Zadeldak Noklijn evenwijdig aan straat Willem I Plein Enkele dwarskap ter variatie (hoeken, midden) Samenhangend en evenwichtig Hiërarchie gevelopeningen publiek-privaat zichtbaar Horizontaal Toepassing van subtiele detailleringen/verbijzonderingen in het metselwerk (bv. afwijkende verbanden) bij ramen, deuren, gevelbeëindiging, kopgevels Hoogwaardige ingetogen eigentijdse baksteenarchitectuur Plastische/dynamische kopgevels d.m.v.
verbijzonderingen in metselwerk of omlijstingen rondom gevelopeningen (uitstekende negge) Hoofdmateriaal van het hoofdvolume is metselwerk Accenten met baksteen en witte gevelelementen zijn mogelijk Het zadeldak dient uitgevoerd te worden met keramische pannen in rood Gebruik van hoogwaardige en duurzame materialen Natuurlijke/ingetogen rode/grijze tinten passend bij sfeer Militaire wijk Felle kleuren zijn niet toegestaan Accenten in de kleur wit Relatie tussen gebouw en openbare ruimte met gevelopeningen Private voortuinen afzoomen met lage erfafscheidingen (muur/haag/hek) Private achtertuinen aan de zijkanten afzoomen met 1,8 m hoge begroeide hekwerken (klimop en rietmatten) en aan de achterkanten een erfafscheiding bestaande uit een combinatie tussen metselwerk en begroeide hekwerken
Plastisch kopgevels met voldoende gevelopeningen ondersteunen dit hoekaccent en dragen bij aan het ‘ogen op de wijk’ principe. De kopgevels worden tevens versterkt met verbijzonderingen rondom de gevelopeningen of in het metselwerk. Omdat de woningen in het groene hart van de wijk zijn gelegen, dient er zorgvuldig met de afzooming van de achtertuinen te worden omgegaan. Aan de zijkant zullen - in lijn met deelgebied III - 1,8 m hoge begroeide hekwerken met klimop en met daar tegenaan rietmatten (i.v.m. privacy en de stimulatie van de groei van de klimop) worden toegepast. Deze toepassing draagt bij aan een vergroend en eenduidig straatbeeld. Aan de achterzijde zal een erfafscheiding worden toegepast die waarbij gemetselde delen en vergroende delen gecombineerd worden. De afwisseling tussen groen en metselwerk maakt zicht op het collectief binnenhof mogelijk en zorgt ervoor dat bewoners in deelgebied IV zich verbonden voelen met de deelgebieden V en VI. De gecombineerde afscheiding zal een schakelfunctie hebben tussen de beeldkwaliteit van de deelgebieden III, V en VI. BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
35
1.
DEELGEBIED V FREDERIKPLEIN I TYPOLOGIE - Terraswoningen - Twee/drie lagen, plat dak
6.
4.
3.
6-8.
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
9.
5.
TERRASWONING 2/3 HOOG, PLAK DAK HOOFDORIËNTATIE TWEEZIJDIG; NAAR PUBLIEK DOMEIN (STRAAT-/PARKZIJDE EN COLLECTIEF GROEN BINNENHOF) MONOLIETE ARCHITECTUUR LICHTGRIJS METSELWERK, VERBANDEN VERBIJZONDERINGEN IN METSELWERK ALS ACCENT VERBIJZONDERING ROND RAMEN INCL. ACCENTEN VERANDA’S ALS BUITENRUIMTE AAN PARKZONE TERRAS (2E VERDIEPING) AAN PUBLIEK GROEN BINNENHOF LAGE AFSCHEIDING TUSSEN VERANDA/TERRAS EN PARKZONE VERANDA-/TERRASWONINGEN MET HOOFDONTSLUITING/ ENTREES OP DE KOPPEN TEN GUNSTE VAN LEVENDIGHEID OPENBAAR GEBIED TUSSEN DE DEELGEBIEDEN V EN VI
10.
Situering Oriëntatie
Rooilijn Hoofdvorm Bouwmassa Bouwhoogte Kapvorm
• • • • • •
Gevelaanzicht Gevelopbouw Gevelgeleding Plasticiteit
• • •
Materialisatie 3.5.5 Algemeen beeld deelgebied V Het nieuwe hart van de wijk bestaat uit grondgebonden woningen (deelgebied IV), appartementen (deelgebied VI) en terraswoningen (deelgebied V). In totaal worden er 8 terraswoningen met een beukmaat van 6,3 meter gerealiseerd, verdeeld over twee blokken van vier geschakelde woningen. De woningen zijn twee lagen hoog met een optopping van een derde laag ter zijde van het Willem I Plein of Frederikplein. Ter zijde van het collectief binnenhof zijn de woningen dus een verdieping lager; waardoor het terras uitkijkt om het hart van het bouwblok. De terraswoningen worden omgeven door een groene publieke ruimte, waardoor de blokken als elementen in deze parkachtige zone zijn gelegen. Om de elementen kracht bij te zetten, wordt er in de verschijningsvorm gekozen voor een monoliete architectuur; duidelijk herkenbare blokken met platte daken. Niet alleen in volume en massa wijken de blokken af ten opzichte van de bebouwing rondom (grondgebonden rijwoningen met kappen), ook de kleur van het metselwerk zal anders zijn; grijstinten i.p.v. rood. Het duidelijk onderscheid tussen de op de historie gebaseerde architectuur en nieuwe architectuur in het plangebied maakt het nieuwe hart van de wijk zichtbaar.
Nieuwe typologieën, een ander kleurgebruik en een afwijkende architectonische vormgeving maken het wijkbeeld verfrissend, zonder daarbij af te doen aan de historische karakteristieken in de wijk. Deze worden in hun waarde gelaten.
• • • • •
Materiaal
Kleur
Overgang privé openbaar
Afscheidingen
• • • • • • • • • •
Tweezijdige oriëntatie Naar het Willem I Plein / naar het Frederikplen Naar het collectief binnenhof Zijgevels niet uitvoeren als blinde gevels Woningen in de rooilijn evenwijdig aan straten Willem I Plein/Frederikplein; kleine verspringingen van 1 meter naar voren of achter zijn toegestaan Eenvoudige bouwvolumes Monoliete architectuur Beukmaat 6,3 meter Max. 2 lagen met optopping 1 laag ter zijde van straten Plat dak Met op de tweede verdieping ter zijde van het collectief binnenhof een terras Samenhangend en evenwichtig Verticaal Toepassing van subtiele detailleringen/verbijzonderingen in het metselwerk (bv. afwijkende verbanden) bij ramen, deuren, gevelbeëindiging Hoogwaardige ingetogen eigentijdse baksteenarchitectuur Hoofdmateriaal van het hoofdvolume is metselwerk Accenten met baksteen zijn mogelijk Gebruik van hoogwaardige en duurzame materialen Natuurlijke/ingetogen grijs tinten Felle kleuren zijn niet toegestaan Relatie tussen gebouw en openbare ruimte met gevelopeningen Aan parkzijde veranda’s; afkadering door natuurlijke afscheidingen (groen, hout, etc.) Entrees verandawoningen aan collectief binnenhof Koppen terraswoningen: hoofdontsluiting op kopse kant ter bevordering van de levendigheid in het openbaar gebied tussen deelgebieden V en VI
Ter stimulatie van de levendigheid en sociale controle ter plaatse van de publieke doorgangen tussen deelgebied V en deelgebied VI worden de indivisuele/private hoofdentrees van de veranda-/ terraswoningen toegepast in de kopse gevels. De niet-kopse terraswoningen zijn voorzien van een hoofdentree gelegen aan het collectief binnenhof. Op deze manier ontstaat er ruimte om de veranda’s van de woningen zo veel mogelijk op te laten gaan in de groene parkzone rondom het nieuwe hart van de militaire wijk.
BEELDKWALITEITPLAN RIJEN-ZUID
|
37
1+2.
3.
4.
1. 2.
DEELGEBIED VI
3. 4. 5. 6. 7.
FREDERIKPLEIN II TYPOLOGIE - Appartementen (50-75 m²) - Drie/vier lagen, plat dak
6.
7+8.
5.
APPARTEMENTEN 3/4 HOOG, PLAK DAK HOOFDORIËNTATIE ALZIJDIG; NAAR PUBLIEK DOMEIN (STRAAT-/PARKZIJDE EN COLLECTIEF GROEN BINNENHOF) MONOLIETE ARCHITECTUUR LICHTGRIJS METSELWERK, VERBANDEN VERBIJZONDERINGEN IN METSELWERK ALS ACCENT VERBIJZONDERING ROND RAMEN INCL. ACCENTEN AANDACHT VOOR KOPGEVELS; VERBIJZONDERINGEN IN GEVELPLASTICITEIT (DOOR GEVELOPENINGEN OF UITPANDIGE BALKONS)
8. 9.
8.
BALKONS ALS ONDERDEEL VAN DE MASSA: MIX INPANDIGE EN UITPANDIGE BALKONS HOOFDENTREE APPARTEMENTENCOMPLEX AAN DE KAREL DOORMANSTRAAT ALS DUIDELIJK HERKENBARE STRUCTUUR
9.
Situering Oriëntatie
Rooilijn
Hoofdvorm Bouwmassa Bouwhoogte Kapvorm Gevelaanzicht
Het appartementenblok waarin de woningen komen te liggen, is drie lagen hoog met een optopping van een vierde laag in het midden van het blok. Door de setback van deze vierde laag op het blok, ontstaat er veel ruimte voor terrassen voor de appartementen die op de hoogte verdieping van het complex gelegen zijn. Deze terrassen kijken alzijdig uit, zowel op de publieke groene parkzone aan de Karel Doormanstraat als op het groen collectief binnengebied. In haar totaliteit is het appartementencomplex ook alzijdig. Bijzondere aandacht is er voor de kopse gevels van het complex die vanaf de Karel Doormanstraat duidelijk zichtbaar zijn. Hiertoe kunnen verbijzonderingen in de gevelplasticiteit toegepast worden, waaronder de toepassing van uitpandige balkons (met als bijkomstig voordeel bezonning vanuit het oosten of westen).
• • • • • • •
Gevelopbouw
Gevelgeleding Plasticiteit 3.5.6 Algemeen beeld deelgebied VI Het nieuwe hart van de wijk bestaat uit grondgebonden woningen (deelgebied IV), terraswoningen (deelgebied V) en appartementen (deelgebied VI). In totaal worden er 18 appartementen gerealiseerd, waarvan 4 op de begane rond (incl. bergingen), 6 op de eerste verdieping, 6 op de tweede verdieping en 2 op de derde verdieping. De appartementen hebben een oppervlakte tussen de 50-75 m².
• • • • •
• • • •
Materialisatie
Materiaal
Kleur Overgang privé openbaar
Afscheidingen
• • • • • • • •
Alzijdige oriëntatie Naar de Karel Doormanstraat Naar het collectief binnenhof Zijgevels niet uitvoeren als blinde gevels Woningen in de rooilijn als vrij element in de parkzone aan de Karel Doormanstraat; kleine verspringingen van 2 meter naar voren of achter zijn toegestaan Eenvoudige bouwvolumes Monoliete architectuur Inpandige en/of uitpandige balkons toegestaan Appartementen opp. 50-75 m² Max. 3 lagen met optopping 1 laag te midden van het blok Plat dak Met op de derde verdieping ter zijde van het collectief binnenhof en de Karel Doormanstraat ruimte voor terrassen (setback principe) Samenhangend en evenwichtig Verticaal Toepassing van subtiele detailleringen/verbijzonderingen in het metselwerk (bv. afwijkende verbanden) bij ramen, deuren, gevelbeëindiging Aandacht voor kopse gevels door toepassing verbijzonderingen gevelplasticiteit (uitpandige balkons, gevelopeningen of centrale entree functie) Hoogwaardige ingetogen eigentijdse baksteenarchitectuur Hoofdmateriaal van het hoofdvolume is metselwerk Accenten met baksteen zijn mogelijk Gebruik van hoogwaardige en duurzame materialen Natuurlijke/ingetogen grijs tinten Felle kleuren zijn niet toegestaan Relatie tussen gebouw en openbare ruimte met gevelopeningen Centrale entreefunctie appartementencomplex aan de Karel Doormanstraat; entree als duidelijke herkenbare structuur
versterkt doordat de architectonische verschijningsvorm afwijkt van de historische karakteristieken die de wijk kenmerken. Gekozen is voor (licht)grijs metselwerk, monoliete volumes, de toepassing van inpandige en/of uitpandige balkons en platte daken. Het appartementencomplex wordt omgeven door de groene parkachtige ruimte, het collectief binnenhof en de twee blokken waarin de terraswoningen zijn gelegen. Om de publieke en semi-publieke delen aan elkaar te koppelen, zijn de hoeken op de begane grond ter zijde van het hof afgerond.