Bijlage 1- Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Tekst van het document
De evaluatie van het sociaal team is afgerond. De aanbevelingen die hieruit voortkomen pakken we op, waarbij we rekening houden met de veranderingen die op ons afkomen als gevolg van de hervormingsagenda jeugd en het Integraal Zorgakkoord (IZA). 2
We maken regionale afspraken over de invulling en uitvoering van de hervormingsagenda jeugd Gezamenlijk met de gemeenten in de regio Hart van Brabant hebben we de impact van de hervormingsagenda jeugd in beeld gebracht. In 2025 borgen we dit in een integraal regionaal uitvoeringsprogramma sociaal domein.
Nr.
Doelstelling
6.3.1
Verbeteren van de toegang tot ondersteuning
Nr.
Specifieke activiteit
1
2
Gerealiseerd op 31-12-2024
We realiseren een integrale toegang voor hulp en ondersteuning bij meervoudige problematiek In 2024 is het Team Sociale Toegang (TST) officieel gestart. In dit team werken medewerkers met kennis van Jeugdhulp, Wmo, Re-integratie en Inkomen samen aan een integrale aanpak van ondersteuning- en hulpvragen van inwoners. Positieve gezondheid is daarbij het uitgangspunt. We ervaren het TST binnen de gemeentelijke organisatie als positieve werkwijze om integraal en getransformeerd werken in de praktijk verder handen en voeten te geven. In 2025 gaan we de samenwerking met het dorpsteam vormgeven. We verbeteren de informatie over mogelijkheden voor hulp en ondersteuning en over het activiteitenaanbod Het digitale platform OnsGilzeRijen speelt hierin een belangrijke rol. De digitale Sociale Kaart is inmiddels overgezet van Zorgklik naar OnsGilzeRijen.nl en heet daar de ‘Welzijnsgids’. De gids geeft inzicht in de mogelijkheden voor hulp en ondersteuning en wordt up-to-date gehouden door de partijen die erop staan.
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
37
Nr.
Doelstelling
6.4
Bevorderen van bestaanszekerheid
Nr.
Specifieke activiteit
1
We verbreden de meedoen-regelingen
Gerealiseerd op 31-12-2024
De nieuwe meedoenregeling is vastgesteld en gestart. 2
We vereenvoudigen de regelingen en aanvraagprocedures voor inkomensondersteuning De geactualiseerde meedoenregeling is vereenvoudigd en we zijn gestart met de Voorzieningenwijzer.
Nr.
Doelstelling
6.5
Een actueel subsidiebeleid dat onze beleidsdoelen ondersteunt
Nr.
Specifieke activiteit
1
We actualiseren ons subsidiebeleid De geactualiseerde Algemene Subsidieverordening is vastgesteld door de gemeenteraad. In 2025 passen we de uitvoeringsregels voor subsidies in het sociaal domein aan en pakken we de implementatie en communicatie met onze subsidieontvangers op.
Gerealiseerd op 31-12-2024
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2024
2024
2024
Rek - Begr
Totaal lasten programma 6
33.747
38.878
40.192
-1.314
Totaal baten programma 6
7.273
9.309
10.263
954
-26.474
-29.569
-29.929
-360
Lasten / Baten
Saldo lasten en baten programma 6
38
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1. 2.
3.
4.
5.
6.
7 8
9
10
11
Omschrijving We hebben op dit programma een rentevoordeel doordat de werkelijke omslagrente 0% is in plaats van de begrote 0,5%. In 2024 hebben we via het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid middelen ontvangen voor de Wet Inburgering en een specifieke uitkering voor de onderwijsroute (totaal € 583.000). Hiervan is € 418.000 besteed. De resterende € 165.000 verrekenen we met de balans ter besteding in 2025. Per saldo is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. Via het Ministerie van Justitie en Veiligheid ontvangen wij jaarlijks middelen voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. In 2024 zijn de uitgaven hoger dan begroot. We krijgen voor deze hogere uitgaven ook een hogere vergoeding. We hadden in 2024 een bijdrage aan de scouting begroot voor de verbouwing van het gebouw. Deze bijdrage wordt gedekt vanuit de algemene reserve. Doordat deze bijdrage zal worden verleend in 2025 vindt ook de onttrekking aan de algemene reserve plaats in 2025. Wij hebben in 2024 € 463.000 ontvangen als Rijksbijdrage voor GALA. Daarnaast hadden we nog € 76.000 te besteden uit 2023. De verhoging van de bijdrage 2024 voor loon- en prijsontwikkeling hadden we niet geraamd. We hebben in 2024 baten en lasten gehad in het kader van Integraal Zorgakkoord (IZA). Deze baten en lasten hadden we niet begroot.
Door diverse bestaande kosten te declareren onder de IZA regeling creëren we extra financiële dekking. Voor het sociaal domein zijn een aantal incidentele budgetten beschikbaar voor een totaalbedrag van € 354.000. Hiervan is in 2024 € 211.000 uitgegeven. De uitgaven in het kader van de BUIG uitkeringen zijn hoger dan begroot. Dit is met name het gevolg van de verhoging van het minimumloon. Het aantal uitkeringsgerechtigden is nagenoeg gelijk aan 2024. Hier tegenover staan ook hogere Rijksmiddelen. De lasten en baten voor de WMO zijn hoger dan begroot. Dit is voornamelijk het gevolg van de stijging van de tarieven voor Hulp bij het Huishouden met terugwerkende kracht tot 1 januari 2024. Daartegenover zijn de inkomsten uit eigen bijdragen hoger dan begroot. De jeugdzorg is een zogenaamde ‘open einde’ regeling. Dat wil zeggen dat ieder kind de ondersteuning krijgt die nodig is en noodzakelijk is. We zien in 2024 een overschrijding op het begrote budget. Van deze overschrijding heeft € 680.000 betrekking op de hoog specialistische zorg 'Crossroads', zoals eerder aan u gemeld in de 2e tussentijdse rapportage 2024. Overige afwijkingen. Totaal
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
L/B L
Bedrag 38
V/N V
I/S I
L B
418 418
N V
I I
L B
84 84
N V
I I
L
465
V
I
L B
16 16
N V
I I
L B
157 157
N V
I I
L
143
V
I
L B
89 202
N V
I I
L B
252 103
N V
I S
L
996
N
I
L B
52 27 360
N V N
39
Volksgezondheid en milieu
Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken? Volksgezondheid Een goede lichamelijke en mentale gezondheid biedt meer kansen om volwaardig mee te kunnen doen aan onze samenleving. Met ons gezondheidsbeleid spelen we hierop in. Met preventieve maatregelen willen we het beroep op dure zorg uitstellen en/of beperken. Gezondheid definiëren we als het vermogen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te kunnen gaan en eigen regie te voeren. Het thema gezondheid bezien we dan ook in nauwe samenhang met andere programmaonderdelen binnen het sociaal domein. Een gezonde leefstijl helpt bij het bestrijden van infecties en vermindert de kans op serieuze complicaties bij ziekte. Vandaar dat wij extra hebben ingezet op het bevorderen van een gezonde leefstijl. We hebben uitvoering gegeven aan de campagne 'Allemaal vitaal' en activiteiten als onderdeel van ons lokale preventieakkoord. Riolering Riolering is een onmisbare schakel in de waterketen. Bij renovaties willen we zo veel als mogelijk werk-met-werk maken om gelijktijdig onze doelstellingen op klimaatadaptie te realiseren. Bij de aanpak van het watervraagstuk werken we samen met Waterschap Brabantse Delta. Het beleid en het beheer van de riolering heeft de gemeente Gilze en Rijen vastgelegd in het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP).
In 2020 is er een nieuw vGRP voor de periode 20212025 vastgesteld. Hier benoemen we de activiteiten om de riolering te onderhouden en te verbeteren. Belangrijke aandachtspunten hierin zijn niet alleen de gevolgen van de klimaatomslag, maar ook die van energietransitie en circulaire economie. In de commissie ruimte van 7 november 2023 is afgesproken dat we eerst de beheergegevens op orde brengen, vervolgens gaan we de modelberekeningen actualiseren en mogelijk nieuwe inzichten in kaart brengen. Zo actualiseren we de data. Daarnaast gaan we aan de slag met het actualiseren van het BasisRioleringsPlan dat dateert uit 2015. Dit beleidsinstrument actualiseren we ook richting een beleidsplan Systeemgericht Stedelijk Water (riolering + oppervlaktewater). (Zwerf)afval De inzameling van huishoudelijk afval voeren we uit met 'diftar'. Dit moet leiden tot kwalitatief betere mogelijkheden om te recyclen. De inzamelresultaten worden geëvalueerd en waar nodig voeren we aanpassingen door.
40
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Voor het onderdeel zwerfafval zetten we in op het faciliteren en stimuleren van vrijwilligers voor de aanpak van zwerfafval. Deze aanpak leert ons dat we te maken hebben met een enthousiaste groep vrijwilligers die zich graag inzetten om zwerfafval op te ruimten in de openbare ruimte. Het college wil deze lijn graag voortzetten. Duurzaamheid We geven uitvoering aan het Nationale Klimaatakkoord. Het uiteindelijke doel is om in 2050 een energie-neutrale en klimaatbestendige gemeente zijn.
Wat hebben we ervoor gedaan?
Nr.
Doelstelling
7.1
Bevorderen van een gezond en actief leven
Nr.
Specifieke activiteit
1
Uitvoeren van het GALA plan 'MeeDoen en MeeBewegen' Samen met lokale partners hebben we onderdelen van het GALA plan 'Meedoen en Meebewegen' uitgevoerd. In 2024 lag de nadruk op de ketenaanpakken valpreventie, gezonde leefstijl en positieve gezondheid. Veel ontwikkelingen en activiteiten lopen door in 2025. Bijdragen aan het regioplan IZA in de regio Midden-Brabant Samen met regiogemeenten in MIdden-Brabant, regionale zorgpartijen en verzekeraar VGZ is gewerkt aan de 4 belangrijkste opgaven van het regioplan. In 2024 lag nadruk op het ontwikkelen en concretiseren van plannen en het versterken van samenwerkingsrelaties over domeinen heen.
2
Gerealiseerd op 31-12-2024
Nr.
Doelstelling
7.2
Doorontwikkelen VANG-doelstellingen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Maatregelen nemen om te komen tot een meer hoogwaardige recycling De raad is geïnformeerd over de resultaten van de afvalinzameling, waarbij we de complimenten aan onze inwoners moeten geven voor de behaalde goede resultaten. Dit heeft niet tot aanvullende maatregelen geleid.
Nr.
Doelstelling
7.3
Toekomstbestendige afvalinzameling
Nr.
Specifieke activiteit
1
Implementeren van het besluit over het onderzoek afvalinzameling Op 14 mei 2024 heeft het college besloten om het ABG-bestuur te vragen om een visie op de totale buitendienst van de ABG op te stellen. Hierin nemen we ook de afvalinzameling van de gemeente Gilze en Rijen mee met aandacht voor circulariteit en capaciteit van de gemeentewerf. Een raadsinformatiebrief hierover is besproken in de vergadering van de commissie Ruimte op 10 september 2024.
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2024
Gerealiseerd op 31-12-2024
41
Nr.
Doelstelling
7.4
Riolering: meer inzicht in het voorkomen van wateroverlast
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2024
Consequenties berekeningsresultaten vertalen naar benodigde maatregelen en deze input doorvertalen naar meerjarenprogramma In de commissie ruimte van 7 november 2023 is afgesproken dat we eerst de beheergegevens op orde brengen, vervolgens gaan we de modelberekeningen actualiseren en mogelijk nieuwe inzichten in kaart brengen. Zo actualiseren we de data. In 2024 zijn we hiermee gestart.
Nr.
Doelstelling
7.5
Verbeteren energielabels (koop)woningen in de gemeente Gilze en Rijen
Nr.
Specifieke activiteit
1
2
Gerealiseerd op 31-12-2024
Stimuleren van bewoners om slecht geïsoleerde (koop)woningen aan te passen naar de isolatiestandaard op basis van vastgesteld plan van aanpak (1e tranche) De aanbesteding voor het soortenmanagement is uitgezet. Vanuit de huidige kaders van het natuurvriendelijk isoleren wordt in de aanloop naar het soortenmanagementplan 1e helft van 2025 gestart met een collectieve isolatieactie voor koopwoningen met een lage WOZ en slechte energielabels (D of lager). Vaststellen plan van aanpak voor verduurzamen van woningen van doelgroepen die niet onder ‘de aanpak energiearmoede’ vallen Door prioritering van capaciteit op de aanbesteding van het soortenmanagementplan, is de vaststelling van het plan van aanpak voor verduurzamen van woningen van specifieke doelgroepen verschoven naar het 2e kwartaal van 2025.
Nr.
Doelstelling
7.6
Uitvoeren lokaal warmtebronnenonderzoek
Nr.
Specifieke activiteit
1
Informeren over de resultaten van het onderzoek We stemmen regionaal verder af in hoeverre er in 2025 nog verder onderzoek benodigd is naar lokale bronnen, in het kader van de transitievisie warmte (Warmteprogramma)
Gerealiseerd op 31-12-2024
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2024
2024
2024
Rek - Begr
Totaal lasten programma 7
6.562
7.393
7.923
-530
Totaal baten programma 7
4.770
5.423
6.180
757
Saldo lasten en baten programma 7
-1.792
-1.970
-1.743
227
Lasten / Baten
42
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2.
3.
Omschrijving De Bijdrage aan de GGD is lager dan geraamd. Dit is het gevolg van een BTW voordeel (€ 13.000) en doordat het voormalige pluspakket (€ 22.000) ten laste van een ander budget kon worden gebracht. In de begroting 2024 was opgenomen dat we € 449.000 zouden onttrekken aan de voorziening riolering (lasten hoger dan baten). In werkelijkheid voegen we € 533.000 toe aan de voorziening. Dit is dus een voordeel van € 981.000. Dit wordt op hoofdlijnen veroorzaakt door onderstaande punten: • In 2024 hebben we een subsidie van het Rijk ontvangen voor Rijen Noord-Oost (€ 589.000 V); • Daarnaast zijn er lagere kosten voor het inlopen van achterstanden op het gebied van reinigen en inspecteren (€ 130.000 V); • Tot slot gingen we er in de begroting vanuit dat er kosten voor de grondtransacties Burgemeester van Poppelstraat ten laste van de voorziening zouden komen. Dit heeft nog niet plaatsgevonden waardoor dit leidt tot een voordeel (€ 165.000 V). Doordat we het financiële effect op het gesloten circuit riolering verrekenen met de voorziening riolering, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. In de begroting 2024 was opgenomen dat we € 163.000 zouden onttrekken de voorziening afvalstoffenheffing (de lasten zouden hoger zijn dan de baten). In werkelijkheid storten we € 98.000 aan de voorziening afvalstoffenheffing.
Dit is dus een voordeel van € 261.000 ten opzichte van de begroting. Hieronder hebben wij dit resultaat gespecificeerd: • Minder stort- en verwerkingskosten (€ 89.000 V); • Hogere inkomsten heffing, PMD en papier (€ 61.000 V); • Lagere kosten inhuur huisvuilwagen (€ 105.000 V); • Overige € 6.000 V.
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
L/B L
Bedrag 44
V/N V
I/S I
L B
282 282
N V
I I
L B
100 100
V N
I I
43
Doordat we dit effect verrekenen met de voorziening afvalstoffenheffing, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. 4. In 2024 hebben we uitgaven gedaan voor geluidsanering Nieuwstraat. We hebben hiervoor subsidie ontvangen van het Rijk. De lasten en baten waren niet begroot. 5. In de begroting 2024 was een bedrag van € 70.000 opgenomen ten behoeve van klimaatsubsidies. In werkelijkheid hebben we € 12.000 uitgegeven. Doordat deze kosten worden verrekend met de voorziening riolering, is het effect budgettair neutraal. 6. Voor de REKS hebben we uitgaven gedaan. Hiervoor hebben we een bijdrage ontvangen van Hart van Brabant. De baten en lasten waren niet begroot. 7. De uitvoering van het duurzaamheidsbeleid spreidt zich uit over meerdere jaren. Daarnaast zijn er door het Rijk in 2023 extra middelen toegekend vanuit een specifieke uitkering (CDOKE). Een deel van de gemaakte kosten hebben we ten laste van deze uitkering kunnen brengen. Hierdoor zijn niet alle beschikbare reguliere middelen besteed. 8. In 2023 waren er Rijksmiddelen ad. € 622.000 beschikbaar voor de aanpak van energiearmoede. Deze regeling liep door in 2024. We hebben in 2024 € 400.000 besteed. De regeling loopt door in 2025. De resterende middelen zijn hiervoor naar de balans gezet. 9.
We hebben in 2024 een uitkering van het Rijk ontvangen voor de bekostiging van personele capaciteit voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) (€ 586.000). Doordat de uitkering in december 2024 nog is bijgesteld, was de begroting hierop niet aangepast. De regeling loopt door in 2025. De resterende middelen zijn hiervoor naar de balans gezet. 10. Overige afwijkingen. Totaal
44
L B
148 148
N V
I I
L B
58 58
V N
I i
L B L
119 119 119
N V V
I I I
L B
400 400
N V
I I
L B
31 31
N V
I I
L B
39 25 227
V V V
I I
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat willen we bereiken? Onze gemeente is een aantrekkelijke, duurzame en gezonde omgeving om te wonen, te werken en te recreëren. Bij (nieuw)bouwplannen houden we rekening met bestaand groen en creëren we een nieuwe, kwalitatief goede woonomgeving. Zo zijn we en blijven we een groene en uniek gelegen gemeente. De ruimtelijke ontwikkelingen moeten passen bij de identiteit van ieder dorp. Daarbij geven wij bij nieuwbouw de voorkeur aan inbreiding boven uitbreiding. We willen meer aandacht voor vitale ontwikkeling van het buitengebied. Gilze en Rijen heeft de ambitie dat burgers en bedrijven meedoen en meebepalen. De Omgevingswet zien we als een kans om inwoners nog actiever te betrekken bij de woon- en leefomgeving.
Wat hebben we ervoor gedaan?
Nr.
Doelstelling
8.1
Ontwikkelen Omgevingsvisie
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen Omgevingsvisie In 2024 zijn conceptteksten opgesteld en ambtelijk afgestemd. Als onderdeel van het maatregelenpakket ravijnjaar is besloten om de projecten Omgevingsvisie en Toekomstvisie samen te voegen. De omgevingsvisie zal ook als Toekomstvisie dienen. In 2025 stellen we samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en andere partners de omgevingsvisie op en vragen we de gemeenteraad deze vast te stellen.
Nr.
Doelstelling
8.10
Versterken leefbaarheid Hulten (Hulten)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Deels verdubbelen N260-N282 binnen mogelijkheden stikstofwetgeving
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2024
Gerealiseerd op 31-12-2024
45
2
De verdubbeling N260-N282 is uitgevoerd vanaf de Burgemeester Letschertweg tot aan de Europalaan. In 2025 wordt het deel tot aan de Julianastraat gerealiseerd. Daarna moet men wachten op stikstofruimte om het overige deel en de afwaardering Rijksweg door Hulten mogelijk te maken. De uitvoeringsovereenkomst tussen gemeente en provincie blijft in stand. Uitwerken tijdelijke maatregelen voor Hulten De tijdelijke maatregelen op de Rijksweg door Hulten zijn door de provincie in 2024 uitgewerkt en gerealiseerd. De gemeente onderzoekt welk deel van haar plannen zij alsnog kan uitvoeren. Het gaat hierbij om het inrichten van de Oude Baan als autoluwe fietsstraat en nog enkele aansluitende stukken. We verwachten de werkzaamheden in 2025 uit te voeren.
Nr.
Doelstelling
8.11
Woningbouw Hulten
Nr.
Specifieke activiteit
1
Opstellen wijziging omgevingsplan
Gerealiseerd op 31-12-2024
Het stedenbouwkundig plan is gereed en het woningbouwprogramma is bepaald. Echter moeten we helaas wachten op defensie voor nadere regels. Nr.
Doelstelling
8.12
Hergebruiken of -ontwikkelen schoollocatie Hulten
Nr.
Specifieke activiteit
1
Uitvoeren verkenning Er is geen projectopdracht geformuleerd en de verkenning is niet gestart. Door het ingediende burgerinitiatief in december 2024 voor (tijdelijke) bewoning van de locatie heeft de gemeenteraad het volgende besluit genomen: "Te onderzoeken wat er nodig is om woonvormen te realiseren op het perceel van het voormalige gebouw van de basisschool De Drie Musketiers in Hulten." Deze opdracht wordt in 2025 verder opgepakt en er gaat onderzocht worden wat de mogelijkheden zijn voor deze locatie. De te maken kosten worden gedragen door het budget oude school Hulten.
Nr.
Doelstelling
8.13
Ontwikkelen gebiedsvisie De Moerstraat (Rijen).
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen visie De ontwikkelingsrichting Moerstraat is door het college nog niet vastgesteld. Mede naar aanleiding van raadsinformatieavond van 18 november 2024, wordt meer informatie verzameld over de naast de locatie gelegen stortplaats.
Nr.
Doelstelling
8.14
Ontwikkelen integrale gebiedsvisie Rimpelaar
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen visie
46
Gerealiseerd op 31-12-2024
Gerealiseerd op 31-12-2024
Gerealiseerd op 31-12-2024
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Op 16 december 2024 heeft de raad aanvullende kaders voor de visievorming vastgesteld. De visie wordt in 2025 aangeboden voor vaststelling. Nr.
Doelstelling
8.15
Voorbereiding invoering Wet kwaliteitsborging voor het bouwen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2024
De consequenties van de Wet voor de vergunningverlening en het (bouw-) toezicht monitoren en dienstverlening garanderen De consequenties worden voortdurend gemonitord en indien nodig bijgesteld
Nr.
Doelstelling
8.2
Verkennen herontwikkelingsmogelijkheden binnen stedelijk gebied en afwegen aankoop strategische gronden Specifieke activiteit Gerealiseerd op 31-12-2024
Nr. 1
Ontwikkelen kansenkaart De start van het project is vanwege prioriteitstelling uitgesteld tot de tweede helft van 2025. In 2024 is wel gesproken met enkele vertegenwoordigers van bedrijven in de zuidelijke spoorzone Rijen.
Nr.
Doelstelling
8.3
Ontwikkelen Paraplubestemmingsplan
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen Paraplubestemmingsplan De gemeenteraad heeft op 23 september 2024 het bestemmingsplan “Paraplubestemmingsplan Gilze en Rijen 2023” vastgesteld. Dit plan is eind 2024 onherroepelijk geworden.
Nr.
Doelstelling
8.4
Ontwikkelen Programma WonenPlus voor de gemeente Gilze en Rijen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen WoonvisiePlus Het omgevingsprogramma wonen is vastgesteld.
2
Vaststellen uitvoeringsagenda Het uitvoeringsprogramma wonen is een vervolgstap van het omgevingsprogramma wonen en stellen we in 2025 op.
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2024
Gerealiseerd op 31-12-2024
47
Nr.
Doelstelling
8.5
Ontwikkeling locatie flexwoningen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Planontwikkeling starten
Gerealiseerd op 31-12-2024
De gemeenteraad heeft in het maatregelenpakket Ravijnjaar besloten niet verder te gaan met het project Flexwonen. De werkzaamheden zijn eind 2024 gestopt. Nr.
Doelstelling
8.6
Ontwikkelen Programma Spoorzone (Rijen).
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen beslissing over realisatie De realisatiebeslissing zal in het 2e kwartaal van 2025 worden genomen in bestuurlijk overleg (Rijk, Provincie en gemeente) waarna vervolgbesuiten binnen ProRail en college en raad volgen. Vaststellen contracteringsstrategie Contracteringstrategie voor de realisatie zal in de loop van 2025 worden bepaald voor het gemeentelijk deel. De strategie voor het spoorse deel is door ProRail vastgesteld in 2024.
2
Gerealiseerd op 31-12-2024
3
Vaststellen (en gereedmaken voor aanbesteding van) ontwerp Spoorzone Het voorlopig ontwerp is in april 2024 vastgesteld. Er wordt gewerkt aan het Definitief Ontwerp (DO). Dat willen we in de loop van 2025 vaststellen.
Nr.
Doelstelling
8.7
Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen).
Nr.
Specifieke activiteit
1
Starten met bouwrijp maken fase 1 (afhankelijk uitspraak Raad van State). De civieltechnische uitwerking van het bouwrijp maken is afgerond en verwerkt in het bestek. Er is een watervergunning aangevraagd bij het waterschap. De aanbesteding van werkzaamheden doen we in 2025.
Nr.
Doelstelling
8.8
Herinrichten openbare ruimte Rijen-Zuid (zgn. Militaire wijk).
Nr.
Specifieke activiteit
1
Uitvoeren herinrichting 1e deel openbare ruimte Het tweede deel van de uitvoering is afgerond. De aanbesteding is gestart. De voorbereiding van de uitwerking van de vier speelplekken is opgestart. Volgend op de uitvoering van fase 3 vindt de realisatie van deze speelplekken plaats. De realisatie van het beplantingsplan is voorzien in het plantseizoen van 2025-2026.
48
Gerealiseerd op 31-12-2024
Gerealiseerd op 31-12-2024
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Nr.
Doelstelling
8.9
Ontwikkelen Blokske 2/Veenstraat (Molenschot)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen bestemmingsplan
Gerealiseerd op 31-12-2024
Het bestemmingsplan is vastgesteld en onherroepelijk geworden. De ontwikkelaar is gestart met de verdere planvoorbereiding voor realisatie.
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2024
2024
2024
Rek - Begr
Totaal lasten programma 8
7.626
8.664
2.006
6.658
Totaal baten programma 8
6.793
7.253
6.106
-1.147
Saldo lasten en baten programma 8
-833
-1.411
4.100
5.511
Lasten / Baten
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
49
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2.
3. 4.
5.
6.
7. 8.
Omschrijving In de afgelopen jaren hebben we kosten voor de ontwikkeling van de spoorzone voorgefinancieerd. Deze kosten konden met het vaststellen van de bestuursovereenkomst (BOK) in 2024 worden ingebracht in het totaalkrediet. Dit leidt tot terugdraaien van de eerdere kapitaallasten (voordeel op dit programma). Echter, doordat deze lasten werden gedekt vanuit de bestemmingsreserve spoorzone, hebben we ook dit effect terug gedraaid. Dit leidt tot een storting in de bestemmingsreserve spoorzone. Het effect voor de exploitatie is hiermee budgettair neutraal (zie overzicht mutaties reserves). Voor het beheer van de aangekochte panden in het kader van het 'Spoorzonetraject' hebben we middelen opgenomen in de begroting. Vanuit het leegstandsbeheer (antikraak) staan hier inkomsten tegenover. Per saldo is sprake van een voordeel voor 2024. Deze kosten en inkomsten maken geen deel uit van de afspraken zoals opgenomen in de bestuursovereenkomst (BOK). In 2024 zijn middelen opgenomen voor de gebiedsvisie Moerstraat. Niet alle beschikbare middelen zijn besteed en de uitwerking krijgt een vervolg in 2025. De lasten uit particuliere initiatieven voor bouwplannen zijn hoger dan geraamd (€ 226.000 nadeel). Echter, ook de baten zijn hoger dan geraamd (€ 200.000), waardoor er per saldo sprake is van een nadeel van € 26.000 voor 2024.
Voor de grondexploitatie woningbouw 2024 hebben we op basis van de kostprijscalculatie de totaal verwachte baten en lasten opgenomen. Zowel de baten als de lasten zijn hoger dan geraamd. Per saldo een voordeel van € 111.000 op dit programma. Echter, doordat dit resultaat wordt verrekend met de algemene reserve grondexploitatie is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal (zie overzicht mutaties reserves). Voor meer informatie verwijzen we u graag naar de paragraaf grondexploitatie. In 2024 zijn diverse budgetten niet geheel besteed. Het gaat om diverse onderwerpen: uitvoering woonvisie, onderzoek schoolgebouw Hulten, onderzoek Rutters, bestemmingsplan Aeroparc, woonlocaties Hulten en verstedelijkingsakkoord Breda-Tilburg. De werkelijke opbrengst voor leges uit omgevingsvergunningen was in 2024 hoger dan begroot. Dit levert een voordeel op van € 123.000. Overige afwijkingen. Totaal
50
L/B L
Bedrag 5.039
V/N V
I/S I
L B
33 56
V V
I I
L
30
V
I
L B
226 200
N V
I I
L B
1.666 1.555
V N
I I
L
112
V
I
B
123
V
I
L B
5 29 5.511
V V V
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Algemeen
Algemeen Algemene dekkingsmiddelen Binnen de begroting onderscheiden we algemene en specifieke dekkingsmiddelen. Specifieke dekkingsmiddelen zijn de inkomsten die direct samenhangen met een bepaald programma. Dat kunnen de inkomsten zijn van het Rijk met een specifiek bestedingsdoel, de opbrengsten van gronden of opbrengsten uit verleende diensten zoals het verstrekken van een paspoort. Ook de rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn specifieke dekkingsmiddelen. De specifieke dekkingsmiddelen verantwoorden we steeds binnen het betreffende programma. De algemene dekkingsmiddelen zijn dekkingsmiddelen die we vrij kunnen aanwenden. Dit geld is op voorhand dus niet gebonden aan een bepaald programma of doel, maar zetten we in om tekorten op de programma's te dekken. De dekking bestaat voor het grootste gedeelte uit de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de lokale heffingen die niet bestedingsgebonden zijn. De overige dekkingsmiddelen bestaan uit rentebaten en dividend. Het streven vanuit het coalitieprogramma is om - gegeven onze gemeentelijke kerntaken, dienstverleningspakket en ambities - de lasten voor inwoners zo laag als mogelijk te houden. Ons doel daarbij is om bij de 20% goedkoopste gemeenten van Nederland te blijven horen wat betreft gemeentelijke woonlasten.
Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds Jaarlijks ontvangt elke gemeente volgens een bepaalde verdeelstelsel een uitkering uit het Gemeentefonds. Deze uitkering is bestemd voor de bekostiging van autonome taken van de gemeente, taken die veelal dicht bij de burger liggen. In de verdeling wordt rekening gehouden met onderlinge verschillen in de kosten waar gemeenten voor staan en met de draagkracht van de gemeenten (de belastingcapaciteit). Karakteristiek voor de algemene uitkering is dat elke gemeente vrij is in de besteding. De omvang van de algemene uitkering is voor de gemeente een gegeven, maar de gemeente kan zelf bepalen aan welke voorzieningen zij haar geld besteedt (eigen prioriteitenstelling). De ontwikkeling van de algemene uitkering staat verder toegelicht in de financiële begroting.
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
51
Overhead Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces worden gerekend tot de overhead. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden in het primaire proces. 2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie. 3. P&O/HRM. 4. Inkoop (inclusief aanbesteding en contractmanagement). 5. Interne en externe communicatie met uitzondering van communicatie met de klant. 6. Juridische zaken. 7. Bestuurszaken en bestuursondersteuning 8. Informatievoorziening en automatisering (ICT). 9. Facilitaire zaken en huisvesting. 10. Documentaire Informatie Voorziening (DIV). 11. Managementondersteuning in het primair proces.
Zelfevaluatie basisregistraties & belastingen In de collegevergaderingen van 18 februari jl. zijn bevindingen over de zelfevaluaties BAG, BGT en BRO 2024 vastgesteld door de 3 colleges. Het betreft de volgende basisregistraties: • • •
BAG: Basisregistratie Adressen en Gebouwen; BGT: Basisregistratie Grootschalige Topografie; BRO: Basisregistratie Ondergrond.
Deze rapportages zijn opgesteld om verantwoording af te leggen over de uitvoering van de Wet BAG, Wet BGT en Wet BRO en aan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties als formeel toezichthouder. De scores van deze basisregistraties gaven de afgelopen jaren al een positief beeld te zien en in 2024 zijn deze scores nog verder gestabiliseerd. Door de werkprocessen continue te blijven verbeteren, kunnen de scores hooggehouden worden.
Vennootschapsbelasting Met ingang van 2016 zijn publiekrechtelijke rechtspersonen, zoals Gemeenschappelijke Regelingen en Gemeenten, Vennootschapsbelasting (VpB) plichtig indien, en voor zover, zij een onderneming drijven. Er is sprake van een onderneming indien cumulatief voldaan wordt aan de volgende voorwaarden: • • •
Een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid; die deelneemt aan het economische verkeer; met het oogmerk om winst te behalen.
Wanneer aan alle bovenstaande voorwaarden wordt voldaan dan wordt de betreffende activiteit aangemerkt als een onderneming. Het gevolg daarvan is dat de onderneming (lees: gemeente) een aangifte VpB moet indienen bij de belastingdienst. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat van alle activiteiten 'slechts' het grondbedrijf aangemerkt wordt als winstgevende onderneming. Om te kunnen bepalen wat de daadwerkelijke belastingdruk op het grondbedrijf wordt, dient het BBV resultaat gecorrigeerd te worden naar het fiscale resultaat. In het oog springende verschillen tussen beide winstbepalingen zijn:
52
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
• • • •
Slechts de werkelijk betaalde rente mag als kosten opgevoerd worden; grondbedrijf vreemde activiteiten moeten geëlimineerd worden; toekomstige prijsstijgingen mogen niet opgevoerd worden als kosten/baten; kapitaalstortingen en onttrekkingen moeten geëlimineerd worden.
Het belastingtarief van de VpB is als volgt: Belastbaar bedrag 2023
Tarief 2023
Belastbaar bedrag 2024
Tarief 2024
t/m € 200.000
19%
t/m € 200.000
19%
meer dan € 200.000
25,8%
meer dan € 200.000
25,8%
De aangifte over fiscaal jaar 2023 is bij de fiscus ingediend. Op deze aangifte gaan wij uit van een fiscaal verlies van € 1.446.004. Na vaststelling van de jaarstukken 2024 zal de aangifte over 2024 opgesteld en ingediend worden. Op basis van de prognoses over 2024 verwachten wij in 2024 een fiscaal verlies van ongeveer € 1.636.000.
Onvoorzien Wettelijk is voorgeschreven dat in de programmabegroting een post voor onvoorziene uitgaven is geraamd. Er zijn geen voorschriften of normen voor de omvang van deze post. Het is aan de raad om aan te geven welke omvang zij nodig acht. Bij aanwending moet worden voldaan aan de volgende criteria (de drie O’s): Onvoorzien, Onontkoombaar en Onuitstelbaar. De raming voor 2024 bedroeg € 26.000. Dit bedrag is in 2024 niet aangewend.
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2024
2024
2024
Rek - Begr
L
2.827
1.088
657
431
B
60.154
62.757
63.270
513
L
9.564
9.924
9.917
7
B
500
500
525
25
L
0
0
0
0
B
0
0
0
0
L
26
26
0
26
B
0
0
0
0
Totaal lasten Algemeen
12.417
11.038
10.574
464
Totaal baten Algemeen
60.654
63.257
63.795
538
Saldo lasten en baten Algemeen
48.237
52.219
53.221
1.002
Nr. Omschrijving 9A Algemene dekkingsmiddelen
9B Overhead
9C Vennootschapsbelasting
9D Onvoorzien
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
53
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2.
3. 4. 5.
6.
54
Omschrijving De algemene uitkering is hoger dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door: • decembercirculaire 2024 € 114.000; • bijstelling maatstaven en overige mutaties € 199.000. In de begroting 2024 hadden we extra rentelasten opgenomen in verband met de hogere financieringsbehoefte. We gingen daardoor uit van een renteomslag van 0,5%. Er zijn in 2024 nog geen nieuwe leningen aangetrokken. De werkelijke omslagrente is daardoor 0%. Daarnaast hebben we in 2024 niet geraamde rentebaten vanuit schatkistbankieren gerealiseerd. Op basis van de beoordeling van de invorderbaarheid van de debiteuren kan een bedrag vrijvallen uit de voorziening dubieuze debiteuren. De stelpost indexering 2024 is niet geheel benut. Het aframen van de post geschiedt via de P&C producten. De ABG bijdrage is € 333.000 hoger dan begroot. Deze hogere bijdrage valt uiteen in twee onderdelen: • Lagere reguliere bijdrage € 360.000: de ABG sluit het jaar af met een positief resultaat; • Meer maatwerk door de hoge ambities € 690.000. De hogere bijdrage aan de ABG ad. € 333.000 is conform BBV verdeeld over alle taakvelden van de begroting. Het grootste deel van deze overschrijding komt tot uiting op het taakveld overhead (€ 177.000).
We hadden op dit programma echter al dekking begroot oa voor strategische capaciteit (€ 130.000), projectleider ravijnjaar (€ 30.000), kosten ABG huisvesting (€ 68.000), waardoor er per saldo sprake is van een voordeel. De opbrengst toeristenbelasting is in 2024 hoger dan begroot.
L/B B
Bedrag 313
V/N V
I/S I
L B
208 104
V V
I I
L
90
V
I
L
63
V
I
L
163
V
I
B
41
V
I
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
7.
De compensabele BTW voor de gesloten circuits reiniging en riolering is neutraal opgenomen in de begroting. De uitgaven staan geraamd op de taakvelden reiniging en riolering en worden meegenomen bij de berekening van de gesloten circuits. De inkomsten staan verantwoord op dit programma. Voor 2024 is de compensabele BTW lager dan begroot. Het voordeel van deze lagere uitgaven is verwerkt in de gesloten circuits reiniging en riolering en verrekend met de voorzieningen. Dit effect is dus budgettair neutraal. Echter, de lagere inkomsten staan op dit programma en leiden tot een nadeel. 9. De stelpost onvoorzien is in 2024 niet aangesproken. 10. Overige afwijkingen. Totaal
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
B
65
N
I
L L B
26 17 42 1.002
V V V V
I
55
Paragrafen
56
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Paragraaf A: Lokale heffingen
Paragraaf A: Lokale heffingen Inleiding De gemeentelijke heffingen zijn na de doeluitkeringen en de algemene uitkering uit het Gemeentefonds de belangrijkste bron van inkomsten. In de paragraaf Lokale heffingen doen wij verslag van: • De gerealiseerde inkomsten; • Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; • De berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven en welke beleidsuitgangspunten hieraan ten grondslag liggen; • De ontwikkeling van de lokale lastendruk; • Het kwijtscheldingsbeleid.
Lokale heffingen De lokale heffingen zijn met € 15,9 mln. goed voor 17% van de inkomsten in Gilze en Rijen. In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde inkomsten in 2024 afgezet tegen de begroting. Hierbij is een onderverdeling gemaakt in gebonden heffingen (aan te wenden voor doel) en vrij besteedbare heffingen. De inkomsten uit lokale heffingen vallen per saldo € 580.000 hoger uit dan begroot. De afwijkingen worden hieronder per heffing toegelicht.
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
57
Begroot 2024
Realisatie 2024
Gebonden heffingen Afvalstoffenheffing
2.126.000
2.167.212
Leges Markten en kermissen
2.021.532 55.642
2.520.041 41.529
Rioolheffing
1.424.693
1.415.737
Totaal Gebonden heffingen
5.627.867
6.144.519
Hondenbelasting OZB Niet-woningen eigenaren
115.035 2.705.997
109.946 2.583.610
OZB Niet-woningen gebruikers OZB Woningen eigenaren
1.911.027 4.303.909
1.931.080 4.433.243
629.821
671.203
Totaal Vrij besteedbare heffingen
9.665.789
9.729.082
Totaal opbrengsten
15.293.656
15.873.601
Heffingen
Vrij besteedbare heffingen
Toeristenbelasting
Gebonden heffingen Bij de gebonden heffingen is kostendekkendheid het uitgangspunt. De gebruiker betaalt in principe de integrale kosten van de geleverde producten en diensten. Een meer dan kostendekkende heffing is niet toegestaan; daarentegen kunnen bestuurlijke overwegingen aanleiding zijn tot het vaststellen van lagere tarieven. Het BBV schrijft voor dat gemeenten in de paragraaf lokale heffingen inzicht verschaffen in de berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven. Naast de kosten op de betreffende taakvelden
58
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
worden namelijk nog een aantal posten extracomptabel toegerekend aan de tarieven, zoals overhead, rente en BTW. Hieronder wordt achtereenvolgens ingegaan op de afvalstoffen-, de rioolheffing en de gemeentelijke leges (retributies). Waar het in de begroting ging over de tariefberekeningen, gaat het in de jaarrekening over het behaalde resultaat van deze heffingen. Afvalstoffenheffing De gemeente is verplicht om huishoudelijk afval op te halen. Van de opbrengst afvalstoffenheffing betaalt de gemeente de inzamelings- en verwerkingskosten, maar ook de exploitatie van de milieustraat. Inwoners van Gilze en Rijen betalen een vast tarief en een tarief per inworp van een zak restafval. Inwoners uit het buitengebied betalen per lediging van de restafvalcontainer. De afvalstoffenheffing wordt geïncasseerd door Brabant Water. De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing, dit houdt in dat de geïnde gelden aangewend moeten worden voor het doel. Uitgangspunt in Gilze en Rijen is een 100% kostendekkende afvalstoffenheffing: de tarieven bewegen mee met de ontwikkeling van de toerekenbare kosten. De voorziening afvalstoffenheffing vormt de sluitpost van de exploitatie. De voorziening heeft een egaliserende functie. Ze kan worden gebruikt om via het tarief te sparen voor grote uitgaven in de toekomst (onderhoud, vervanging) of om ongewenste schommelingen van het tarief op te vangen.
In onderstaande tabel is de exploitatie van de afvalstoffenheffing in de begroting afgezet tegen de realisatie. Begroting 2024 Realisatie 2024 Kosten taakvelden Begroting gemeente € 1.253.231 € 1.115.901 Begroting ABG (60%) € 864.673 € 837.673 Inkomsten taakvelden -/- € 548.983 -/- € 555.901 Netto kosten taakveld Afval € 1.568.921 € 1.397.673 Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten
€ 576.448 € 233.170 € 2.378.539
€ 558.448 € 216.741 € 2.172.862
Opbrengst heffingen Opbrengst milieustraat
€ 2.126.000 € 90.000
€ 2.167.212 € 103.956
Dekking Resultaat reiniging = mutatie voorziening
93% -/- € 162.539
105% € 98.306
Uit de tabel valt af te lezen dat het gesloten circuit van de afvalstoffenheffing in 2024 € 261.000 meer kostendekkend is dan begroot. Dit leidt tot een lagere onttrekking aan de voorziening afvalstoffenheffing dan vooraf gedacht. Voor een toelichting verwijzen we naar de verschillenanalyse op programma 7 van de programmaverantwoording. Rioolheffing Voor de afvoer van afvalwater en de zuivering daarvan, heeft de gemeente de plicht om voor een goed werkend rioleringsstelsel te zorgen. Ook heeft de gemeente de zorgplicht om de grondwaterstand en de afvoer van hemelwater (regenwater) te beheren. Om al deze watertaken te
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
59
bekostigen wordt er één belasting geheven, de rioolheffing. De gemeentelijke watertaken gaan gepaard met relatief grote uitgaven en hebben een langjarige planning. In het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (VGRP) is het onderhoud aan het rioleringsstelsel voor de komende jaren in kaart gebracht. Binnen de rioolheffing wordt onderscheid gemaakt tussen een vaste basistarief (tot en met 500 m3 jaarlijks waterverbruik) en een variabel grootverbruik tarief (vanaf 500 m3 jaarlijks waterverbruik). De rioolheffing is, evenals de afvalstoffenheffing, een bestemmingsheffing. Ook hier is een 100% kostendekkende heffing het uitgangspunt in Gilze en Rijen. In onderstaande tabel is de exploitatieopzet van de rioolheffing in de begroting afgezet tegen de realisatie. Begroting 2024 Realisatie 2024 Kosten taakvelden Begroting gemeente € 1.270.164 € 825.994 Begroting ABG (60%) € 310.946 € 310.946 Inkomsten taakvelden -/- € 54.584 -/- € 629.430 Netto kosten taakveld riool € 1.526.526 € 507.510 Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten
€ 207.297 € 139.459 € 1.873.282
€ 207.297 € 168.190 € 882.997
Opbrengst heffingen
€ 1.424.693
€ 1.415.737
Dekking Resultaat riolering = mutatie voorziening
76% -/- € 448.589
160% € 532.740
Uit de tabel valt af te lezen dat het gesloten circuit van de rioolheffing in 2024 € 981.000 meer kostendekkend is dan begroot. Dit leidt tot een storting in de voorziening riolering in plaats van de onttrekking die begroot was. Voor een toelichting verwijzen we naar de verschillenanalyse op programma 7 van de programmaverantwoording. Retributies Retributies worden geheven als de gemeente een dienst verleent aan een individu of een van haar bezittingen ter beschikking stelt. Voorbeelden van retributies zijn leges, markt- en standplaatsgelden en lijkbezorgingsrechten (grafrechten). De meeste tarieven voor de drie ABG gemeenten zijn geharmoniseerd. De geharmoniseerde tarieven worden gezamenlijk voor de drie gemeenten geïndexeerd om te voorkomen dat de tarieven weer uit elkaar gaan groeien. Voor de overige tarieven geldt de reguliere index zoals deze is opgenomen in de begroting. Jaarlijks bij het opstellen van de begroting wordt een kostendekkendheidsanalyse gemaakt van de legesverordening. De lasten worden berekend aan de hand van de normatieve tijdsbesteding en de toerekenbare uurtarieven. De baten worden berekend op basis van de verwachte productie en de geïndexeerde legestarieven. Per saldo zijn de retributieopbrengsten € 484.000 hoger dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere leges vanuit particuliere initiatieven / anterieure overeenkomsten ad. € 267.000.
Hier staan uiteraard ook kosten tegenover (zie ook de toelichting op programma 8 van de
60
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
programmaverantwoording). Daarnaast hogere leges omgevingsvergunningen (€ 123.000) en hogere leges burgerzaken (€112.000).
Vrij besteedbare heffingen De vrij besteedbare heffingen zijn een belangrijk politiek instrument en maken integraal onderdeel uit van het gemeentelijk (belasting-)beleid. De geïnde gelden vormen een algemene inkomstenbron voor de gemeente. Onroerende Zaakbelasting (OZB) Inwoners betalen onroerendezaakbelasting (OZB) als zij op 1 januari van een belastingjaar eigenaar zijn van een woning of gebruiker/eigenaar van een niet-woning. De OZB is gebaseerd op de WOZwaarde op 1 januari van het voorgaande jaar. De gemeente bepaalt de aanslag op basis van de getaxeerde waarde van de onroerende zaak (de WOZ-waarde). Deze waarderingsgrondslag wordt jaarlijks middels hertaxatie, volgens de regels in de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ), vastgesteld. Het beleid is dat de OZB-opbrengst niet beïnvloed wordt door de hertaxaties van het onroerend goed. Met andere woorden: als de totale waarde van het onroerend goed daalt, als gevolg van lagere taxatiewaarden, zullen de OZB-tarieven extra stijgen zodat de totale opbrengst gelijk blijft. De opbrengst onroerende zaakbelasting is € 27.000 (0,3 %) lager dan begroot.
Toeristenbelasting Voor personen die niet staan ingeschreven in de gemeente wordt toeristenbelasting geheven als zij blijven overnachten in een hotel, een pension of een ander vakantieonderkomen. Voor de toeristenbelasting zijn de houders van de hotels, pensions en campings belastingplichtig. Zij kunnen het tarief aan de toerist doorberekenen. De opbrengst toeristenbelasting is € 41.000 (6,5 %) hoger dan begroot.
Hondenbelasting De hondenbelasting wordt berekend aan de houder van een of meer honden. De opbrengst hondenbelasting is € 5.000 (4,4 %) lager dan begroot.
Ontwikkeling van de lokale lastendruk Jaarlijks brengt het Coelo (het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) een Atlas van de lokale lasten uit. Daarin is op het vlak van de lokale lastendruk een vergelijking van alle Nederlandse gemeenten gemaakt. Uitgangspunt voor de berekening van de lokale lastendruk zijn de lasten OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden. Onderstaande tabel geeft de meerjarige ontwikkeling van de lokale woonlasten weer voor de jaren 2022-2024. Woonlasten Onroerende zaakbelasting Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal woonlasten Stijging (Absoluut) Stijging (Relatief)
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
2022 € 380 € 196 € 106 € 683 + € 62 + 10,0%
2023 € 418 € 196 € 106 € 721 + € 38 + 5,6%
2024 €449 €203 € 111 € 763 € 42 + 5,8%
61
Gemiddelde woonlasten (COELO) Gemiddelde alle gemeenten Gemeente Alphen-Chaam Gemeente Baarle-Nassau Gemeente Dongen Gemeente Goirle Gemeente Oisterwijk (Bron: COELO)
€ 927 € 1.054 € 810 € 959 € 938 € 964
€ 962 € 1.062 € 814 € 978 € 942 € 892
€ 994 € 1.100 € 923 € 938 € 1.007 € 964
Met bovenstaande woonlasten neemt onze gemeente in 2024 de 9e positie (2023 was 8e positie) in van de totaal 342 gemeenten per 01-01-2024. Op de lijst van het Coelo heeft de nummer 1gemeente de laagste woonlasten (bij meerpersoonshuishoudens). Nummer 342 is de gemeente met de hoogste woonlasten. Uitgangspunten berekening Gilze en Rijen: - OZB: gemiddelde woningwaarde (koopwoning) volgens COELO op waarde peildatum (2024 = € 429.602); - Afvalstoffenheffing: het COELO gaat voor een meerpersoonshuishouden uit van 14 inworpen van 60 liter in de restafvalcontainer; - Rioolheffing: basistarief, tot en met 500 m3 waterverbruik.
Kwijtscheldingen Zoals binnen onze gemeente gebruikelijk bestaat de mogelijkheid om voor de aanslagen rioolheffing en afvalstoffenheffingen jaarlijks een verzoek om kwijtschelding in te dienen. Personen die aan de voorwaarden voldoen (betrokkenen hebben geen vermogen en de betalingscapaciteit is te laag om de aanslag te betalen), kunnen door het indienen van een dergelijk verzoek voor één of beide heffingen kwijtschelding ontvangen. In de tariefberekeningen voor de afvalstoffen- en rioolheffing is rekening gehouden met de inkomstenderving door kwijtschelding. In 2024 is voor een bedrag van € 103.000 aan kwijtscheldingen verleend. Dit bedrag is € 3.000 hoger dan begroot.
62
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is bepaald dat gemeenten hun beleid voor de risicobeheersing moeten vastleggen en op basis van een risicoprofiel hun financiële weerstandsvermogen bepalen. Het gemeentelijk beleid is vastgelegd in de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. In deze paragraaf geven we antwoord op de vraag hoe groot het “weerstandsvermogen” (weerstandscapaciteit minus totaal van alle risico’s) van onze gemeente is. Hiervoor geldt een drietal invalshoeken: 1. Identificeren en beoordelen van de risico’s die de gemeente loopt; 2. Bepalen wat de weerstandscapaciteit is (risicodekking van punt 1); 3. Berekening en beoordeling van het weerstandsvermogen (resultaat van punt 1 en 2). Daarnaast gaan we in op enkele financiële indicatoren die conform de BBV-voorschriften moeten worden opgenomen.
Risico’s identificeren en beoordelen Bij de samenstelling van de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” heeft een inventarisatie plaatsgevonden van de mogelijke risico’s die de gemeente in algemene zin kan lopen. De risico’s worden meerdere malen per jaar geactualiseerd. Hieronder leest u welke risico’s (gesorteerd op programma) zijn geïdentificeerd: Programma 0 Bestuur en ondersteuning Binnen dit programma hebben we de risico’s die betrekking hebben op de bedrijfsvoering (ABG) apart in beeld gebracht. Dit sluit aan bij het risicoprofiel genoemd in de P&C documenten van de ABG. Ook is er een risico meegenomen voor extra kosten op het gebied van externe advisering en juridische aangelegenheden. Daarnaast staan op dit programma de bestuurlijke risico’s verantwoord (Raad en College van B&W), welke vooral van politiek, juridische en rechtspositionele aard zijn. Tot slot is het risico voor hypothecaire geldleningen verwerkt in dit programma. Programma 1 Veiligheid Hier zijn risico’s opgenomen in de sfeer van mogelijke calamiteiten (waarbij aansluiting is gezocht bij het rampenplan). Programma 2 Verkeer en vervoer Belangrijke risico’s binnen dit programma hebben te maken met het dagelijks en geprogrammeerd onderhoud en grote werken op het gebied van bestratingen, asfalt en zandwegen.
Het kan hier gaan om bovenmatige kosten, faillissementen van bedrijven of onvoorziene kosten als gevolg van de werkzaamheden, zoals verzakkingen, schades en dergelijke.
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
63
Programma 3 Economie Hier worden de risico’s van recessie en mogelijke bedrijfssluitingen benoemd. Programma 4 Onderwijs Belangrijkste risico is bovenmatige kosten voor leerlingenvervoer, mede omdat dit in principe een openeindregeling is. Programma 5 Sport, cultuur en recreatie Bij dit programma is er voor diverse instellingen en verenigingen rekening gehouden met het risico van aanvullende subsidies, liquidaties en faillissementen en/of privatiseringen. Programma 6 Sociaal domein Risico’s in de sfeer van de bijstandsuitkeringen zijn opgenomen binnen dit programma. Fluctuaties zijn mogelijk in aantallen bijstandsgerechtigden met daarnaast consequenties voor de Wet Werk en Bijstand (WWB). Tot slot is ook voor de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), een openeindregeling, de bovenmatige kostenontwikkeling onvoorspelbaar en dus opgenomen als risico. Programma 7 Volksgezondheid en milieu Opruimingskosten voor oliesporen, asbestverwijdering en drugsdumpingen zij verantwoord binnen dit programma. Ook is bodemverontreiniging meegenomen als belangrijk risico, inclusief de vondst van eventuele explosieven. Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing (VHROSV) De risico’s binnen dit programma zijn hoofdzakelijk gelegen in de sfeer van mogelijk lagere opbrengst vanuit bouwleges.
Daarnaast zijn er risico’s opgenomen voor aansprakelijkheidstellingen in ruimtelijke procedures (o.a. planschades). Grondexploitatie (als aanvulling op programma’s 3 en 8) Voor de grondexploitatie zijn de risico’s eveneens in beeld gebracht. Per complex is beoordeeld welke mogelijke risico’s er zijn met bovenmatige kosten of minder opbrengsten tot gevolg. Hierbij kan men denken aan tegenvallende kosten in de eindfase van een complex, subsidies, stagnerende verkopen, renteverliezen, afwikkeling van planschades, tegenvallende aanbestedingen, langere doorlooptijden, afwaarderingen, etc.
Nu de risico’s geïdentificeerd zijn, moeten we deze beoordelen. Ook dit doen we meerdere malen per jaar, waarbij actief risicomanagement moet leiden tot het reduceren van deze risico’s. Om risico’s te kunnen beoordelen worden de kans en het (financiële) gevolg van elk risico bepaald. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van zogenaamde referentiebeelden die een richtlijn bieden om risico’s in te kunnen schatten. Daarna wordt per risico het financiële gevolg ingeschat in het geval het risico zich daadwerkelijk zou voordoen. Het is de bedoeling dat de financiële gevolgen zoveel mogelijk worden onderbouwd met kwantitatieve gegevens en prijzen.
64
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Voor de beoordeling van de kans dat een risico daadwerkelijk optreedt hanteren we 5 klassen met de volgende referentiebeelden: Klasse Referentiebeelden gemiddelde kans per klasse 1 < of 1 keer per 10 jaar (10%) 2 1 keer per 5-10 jaar (30%) 3 1 keer per 2-5 jaar (50%) 4 1 keer per 1-2 jaar (70%) 5 1 keer per jaar of > (90%) Per individueel risico bepalen we wat de mogelijke financiële effecten zijn voor de gemeente. We vermenigvuldigen daarbij de kans dat het risico zich voordoet conform bovenstaande indeling met het ingeschatte financiële gevolg. Wanneer we dit doen voor alle geïdentificeerde risico’s, dan ontstaat onderstaand beeld: Risico's jaarstukken 2024 Max. risico Kans % Uitkomst Programma 0 Bestuur en ondersteuning 3.336.075 10,18% 339.607 Programma 1 Veiligheid 2.550.000 11,18% 285.000 Programma 2 Verkeer en vervoer 550.000 13,64% 75.000 Programma 3 Economie 500.000 10,00% 50.000 Programma 4 Onderwijs 130.000 45,38% 59.000 Programma 5 Sport, cultuur en recreatie 550.000 22,73% 125.000 Programma 6 Sociaal domein 600.000 20,00% 120.000 Programma 7 Volksgezondheid en milieu 50.000 50,00% 25.000 Programma 8 Volkshuisv., ruimtelijke ord. en stadsvern.
1.267.039 29,62% 375.327 Programma 9A Algemene dekkingsmiddelen 1.368.822 13,65% 186.882 Programma 9B Overhead 3.593.840 18,64% 669.810 Grondexploitatie (als aanvulling op programma's 3 en 8) 5.426.170 34,24% 1.857.791 Corona 402.000 30,00% 120.600 Totaal programma's 20.323.946 21,10% 4.289.018 Ten opzichte van de risico’s zoals ingeschat bij de begroting 2025 (€ 3.836.723) is de totale uitkomst van geschatte risico’s gestegen met ca. € 450.000. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door toegenomen risico’s met betrekking tot gemeenschappelijke regelingen.
Bepalen van de weerstandscapaciteit (risicodekking) Risicodekking richt zich op het afdekken (financieren) van de financiële gevolgen van opgetreden risico’s. Er zijn verschillende dekkingsmogelijkheden. Zoals uitgelegd in de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” bestaat de weerstandscapaciteit voor de gemeente uit de algemene reserve, de algemene reserve grondexploitatie, de stille reserve en de onbenutte belastingcapaciteit. Hieronder treft u de berekening aan: Berekening weerstandscapaciteit Jaarstukken 2024 Algemene reserve € 4.532.522 Algemene reserve grondexploitatie € 1.440.549 Stille reserves (marktwaarden > boekwaarden) € 1.652.407 Onbenutte belastingcapaciteit (t.o.v. art 12 status) -€ 9.923 Totale weerstandscapaciteit
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
€ 7.615.555
65
Berekening van het weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit is het bedrag dat nodig is om alle risico’s op te kunnen vangen. Dat bedrag wordt bepaald door een kansberekening uit te voeren op alle in kaart gebrachte risico’s (risicoprofiel aan de hand van risicoklassen). De beschikbare weerstandscapaciteit omvat de financiële middelen die de gemeente heeft om risico’s op te kunnen vangen. In het vorige hoofdstuk hebben we aangegeven waar de weerstandscapaciteit voor Gilze en Rijen uit bestaat. Het weerstandsvermogen is een ratio die berekend wordt door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Hierbij maken we een onderscheid tussen de “harde buffer” van het weerstandsvermogen en de “zachte buffer” van het weerstandsvermogen. De algemene reserve en de algemene reserve grondexploitatie worden gerekend tot vrije reserves. Samen vormen zij de “harde buffer” van de weerstandscapaciteit. Hier zetten we de risico’s met een grote kans tegen af (risicoklassen 3, 4 en 5). Daarmee krijgen we het weerstandsvermogen van de “harde buffer”. De stille reserves en onbenutte belastingcapaciteit vormen de “zachte buffer”. Hier zetten we de risico’s met een klein kans tegen af (risicoklassen 1 en 2). Daarmee krijgen we het weerstandsvermogen van de “zachte buffer”. Hieronder treft u de berekening aan: Berekening weerstandsvermogen
Jaarstukken 2024
Algemene reserve Algemene reserve grondexploitatie Totale weerstandscapaciteit harde buffer
€ 4.532.522 € 1.440.549 € 5.973.072
Risico's algemene dienst klassen 3 + 4 + 5 Risico's grondexploitatie Totale risico's harde buffer
-€ 874.810 -€ 1.857.791 -€ 2.732.601
Totale weerstandsvermogen harde buffer
€ 3.240.471
Stille reserves (marktwaarden > boekwaarden) Onbenutte belastingcapaciteit (t.o.v. art 12 status) Totale weerstandscapaciteit zachte buffer
€ 1.652.407 -€ 9.923 € 1.642.484
Risico's algemene dienst klassen 1 + 2 Totale weerstandsvermogen zachte buffer
-€ 1.556.417 € 86.067
TOTALE WEERSTANDSVERMOGEN ABSOLUUT TOTALE WEERSTANDSVERMOGEN RELATIEF
€ 3.326.537 1,78
66
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
Beoordeling van het weerstandsvermogen In de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” is afgesproken om te streven naar de volgende criteria voor het relatieve weerstandsvermogen: •
Criterium 1: minimaal waarderingscijfer C (1,0 ≤ x < 1,4), maar bij voorkeur naar B (1,4 ≤ x < 2,0), als het gaat om het totale weerstandsvermogen.
•
Criterium 2: minimaal waarderingscijfer C (1,0 ≤ x < 1,4) als het gaat om de harde buffer van het weerstandsvermogen.
Wij gebruiken hiervoor onderstaande tabel. Deze wordt ook door de Provincie gebruikt in het kader van financieel toezicht.
Situatie begroting 2025: Bedragen in € miljoen Actuele doorkijk weerstandsvermogen
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Algemene reserve
3,1
3,0
3,2
3,2
3,2
3,2
Risico's algemene dienst met klassen 3-4-5
-0,6
-0,6
-0,5
-0,5
-0,5
-0,5
Subtotaal
2,5
2,4
2,7
2,7
2,7
2,7
Algemene reserve GREX
1,6
5,1
6,1
7,0
7,9
8,8
Risico's GREX
-1,9
-1,9
-1,8
-1,8
-1,7
-1,7
Subtotaal
-0,3
3,2
4,3
5,2
6,2
7,1
Totale weerstandsvermogen harde buffer absoluut
2,2
5,7
6,9
7,9
8,9
9,9
Totale weerstandsvermogen harde buffer relatief
1,9
3,3
3,9
4,5
5,0
5,6
Stille reserves
1,7
1,7
1,7
1,7
1,7
1,7
Onbenutte belastingcapaciteit
0,0
0,3
0,2
0,1
0,0
-0,2
Risico's algemene dienst met klassen 1-2
-1,3
-1,3
-1,3
-1,2
-1,2
-1,2
Totale weerstandsvermogen zachte buffer absoluut
0,3
0,7
0,6
0,5
0,4
0,3
Totale weerstandsvermogen zachte buffer relatief
1,3
1,5
1,5
1,4
1,3
1,3
Totaal weerstandsvermogen absoluut
2,5
6,3
7,5
8,4
9,3
10,2
Totaal weerstandsvermogen relatief
1,66
2,69
3,07
3,38
3,70
4,05
De conclusies bij de begroting 2025 waren: •
Het totale relatieve weerstandsvermogen zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen de 1,66 en 4,05. Voor het jaar 2024 is sprake van waarderingscijfer B (ruim voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2029 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 1;
Jaarstukken 2024 Gilze en Rijen
67
•
Het totale relatieve weerstandsvermogen "harde buffer" zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen 1,9 en 5,6. Voor het jaar 2024 is sprake van waarderingscijfer B (ruim voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2029 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 2.
Situatie jaarstukken 2024 Wanneer we dit meerjarig verloop van het weerstandsvermogen actualiseren, dan ontstaat onderstaand beeld: Bedragen in € miljoen Actuele doorkijk weerstandsvermogen
2024
2025
2026
2027
2028
Algemene reserve
4,5
4,0
4,2
4,4
3,6
2029 2,8
Risico's algemene dienst met klassen 3-4-5
-0,9
-0,8
-0,8
-0,8
-0,8
-0,7
Subtotaal
3,6
3,2
3,4
3,6
2,8
2,1
Algemene reserve GREX
1,4
3,2
6,2
7,2
8,4
9,4
Risico's GREX
-1,9
-1,8
-1,8
-1,7
-1,7
-1,6
Subtotaal
-0,5
1,4
4,4
5,5
6,7
7,8
Totale weerstandsvermogen harde buffer absoluut
3,2
4,5
7,8
9,1
9,6
9,8
Totale weerstandsvermogen harde buffer relatief
2,2
2,7
4,0
4,6
4,9
5,2
Stille reserves
1,7
1,7
1,7
1,7
1,7
1,7
Onbenutte belastingcapaciteit
0,0
0,3
0,2
0,1
0,0
-0,2
Risico's algemene dienst met klassen 1-2
-1,6
-1,5
-1,5
-1,5
-1,5
-1,4
Totale weerstandsvermogen zachte buffer absoluut
0,1
0,4
0,3
0,3
0,2
0,1
Totale weerstandsvermogen zachte buffer relatief
1,1
1,3
1,2
1,2
1,1
1,1
Totaal weerstandsvermogen absoluut
3,3
5,0
8,2
9,4
9,7
9,9
Totaal weerstandsvermogen relatief
1,76
2,19
3,00
3,35
3,50
3,62
De nieuwe conclusies bij deze jaarstukken 2024 zijn: •
Het totale relatieve weerstandsvermogen zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen de 1,76 en 3,62. Voor het jaar 2024 is sprake van waarderingscijfer B (ruim voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2029 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 1;