Bijlage 1- Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

•

Het totale relatieve weerstandsvermogen "harde buffer" zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen 2,2 en 5,4. Voor alle jaren 2024 t/m 2029 is dus sprake van waarderingscijfer A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 2.

We kunnen stellen dat het weerstandsvermogen nu (jaarstukken 2024) iets minder is geworden dan ten tijde van de begroting 2025. Kijkend naar het einde van de planhorizon was bij de begroting 2025 sprake van een absoluut weerstandsvermogen van € 10,2 miljoen, waar dit nu bij de jaarstukken 2024 € 9,9 miljoen is. Het absolute weerstandsvermogen is hiermee gedaald met € 0,3 miljoen. Gezien de geringe afwijking lichten we dit niet verder toe. Bij het beoordelen van het weerstandsvermogen blijven wij steeds oog houden voor het evenwicht tussen een structureel en reëel sluitende meerjarenbegroting en een gezond weerstandsvermogen.

68

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Financiële kengetallen BBV In het gewijzigde BBV is een basisset van vijf kengetallen verplicht gesteld. Deze kengetallen geven in samenhang informatie over de financiële positie van de gemeente. Het BBV geeft geen landelijke normering voor de kengetallen. De kengetallen zijn een weerspiegeling van het gevoerde beleid binnen een gemeente. De kengetallen moeten zodoende in samenhang worden beoordeeld, wat ook de onderlinge vergelijkbaarheid met andere gemeenten bemoeilijkt.

Verloop kengetallen Kengetallen: Netto schuldquote Netto schuldquote gecorr. voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Rekening 2023 34 % 32 % 30 % 12 % 2% 75 %

Begroting Rekening 2024 2024 36 % 37 % 35 % 36 % 30 % 29 % 7% 13 % 1% 3% 76 % 77 %

Nadere toelichting Legenda: Voldoende

Attentie

Kwetsbaar

Kengetal: Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Bij een score tussen de 100% en 130% is voorzichtigheid geboden. Bij een netto schuldquote hoger dan 130% doet een gemeente er goed aan om schulden af te bouwen. Op basis van de cijfers uit de jaarstukken 2024 bedraagt de netto schuldquote 37% (jaarstukken 2023 34%), ruim onder de 100%. Kengetal: Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote wordt tevens berekend met een correctie voor verstrekte leningen (uitgaand geld). Het verschil met de netto schuldquote (zonder correctie) vertegenwoordigt het mogelijke risico dat de gemeente loopt als alle verstrekte leningen niet terug betaald zouden worden. Bij de jaarstukken 2024 is de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 36% (jaarstukken 2023 32%). Dit blijft ruimschoots onder de kritische norm (135%). Kengetal: Solvabiliteitsratio/schuldratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarin bezit op de balans is afbetaald. Hoe hoger de uitkomst hoe gunstiger. We financieren dan immers meer met eigen vermogen. Op basis van de cijfers jaarstukken 2024 scoort Gilze en Rijen een solvabiliteitsratio van 29% (jaarstukken 2023 30%).

In het algemeen wordt een percentage groter of gelijk aan 25% als voldoende beschouwd.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

69

Kengetal: Grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat de grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde nog moet worden terugverdiend door middel van verkopen. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. Volgens de jaarstukken 2024 bedraagt de boekwaarde van de 'bouwgrond in exploitatie' 13% van de totale baten (voor bestemming). Bij de jaarstukken 2023 was dit 12%. Kengetal: Structurele exploitatieruimte Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder rente en aflossing van leningen) te dekken. We zien voor de jaarstukken 2024 dat onze structurele baten hoger zijn dan onze structurele lasten. Op basis van de jaarstukken 2024 bedraagt het cijfer 3% (jaarstukken 2023 1%). Echter, zoals u in de begroting 2025 heeft kunnen lezen is onze meerjarenbegroting niet structureel sluitend. Dit kengetal blijft daarmee dus punt van aandacht voor de jaren 2027-2028. Kengetal: Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit is gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden (kosten van rioolheffing, afvalstoffenheffing en OZB).

Ons doel is dat we bij de 20% goedkoopste gemeenten van Nederland blijven behoren. Op basis van het totaal aantal van 342 gemeenten per 01-01-2024, betekent dit ongeveer een plek in de top-68 van goedkoopste gemeenten. In 2024 zijn de gemiddelde woonlasten € 763 voor een meerpersoonshuishouden. Met deze woonlasten staat onze gemeente in de top-10 van goedkoopste gemeenten (9e positie). Landelijk bedragen de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in 2024 € 994. Hiermee bedraagt de belastingcapaciteit 77%.

70

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Paragraaf C: Onderhoud kapitaalgoederen

Paragraaf C: Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Wij zijn inrichter, beheerder en voor een groot deel ook eigenaar van de openbare ruimte in Gilze en Rijen. Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte ontstaan kapitaalgoederen zoals wegen, riolering, water en groen. Kapitaalgoederen zijn van directe invloed op een goed, veilig en efficiënt leef-, werk- en woonmilieu voor de inwoners. Daarnaast is het financieel belang van goed beheer en onderhoud van kapitaalgoederen groot, omdat we de waarde ervan dienen te behouden en het een aanzienlijk beslag op onze exploitatie legt. Naast producent en beheerder van die kapitaalgoederen zijn we er zelf ook gebruiker van. Bij het uitvoeren van onze taken maken we bijvoorbeeld gebruik van het gemeentehuis en de gemeentewerf.

Wegbeheerplan Beleidskader Wegbeheer is een wezenlijk onderdeel van het beheer van de openbare ruimte. Om deze openbare ruimte, welke voor een belangrijk gedeelte het leefgenot en de veiligheid voor onze inwoners bepaalt, op een verantwoorde wijze te kunnen beheren zijn middelen nodig. Om deze middelen zo efficiënt en effectief mogelijk in te zetten is, voor wat betreft het wegonderhoud, gekozen voor de methode van de CROW (Stichting voor Regelgeving en Onderzoek in de grond- weg- en waterbouw en de verkeerstechniek). In het najaar van 2022 heeft voor alle wegen, door een extern bureau, een globale visuele inspectie plaats gevonden. Op basis van deze inspecties is het conceptwegbeheerplan 2024-2028 opgesteld. In het wegbeheerplan is opgenomen de minimale technische kwaliteit van de verharding conform de CROW-richtlijn te houden (minimaal niveau B). Het concept-wegbeheerplan 2024-2028 heeft als basis gediend voor het uitvoeringsprogramma van 2024. Financiële consequenties In 2024 is een budget geraamd van € 719.000 ten behoeve van de jaarlijkse onderhoudskosten. De werkelijke uitgaven in 2024 bedragen € 244.000. Daarnaast is in verband met onderhoudswerkzaamheden aan kabels en leidingen een bedrag van € 15.000 aan degeneratiekosten ontvangen. Het overschot aan middelen ad.

€ 490.000 (€ 719.000 - € 244.000 + € 15.000) is, conform eerdere besluitvorming van de raad, toegevoegd aan de reserve wegen. De totale kosten van het achterstallig onderhoud op basis van de weg-inspecties zijn becijferd op een bedrag van € 1.800.000. Dit bedrag is in 2023 dan ook toegevoegd aan de voorziening achterstallig onderhoud wegen. In 2024 is een bedrag van € 152.000 uitgegeven t.b.v. het inlopen van achterstallig onderhoud.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

71

Verbreed gemeentelijk rioleringsplan Beleidskader In het Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan (VGRP) zijn de beleidsuitgangspunten opgenomen op basis waarvan de gemeente invulling geeft aan de drie wettelijke zorgplichten op het gebied van stedelijk waterbeheer. De raad heeft op 14 december 2020 het VGRP vastgesteld dat geldt voor de periode 2021-2025. Het beleid, zoals opgenomen in het VGRP, is gericht op: • Het inzamelen van het binnen gemeentelijk gebied geproduceerde afvalwater; • Het inzamelen van hemelwater; • Het transporteren van het ingezamelde water naar een geschikt lozingspunt; • Het voorkomen van ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater; • Het zoveel mogelijk beperken van overlast voor de woonomgeving (in de breedste zin van het woord); • Het doelmatig beheren van de riolering, het oppervlaktewater en grondwater tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Financiële consequenties Voor 2024 is een onttrekking aan de voorziening riolering geraamd van € 449.000 (lasten hoger dan de baten). In werkelijkheid is € 533.000 aan de voorziening riolering toegevoegd. Het verschil ad. € 982.000 wordt met name veroorzaakt door: - subsidie klimaatadaptatie (Rijen Noord-Oost) - Doorschuiven deel werkzaamheden Burg. v. Poppelstraat - Gedeeltelijk doorschuiven reinigen en inspecteren - overige verschillen

€ 589.000 + € 165.000 + € 151.000 + € 77.000 + € 982.000 +

(zie ook toelichting op programma 7)

Water Hiervoor wordt verwezen naar het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan.

Meerjarig onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen In 2023 zijn de onderhoudsplannen van de gemeentelijke gebouwen opnieuw geactualiseerd voor de periode 2023-2033. Jaarlijks wordt bekeken of er tussentijdse aanpassingen nodig zijn. De onderhoudsplannen geven inzicht in het geplande groot en klein onderhoud. Voor al het geplande onderhoud geldt, dat telkens wordt bekeken of het onderhoud noodzakelijk is of dat bepaalde werkzaamheden doorgeschoven kunnen worden. Daarnaast worden de onderhoudswerkzaamheden zoveel mogelijk afgestemd met de gebruikers van de gebouwen. Financiële consequenties In 2024 is een bedrag van € 1.082.000 uitgegeven ten behoeve van het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen. Hiervoor was een bedrag van € 667.000 geraamd. Het verschil ad. € 415.000 is onttrokken aan de bestemmingsreserve gemeentelijke gebouwen. Het betreft met name de brandweerkazerne waar samen met de verduurzamingsmaatregelen (krediet) ‘werk met werk’ is gemaakt door ook groot onderhoud uit te voeren.

Groenstructuur- en groenbeheerplan Beleidskader De raad heeft in 2005 het kwaliteitsplan voor de openbare ruimte, waarvan het openbaar groen onderdeel uitmaakt, vastgesteld. In dit kwaliteitsplan zijn ook de kwaliteitsniveaus (o.b.v. richtlijnen

72

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

CROW) vastgesteld met betrekking tot het onderhoud van het openbaar groen (bomen, grassen, beplantingen, hagen en parkverhardingen). Voor de totale gemeente, behalve de centrumgebieden, geldt kwaliteitsniveau B, voor de centrumgebieden geldt kwaliteitsniveau A. In 2019 is een nieuw 'kwaliteitsplan openbare ruimte' opgesteld. Daarnaast is het rapport 'basis in beeld' opgesteld. Beide documenten zijn door de raad behandeld in de raadsvergadering van 6 mei 2019. Een van de conclusies luidde dat, op basis van de huidige beschikbare middelen, de in 2005 vastgestelde kwaliteitsniveaus voor het groen (met name de centrumgebieden) niet gerealiseerd kunnen worden. Ten opzichte van de gewenste kwaliteitsniveaus realiseren we zowel voor de centrumgebieden als voor heel de gemeente kwaliteitsniveau B. In 2025 wordt de omgevingsvisie opgesteld met hierin verwerkt de visie op groenstructuren en groenbeheer. In 2025 wordt ook het programma groen vastgesteld vast gesteld door het college nadat deze voorgelegd is aan de raad voor wensen en bedenkingen. Met betrekking tot het groenonderhoud zijn onderstaande resultaten opgenomen: • We maken een programma groen waarin we de kansen voor meer en beter groen verkennen.

Daarbij maken we meer geld vrij voor (groen)onderhoud, -vernieuwing en uitbreiding zodat inwoners weer trots kunnen zijn op hun buurt; • We zorgen voor goed beheer en onderhoud van bestaand openbaar groen (juiste boom op de goede plek, goede groeiplaatsen, goede kwaliteit, goede diversiteit van typen bomen). Financiële consequenties In 2024 is per saldo een bedrag van € 234.000 uitgegeven ten behoeve van het geprogrammeerd onderhoud aan de groenvoorzieningen. Voor het geprogrammeerd onderhoud was een bedrag van € 411.000 geraamd. Het overschot ad. € 177.000 is ten gunste van de bestemmingsreserve groen gebracht.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

73

Paragraaf D: Financiering

Paragraaf D: Financiering Inleiding Regelgeving met betrekking tot de uitvoering van taken op het gebied van treasury is opgenomen in de Wet Financieing Decentrale Overheden (wet Fido). Het doel van deze wet is onder andere om op een verantwoorde, prudente en professionele wijze de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie (financieringsactiviteiten) van de gemeente middels een statuut te regelen.

Treasurystatuut Het beleid op dit onderdeel is voor onze gemeente vastgelegd in het Treasurystatuut 2019 gemeente Gilze en Rijen (raad 11 november 2019).

Wet Fido De uitvoering van treasury is geregeld in de wet Financiering Decentrale Overheden (wet Fido). Het doel van deze wet is onder andere om op een verantwoorde, prudente en professionele wijze de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie (financieringsactiviteiten) van de gemeente middels een statuut te regelen.

Renteschema In het volgende renteschema is uiteengezet hoe voor 2024 de rente is toegerekend. Het saldo tussen de rente die is doorberekend aan de taakvelden en de werkelijk te betalen rente is verantwoord op het taakveld treasury. Het taakveld treasury is opgenomen onder het programma algemene dekkingsmiddelen. a.

De externe rentelasten over de korte en lange financiering

b.

De externe rentebaten (idem) Saldo rentelasten en rentebaten

c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend

-/-

€

-

c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

-/-

€

144.900

c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

+/+ €

Aan taakvelden toe te rekenen externe rente d1. Rente over eigen vermogen d2. Rente over voorzieningen

+/+ € +/+ €

€

319.131

-/-

€ €

173.915 145.216

-/-

€

144.900

€

-

-

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente e.

De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

f.

Renteresultaat op het taakveld Treasury

74

-/Nadelig

€

316

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet heeft betrekking op financieringsvormen met een looptijd tot maximaal 1 jaar. De kasgeldlimiet bepaalt het bedrag dat maximaal met kort geld mag worden gefinancierd en wordt berekend op basis van een vast percentage (8,5%) van het begrotingstotaal. Op basis van de begroting 2024 is de kasgeldlimiet voor de gemeente Gilze en Rijen voor 2024 geraamd op € 8,275 miljoen. De kasgeldlimiet is in 2024 in geen enkel kwartaal overschreden.

Renterisiconorm De renterisiconorm is direct gerelateerd aan het budgettaire risico. De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering te beheersen. De renterisiconorm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Tabel renterisico en renterisiconorm Begroot 2024

Werkelijk 2024

1.Renteherzieningen op vaste schuld 2.Aflossingen Renterisico (1+2)

0 3.536.094 3.536.094

0 3.536.094 3.536.094

3.Begrotingstotaal 4.Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage Renterisiconorm (3 x 4)

86.720.000 20% 17.344.000

97.351.000 20% 19.470.200

Toets renterisiconorm 5.Ruimte (+) c.q. overschrijding (-)

13.807.906

15.934.106

Bovenstaande tabel laat zien dat de renterisiconorm voor de rekening 2024 € 19.470.200 bedraagt. Gezien het renterisico van € 3.536.094 kan gesteld worden dat de renterisiconorm niet is overschreden.

Leningsbehoefte en leningenportefeuille Bij aanvang van 2024 bedroeg de leningportefeuille € 38.822.611 Aan het einde van 2024 bedroeg de leningportefeuille € 40.686.517. In 2024 is een langlopende lening van € 5.400.000 aangetrokken en is € 3.536.094 afgelost op de reeds eerder aangetrokken langlopende leningen.

Houdbare overheidsfinanciën Rijk en decentrale overheden In Europa zijn regels afgesproken over de overheidsfinanciën. Zij bepalen de normen voor het begrotingstekort (EMU-saldo) en de overheidsschuld (EMU-schuld). De Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) bevat het benodigde wettelijke instrumentarium voor het bereiken en in stand houden van houdbare overheidsfinanciën. De meest in het oog springende afspraak is het bereiken van begrotingsevenwicht op middellange termijn. Hiermee wordt uitdrukking gegeven aan de noodzaak van structurele reductie van het EMU-tekort en het garanderen van een houdbare EMU-schuld.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

75

De beheersing van het EMU-saldo is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het Rijk en de decentrale overheden. De eindverantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën als geheel ligt bij het Rijk. Gemeenten dienen hun tekort te houden onder de af te spreken percentages. Het Rijk wil gemeenten een boete opleggen via een korting op het Gemeentefonds wanneer zij de aan hen toegewezen EMU-norm overschrijden.

Schatkistbankieren Schatkistbankieren houdt in dat tegoeden worden aangehouden in de Nederlandse schatkist. Hierdoor hoeft de Nederlandse staat minder geld te lenen op de financiële markten en daalt de staatsschuld. Schatkistbankieren is ingevoerd voor gemeenten, provincies, waterschappen, en gemeenschappelijke regelingen. Dit heeft een positief effect op de omvang van de EMU-schuld.

76

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Paragraaf E: Bedrijfsvoering

Paragraaf E: Bedrijfsvoering Inleiding De bedrijfsvoering van onze gemeente is sinds 1 januari 2016 ondergebracht in de ABG-organisatie. Het is een ambtelijke fusie, de deelnemende gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen zijn bestuurlijk zelfstandig. Om binnen die context van verschillende besturen de vele uitdagingen in de samenleving slagvaardig aan te kunnen pakken, is een stevige organisatie vereist. Eén ABG-kantoor De ABG-organisatie bouwt door aan een toekomstbestendige organisatie. In 2024 zijn alle drie gemeenteraden akkoord gegaan met de aankoop en verbouwing/uitbreiding van het kantoorpand aan het Anne Frankplein in Rijen en is de ontwerpfase van start gegaan. Vanuit één gezamenlijk ABGkantoor kantoor kunnen medewerkers elkaar vanaf eind 2026 makkelijker ontmoeten, meer verbonden samenwerken en uiteindelijk een nog betere dienstverlening leveren. Investeren in medewerkers In 2024 jaar zijn bij de ABG-organisatie 57 medewerkers in dienst gekomen en 62 medewerkers uit dienst gegaan. Het lukt nog steeds personeel op de arbeidsmarkt of inhuurmarkt te vinden, hoewel de invulling van vacatures langer duurt dan voorheen en er vaker een toelage betaald moet worden om mensen te binden. Het percentage ziekteverzuim was gemiddeld 7,1%. Het beleid is erop gericht om verzuim preventief te beïnvloeden.

In het nieuwe contract met de Arbodienstverlener is daarom bijvoorbeeld extra ingezet op vroegsignalering, verzuimbegeleiding en (online) coaching. De ABG-organisatie heeft in 2024 gekeken naar mogelijkheden om haar (toekomstige) medewerkers aantrekkelijkere secundaire arbeidsvoorwaarden aan te bieden. Met als doel hun tevredenheid en loyaliteit te vergroten. Dit heeft geresulteerd in een uitbreiding met onder andere het FiscFreeprogramma. Hiermee kunnen medewerkers producten kopen waarover minder belasting moet worden betaald. Voorbereid op de toekomst Het ABG-bestuur heeft in 2024 middelen beschikbaar gesteld voor een opdracht aan adviesbureau Berenschot om een strategische koers voor de ABG te ontwikkelen. Dit als vervolg op de benchmark van de bedrijfsvoering die zij in 2023 al hadden uitgevoerd. Om een toekomstbestendige en weerbare organisatie te zijn die de drie gemeenten een goede dienstverlening kan (blijven) bieden, maken zij een plan met daarin noodzakelijke focuspunten en investeringen. In het onderzoek wordt ook meegenomen hoe een transparante, stuurbare en toekomstbestendige verdeling van de kosten tot stand gebracht kan worden.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

77

Bijdrage ravijnjaar De ABG-organisatie staat als gemeenschappelijke regeling dicht bij de drie gemeente. Met het oog op het ravijnjaar 2026 is daarom afgelopen jaar onderzocht wat zij zou kunnen bijdragen om de gemeentelijke begrotingen in balans te brengen. Door het ABG-bestuur is vervolgens een maatregelenpakket vastgesteld met zaken die slimmer kunnen in de begroting en de bedrijfsvoering. Jaarrekening ABG-organisatie Voor een nadere toelichting op de resultaten van de ABG-organisatie verwijzen wij naar haar jaarstukken. (Fraude)risicobeheersing Het college van gemeente Gilze en Rijen is zich bewust van het inherente risico van fraude dat zij, zowel intern als extern, loopt bij het uitvoeren van haar activiteiten. In het basisdocument voor (fraude)risicomanagement wordt expliciet aandacht besteed aan (fraude)risicoanalyse. Dit vormt de basis voor de inrichting en bijsturing van werkprocessen en, indien nodig, ook voor het vaststellen van beleidsuitgangspunten. De risicoanalyse wordt jaarlijks geüpdatet als onderdeel van het interne controleproces en daarna vertaald naar controledoelstellingen en interne controlemaatregelen. Risicomanagement is geïntegreerd in de reguliere P&C-cyclus.

Zowel binnen de reguliere P&C-cyclus als in de werkzaamheden voor de rechtmatigheidswet staat risicomanagement (vooral gericht op bewustwording en risicobereidheid) op de agenda van de directie en het bestuur. Bij het ontstaan van nieuwe risico's worden de directie en het bestuur, afhankelijk van de importantie, tussentijds geïnformeerd. Ook bij beleidsnota's en -voorstellen wordt, indien nodig, een risicoparagraaf toegevoegd. Externe partijen moeten er op kunnen vertrouwen dat gemeente Gilze en Rijen en haar medewerkers op een betrouwbare, eerlijke en zorgvuldige manier zaken doen. Daarom heeft gemeente Gilze en Rijen een gedragscode opgesteld die door iedere medewerker bij indiensttreding wordt ondertekend. Het belang van de gedragscode en de naleving wordt periodiek benadrukt en is onderwerp van gesprek tussen leidinggevende en medewerker. Er is een vertrouwenspersoon en meldpunt ingesteld waarbij eventuele misstanden vertrouwelijk kunnen worden gemeld. De gedragscode is beschikbaar via onze website en wordt (daarmee) ook gedeeld met onze externe relaties. Onze (financiële) processen kenmerken zich door de aanwezigheid van functiescheiding. Hiermee voorkomen we dat slechts één persoon ongecontroleerd transacties of verplichtingen kan aangaan, autoriseren, verwerken en afwikkelen en toegang heeft tot activa.

Ondanks alle beheersingsmaatregelen resteert het risico dat management of directie maatregelen doorbreekt en het risico van samenspanning tussen medewerkers. Transparante besluitvorming, de governance structuur, een open cultuur waarbij we elkaar durven aan te spreken, de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon om niet-integer handelen (anoniem) te melden, periodieke interne en externe audits op de naleving van beheersingsmaatregelen moeten dit ondervangen. De afgelopen jaren zijn er regelmatig berichten in de media over cyberaanvallen, gevallen van ransomware en datalekken. Gezien de activiteiten van gemeente Gilze en Rijen heeft informatiebeveiliging vanuit de perspectieven continuïteit, fraude en privacy en daarmee samenhangende reputatie een hoge prioriteit. Tijdens de dagelijkse bedrijfsvoering vinden controles plaats om vast te stellen of gewerkt wordt volgens de daarover gemaakte afspraken, waaronder de diverse protocollen voor informatiebeveiliging. Periodiek wordt de beheersing van informatiebeveiliging getoetst. Eventuele verbeterpunten vormen de input voor verdere aanscherping en/of naleving van het informatiebeveiligingsproces. 78

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Conclusie Het college is van mening dat, met alle analyses en getroffen beheersingsmaatregelen, de risico’s met betrekking tot een beheerste en integere bedrijfsvoering inzichtelijk zijn en op een adequate wijze de aandacht krijgen. Op dit moment zijn er geen gevallen van misbruik of oneigenlijk gebruik bekend.

Rechtmatigheidsverantwoording van het college van burgemeester en wethouders De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties, blijken een drietal rechtmatigheidscriteria niet expliciet. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college van burgemeester en wethouders toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de raad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de raad op 20 december 2021 vastgestelde normenkader 2021-2025 van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de raad bepaald en bedraagt € 100.000.

A. Begrotingscriterium De begrotingsrechtmatigheid heeft betrekking op het financiële handelen binnen het kader van de geautoriseerde begroting. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) dienen de afwijkingen in de jaarrekening herkenbaar te worden opgenomen en van een toelichting te worden voorzien. Als blijkt dat de gerealiseerde uitgaven op programmaniveau hoger zijn dan geautoriseerd, is er sprake van begrotingsonrechtmatigheid. Er zijn verschillende typen begrotingsoverschrijdingen. De verschillen tussen de geautoriseerde lasten en de gerealiseerde lasten worden hieronder per programma weergegeven.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

79

Programma's In het vervolg van deze paragraaf schenken we eerst aandacht aan de begrotingsrechtmatigheid bij de programma's en daarna bij de investeringskredieten. Programma

Lasten

Baten

Begroting

0: Bestuur en ondersteuning

5.277

5.556

1: Veiligheid

3.935

3.561

2: Verkeer, vervoer en waterstaat

2.646

3.043

396

152

124

28

424

722

789

67

653

2.733

-2.080

-2.014

3: Economie

Saldo

Afwijking

Realisatie

Realisatie

Begroting

Saldo

Resultaat

279

1.589

1.407

181

461

-374

38

10

28

-346

4: Onderwijs

2.657

3.412

755

853

1.638

-785

-31

5: Sport, cultuur en recreatie

10.447

10.634

187

2.682

1.815

868

1.055

6: Sociaal domein

40.192

38.878

-1.314

10.263

9.309

954

-360

7: Volksgezondheid en milieu 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 9A: Algemene dekkingsmiddelen

7.923

7.393

-530

6.180

5.423

757

227

2.006

8.664

6.659

6.106

7.253

-1.147

5.511

657

1.088

431

63.270

62.757

513

943

9B: Overhead

9.917

9.924

7

525

500

25

32

0

0

0

0

0

0

0

9C: Vennootschapsbelasting 9D: Onvoorzien

0

26

26

0

0

0

26

9E: Reserves

8.905

4.856

-4.049

4.708

5.068

-360

-4.408

Subtotaal programma's

95.284

97.824

2.539

97.019

98.038

-1.019

1.520

Uit het overzicht valt op te maken, dat het saldo van lasten en baten bij de programma's 1, 3, 4 en 6 hoger zijn dan begroot (reserves buiten beschouwing gelaten). Hieronder geven we een korte toelichting op de afwijkingen > € 40.000. Programma 1 De lasten op dit programma zijn € 374.000 hoger dan begroot. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat samen met de verduurzamingsmaatregelen (krediet) ‘werk met werk’ gemaakt door ook groot onderhoud uit te voeren. Het resultaat wordt verrekend met de bestemmingsreserve onderhoud gebouwen. Deze overschrijding past binnen bestaand beleid. Programma 3 De baten op dit programma zijn € 2.080.000 lager dan begroot. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de grondexploitatie. De baten en lasten in de begroting waren gebaseerd op de exploitatieopzetten. De baten komen in werkelijkheid later dan oorspronkelijk gepland. Het resultaat wordt verrekend met de algemene reserve grondexploitatie. Deze overschrijding past binnen bestaand beleid. Programma 4 De baten en lasten op dit programma zijn € 755.000 lager dan begroot. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat rijksmiddelen oa Inburgering (baten en lasten neutraal geraamd) niet geheel zijn besteed in 2024. De resterende middelen zijn op de balans gezet. Deze onderschrijding van de baten past binnen bestaand beleid.

Programma 6 De saldo van baten en lasten op dit programma is overschreden met € 1.314.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de kosten jeugdhulp. De jeugdzorg is een zogenaamde ‘open einde’ regeling. Dat wil zeggen dat ieder kind de ondersteuning krijgt die nodig is en noodzakelijk is. Deze overschrijding past binnen bestaand beleid.

80

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Programma 7 De lasten en baten op dit programma zijn overschreden. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door energiearmoede (€ 400.000), REKS (€ 119.000) en geluidsanering (€ 148.000). Voor deze projecten was de begroting niet bijgesteld, maar zijn baten en lasten neutraal. Deze overschrijding past binnen bestaand beleid. Programma 8 De baten op dit programma is onderschreden met € 1.147.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de grondexploitatie. De baten en lasten in de begroting waren gebaseerd op de exploitatieopzetten. De baten komen in werkelijkheid later dan oorspronkelijk gepland. Het resultaat wordt verrekend met de algemene reserve grondexploitatie. Deze overschrijding past binnen bestaand beleid. Conclusie Het college is van mening dat de kostenoverschrijdingen passen binnen de in de financiële verordening gemaakte afspraken.

Investeringskredieten Naast de begrotingsrechtmatigheid bij de programma's moeten we ook de investeringskredieten beoordelen op rechtmatigheid. De rechtmatigheid wordt getoetst op basis van de uitgaven tot en met 31 december 2024. Bij de investeringskredieten maken we onderstaande uitsplitsing. De gegevens per investering zijn gebaseerd op het calculatieformulier dat door de budgethouder is ingevuld. De overzichten zijn opgenomen in Overzicht kredieten in de bijlagen. De Lopende investeringen met huidige overschrijding (C) en Af te sluiten investeringen(D) tellen mee bij het rechtmatigheidsoordeel. Er zijn geen afwijking > € 20.000 die een verklaring vragen in het kader van de rechtmatigheid. B. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving, zowel intern als extern. Met onze interne controles sluiten we aan bij de goedkeurings- en rapporteringstoleranties die de accountant hanteert. In nauwe samenspraak met de accountant hebben we de omvang van de steekproeven en de uit te voeren controles bepaald. De controles zijn uitgevoerd op de 10 financiële hoofdprocessen.

Rechtmatigheidsfouten moeten in de verantwoording opgenomen en toegelicht worden indien zij boven het door de raad vastgestelde verantwoordingsbedrag uitkomen. Aanbestedingsrechtmatigheid De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. Het ten onrechte niet toepassen van de Aanbestedingswet 2012 met betrekking tot deze Europese aanbestedingsnormbedragen bij een aanbesteding van opdrachten, leidt tot een financiële rechtmatigheidsfout. In 2024 hebben er geen onrechtmatigheden met betrekking tot Europese aanbestedingen plaatsgevonden.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

81

C. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Naast misbruik en oneigenlijk gebruik kan er sprake zijn van fraude. De term fraude is juridisch niet gedefinieerd. Er zijn geen gevallen van fraude bekend.

Conclusie rechtmatigheid 2024 Het college is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens.

82

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Paragraaf F: Verbonden partijen

Paragraaf F: Verbonden partijen Inleiding In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de zogenoemde ‘verbonden partijen’ van de gemeente Gilze en Rijen. Voor gemeenten geldt soms dat de optimale schaal waarop taken moeten worden uitgevoerd niet overeenkomt met de schaal van de gemeente. Om die taken toch op het daarvoor geëigende schaalniveau uit te kunnen voeren, is een groot aantal samenwerkingsverbanden tot stand gekomen. Niet elk samenwerkingsverband is echter een verbonden partij. Met ‘verbonden partijen’ worden rechtspersonen bedoeld waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan: een zetel in het bestuur of het hebben van stemrecht. Met een financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de verbonden partijen kunnen worden verhaald op de gemeente. Uitgangspunt bij deelname in een Verbonden Partij is dat de samenwerking de gemeente kansen biedt in het realiseren van de doelstellingen in de begroting. Bij een Verbonden Partij is de gemeente enerzijds (mede) eigenaar van de rechtspersoon alsook klant van diezelfde partij. Dit kan wel eens leiden tot conflictsituaties.

Daarnaast staat de Verbonden Partij als rechtspersoon op afstand en is de gemeentelijke invloed beperkter dan wanneer de beleidsuitvoering in eigen beheer wordt gedaan. Dit brengt zowel bestuurlijke, politieke alsmede financiële risico’s met zich mee. Het is dan ook zaak om ervoor te zorgen dat de belangen van de gemeente Gilze en Rijen voortdurend worden meegewogen in de besluitvorming van de Verbonden Partijen. Deze paragraaf is om twee redenen van belang voor de raad. Op de eerste plaats voeren de verbonden partijen vaak beleid uit dat de gemeente in principe ook zelf kan doen. De gemeente blijft de uiteindelijke verantwoordelijkheid houden voor het realiseren van de beoogde doelstellingen van de programma’s. Er blijft dus voor de raad nog steeds een kaderstellende en controlerende taak over bij die programma’s. De tweede reden betreft de kosten - het budgettaire beslag - en de financiële risico’s die de gemeente met de verbonden partijen kan lopen en de daaruit voortvloeiende budgettaire gevolgen. Kortom, het aangaan en onderhouden van contacten met verbonden partijen is van belang om af te wegen wat de meest doelmatige manier is om een taak uit te voeren, welke manier de meeste garantie geeft dat de taak wordt uitgevoerd zoals de gemeente voor ogen staat en op welke manier de gemeente voldoende inhoudelijk en financieel inzicht heeft in het uitvoeren van een taak.

Aangezien het gaat om taken en activiteiten waartoe de raad de kaders uitzet, zijn deze afwegingen voor de raad van belang.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

83

In de tabellen van het overzicht verbonden partijen zijn onder andere financiële gegevens opgenomen per verbonden partij. Bij het opstellen van de jaarstukken van de gemeente zijn de financiële gegevens van verbonden partijen nog niet allemaal bekend, in dat geval zijn de gegevens van de jaarrekening van het voorgaande jaar opgenomen.

Visie en beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen Samenwerkingsverbanden kunnen belangrijke voordelen opleveren met betrekking tot kosten, doelmatigheid en kwaliteit van de te leveren producten. Individuele gemeenten zijn soms te klein om kwalitatief goede producten tegen een acceptabele kostprijs te leveren. Samenwerking kan zich uitstrekken over alle beleidsterreinen (programma’s) en op het gebied van de bedrijfsvoering. Een samenwerking kan diverse vormen aannemen (bijvoorbeeld: openbaar lichaam, gemeenschappelijke regeling, centrumgemeente). Een aantal verbonden partijen zijn wettelijk voorgeschreven, dat zijn de GGD, de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst. Bij het aangaan van een samenwerking met een verbonden partij, hanteert de gemeente de volgende kaders: 1. Er is sprake van een publiek belang. 2. Het publieke belang kan niet goed behartigd worden door middel van subsidies, regelgeving, toezicht of het inkopen van diensten of producten. 3. Een verbonden partij is de beste manier om de taken uit te voeren. 4. De (financiële) risico’s die gepaard gaan met het aangaan van een verbonden partij staan in een redelijke verhouding tot het te dienen publieke belang. Dit is verder uitgewerkt in onze eigen nota Verbonden Partijen. Uit de beoordeling van de verbonden partijen aan de hand van Jaarstukken en Begroting zijn geen noemenswaardige risico's naar voren gekomen.

84

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

118.190 Samenwerking deelnemende gemeenten

6 Regio Hart van Brabant

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen n.v.t. Zorgdragen voor de openbare watervoorziening n.v.t. Bankier in de non-profit sector n.v.t. Stimuleren luchtvaartgerelateerde bedrijvigheid

11 BNG Bank

12 Gate 2

Aandeel in Ontwikkeling van bedrijventerrein Midden-Brabant Poort (MBP) vermogen MBP in Gilze Samenwerkings- Zeggenschap in Beheer BV Midden-Brabant Poort overeenkomst

Deelnemingen 10 Brabant Water

9 Stichting deelnemingen gemeente Gilze en Rijen (Rijen)

Samenwerkingsverbanden met private organisaties 8 Midden-Brabant Poort BV/CV

n.v.t. Uitvoering van de Wet Sociale Werkvoorziening

988.743 Leveren van een bijdrage aan de openbare gezondheidszorg

5 GGD Hart voor Brabant

7 Diamantgroep

494.359 Samenwerking op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving n.v.t. Samenwerking op het gebied van ambulancevervoer

23.134.475 Behartiging van de sturing en beheersing van ondersteunende processen en uitvoeringstaken van de deelnemende gemeenten. 1.364.320 Samenwerking op het terrein van openbare veiligheid

Financieel belang Bestuurlijk belang 2024

4 Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord

3 Omgevingsdienst Midden- en West Brabant

2 Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant

Gemeenschappelijke regelingen 1 ABG organisatie

Organisatie

-573.941

5.062.000.000

1-1-2022 684.676.000

n.v.t.

1-1-2022 18.000

8.806.000

8.106.092

6.017.000

14.180.000

2.918.000

18.703.000

986.000

1-1-2022

Eigen vermogen

-708.351

4.615.000.000

31-12-2022 690.022.000

n.v.t.

31-12-2022 21.618

9.154.000

1.765.929

6.704.000

14.293.000

3.614.000

16.476.000

787.000

31-12-2022

3.156.885

143.995.000.000

1-1-2022 534.399.000

n.v.t.

1-1-2022 534.485

13.278.000

18.073.745

19.394.000

32.686.000

3.285.000

47.802.000

6.391.000

1-1-2022

3.195.343

107.459.000.000

31-12-2022 575.801.000

n.v.t.

31-12-2022 117.491

15.292.000

24.377.177

11.701.000

29.564.000

4.060.000

51.465.000

8.092.000

31-12-2022

Eigen vermogen Vreemd vermogen Vreemd vermogen

2.582.944

149.057.000.000

1-1-2022 1.219.075.000

n.v.t.

1-1-2022 552.485

22.084.000

26.179.837

25.411.000

46.866.000

6.203.000

66.505.000

7.377.000

1-1-2022

Balanstotaal

2.486.992

112.074.000.000

31-12-2022 1.265.823.000

n.v.t.

31-12-2022 139.109

24.446.000

26.143.106

18.405.000

43.857.000

7.674.000

67.941.000

8.879.000

31-12-2022

Balanstotaal

-134.410

300.000.000

2022 5.347.000

n.v.t.

2022 3.618

1.276.000

953.557

437.000

221.000

583.000

-941.000

-

2022

Resultaat

Overzicht verbonden partijen

85

Paragraaf G: Grondbeleid

Paragraaf G: Grondbeleid Algemeen Het grondbeleid van de gemeente is een belangrijk sturingsinstrument voor de invulling van de aanwezige en toekomstige bouwmogelijkheden in onze gemeente. Op basis van dit beleid realiseert de gemeente doelstellingen op het gebied van ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en economisch beleid. In mei 2019 heeft de gemeenteraad van Gilze en Rijen de meest recente nota grondbeleid vastgesteld. De nota grondbeleid geeft het juridische- en beleidsmatige kader aan waarbinnen de gemeente opereert. Uitgangspunt is actief grondbeleid, maar met de huidige mogelijkheden van kostenverhaal en sturing via het omgevingsplan (Ow), voorheen bestemmingsplan, en overeenkomst of grondexploitatieplan, dienen bij elke mogelijkheid van grondaankoop de risico’s en kosten goed in beeld gebracht te worden. Naast het uitgangspunt van actief grondbeleid wordt situationeel grondbeleid toegepast. Dit wil zeggen dat er per situatie wordt gekeken op welke wijze de gemeente haar capaciteiten het beste kan inzetten om op een locatie de gewenste ontwikkeling te realiseren. Ook bij private ontwikkelingen kunnen we sturen op ruimtelijke en volkshuisvestelijke doelen. Dit doen we dan via de invulling van het benodigde ruimtelijke plan en het afsluiten van (anterieure) overeenkomsten.

Waar voorheen op grond van de Grondexploitatiewet kostenverhaal (van te maken gemeentelijke kosten) gepleegd werd, is dit nu op basis van de omgevingswet. Beleidsdocumenten Wet- en regelgeving, het Besluit Begroting en Verantwoording (hierna; BBV) en de voormalig bestemmingsplannen en omgevingsplannen vormen de algemene kaders van het te voeren grondbeleid. Onder andere de nota grondbeleid en de notitie grondprijzen sluiten hier op aan. Actief grondbeleid Van actief grondbeleid is sprake als de gemeente grond koopt, die bouw- en woonrijp maakt en weer verkoopt of in erfpacht uitgeeft aan ontwikkelaars, aannemers en particulieren. Bij actief grondbeleid exploiteert de gemeente gronden voor eigen rekening en risico. Bouwgronden in exploitatie hebben betrekking op grondexploitaties in de uitvoeringsfase, waarvan de gronden in eigendom zijn van de gemeente, waarvoor de raad een grondexploitatiecomplex en een grondexploitatiebegroting heeft vastgesteld. De gemeente Gilze en Rijen heeft per ultimo 2024 twaalf lopende grondexploitaties waarvoor door de gemeenteraad in het verleden een exploitatieopzet is vastgesteld.

86

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Woningbouwexploitaties In tabel 1 hieronder zijn de lasten en baten per woningbouwexploitatie opgenomen die in de jaarstukken 2024 zijn verantwoord. Tevens zijn per exploitatie de nog te verwachte lasten en baten in de toekomst en het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde opgenomen. Exploitatie (woningbouw)

Boekwaarde per 31-12-2023

Lasten 2024

Baten 2024

Winstneming 2024

Boekwaarde per 31-12-2024

Verwachte lasten

Verwachte baten

Verwachte eindwaarde

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel)

1.215.433 -1.027.383 813.264 -581.773 7.734.073 1.860.307 4.966.213

137.576 27.778 262.326 356.863 3.998.742 16.953 28.819

653.720 4.300 2.476.132 406.362 -

109.681 515.980 169.975 -

699.289 -894.225 -884.561 -461.297 11.732.814 1.877.261 4.995.032

95.548 696.772 928.584 332.307 16.807.920 58.938

497.114 36.682.999 657.604

-794.838 197.453 453.092 128.990 8.142.265 -1.877.261 -4.396.366

Totaal

14.980.134

4.829.058

3.540.514

795.636

17.064.313

18.920.068

37.837.717

1.853.335

Verwacht eindjaar

2025 2026 2026 2026 2032 2025 2025

Tabel 1 grondexploitaties per 31 december 2024 In tabel 2 worden de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde), zoals deze zijn opgenomen in de jaarstukken 2024, vergeleken met de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde) zoals die zijn opgenomen in de jaarstukken 2023. Voor de verschillen wordt in deze paragraaf per exploitatie een toelichting gegeven.

Tabel 2 verwachte eindwaarde 2024 ten opzichte van 2023 De opbouw van het totale resultaat per project (het verwachte resterende resultaat op eindwaarde plus de gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2024) wordt in de tabel hieronder weergegeven. Exploitatie (woningbouw)

Tussentijdse Totaal Verwachte EW winstnemingen t/m resultaat jaarstukken 2024 2024 project (EW)

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel)

197.453 453.092 128.990 -

1.370.516 756.766 3.912.319 -

1.567.969 1.209.858 4.041.309 -

779.535

6.039.601

6.819.136

Tabel 3 totale resultaat per project Voor de projecten waarin, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening gevormd. In tabel 4 worden de verliesvoorzieningen (tegen contante waarde) weergegeven.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

87

Exploitatie (woningbouw)

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel)

Stand per 31-12-2023

Mutatie verliesvoorziening 2024

Stand per 31-12-2024

760.253 1.862.969 4.241.397

18.999 -22.518 68.766

779.253 1.840.452 4.310.163

6.864.620

65.247

6.929.867

Tabel 4 verloop verliesvoorzieningen woningbouwexploitaties Onderstaand volgt een toelichting op de grootste afwijkingen en wordt per grondexploitatie de eindwaarde (afgerond op duizendtallen) per ultimo 2024 vergeleken met de eindwaarde per ultimo 2023 en zijn de effecten, waar nodig, van de volgende uitgangspunten verwerkt: • Tarieven voor interne uren (conform ABG beleid); • Indexering van de kosten en opbrengsten; • Grondprijzen conform de notitie grondprijzen 2025; • Rekenrente (gebaseerd op de werkelijke rente op vreemd vermogen). Alphenseweg (grenzend aan OBS de Wildschut) De nieuwbouw van OBS de Wildschut is in het voorjaar van 2021 opgeleverd. Nadat de school is gereedgekomen, is het plangebied van de grondexploitatie bouwrijp gemaakt. Het openbaar gebied rondom de school en het openbare schoolspeelterrein worden afgerond in samenhang met het woonrijp maken van het aangrenzende plangebied (de grondexploitatie). Nadat in 2022 de vergunning is aangevraagd, is begin 2023 de verkoop van de woningen opgestart. Eind 2023 is gestart met de bouwwerkzaamheden en eind 2024 zijn de woningen opgeleverd. Momenteel wordt gewerkt aan het omliggende openbare gebied (herinrichting Alphenseweg fase 2 / Heuvel e.o.) en de verwachting is dat het gehele plangebied rond de zomer van 2025 gereed is.

Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); -€ 791.000; • Begroting 2024 (per 30-06-2023); -€799.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); -€795.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 4.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2021); € 760.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2022); € 779.000. Centrumplan Gilze (Centrumdeel) Centrumplan Gilze bestaat uit het projectgebied tussen de Nieuwstraat, Lange Wagenstraat en Aalstraat. Het plan wordt gevormd door een centrumdeel en een parkdeel. Voor het centrumdeel hebben we een koop- en realisatieovereenkomst gesloten met de ontwikkelaar. Het gebied wordt in twee fasen gerealiseerd. Met betrekking tot de eerste fase zijn alle winkels, appartementen en grondgebonden woningen in 2022 opgeleverd. De afronding van het openbaar gebied van fase 1 heeft begin 2023 plaats gevonden. Na het verwerven van de benodigde delen van de achtertuinten van particulieren is in 2022 fase 2 gestart.

In 2023 is hiervan het openbaar gebied aangelegd. Fase 2

88

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

is medio 2024 opgeleverd. In deze fase het merendeel het openbaar gebied aangelegd. Fase 2 wordt begin 2024 opgeleverd. In de grondexploitatie zijn alle uitgangspunten van de realisatieovereenkomst en het gewijzigde programma verwerkt. Met de gesloten overeenkomst zijn we binnen de vastgestelde financiële kaders gebleven die zijn gehanteerd. Op basis van de overeenkomst zijn werkzaamheden bouw- en woonrijp maken uitgevoerd door de projectontwikkelaar, hiervan is het merendeel gereed. Het project is in zijn geheel grotendeels afgerond. Er resteren slechts nog wat afrondende werkzaamheden en onderzoeken voordat de laatste drie kavels verkocht kunnen worden. Het eindjaar voor dit project is vooralsnog 2025. Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); -€ 4.413.000; • Begroting 2025 (per 30-06-2024); -€4.521.000; • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2024); -€ 4.396.000. In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 16.000, hoofdzakelijk veroorzaakt door wegvallen van bijdragen die de grex zou ontvangen voor de reconstructie van twee straten grenzend aan het plangebied. Deze bijdragen zijn verrekend met een te betalen bijdrage in de grex van het parkdeel. Daarnaast zijn de mogelijke tijdelijke beheerkosten komen te vervallen.

Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 4.241.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 4.310.000. Centrumplan Gilze (Parkdeel) Centrumplan Gilze bestaat uit het projectgebied tussen de Nieuwstraat, Lange Wagenstraat en Aalstraat. Het plan bestaat uit een centrum- en een parkdeel. In het parkdeel zijn verschillende woningbouwinitiatieven gerealiseerd, variërend van collectief particulier opdrachtgeverschap en particuliere woningbouw tot ontwikkeling van appartementengebouwen. Begin 2022 is de uitgifte van de resterende gronden afgerond. De bouwwerkzaamheden van de laatste woningbouwprojecten zijn in 2022 gestart en in 2023 grotendeels woonrijp gemaakt. In in 2024 zijn is het merendeel van het woonrijpmaken binnen het plangebied verricht. In 2025 resteren een deel van de aanleg van de beplanting en een afdracht voor de aanleg en reconstructie van de Aalstraat en de Lange Wagenstraat. Momenteel wordt voor deze grondexploitatie rekening gehouden met eindjaar 2025.

Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 213.000; • Begroting 2025 (per 30-06-2024); € 332.000; • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 197.000. In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met ca. € 15.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt: • In 2024 is een winst genomen van € 110.000; • Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. • De verrekening van de bijdragen aan de reconstructie van de nabij gelegen straten zorgen voor een mindering op de bijdragen in de grex van ca. € 100.000.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

89

Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2024, bedraagt € 1.371.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 197.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 1.568.000. Centrumplan Rijen Oost Begin 2017 heeft de gemeenteraad besloten om deze locatie in ontwikkeling te nemen. Eind 2020 heeft de gemeente met een ontwikkelaar een koop- en realisatieovereenkomst gesloten ten aanzien van de verkoop van de te ontwikkelen gronden binnen het plangebied. Begin 2022 is overeenstemming bereikt tussen de ontwikkelaar en de verplaatsende supermarkt. Het plan wordt momenteel verder uitgewerkt door de ontwikkelaar. Er zijn reeds omgevingsvergunningen verleend en er is in 2023 bouwrijp gemaakt. In de tussentijd wordt de planvorming voor de herinrichting van het Wilhelminaplein, welke aansluit bij het centrumplan, verder uitgewerkt. Het plangebied is in 2023 woonrijp gemaakt. In 2024 zijn de laatste woonrijpmaak werkzaamheden afgerond. Daarmee kan het project worden overgedragen naar beheer en worden afgesloten. Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); -€ 1.938.000; • Begroting 2025 (per 30-06-2024); -€ 1.937.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); -€ 1.877.000.

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 61.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het afronden van het project en de daardoor vrijvallende restposten. Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 1.863.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 1.840.000. Na het sluiten van de grondexploitatie zal deze voorziening het negatieve resultaat van de grex opvangen. Tussen de Leijen Het bestemmingsplan is door de raad vastgesteld op 31 januari 2022. Tevens is op deze datum de grondexploitatie vastgesteld door de raad, waarmee het gehele plangebied in exploitatie is genomen (het zuidelijke deel van het plangebied is daarmee betrokken in de reeds lopende grondexploitatie). Op 3 april 2023 is een wijzigingsbesluit genomen waarbij enkele onderdelen zijn aangepast en aangevuld. Het bestemmingsplan is op 25 september 2024, na een uitspraak van de Raad van State, onherroepelijk geworden. De werkzaamheden voor het bouwrijp maken van het plangebied worden in Q1 en Q2 2025 aanbesteed. In Q2 2025 starten de grondwerkzaamheden. Het bouwrijp maken van het plangebied is naar verwachting afgerond in Q1 2026.

Gemeente verkoopt vervolgens bouwrijpe kavels. De woningen in de noordelijke helft van het plangebied worden voor het overgrote deel door 2 projectontwikkelaars en de woningbouwcorporatie gebouwd. De ontwikkelaars starten naar verwachting in Q2 en Q3 2025 de verkoopprocedures op. In 2026 is de bouw van de eerste woningen gepland. Deze grondexploitatie loopt naar verwachting door tot 2032 Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 7.234.000; • Begroting 2025 (per 30-06-2024); € 7.015.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 8.142.000.

90

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 908.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een index van de kosten enerzijds en een verhoging van de gemeente grondprijzen anderzijds. Daarnaast is de verwachting dat de toekomstige opbrengstenstijging hoger is dan vorig jaar werd verwacht. Per ultimo 2024 is er nog geen tussentijdse winst genomen. Het saldo van de toekomstige winstnemingen is derhalve gelijk aan het verwachte resultaat. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 8.142.000. Vliegende Vennen Noord Oost De laatste nog uit te geven particuliere bouwkavel in de tweede fase zijn in 2022 verkocht, in de eerste helft van 2023 is gestart met de bouw. Op 9 juli 2020 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan vastgesteld voor de derde fase binnen het plangebied. Een bouwplan met 14 kavels is in 2022 verkocht aan een ontwikkelaar.. De twee resterende particuliere bouwkavels zijn in 2023 uitgegeven door de gemeente. In dit deel van Vliegende Vennen worden grondgebonden woningen gerealiseerd. In 2024 wordt het resterende deel woonrijp gemaakt, de grondexploitatie heeft daarmee een restant looptijd van twee jaar.

Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 347.000; • Begroting 2025 (per 30-06-2024); € 320.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 129.000. In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 191.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt: • In 2024 is een winst genomen van € 170.000; • Kosten voor verharding zijn ca. € 50.000 hoger uitgevallen dan geraamd. • Minder plankosten nodig dan voorheen opgenomen in grex. • Ca. € 25.000 voor verkeersmaatregelen i.h.k.v. veiligheid rondom de school beheer opgenomen • Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2024, bedraagt € 3.912.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 129.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 4.041.000. Wendel Zuid In december 2015 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan en de grondexploitatie van het project Wendel-Zuid vastgesteld. Het bouwrijp maken van het plangebied is gerealiseerd.

Met betrekking tot het noordelijk deel van het plangebied (in deze fase worden drie vrijstaande woningen en zes tweekappers gerealiseerd) is de bouw en medio 2023 opgeleverd. Omtrent de ontwikkeling van het zuidelijk deel van het plangebied is een andere ontwikkelende partij geselecteerd. De gemeente zal daarnaast in deze fase een zestal percelen uitgeven voor zelfbouw. Inmiddels is gestart met de bouw van 31 woningen Wendelhof en de bouw van de woningen op de vrije kavels. Ook is inmiddels gestart met het gefaseerd woonrijp maken. De bouw van de woningen en het bouwrijp worden naar verwachting afgerond medio eind 2025.

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

91

Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 948.000; • Begroting 2025 (per 30-06-2023); € 937.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 453.000. In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 495.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt: • In 2024 is een winst genomen van € 516.000; • De grondprijzen van 2025 zorgen voor een hogere opbrengst • Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2024, bedraagt € 757.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 453.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 1.210.000. Bedrijventerreinexploitaties In tabel 5 hieronder zijn de lasten en baten per bedrijventerreinexploitatie opgenomen die in de jaarstukken 2024 zijn verantwoord. Tevens zijn per exploitatie de nog te verwachte lasten en baten in de toekomst en het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde opgenomen. Exploitatie (bedrijventerreinen)

Boekwaarde per 31-12-2023

Haansbergen Oost MBP fase 1 MBP (ingebrachte gronden) MBP fase 2 Vliegende Vennen Paarse Strook Totaal

Lasten 2024

Baten 2024

Winstneming 2024

Boekwaarde per 31-12-2024

Verwachte lasten

Verwachte baten

Verwachte eindwaarde

2.459 -353.682 -353.807 3.860.263 -1.034.955

3.200 26.147 26.231 312.012 12.136

7.614 2.471 -

306.818 -82.514 1.549 30.194

304.863 -410.049 -326.028 4.169.804 -992.626

92.096 283.176 283.168 1.937.149 157.418

1.275.219 5.467.534 444.672

878.260 126.873 42.860 -639.419 1.279.880

2.120.278

379.726

10.086

256.046

2.745.964

2.753.007

7.187.424

1.688.453

Tabel 5 grondexploitaties per 31 december 2024 (bedrijventerreinen) In tabel 6 worden de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde), zoals deze zijn opgenomen in de jaarstukken 2024, vergeleken met de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde) zoals die zijn opgenomen in de jaarstukken 2023. Voor de verschillen wordt in deze paragraaf per exploitatie een toelichting gegeven. Verwachte EW jaarstukken 2023

Verwacht eindjaar per 3112-2024

Haansbergen Oost MBP fase 1 MBP (ingebrachte gronden) MBP fase 2 Vliegende Vennen Paarse Strook

951.438 130.528 46.851 -629.455 1.288.825

2026 2025 2025 2030 2025

Totaal

1.788.187

Exploitatie (bedrijventerreinen)

Verwachte EW Verwacht Verschil EW jaarstukken jaarrekening eindjaar per 31- 2023 vs jaarrekening 2024 12-2024 2024

878.260 126.873 42.860 -639.419 1.279.880

2027 2025 2026 2032 2025

1.688.453

-73.178 -3.655 -3.992 -9.964 -8.945 -99.734

Tabel 6 verwachte eindwaarde 2024 ten opzichte van 2023 (bedrijventerreinen) De opbouw van het totale resultaat per project (het verwachte resterende resultaat op eindwaarde plus de gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2024) wordt in de tabel hieronder weergegeven.

92

Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen

Verwacht eindjaar

2027 2025 2026 2032 2025

Exploitatie (bedrijventerreinen)

Tussentijdse Totaal Verwachte EW winstnemingen t/m resultaat jaarstukken 2024 2024 project (EW)

Haansbergen Oost MBP fase 1 MBP (ingebrachte gronden) MBP fase 2 Vliegende Vennen Paarse Strook