GLR Programmabegroting 2026 - definitief

We moeten ook groen durven vernieuwen als de noodzaak daarvoor aanwezig is. Een mooie groene omgeving is niet alleen waardevol voor inwoners, maar ook belangrijk voor recreatie en toerisme. We gebruiken klimaatkaarten om groen toe te voegen op plaatsen waar zich kansen voordoen om een verbetering aan te brengen in de leefomgeving. Het programma beleidsontwikkeling groen beschrijft de kansen voor meer en beter groen. We investeren in groenonderhoud, -vernieuwing en -uitbreiding zodat inwoners weer trots kunnen zijn op hun buurt. Bij initiatieven van bewoners investeren we in het verbeteren van parken, vergroenen van pleinen en straten en het biodiverser maken van speelvelden, plantvakken nabij bomen en extra perkjes. Bij herinrichtingsprojecten streven we naar extra ruimte voor groen en water. We investeren in het verbeteren van de wandelpaden in het Wolfsweidepark. We voeren de duurzame herinrichting Rijen Noord-Oost uit. We zorgen voor goed beheer en onderhoud van bestaand openbaar groen door

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

33

de juiste boom op de goede plek, goede groeiplaatsen, goede kwaliteit, goede diversiteit van typen bomen. We geven meer aandacht aan het ecologisch beheer van sloten en bermen. We streven bij kappen van bomen naar compensatie in de omgeving. Erfgoed Erfgoed vormt de basis van onze identiteit. Archeologie laat zien dat onze gemeente een rijke bewoningsgeschiedenis kent. Onze unieke militaire geschiedenis, historische gebouwen, oude dorpskernen en historische groenstructuren maken onze gemeente tot een sfeervolle en aangename plek om te verblijven. Om bestaande waarden te behouden en versterken zetten we in op het vertellen van het historische verhaal van Gilze en Rijen. Dit verhaal dient als basis voor ruimtelijke planvorming en als input voor de omgevingsvisie en andere ruimtelijke visies. Ook kan het worden ingezet voor de beleving van erfgoed.

DOELSTELLINGEN 2026 5.1 Herijking sport- en sportaccommodatiebeleid We ontwikkelen een vervolgaanpak op het sport en beweegbeleid 2021-2025: ‘Gilze en Rijen Beweegt’. Dat doen we in twee parallelle sporen: • Herijking sportaccommodatiebeleid: onderhoud, beheer en exploitatie maken hier deel van uit. • Doorontwikkeling sport- en beweegbeleid: dat doen we in samenhang met de ontwikkeling van een ‘Aanpak voor gezond leven’ (zie programma 7). 5.2 Herijken subsidiekader Theek5 Binnen de bestaande middelen herijken we de afspraken met Theek5, zodat deze aansluiten op de voorgenomen wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (WSOB) en het nieuwe normenkader (beoogd per 1-1-2027). 5.3 Vervanging voorzieningen Skatepark Rijen In 2025 realiseren we het skatepark in Rijen. Het groen en de landschappelijke inpassing worden in 2026 aangelegd. 5.4 Vervanging natuurgrasveld VV Rijen Natuurgrasveld 3 van VV Rijen is aan vervanging toe om VV Rijen van goede natuurgrasvelden te kunnen blijven voorzien. De uitvoering zal in overleg met de vereniging in 2026 plaatsvinden. 5.5 Aanplant 30 bomen per jaar extra in kernen Om hittestress te verminderen planten we 30 extra bomen per jaar. In de raad van 10 juli 2023 is een amendement aangenomen om dit te continueren. We beoordelen hierbij de centrumgebieden Gilze, Rijen, Molenschot en Hulten als eerste.

In 2026 gaan we hiermee verder. 5.6 Kwaliteitsimpuls groen We zetten in op meer groen en het verbeteren van de kwaliteit van het groen in de openbare ruimten. Zo willen we planten in plantvakken vervangen en tevens meer biodivers inrichten. We faciliteren initiatieven van bewoners en/of pakken van dit budget meldingen over groen in straten aan. 5.7 Uitvoering programma beleidsontwikkeling groen Eind 2025 is een nieuw programma beleidsontwikkeling groen vastgesteld. Hierin zijn onze ambities vastgelegd. Tevens zijn ook de benodigde stappen benoemd om te komen tot het gewenste ambitieniveau. In 2026 starten we met de uitvoering van het meerjarige uitvoeringsplan.

34

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

5.8 Biodiversiteit We inventariseren welke grasvelden en plantvakken we meer biodiverser in kunnen richten. Ook in 2026 willen we initiatieven van bewoners faciliteren en/of meldingen over straten in het kader van biodiversiteit van dit budget aanpakken. 5.9 Wolfsweidepark In het investeringsplan is een bedrag opgenomen voor het Wolfsweidepark. We verbeteren de kwaliteit van het groen in het park. Vanuit de werkgroep hebben we een initiatief hiervoor ontvangen. Uit dit plan hebben we een aantal Quick Wins uitgevoerd waaronder de aanplant van bomen, het creëren van doorkijkjes over de vijver en het inzaaien van bloemenmengsels. Van het restant budget verbeteren we de wandelpaden. 5.10 Atletiekvereniging Spiridon In 2025 zijn er problemen met de onderlaag van de atletiekbaan aan het licht gekomen: de toplaag komt los van de onderlaag. Daarom moeten we de toplaag vervangen. Naar nu blijkt, is eerst nader onderzoek nodig naar onderlaag. Mogelijk moet er eerst iets aan de onderlaag gebeuren, voordat we de nieuwe toplaag kunnen aanbrengen. We brengen dit in 2026 in beeld en bepalen daarna de vervolgstappen. We hebben tijdelijke maatregelen getroffen, zodat de atletiekvereniging in 2026 de banen kunnen gebruiken.

Wat gaan we ervoor doen? Nr. 5.1

Doelstelling Herijking sport- en sportaccommodatiebeleid

5.2.1

Herijken subsidiekader Theek5

5.2.2

Herijken subsidiekader Theek5

5.3

Realiseren nieuwe skatebaan in Rijen

5.4 5.5 5.6

Vervangen Natuurgrasveld VV Rijen. Aanplant 30 bomen per jaar extra in kernen. Kwaliteitsimpuls groen.

5.7 5.8

Uitwerking programma beleidsontwikkeling groen Meer biodivers maken van de gemeente.

5.9 5.10

Verbeteren kwaliteit Wolfsweidepark. Atletiekvereniging Spiridon

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Specifieke activiteit We herijken ons beleid op sportaccommodaties We implementeren de nieuwe bibliotheek wet We monitoren de uitvoering van het subsidiekader voor Theek5 Aanleggen groen en realiseren landschappelijke landpassing We vervangen natuurgrasveld 3 We planten 30 bomen in 2026 We brengen diverse groenverbeteringen aan (vervangen plantvakken, biodiverser maken bestaande plantvakken, omvormen gazon naar meer biodiverse beplanting). We starten met de uitvoering van het uitvoeringsplan. We verhogen de biodiversiteit in grasvelden en plantvakken. We verbeteren de wandelpaden. We brengen de problematiek en scenario’s in beeld, op basis waarvan besluitvorming plaatsvindt.

35

REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 5.11 Bestrijding exoten Het bestrijden van de eikenprocessierups blijft de komende jaren een belangrijk aandachtspunt. We bestrijden de eikenprocessierups zo goed als mogelijk, maar er dient rekening gehouden te worden met extra overlast. We gaan meer inzetten op natuurlijke beheersing met natuurlijke vijanden. Ook andere exoten zorgen voor steeds meer overlast. Daar waar noodzakelijk en mogelijk, pakken we de bestrijding daarvan in deze lijn op. 5.12 Onderhoud groen conform de opgenomen beeldkwaliteit We willen het reguliere onderhoud op orde hebben zodat het zoveel als mogelijk voldoet aan de gewenste beeldkwaliteit. Met ingang van 2023 is het integraal onderhoud openbare ruimte ABG gemeenten opnieuw aanbesteed voor de periode 2023-2026. In 2026 loopt het laatste contractjaar af en is er de mogelijkheid om het contract al dan niet met één jaar te verlengen. We evalueren dit uiterlijk in het tweede kwartaal van 2026. 5.13 Ecologisch maaibeheer/ beheerplan bermen en sloten Vanaf 2021 werken we in samenwerking met Waterschap Brabantse Delta, 14 West-Brabantse gemeenten en Staatsbosbeheer met een nieuw bestek en beheerplan "maai-onderhoud bermen en watergangen- kwaliteit en ecologie".

Het huidige contract voor het ecologisch berm- en sloot beheer liep af in 2024 en vanaf 2025 werken we met een nieuw contract dat qua opzet gelijk is aan het voorgaande contract. We continueren het beheerplan bermen en sloten. 5.14 Geprogrammeerd groen (groot onderhoud/vervanging) We voeren het mono programma groot onderhoud groen uit. Ook in 2026 inventariseren we welke slecht groeiende bomen een betere groeiplaats dienen te krijgen of vervangen moeten worden. 5.15 Boombehoud en -verwijdering Vanaf 2026 werken we met een herzien afwegingskader boombehoud en -verwijdering inclusief duidelijke regels voor herplant. 5.16 Boomspiegeltuintjes We zetten het actief promoten voor het adopteren van boomspiegeltuintjes voort.

Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten

Rekening Begroting Begroting

Meerjarenbegroting

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal lasten programma 5

10.447

11.030

10.590

10.071

10.002

10.142

Totaal baten programma 5

2.682

1.153

1.161

1.169

1.174

1.177

Saldo lasten en baten programma 5

-7.764

-9.877

-9.430

-8.902

-8.828

-8.965

36

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2026 en begroting 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

10.

Omschrijving In 2025 waren incidenteel extra middelen begroot voor de buurtsportcoaches. Kapitaallasten voor sportaccommodaties zijn in 2026 lager dan in 2025. Dit is voornamelijk het gevolg van de Sporthal Gilze . In 2025 was eenmalig € 40.000 opgenomen voor een bijdrage investering gebouwenbeheerssysteem Den Butter. In 2025 was incidenteel een hoger bijdrage geraamd voor kwaliteitsverbetering landschap. In 2026 is extra budget opgenomen voor vervanging speeltoestellen. Kapitaallasten voor openbaar groen zijn in 2026 lager dan in 2025. Dit is voornamelijk het gevolg van het project gebiedsontwikkeling Wouwervallei (fase 1). In de begroting 2025 waren extra middelen opgenomen voor inventarisatie sloten en duikerbuizen (digitaal inmeten). Door hogere rentelasten rekenen we in de begroting 2026 meer rente toe aan onze investeringen. Op basis van de vastgestelde begroting 2026 van de ABG, wordt in 2026 een hoger bedrag doorbelast aan dit programma, voornamelijk als gevolg van de CAO aanpassingen. Overige afwijkingen. Totaal

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

L/B L L

Bedrag 40 289

V/N V V

L

40

V

L

25

V

L L

36 165

N V

L

74

V

L

113

N

L

105

N

L B

53 8 448

V V V

37

Sociaal domein

Sociaal domein Wat willen we bereiken? Wij willen een gemeente zijn waar alle inwoners naar vermogen mee kunnen doen en naar elkaar omkijken. We vinden het belangrijk dat inwoners terug kunnen vallen op hun eigen netwerk, informele vormen van hulp en ondersteuning en formele hulp als dat écht nodig is. Inwoners weten waar ze terecht kunnen met een hulpvraag en voelen zich gehoord en gesteund. Samen met onze partners in het maatschappelijk veld gaan we naar de inwoners toe. We gaan de wijken in om samen met hen te werken aan zorgzame buurten. Wij intensiveren de samenwerking met onze partners zoals GGD, huisartsen, onderwijs, Dorpsteam en VIPvoorElkaar. De vergrijzing vraagt onze aandacht. We bieden onze senioren passende hulp en ondersteuning. Dat kan geïndiceerde zorg zijn in het kader van de Wmo, maar we zorgen ook voor meer vrij toegankelijke voorzieningen. Zo zorgen we ervoor dat mantelzorgers worden ontlast. In de jeugdhulp gaat veel veranderen. Voor jongeren ontwikkelen we lokaal (andere) vormen van hulp en ondersteuning die wij samen met onze partners gaan bieden. Zo is hulp voor onze jongeren en gezinnen dichtbij. Dit alles doen we binnen de kaders die de gemeenteraad heeft meegegeven in de vorm van de ombuigingen in het kader van het ravijnjaar en de strategie voor het versterken van de sociale basis.

DOELSTELLINGEN 2026 6.1 Uitvoeren strategie versterken sociale basis De beweging richting het versterken van de sociale basis gaan we, samen met inwoners en maatschappelijke partners, verder vormgeven. Ontwikkelingen die hierin landen zijn in ieder geval de aanpak voor mantelzorgondersteuning en verenigingsondersteuning. We verbinden de opbrengsten aan andere doelstellingen. 6.2 Doorontwikkelen inrichting toegang, ondersteuning en hulp (Sterk Lokaal Team) We geven uitvoering aan de plannen die we met partners hebben ontwikkeld voor de doorontwikkeling van toegang, ondersteuning en hulp. We realiseren met onze partners de basis voor een sterk lokaal team waarin bestaande taken in samenhang worden vormgegeven en uitgevoerd. Professionals gaan werken op (fysieke, geografische of digitale) ontmoetingsplekken die voor inwoners ‘logisch’ zijn. Zo kunnen zij dichtbij en beter aansluiten bij de leefwereld van inwoners en vrijwilligers, en met hen samen sterke netwerken vormen. Op deze ontmoetingsplekken gaan een aantal ontwikkelingen hand in hand: gemeenschapsversterking, (realisatie van) preventieve en

38

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

collectieve hulp, en ontwikkeling van sterke lokale teams. Naast de ontmoetingsplekken, ontwikkelen we met partners een brede integrale toegang die voor alle inwoners goed vindbaar is. 6.3 Uitvoeren maatregelenpakket ravijnjaar De gemeenteraad heeft ombuigingsvoorstellen vastgesteld waar we in 2026 verder aan werken. Voor ouderen - Vitaal ouder worden We stimuleren ontmoeting, beweging en zingeving met laagdrempelige activiteiten en dagbesteding, goede samenwerking met huisartsen en ouderenzorg, en extra steun voor mantelzorgers. Ook de lokale aanpak wonen met zorg pakken we verder op. Voor jeugd - Kansrijk opgroeien We versterken ons preventieve aanbod, bijvoorbeeld rond echtscheiding, en maken afspraken met scholen en huisartsen om kinderen en gezinnen eerder en beter te kunnen helpen. Ook verbeteren we (regionaal) de manier waarop we zorg inkopen. 6.4 Inclusie In 2026 richten we ons samen met de werkgroepen (beleid, schouwen/activiteiten, communicatie) op verbreding van het draagvlak voor inclusie in de samenleving. We ondersteunen en faciliteren de werkgroepen en brengen hen onder de aandacht binnen en buiten de ABG-organisatie. 6.5 Basisondersteuning (dorpsteams en VIPvoorElkaar) We maken nieuwe afspraken over de uitvoering van de basisondersteuning vanaf 2027.

De strategie voor het versterken van de sociale basis en de plannen die zijn gemaakt voor doorontwikkeling van toegang, ondersteuning en hulp vormen hiervoor een belangrijk fundament. 6.6 Bestaanszekerheid bevorderen - Participatiewet in balans De Participatiewet wordt de aankomende jaren herzien. Met het programma ‘Participatiewet in balans’ worden stappen gezet om door uitkeringsgerechtigden én professionals ervaren hardheden in de Participatiewet weg te nemen. Kernbegrippen hierin zijn vereenvoudiging, vertrouwen en de menselijke maat.

Wat gaan we ervoor doen? Nr. 6.1

Doelstelling Uitvoeren strategie versterken sociale basis

6.2.1

Doorontwikkelen inrichting toegang, ondersteuning en hulp (Sterk Lokaal Team) Doorontwikkeling inrichting toegang, ondersteuning en hulp (Sterk Lokaal Team)

6.2.2

6.2.3 6.3.1

Doorontwikkeling inrichting toegang, ondersteuning en hulp (Sterk Lokaal Team) Uitvoeren maatregelenpakket ravijnjaar

6.3.2

UItvoeren maatregelenpakket ravijnjaar

6.4.1

Inclusie

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Specifieke activiteit Samen met partners en inwoners geven we invulling aan het versterken van de (gemeenschappelijke) sociale basis We ontwikkelen netwerksamenwerking rondom vier ontmoetingsplekken We bieden ondersteuning en hulp aan kinderen en gezinnen vanuit het sterke lokale team We ontwikkelen een brede algemene toegang op ABG-niveau We realiseren preventief en/of collectief aanbod rondom vitaal ouder worden We realiseren preventief en/of collectief aanbod rondom kansrijk opgroeien We ondersteunen en faciliteren de werkgroepen

39

Nr. 6.4.2

Doelstelling Inclusie

6.5

Basisondersteuning (dorpsteams en VIPvoorElkaar)

6.6

Bestaanszekerheid bevorderen Participatiewet in balans

Specifieke activiteit We zorgen voor aandacht voor inclusie binnen en buiten de ABG-organisatie We maken nieuwe afspraken over de invulling van de basisondersteuning vanaf 2027 We bereiden de wetswijzigingen voor en implementeren deze

REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 6.7 (Voorbereiden) inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo Vanwege de val van het kabinet is de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor de Wmo voor onbepaalde tijd uitgesteld. Deze wijziging was bedoeld om de kosten beter beheersbaar te maken en de Wmo-doelgroep beter te bereiken. We blijven de landelijke ontwikkelingen volgen en bereiden ons voor wanneer hierover meer duidelijk wordt. 6.8 Regionaal transformatieteam In het sociaal domein werken we samen met de regio Hart van Brabant. Regionale sturing op de transformatie op inhoudelijke opgaven is nodig, omdat de opgaven steeds groter en integraler worden. Het regionale transformatieteam en transformatieplan zijn in 2025 gestart en krijgen in 2026 verdere uitvoering. We vertegenwoordigen de lokale gemeenten in regionale overleggen om te sturen op opgaven en om te zorgen voor een goede balans tussen regionale samenwerking en lokale aanpak. 6.9 Wonen met zorg We voeren de regionale visie wonen met zorg uit in samenwerking met regiogemeenten. Hiervoor geven we onder andere uitvoering aan afspraken over het huisvesten van door het rijk benoemde urgente doelgroepen. Daarnaast ronden we de lokale aanpak wonen met zorg (voor ouderen) af waarmee we in 2025 startten. Deze voegen we als addendum toe aan het programma wonen. Ook voeren we de regionale aanpak dak- en thuisloosheid uit.

Onderdeel daarvan is de voortzetting van huisvesting aan de Kapittelstraat. Daarvoor is verlenging van de huidige vergunning nodig. 6.10 Kind- en gezinsbescherming In samenwerking met de regio gaan we het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming stevig verbinden met de ontwikkelingen binnen de inrichting van de toegang en de stevige lokale teams. 6.11 Inburgering De wet over het intrekken van voorrang op huisvesting voor statushouders is nog in behandeling. Dit kan gevolgen hebben voor de uitvoering en financiering van het inburgeringsbeleid. Vanaf 1 januari 2026 vervalt de aparte uitkering (SPUK) voor de onderwijsroute die inburgeraars voorbereidt op een mbo-, hbo- of universitaire opleiding. De financiering wordt dan onderdeel van de reguliere uitkering voor alle leerroutes. We gaan dit scherp monitoren, omdat deze onderwijsroute duurder is.

40

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

6.12 Jeugdzorg op het AZC Samen met partners op het AZC werken we toe naar een gezamenlijke visie op de inzet van jeugdhulp voor jeugdigen op het AZC. Dit is de eerste stap die volgt uit het onderzoek naar jeugdhulp op het AZC. Op basis van deze gesprekken worden vervolgafspraken gemaakt. We houden u via de prognoses op de hoogte. Jeugdzorg op het AZC blijft namelijk een belangrijk deel van de kosten. We blijven hier aandacht voor houden. 6.13 Beheersen kosten jeugdzorg De kosten voor jeugdzorg nemen elk jaar toe. Zowel landelijk als regionaal worden er stappen ondernomen om de beheersbaarheid te bevorderen en de kostenstijging te beperken. Regionaal zetten we in op aanpassingen van de inkoopafspraken. Lokaal continueren we succesvolle interventies, zoals buurtgezinnen en de jongerenaanjager. Ook het versterken van de sociale basis en de inrichting van het sterke lokale team dragen bij aan de kostenbeheersing.

Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten

Rekening Begroting Begroting

Meerjarenbegroting

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal lasten programma 6

40.192

40.748

38.857

38.700

39.092

39.264

Totaal baten programma 6

10.263

10.158

9.629

8.511

8.858

8.870

Saldo lasten en baten programma 6

-29.929

-30.589

-29.229

-30.188

-30.233

-30.394

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

41

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2026 en begroting 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1.

2. 3. 4.

5. 6. 7.

8. 9.

Omschrijving In 2025 hebben we SPUK inburgering ontvangen, voor 2026 is deze toekenning nog niet ontvangen. Vandaar dat de baten en lasten in 2026 lager zijn geraamd. Daarnaast waren in 2025 nog incidentele lasten voor Inburgering begroot (€ 123.000). In 2025 was een eenmalige bijdrage aan de huisvesting Scouting Rijen opgenomen. De baten in het kader van Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zijn in 2026 lager dan in 2025. We hebben de lasten overeenkomstig verlaagd. In 2025 waren incidentele middelen voor het sociaal domein beschikbaar voor o.a. aanpak wachttijden jeugd (€ 70.000), doorontwikkeling toegang hulp (€ 54.000), Maatregelen ravijnjaar versobering individuele maatwerkvoorzieningen (€ 110.000) Kansrijk opgroeien (€ 50.000) en vitaal ouder worden (€ 50.000). In 2026 ramen we hogere rijksmiddelen in het kader van de BUIG dan in 2025. De begrote kosten voor re-integratie zijn hoger dan in 2026, onder andere door een taakmutatie van uit de meicirculaire 2025. Op basis van de vastgestelde begroting 2026 van de ABG, wordt in 2026 een hoger bedrag doorbelast aan dit programma, voornamelijk als gevolg van de CAO aanpassingen. De begrote lasten voor de WMO zijn in 2026 lager als gevolg van het voorstel Wmo maatwerkvoorzieningen uit het maatregelenpakket ravijnjaar. Overige afwijkingen. Totaal

L/B L B

Bedrag 685 562

V/N V N

L L B L

487 96 96 519

V V N V

B L

125 54

V N

L

33

N

L

226

V

L B

35 4 1.362

N V V

Indicatoren Indicator: Huishoudens met zorg en ondersteuning Het aantal huishoudens met een voorziening in het sociaal domein (specialistische ondersteuning in het kader van Jeugdwet, Participatiewet of Wmo).

Bron: waarstaatjegemeente.nl

42

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Indicator: De kosten van alle individuele voorzieningen per huishouden.

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

43

Volksgezondheid en milieu

Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken? Een gezond en actief leven voor onze inwoners Om het stelsel van zorg en ondersteuning voor iedereen betaalbaar en beschikbaar te houden zijn in 2023 het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en in 2025 het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) gesloten. Het rijk, gemeenten en zorgverzekeraars maakten afspraken om met elkaar de beweging ‘van zorg en ziekte naar gezondheid en preventie’ te maken. Als gemeente zetten we ons daarom, samen met regiogemeenten en lokale partners, in om gezond leven voor onze inwoners gemakkelijker te maken. Dat betekent dat we vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid nog meer inzetten op preventie en het bevorderen van een gezonde leefstijl, op het intensiveren van de samenwerking tussen het medisch en sociaal domein, en op het bevorderen van een gezonde leefomgeving. Riolering Klimaatverandering zorgt steeds meer voor zware regenval en droogte. Riolering is een belangrijk onderdeel in de waterketen. We maken zoveel als mogelijk werk- met- werk om gelijktijdig onze doelstellingen op klimaatadaptie te realiseren. Ook koppelen we zoveel mogelijk regenwater af als er werkzaamheden aan de riolering zijn. Bij de aanpak van het watervraagstuk werken we samen met Waterschap Brabantse Delta.

Het beleid en het beheer van de riolering heeft de gemeente Gilze en Rijen vastgelegd in het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP). In 2020 is er een nieuw vGRP voor de periode 20212025 vastgesteld. Hier benoemen we de activiteiten om de riolering te onderhouden en te verbeteren. We geven uitvoering aan het bestaand vGRP) en breiden dit uit naar een water- en rioleringsplan, waarbij we uitdrukkelijk water, bodem en klimaat meenemen. Ook in 2026 blijft dit onder de omgevingswet van kracht tot het moment dat het nieuwe Water- en RoleringPlan is vastgesteld. Luchtkwaliteit Luchtkwaliteit is belangrijk omdat dit een rechtstreeks verband heeft met gezondheid en leefomgeving. We produceren in onze gemeente veel fijnstof vanwege een vliegveld, spoor- en autowegen. Het Schone Lucht Akkoord willen we realistisch ten uitvoering brengen. Om te weten hoe de luchtkwaliteit zich in onze gemeente ontwikkelt en wat het doet met onze gezondheid is het belangrijk om te gaan meten. Daartoe willen we onderzoeken waar en op welke wijze de

44

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

luchtkwaliteit gemeten kan worden, zodat we aan de hand daarvan maatregelen kunnen treffen op het gebied van volksgezondheid, ruimtelijke ordening, verkeer en milieu. In 2023 en 2024 is er in Gilze en Hulten een luchtkwaliteitsmeting uitgevoerd. Hieruit volgt dat we voldoen aan de gestelde normen. We sluiten zoveel als mogelijk en realistisch aan bij het Schone Lucht Akkoord en zetten in op voorlichting over de nadelen van houtstook. Duurzaamheid De gemeente Gilze en Rijen heeft een grote opgave op het gebied van duurzaamheid. In 2024 is daarom de Strategie duurzaamheid opgeleverd en vastgesteld en in 2025 de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid. Hierin staat beschreven aan welke thema's de gemeente samen, dichtbij en zichtbaar gaat werken en welke ambities we op de verschillende duurzaamheidsthema’s hebben. Via gerichte inzet van communicatie en participatie betrekken we onze inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties, want een duurzame toekomst maken we samen.

DOELSTELLINGEN 2026 7.1 Gezond leven bevorderen We maken dit concreet in een integrale ‘aanpak voor gezond leven’ dat zich richt op laagdrempelig activiteitenaanbod (waaronder sportstimulering), op preventieve, collectieve hulp en ondersteuning en op een gezonde leefomgeving. Dat doen we samen met inwoners en verenigingen. Hierin leren we van de ervaringen uit onder andere het GALA plan, het sportakkoord, het sportbeleidsplan en van de strategie sociale basis. Ook de ambities uit de omgevingsvisie kunnen hierin landen. Daarnaast geven we uitvoering aan het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA). Dit (onderhandelings-)akkoord bouwt voort op het GALA en IZA en geeft gemeenten en het sociaal domein een gelijkwaardige positie in de beoogde transformatie van zorg naar gezondheid en welzijn. We stellen een plan van aanpak op in samenwerking met de regio en geven de lokale implementatie vorm. 7.2 Suïcidepreventie Om het aantal suïcides in Nederland te verminderen, treedt de wet integrale aanpak suïcidepreventie naar verwachting op 1 januari 2026 in werking. Gemeenten worden hiermee verplicht om lokaal beleid te ontwikkelen dat aansluit op de landelijke agenda suïcidepreventie. Ter voorbereiding op deze wet hebben we in samenwerking met regiogemeenten een plan van aanpak ontwikkeld.

7.3 Kwaliteitsimpuls beweeg-, speel- en ontmoetingsmogelijkheden Om bij te dragen aan een gezonde en veilige leefomgeving voor jeugdigen, investeren we in de periode 2025/2026 € 150.000 in een kwaliteitsimpuls voor beweeg-, speel- en ontmoetingsmogelijkheden. Deze investering richt zich in ieder geval op de wijk Vijf Eiken/Brabantpark en het Burgemeester Sweensplein in Rijen. De jeugd is actief betrokken bij deze trajecten. Voor beide locaties geldt een grote betrokkenheid vanuit de wijk, waarmee de behoefte aan verbetering van de buitenruimte breed wordt gedragen. Ook sluit de kwaliteitsimpuls aan op de uitkomsten van het onderzoek van de jongerenaanjager. 7.4 Hitteplan voor kwetsbare inwoners Steeds vaker hebben we te maken met periodes van hoge temperaturen. Met een hitteplan willen we bereiken dat kwetsbare inwoners hier beter op voorbereid zijn. 7.5 Doorontwikkelen VANG-doelstellingen Met de visie op de buitendienst onderzoeken we ook wat de beste vorm is om in de toekomst het inzamelen van huishoudelijk afval te organiseren. We nemen dit mee in de visie op de Buitendienst, die eind 2025 gereed zal zijn. In 2026 verandert de huidige manier van afvalinzameling niet. Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

45

7.6 Visie op de Buitendienst In 2024 heeft de WOR-bestuurder het "advies van de ondernemingsraad (de OR) op het voorgenomen besluit om de afvalinzameling van Gilze en Rijen uit te besteden” ontvangen. Het college heeft hiervan kennis genomen en heeft besloten het ABG-bestuur te verzoeken om op basis van dit advies een visie op stellen voor de ABG-buitendienst, waar de toekomstbestendige inzameling van afval onderdeel van uitmaakt. Deze visie zal eind 2025 gereed zijn. 7.7 Riolering: meer inzicht in het voorkomen van wateroverlast Door de motie afkoppelen is alleen gekeken naar het afkoppelen van verhardoppervlak van de riolering. Alternatieven om wateroverlast te voorkomen zijn onvoldoende bekeken. Nieuwe rekenmethoden geven een beter inzicht van de locaties van water op straat cq. wateroverlast. In 2023 hebben we opdracht gegeven om een nieuwe berekening uit te voeren, waarbij we ook de invloed van het oppervlaktewater meenemen. De uitkomsten en de consequenties verwachten we in 2026. De berekeningsresultaten vormen de basis voor de aanpassingen aan het rioolstelsel en eventueel de openbare ruimte. 7.8 Relinen riolering In de Perspectiefnota 2026 is binnen de gesloten exploitatie riolering een investering voor het relinen van de riolering opgenomen. Het bestaande riool krijgt een nieuwe binnenwand waarbij de weg niet opengebroken hoeft te worden.

In 2026 gaan we verder met het relinen als onderdeel van onze reguliere onderhoudswerkzaamheden. 7.9 Uitvoering Programma Duurzaamheid In 2026 geven we verder uitvoering aan de in 2025 opgestelde Uitvoeringsagenda Duurzaamheid. Hiermee zetten we concrete stappen om de duurzaamheidsambities op het gebied van energie, circulariteit, mobiliteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit van de gemeente te realiseren. De voortgang hierop monitoren we zoveel mogelijk datagedreven (op basis van bestaande bronnen en aansluitend bij landelijke formats). 7.10 Energietransitie In 2026 zetten we samen met woningcorporaties en lokale initiatieven in op de verdere isolatie van (huur)woningen in het kader van de Lokale Aanpak Isolatie, als onderdeel van de warmtetransitie. Met het Warmteprogramma wordt verder richting gegeven aan het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Als ondersteuning en stimulans voor inwoners is er het fysieke en digitale Energieloket en bieden we naast de landelijke subsidieleningen een Duurzaamheidslening aan. 7.11 Klimaatadaptatie en biodiversiteit We sluiten in Gilze en Rijen aan bij de landelijke ambitie en willen in 2030 beter voorbereid zijn op extremer weer. Daarom nemen we maatregelen bij de inrichting van de openbare ruimte en ondersteunen en stimuleren we inwoners om zelf maatregelen te nemen. Ook stellen we hiervoor een hitteplan op.

7.12 Circulariteit In Gilze en Rijen werken we aan een circulaire economie via de Centrum Green Deal Gilze en Rijen, Green Deal Zorg 3.0 en de nog op te stellen Green Deals voor Broekakkers en Haansberg. Daarnaast werken we aan Quick Wins op de Milieustraat, implementeren we de Handreiking Duurzaam Bouwen verder, nemen we circulariteit op in gebiedsontwikkelingen zoals de visie Rimpelaar en stimuleren we lokale initiatieven die bijdragen aan circulariteit.

46

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Wat gaan we ervoor doen? Nr. 7.1.1

Doelstellingen Gezond leven bevorderen

7.1.2

Gezond leven bevorderen

7.1.3

Gezond leven bevorderen

7.2

Suïcidepreventie

7.3.1

Kwaliteitsimpuls beweeg-, speel- en ontmoetingsmogelijkheden

7.3.2

Kwaliteitsimpuls beweeg-, speel- en ontmoetingsmogelijkheden

7.4

Hitteplan voor kwetsbare inwoners

7.5

Doorontwikkelen VANG-doelstellingen

7.6 7.7 7.8 7.9 7.10.1

Visie op de Buitendienst Riolering: meer inzicht in het voorkomen van wateroverlast Relinen riolering Uitvoering programma Duurzaamheid Energietransitie

7.10.2 7.11 7.12

Energietransitie Klimaatadaptie en biodiversiteit Circulariteit

Specifieke activiteit We ontwikkelen een lokale aanpak voor gezond leven inclusief sport- en beweegbeleid We stellen een plan van aanpak voor het AZWA op in samenwerking met de regio. We geven de lokale implementatie van het AZWA vorm. We implementeren en voeren het regionaal plan van aanpak suïcidepreventie uit We ontwikkelen en realiseren mogelijkheden voor spelen, bewegen en ontmoeten op Burgemeester Sweensplein We ontwikkelen en realiseren mogelijkheden voor spelen, bewegen en ontmoeten in de wijk Vijf Eiken / Brabantpark) We ontwikkelen een hitteplan samen met inwoners, maatschappelijke partners en regiogemeenten Maatregelen nemen om te komen tot een meer hoogwaardige recycling. Implementeren visie buitendienst Het opstellen van een WRP Continueren uitvoeren relinen riolering Uitvoering vastgestelde uitvoeringslijnen Uitvoering Lokale Aanpak Isolatie (vanuit Nationaal Isolatie Programma) Vaststellen Warmteprogramma Voorbereiden opstellen integraal hitteplan Implementeren Convenant Biobased Bouwen en Telen ter stimulering van circulaire economie.

REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 7.13 Wet publieke gezondheid De GGD Hart van Brabant en GGD West-Brabant onderzoeken hoe zij de samenwerking kunnen intensiveren. We volgen de ontwikkelingen en beoordelen vanuit onder andere het inwonersperspectief en bedrijfsvoering. We houden u hierover op de hoogte. 7.14 GALA en IZA Rondom het GALA en het IZA voeren we onder andere de volgende activiteiten uit: • Uitvoeren GALA plan en sportakkoord, waaronder actieplan sociale veiligheid, uitvoeren en monitoren subsidieregeling Lokaal SportAkkoord, lokaal implementeren ketenaanpakken, bevorderen mentale gezondheid (0-100) en uitbreiding mogelijkheden voor laagdrempelige ontmoeting zoals de ontwikkeling van het Alzheimercafé.

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

47

• •

•

Samenwerking huisartsen versterken door samenwerkingsafspraken te maken rondom jeugd, ouderen en mentale gezondheid, en implementeren sociaal verwijzen middels vaste contactpersonen. Bijdragen en uitvoeren IZA regioplan. De afgelopen twee jaar is hard gewerkt aan het ontwikkelen en uitwerken van ambities en plannen. De nadruk komt steeds meer te liggen op regionale en lokale implementatie ervan. Dit vraagt een hogere inzet van onze medewerkers en die van onze partners. Uitwerken en implementeren transformatieplannen Samen Mentaal Sterk en Digitale Voordeur (huisartsenzorg). De transformatieplannen voorzien in dekking/vergoeding van de kosten die gemeenten hiervoor maken.

7.15 Bijdragen aan een gedragen luchthavenbesluit Wij zijn blij met de vliegbasis Gilze-Rijen binnen onze gemeentegrenzen, maar willen niet dat de overlast door geluid en trillingen (Rattle Noise) toeneemt. Ook willen we dat de contouren zo min mogelijk over onze dorpskernen vallen en op die manier onder andere bouwmogelijkheden beperken. We hebben daarom overleg met het ministerie van Defensie om te lobbyen voor en te ondersteunen op de weg naar een gedragen luchthavenbesluit. Dit heeft geresulteerd in een ondertekende intentieverklaring tussen Defensie, de gemeente in samenspraak met omwonenden. Jaarlijks wordt deze intentieverklaring geëvalueerd. Ook is de pilot ten aanzien van het treffen van maatregelen aan woningen binnen het Rattle-Noise aandachtsgebied reeds gestart. Daarnaast loopt een separaat proces (Joint Fact Finding) ten aanzien van het aspect schade als gevolg van RattleNoise. Eind mei 2025 is de planMER betreffende het Nationaal Plan Ruimte voor Defensie (NPRD) gepubliceerd. Vanuit de gemeente hebben wij hier, net als op de NRD, een zienswijze op ingediend. 7.16 Schone Lucht Akkoord Met de gemeenteraad is afgesproken dat we aansluiten bij het Schone Lucht akkoord, binnen gestelde kaders. In 2024 hebben we de regionale verkenning om met meerdere gemeenten in de regio Hart van Brabant samen te werken met de Provincie afgerond.

Dit heeft ertoe geresulteerd dat het college in 2025 besloten heeft om deel te namen aan het Schone Lucht Akkoord, de gemeenteraad is hier separaat over geïnformeerd. In 2026 wordt hiervoor de uitvoeringsagenda opgesteld. Hierin zetten we vooral in op communicatie en stimuleringsmaatregelen. 7.17 Riolering en Water In 2026 leggen we de focus op het verder op orde brengen van het planmatig beheer van de riolering. We brengen voor het reguliere onderhoud in beeld waar de komende jaren kleine onderhoudsmaatregelen nodig zijn voor de riolering, gemalen en drukriolering. Uiteindelijk streven we ook naar het in beeld brengen van het groot onderhoud/vervanging. Dit doen we door grotere delen van het de rioolstelsels te reinigen en inspecteren, datakwaliteit te verbeteren en diverse vervanging/relining projecten op te starten. 7.18 We werken in de regio samen aan verschillende duurzaamheidsthema's Wij blijven samen met onze partners (in regioverband) uitvoering geven aan de regionale klimaatagenda, door het borgen van klimaatadaptatie in beleid en projecten in de openbare ruimte. Daarnaast zetten we in op mee-koppelkansen bij bestaande en nieuwe projecten. We dragen in 2026 in regionaal verband bij aan de uitvoering van de REKS en het Publiek Ontwikkelbedrijf REKS BV. We werken samen met partijen (o.a.

Midpoint Brabant en ondernemersverenigingen) om duurzaamheid bij bedrijven verder te stimuleren.

48

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

7.19 Grondstof Met een reductie van de hoeveelheid restafval dragen we bij aan een circulaire economie. Dit richt zich zowel op bewoners (zie ook het VANG-programma) als op bedrijven. Op hoofdlijnen betekent dit dat we met een goede afvalscheiding inzetten op meer hoogwaardige recycling. We leggen meer nadruk op kwalitatief beter ingezamelde afvalstromen en de mogelijkheden die er zijn om afval te beperken, door inzet op preventie, hergebruik en recycling. 7.20 Zwerfafval In het vierde kwartaal 2025 wordt de Rijksbijdrage voor het terugdringen van zwerfafval aan de gemeenten uitgekeerd. De bijdrage wordt uitgekeerd naar rato van het aantal inwoners. De hoogte van de bijdrage is momenteel nog niet bekend. Als dit wel bekend is, zal bezien worden welke werkzaamheden we voor het terugdringen van zwerfafval kunnen uitvoeren. 7.21 Omgevingsdienst Midden- en West Brabant (OMWB) De Gemeenschappelijke regeling OMWB voert de taken voor de gemeente uit op het gebied van milieu. Jaarlijks stellen we een uitvoeringsprogramma op, op basis van de begroting van de OMWB. De kaderbrief en de begroting van de OMWB leggen we ieder jaar voor aan de raad, met de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen.

Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten

Rekening Begroting Begroting

Meerjarenbegroting

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal lasten programma 7

7.923

8.564

7.909

8.177

8.246

8.436

Totaal baten programma 7

6.180

6.230

5.980

6.187

6.219

6.352

Saldo lasten en baten programma 7

-1.743

-2.334

-1.928

-1.990

-2.027

-2.084

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

49

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2026 en begroting 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1. 2.

3.

4.

5.

Omschrijving In 2026 is de bijdrage aan de GGD Hart voor Brabant hoger dan in 2025, als gevolg van indexering. In 2025 waren extra budgetten opgenomen om de achterstanden op het gebied van rioolinspectie in te lopen, om die reden zijn de lasten in 2026 lager. De begrote opbrengst is hoger door indexering, echter de baten als gevolg van de onttrekking aan de voorziening zijn lager. In 2026 is de bijdrage aan de Omgevingsdienst hoger dan in 2025. Dit komt met name door bijstelling van het werkprogramma 2025, indexering van de bijdrage en doordat het tarief naar boven is bijgesteld op basis van de kadernota 2026. We hebben incidenteel budget voor duurzaamheid overgezet van 2024 naar 2025. Vandaar dat het budget 2025 hoger is dan in 2026. Daarentegen hebben we in 2026 lagere baten. Vanuit het vGRP wordt niet langer een bijdrage van € 70.000 geleverd in klimaatsubsidies. Deze subsidies worden voortaan gedekt uit de andere duurzaamheidsmiddelen. In 2025 hebben we middelen voor klimaatadaptatieprojecten ontvangen, voor 2026 hebben we deze toekenning nog niet. Vandaar dat de baten en lasten in 2026 lager zijn geraamd. Overige afwijkingen. Totaal

L/B L

Bedrag 56

V/N V

L B

101 101

V N

L

39

N

L B

546 138

V N

L B

9 11 405

N N V

Indicatoren Indicator: Hoeveelheid restafval per inwoner per jaar. Deze indicator geeft de voortgang omtrent de reducering van de hoeveelheid restafval per inwoner.

Bron: waarstaatjegemeente.nl

50

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat willen we bereiken? We willen dat onze gemeente een aantrekkelijke, duurzame en gezonde leefomgeving is en blijft. Een plek waar mensen prettig kunnen wonen, werken en recreëren. Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met de bestaande groene omgeving en zorgen we voor een hoogwaardige, leefbare inrichting van de ruimte. We streven naar een goede balans tussen vernieuwing en behoud van het karakter van onze dorpen. We geven bij nieuwbouw de voorkeur aan inbreiding boven uitbreiding. Ook het buitengebied verdient aandacht. We willen dit gebied vitaal en toekomstbestendig ontwikkelen, met oog voor natuur, landbouw en recreatie. We vinden het belangrijk dat inwoners en ondernemers actief meedoen in de ontwikkeling van hun woon- en leefomgeving. De Omgevingswet biedt kansen om met de samenleving te bouwen aan een gemeente waarin ruimte is voor initiatieven en maatwerk. De Omgevingsvisie vormt de basis voor ons beleid. Deze werken we verder uit in programma’s en het omgevingsplan. Zo bouwen we stap voor stap aan het Omgevingshuis van Gilze en Rijen, met behulp van de instrumenten van de Omgevingswet.

DOELSTELLINGEN 2026 8.1 Uitvoering Programma Wonen Wonen is een belangrijk thema, zowel in de huidige als in de komende raadsperiode. In de gemeente Gilze en Rijen streven we naar voldoende betaalbare en comfortabele woningen voor alle inwoners in alle levensfasen. Een integrale aanpak is nodig, want het thema wonen raakt meerdere beleidsvelden. Kader en richting worden mede bepaald door de SRBT-woondeal, regionale woningmarktonderzoeken en de regionale woonzorgvisie. In het Programma Wonen zijn de lokale ambities geformuleerd. Dit programma dient als bouwsteen voor de omgevingsvisie en geeft uitvoering aan het woonbeleid van Gilze en Rijen. Het vormt daarmee de basis voor de aanpak van het woningtekort. In 2026 gaan we aan de slag met de volgende maatregelen: Herijken beleidsregels (pre)mantel(zorg)woningen (maatregel 6), afspraken woningcorporaties woningdelen (maatregel 13) en vertalen regionale woon-zorgvisie naar lokale woon-zorgagenda (maatregel 23).

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

51

8.2 Programma grondbeleid en kostenverhaal In het Programma grondbeleid en kostenverhaal stellen we de kaders voor het gemeentelijk grondbeleid en voor het kostenverhaal. Het grondbeleid zal daarvoor geactualiseerd worden. Daarnaast is het kostenverhaal bij particuliere grondexploitaties onder de Omgevingswet ingrijpend gewijzigd. Ook dit actualiseren we. 8.3 Verkennen herontwikkelingsmogelijkheden stationsgebied In de Ontwikkelstrategie SRBT hebben we samen met de regio de toekomstperspectieven voor middelgrote stationsgebieden geschetst. Het toekomstperspectief gaat uit van een schaalsprong van de kernen met een NS station naar een meer stedelijk milieu door de ontwikkeling van (nieuwe) stedelijke woonwerkmilieus rond stations. De opgave is versterking van de kwaliteiten van kernen en van de knooppuntfunctie van stations. We stellen regionaal een ruimtelijke onderzoeks- en ontwikkelstrategie op voor die schaalsprong. Gemeenten gebruiken die als kader voor de ontwikkeling van hun stationsgebieden. In 2025 maken we een plan van aanpak met procesplanning en mogelijk einddoel en resultaat. In 2026 pakken we de inhoudelijke werkzaamheden op. 8.4 Ontwikkelen Programma Spoorzone Rijen We werken aan een nieuwe entree voor Rijen, een veilige, ongehinderde onderdoorgang van het spoor voor langzaam verkeer, een aantrekkelijk gebied, veilige perrons en geluidswerende maatregelen.

Maar ook een frisse, groene en moderne uitstraling van de stationsomgeving die past binnen de dorpskern Rijen. In 2025 is gestart met conditioneringswerkzaamheden en start de aanbesteding voor de uitvoering van het project onderdoorgang. Uitvoering staat gepland voor 2027-2028. 8.5 Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen) De werkzaamheden bouwrijp maken zijn opgestart in het tweede kwartaal van 2025. Naar verwachting is het gehele projectgebied bouwrijp in het tweede kwartaal van 2026. In 2026 wordt het woonrijp maken van de noordelijke helft uitgewerkt met technische ontwerpen. Na oplevering van de woningen gaan we het gebied gefaseerd woonrijp maken. In 2025 sluiten we verkoopovereenkomsten over het overgrote deel van de 175 bouwkavels in het noordelijke deel. Voor de laatste bouwkavels in het noordelijke deel willen we in het laatste kwartaal van 2025 de overeenkomsten sluiten, waarna in 2026 de levering van de gronden plaatsvindt. De bouw van de eerste woningen start in het eerste kwartaal van 2026. Oplevering is gepland voor 2027 en 2028. We werken aan een oplossing van de stikstofproblematiek in de zuidelijke helft. Afhankelijk daarvan bepalen we in 2026 de strategie voor de verkoop van de 200 bouwkavels in de zuidelijke helft. 8.6 Herinrichten openbare ruimte Rijen-Zuid (zgn. Militaire wijk) (Rijen) In 2024 zijn de nieuwe woningen van fase 1 opgeleverd.

Voor oplevering is eveneens de aangrenzende openbare ruimte heringericht. In 2024 is eveneens gestart met de voorbereidende werkzaamheden van het bouw en woonrijp maken van de laatste derde fase. De oplevering van deze woningen is in het vierde kwartaal van 2025. Recent is de voorbereiding van vier te realiseren speelplekken opgestart. De inrichting van deze vier speelplekken is afgestemd met de bewonerswerkgroep Militaire Wijk plaats. De realisatie van deze vier speelplekken is volgend op de werkzaamheden van de uitvoeringswerkzaamheden van fase 3. In het kader van het project Spoorzone Rijen zijn twee brandweerroutes voorzien in de Militaire Wijk. De keuze van de twee routes heeft in nauw overleg plaats gevonden met de bewonerswerkgroep Militaire Wijk en diverse bewoners van Atalanta. In afstemming met de uitvoeringswerkzaamheden

52

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

van fase 3 zijn de twee brandweerroutes in uitvoering. Financiering van deze twee brandweerroutes vindt plaats vanuit het project Spoorzone Rijen Als afronding van het project zal in het plantseizoen van 2025-2026 de beplanting worden aangebracht. Voor dit onderdeel geldt eveneens dat het beplantingsplan wordt afgestemd met de bewonerswerkgroep Militaire Wijk. 8.7 Ontwikkelen Vliegende Vennen Noordoost, fase III (Rijen) In 2025 is het woonrijp maken van het gebied afgerond. De beplanting wordt in het eerste kwartaal van 2026 aangebracht. 8.8 Versterken leefbaarheid Hulten (Hulten) De verbreding N282 tot aan de Julianastraat, tijdelijke maatregelen door Hulten op de provinciale weg en de herinrichting Oude Baan Hulten naar fietsstraat zijn gerealiseerd in 2025. De uitvoeringsovereenkomst tussen Provincie Noord-Brabant en gemeente Gilze en Rijen blijft van kracht. Zodra er voldoende stikstofruimte is zal het laatste deel van de verbreding N282 worden gerealiseerd en kan de afwaardering van de Rijksweg naar een autoluwe herinrichting plaatsvinden. De afspraken worden gemonitord. Er is op dit moment geen uitzicht dat de werken in 2026 of 2027 kunnen starten. 8.9 Woningbouw Hulten, locatie Oude Baan De toetsing van het plan vindt plaats op basis van de conceptuitgangspunten voor Rattle Noise van het ministerie.

De voorbereiding vindt plaats voor het opstarten van de ruimtelijke procedure, naar verwachting in het eerste kwartaal van 2026. 8.10 Hergebruiken of -ontwikkelen schoollocatie Hulten Er is in 2025 gebleken dat er vanuit de inwoners van Hulten vraag is naar woningbouw in Hulten. Er is in 2025 onderzocht of er in de bestaande bebouwing (tijdelijke) woningbouw mogelijk is, er is geconstateerd dat dit niet mogelijk is. Vanwege Rattle Noise zijn er veel aanpassingen aan het gebouw nodig zijn waardoor het financieel een onhaalbaar plan wordt. Er wordt verder onderzocht op wat voor manier nieuwbouw mogelijk is op de schoollocatie in Hulten. 8.11 Gebiedsvisie Rijens Broek Samen met de gemeente Tilburg is een ruimtelijke verkenning uitgevoerd van het gebied Rijens Broek, tussen Rijen en de Reeshof in Tilburg. In deze verkenning is het gebied geanalyseerd op watersysteem, landbouw, cultuurhistorie, recreatieve mogelijkheden en relevante ruimtelijke aspecten. Een ontwikkeling waardoor het gebied een groene buffer kan vormen behoort tot de mogelijkheden, maar daarbij zullen meerdere partijen waaronder bewoners, bedrijven en grondeigenaren bij betrokken moeten worden. In 2026 zal een groot deel van dit gebiedsproces worden doorlopen.

8.12 Wet kwaliteitsborging voor het bouwen De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is op 1 januari 2024 gelijktijdig met de Omgevingswet in werking getreden. Inmiddels werken we ruim anderhalf jaar met het nieuwe stelsel, waarin het toezicht op de bouwkwaliteit is geprivatiseerd. De rol van de gemeente is hierdoor veranderd. Zij beoordeelt niet langer zelf de technische bouwkwaliteit, maar een onafhankelijke kwaliteitsborger beoordeelt of het bouwwerk voldoet aan de technische eisen. In 2024 en 2025 hebben we ervaring opgedaan met het nieuwe stelsel, dat voorlopig alleen geldt voor nieuwbouw binnen gevolgklasse 1, zoals grondgebonden woningen en kleine bedrijfspanden. Verbouwingen vallen voorlopig nog niet onder het stelsel.

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

53

8.13 Herontwikkelen locatie Tropical/Magriethal (Rijen) Het streven van de ontwikkelaar van het woongebouw is dat de “Heikant Staete” in het eerste kwartaal van 2026 gereed is. De aanleg van de buitenruimte (fase 2) kan starten als het casco van het woongebouw gereed is. Het doel is dat de buitenruimte in het voorjaar van 2026 gereed is.

Wat gaan we ervoor doen? Nr. 8.1.1

Doelstelling Uitvoeren programma Wonen

8.1.2 8.1.3

Uitvoeren programma Wonen Uitvoeren programma Wonen

8.2 8.3.1

8.4.1

Programma grondbeleid en kostenverhaal Verkennen herontwikkelingsmogelijkheden stationsgebied Verkennen herontwikkelingsmogelijkheden stationsgebied Ontwikkelen Programma Spoorzone Rijen

8.4.2

Ontwikkelen Programma Spoorzone Rijen

8.4.3

Ontwikkelen Programma Spoorzone Rijen

8.4.4 8.4.5 8.5.1 8.5.2 8.5.3 8.5.4 8.5.5 8.6

Ontwikkelen Programma Spoorzone Rijen Ontwikkelen Programma Spoorzone Rijen Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen) Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen) Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen) Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen) Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen) Herinrichten openbare ruimte Rijen-Zuid (zgn. Militaire wijk) Vliegende Vennen Noordoost, fase III (Rijen) Versterken leefbaarheid Hulten (Hulten)

8.3.2

8.7 8.8 8.9 8.10 8.11 8.12

8.13

54

Woningbouw Hulten Hergebruiken of -ontwikkelen schoollocatie Hulten Gebiedsvisie Rijens Broek Wet kwaliteitsborging voor het bouwen

Herontwikkelen locatie TropicalMargriethal

Specifieke activiteit Herijken beleidsregels (pre)mantel(zorg)woningen Afspraken woningcorporaties woningdelen Vertalen regionale woonzorgvisie naar lokale woonzorgagenda Opstellen programma Uitwerken plan van aanpak

Starten onderzoeksfase

Afronden aanbesteding spoorse werkzaamheden Starten met voorbereiding van het uitvoeren van de spoorse werkzaamheden Afronden onteigeningsproces van twee percelen Uitvoeren conditioneringswerkzaamheden Starten aanbesteding gemeentelijke scope Afronden bouwrijp maken Voorbereiden woonrijp maken Verkoop bouwkavels Start bouw eerste woningen Voorbereiden uitgifte overige bouwgrond * Aanbrengen beplanting * Realiseren van speelplekken Aanbrengen beplanting Monitoren afspraken uit uitvoeringsovereenkomst Opstellen wijziging omgevingsplan Verkennen van de haalbaarheid van wonen op de locatie. Opstellen gebiedsvisie De consequenties van de Wet voor de vergunningverlening en het (bouw-) toezicht blijven monitoren en dienstverlening garanderen. Opleveren openbare ruimte fase 2

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 8.14 Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht dient iedere gemeente te beschikken over een actueel VTH-beleidsplan, een uitvoeringsprogramma en een jaarverslag. De provincie houdt toezicht op deze verplichtingen. Eind 2024 is het beleidsplan 2025-2029 vastgesteld. Dit plan vormt samen met het uitvoeringsprogramma de basis voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. Aangepaste werkwijze vergunningverlening onder de Omgevingswet Begin 2025 zijn de gevolgen van de Omgevingswet en de Wkb voor de werkzaamheden en capaciteit in kaart gebracht. In 2026 werken we volledig volgens de nieuwe systematiek. We maken gebruik van het digitale stelsel Omgevingswet (DSO) en een geactualiseerd VTH-systeem. Werkprocessen en standaarddocumenten zijn aangepast. Inwoners en ondernemers kunnen via het Omgevingsloket eenvoudig aanvragen en meldingen doen. Ondersteuning wordt geboden via het team vergunningen en onze website. 8.15 Omgevingswet Implementatie Omgevingswet De Omgevingswet is in werking getreden op 1 januari 2024. Er is een overgangstermijn tot 31 december 2031 om het tijdelijk omgevingsplan definitief te maken. Een belangrijk onderdeel is het herzien en opnemen van alle gebiedsdekkende bestemmingsplannen in het definitieve omgevingsplan.

Omgevingsplan In 2026 werken we verder aan de basisregelset van het omgevingsplan. Daarnaast gaan we aan de slag (samen met de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant) met het opstellen van de generieke milieuregels. Indien mogelijk gaan we starten met de gebiedsindeling en inventarisatie van de gemeentegronden, die straks samen met de basisregelset de basis vormt van het omgevingsplan. Hiervoor is juridische, milieutechnische, planologische en tekencapaciteit benodigd. 8.16 Prestatieafspraken met woningcorporatie Leystromen Op basis van de meerjarige prestatieafspraken 2025 – 2027 stellen we voor 2026 uitvoeringsafspraken vast met Leystromen. 8.17 Regionale samenwerking thema wonen We nemen deel aan regionale overlegstructuren op bestuurlijk en ambtelijk niveau. We gebruiken deze overlegstructuren zo optimaal mogelijk om onze ambities te verwezenlijken. Zo maken we onder andere ambtelijk deel uit van het kernteam Wonen van de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) via de woontafel. Bestuurlijk nemen we deel aan de Fair Share-opgaven van de SRBT. Binnen de regio Hart van Brabant sluiten we aan bij overleg over uitwerking van de regionale woonzorgvisie.

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

55

8.18 Wet Versterking regie volkshuisvesting De wet Versterking regie volkshuisvesting zorgt voor de wettelijke verankering van alles wat op het gebied van volkshuisvesting in gang is gezet. Een gemeente kan specifieke doelgroepen, eigen inwoners en mensen met bepaalde beroepen ondersteunen bij het vinden van een betaalbare huurwoning of nieuwbouw koopwoning. 8.19 Transitie buitengebied | gebiedsgerichte aanpak Ulvenhoutse Bos Het Ulvenhoutse Bos is een Natura 2000-gebied in de gemeente Breda. Het bos heeft te maken met een te hoge stikstofdepositie en verdroging. Mede daardoor worden kwaliteitsdoelstellingen niet gehaald en vergunningen niet verleend. De provincie Noord-Brabant heeft een Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) ontwikkeld om met gebiedspartners te werken aan natuurherstel in Natura 2000gebieden. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de Natura 2000-gebieden zelf, maar ook naar het gehele beïnvloedingsgebied daarvan. In het geval van het Ulvenhoutse Bos ligt een deel van de gemeente Gilze en Rijen (en Alphen-Chaam) in dit beïnvloedingsgebied. Wij werken als gemeente op bestuurlijk en ambtelijk niveau mee in deze gebiedsgerichte aanpak. 8.20 Meewerken aan beekdalherstel Wouwervallei Fase 1 om van de Gilzewouwerbeek een klimaatadaptieve Wouwervallei te maken en de natuurwaarden te verhogen, wordt naar verwachting uiterlijk in de eerste helft van 2026 gerealiseerd.

8.21 Ecologische verbindingszone Groote Leij/Natuurnetwerk Brabant Ten behoeve van de haalbaarheid van de ecologische verbindingszone (EVZ) Groote Leij heeft de provincie Noord-Brabant een alternatief tracé opgenomen in haar beleid. Het doel is om in 2027 de EVZ gerealiseerd te hebben. 8.22 Stimuleringsregeling Landschap De Stimuleringsregeling Landschap (nu Stila, voorheen Stika) subsidieert particulieren om landschapselementen aan te leggen en te beheren. De provincie verdubbelt het bedrag dat de gemeente hiervoor inzet. De provincie zet een veldcoördinator in als contactpersoon voor particulieren die gebruik willen maken van de regeling. 8.23 Van Gogh Nationaal Park Gilze en Rijen werkt samen met meerdere medeoverheden en andere partners in Van Gogh Nationaal Park (NP). Van Gogh NP is aangewezen als nationaal park. Het samenwerkingsverband gebruikt het masterplan en het uitvoeringsagenda 2024-2028 als basis voor de samenwerking. 8.24 Regionale en provinciale visievorming Binnen de SRBT (Stedelijke Regio Breda-Tilburg) hebben we met 19 gemeenten en 4 waterschappen in samenspraak met Provincie en Rijk ontwikkelprincipes uitgewerkt die in samenhang het ambitiepakket en de beleidsinhoudelijke basis vormen om de gemeentelijke wensen in de diverse Rijksvisies en Rijksprogramma’s in te brengen. Daarmee beogen we gezamenlijke financiering van gezamenlijke opgaven.

Via het ‘Uitvoeringsprogramma SRBT’ zorgen we voor regie op onze opgaven en ambities. Gezamenlijk werken we o.a. aan een ‘dorpenstrategie’ en de van de ‘herijking woondeal’. De voornemens en afspraken worden vertaald binnen de specifieke gemeentelijke context en vastgelegd in de omgevingsvisie en programma's.

56

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten

Rekening Begroting Begroting

Meerjarenbegroting

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal lasten programma 8

2.006

15.120

14.102

9.005

9.079

8.607

Totaal baten programma 8

6.106

14.512

13.818

6.886

6.969

5.872

Saldo lasten en baten programma 8

4.100

-607

-285

-2.118

-2.110

-2.735

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

57

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2026 en begroting 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1.

2.

3. 4. 5.

6.

Omschrijving Voor de grondexploitatie woningbouw zijn in 2026 zowel de verwachte lasten als de baten lager dan in 2025. Per saldo gaat het om een bedrag van € 219.000 voordelig. Doordat het resultaat grondexploitatie wordt verrekend met de algemene reserve grondexploitatie is het effect budgettair neutraal. Dit leidt tot een voordeel op dit programma en een nadeel op het taakveld reserves. Op basis van de vastgestelde begroting 2026 van de ABG, wordt in 2026 een hoger bedrag doorbelast aan dit programma, voornamelijk als gevolg van de CAO aanpassingen. Door hogere rentelasten rekenen we in de begroting 2026 meer rente toe aan onze investeringen. In 2025 is een incidenteel budget opgenomen voor dashboard woningbouw (€ 26.000) en voor de landelijke beëindigingsregeling veehouderijen (€ 56.000). In 2025 zijn incidentele middelen geraamd voor diverse onderwerpen: uitvoeren programma wonen, onderzoek inbreidingslocaties, bestemmingsplan Aeroparc en uitwerkingsbudget Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT). Overige afwijkingen. Totaal

L/B L B

Bedrag 943 724

V/N V N

L

39

N

L

72

N

L

79

V

L

112

V

L B

6 30 324

N V V

Indicatoren Voor indicatoren betreffende programma 8 wordt verwezen naar de woningbouw prognose. Hierin worden de cijfers verantwoord. Om dubbele documentatie te voorkomen nemen we in de begroting geen kopie op te nemen.

58

Programmabegroting 2026 Gilze en Rijen

Algemeen

Algemeen Algemene Dekkingsmiddelen Algemeen Binnen de begroting onderscheiden we algemene en specifieke dekkingsmiddelen. Specifieke dekkingsmiddelen zijn de inkomsten die direct samenhangen met een bepaald programma. Dat kunnen de inkomsten zijn van het Rijk met een specifiek bestedingsdoel, de opbrengsten van gronden of opbrengsten uit verleende diensten zoals het verstrekken van een paspoort. Ook de rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn specifieke dekkingsmiddelen. De specifieke dekkingsmiddelen verantwoorden we steeds binnen het betreffende programma. De algemene dekkingsmiddelen zijn dekkingsmiddelen die we vrij kunnen aanwenden. Dit geld is op voorhand dus niet gebonden aan een bepaald programma of doel, maar zetten we in om tekorten op de programma's te dekken. De dekking bestaat voor het grootste gedeelte uit de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de lokale heffingen die niet bestedingsgebonden zijn. De overige dekkingsmiddelen bestaan uit rentebaten en dividend. Algemene uitkering Gemeentefonds Jaarlijks ontvangt elke gemeente volgens een bepaalde verdeelstelsel een uitkering uit het Gemeentefonds. Deze uitkering is bestemd voor de bekostiging van autonome taken van de gemeente, taken die veelal dicht bij de burger liggen. Het verdeelstelsel is opgenomen in de Financiële verhoudingswet.