Begroting Dantumadiel 2025_2024-09-26

Tevens heeft de gemeente een biodivers, ecologisch en duurzaam groenbeleid en wil zij ook de inwoner stimuleren om hier aan bij te dragen. Dantumadiel wil inzetten op het bevorderen van een circulaire economie. Bedrijven worden gestimuleerd en ondersteund om samen te werken aan het omzetten van afvalstromen in grondstofstromen. Er wordt gestreefd naar een reductie van huishoudelijk afval. Er wordt gewerkt aan een ‘Plan voor het dorp van de toekomst’: een plan dat actief aandacht geeft aan de ambitie om op een innovatieve manier aan de slag te gaan het veranderende klimaat en de energietransitie. 5.2 Doelen 501.1 In de komende 4 jaar worden er 200 extra wooneenheden gerealiseerd vanuit sociaal oogpunt naast de bestaande productie, waarbij de gemeente de regierol behoudt. 501 Wonen

Activiteiten 501.1.1 100 woningen realiseren voor starters en lagere inkomens (onder de €250.000). 501.1.2 75 woningen realiseren voor senioren appartementen of woonhofjes. 501.1.3 Het vaststellen van beleid over pré mantelzorg-, kangoeroewoningen, flexibel wonen en tiny houses waardoor er ten minste 25 alternatieve woonvormen gerealiseerd kunnen worden. 5.2 Doelen 502.1 De hoeveelheid huishoudelijk restafval naar maximaal 100kg per inwoner per jaar in 2025. 502 Duurzaamheid

Activiteiten 502.1.1 Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren (afvalpreventie) door middel een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023. 502.1.2 Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om hun afval zo goed mogelijk te scheiden door middel van middel een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023. 502.1.3 Samen met burger een plan ontwikkelen voor afvalpreventie en afvalscheiding. 502.1.4 De bron- en nascheiding van de huishoudelijk afvalinzameling en -verwerking wordt verder ontwikkeld zodat zo veel mogelijk huishoudelijk afval kan worden hergebruikt. 5.2 Doelen 502.2 70% van de elektriciteit van de gehele gemeente wordt duurzaam opgewekt in 2030 en een besparing creëren van 1,5% procent energie per jaar. 502 Duurzaamheid

Activiteiten 502.2.1 In 2023 een plan ‘Dorp van de toekomst’ gericht op klimaatverandering en energietransitie, gereed te hebben om de ambitie te kunnen realiseren en hierbij de mienskip bij betrekken. 502.2.2 Stimuleren van opzetten energie coöperaties. 502.2.3 Plan op te stellen in 2024 om het maatschappelijk vastgoed te verduurzamen. 502.2.4 Het realiseren van een gemeentelijk circulair ambachtscentrum waardoor het hergebruik van producten binnen de gemeente optimaal wordt gefaciliteerd. In samenwerking met: Dokwurk, Kringloopwinkels en Milieustraten. 5.2 Doelen 502.3 De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien op basis van een maatschappelijk verantwoord niveau van levensonderhoud. 502 Duurzaamheid

Activiteiten 502.3.1 Uitvoering geven aan het project Energiearmoede. 5.2 Doelen 503.1 De kwaliteit en aantrekkelijkheid van de woningvoorraad en woonomgeving verbeteren en te verduurzamen. 503 Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen

Activiteiten 503.1.1 Faciliteren in het verduurzamen van de bestaande woningen. 503.1.2 Het maken van dorpsbiografieën. 503.1.3 Meer aandacht voor groen in (nieuwbouw) wijken en buitenfaciliteiten verbeteren met parken en tuinen. 5.2 Doelen 503.2 De doorlooptijd van planvoorbereiding voor ruimtelijke projecten met 40% versnellen. 503 Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen

Activiteiten 503.2.1 Plan van aanpak opzetten en hier acties op ondernemen. 5.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Wonen Woonvisie 2021 Prestatieafspraken KAW woningmarktmonitor Duurzaamheid Friese energievisie Transitievisie warmte Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Structuurvisie Dantumadiel

Beeldkwaliteitsplannen Welstandsnota Bestemmingsplannen 5.4 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO)

De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten (RUD’s). Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van wettelijke milieutaken van gemeenten en provincies.

Welstandszorg Hûs en Hiem

Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over toepassing van de Monumentenwet.

Friese Energietafel (FET)

De Fet is een samenwerkingsverband van de gemeenten in Fryslân dat zich inzet voor schone energie in Fryslân. Doelen zijn om expertise, capaciteit en kennis te kunnen bundelen, energievraagstukken gezamenlijk te kunnen aanpakken, meer grip en regie op samenhang in de uitvoering te krijgen en initiatieven te kunnen aanjagen en mogelijk maken.

5.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Gemeente Dantumadiel

Nederland

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

2022

196,00

148,00

Hernieuwbare elektriciteit

%

2022

43,40

41,30

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

2023

1,30

9,10

Demografische druk

%

2024

84,70

70,40

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Omvang huishoudelijk restafval

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

CBS

Hernieuwbare elektriciteit

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa.

RWS

Nieuw gebouwde woningen

Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

Basisregistratie adressen en gebouwen

Demografische druk

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

CBS

5.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000

Omschrijving

Begroting 2025

Baten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

1.065

502 Wonen

272

503 Milieu

363

508 Afvalbeleid en afval inzameling

2.303

Totaal Baten

4.003

Lasten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

-1.638

502 Wonen

-944

503 Milieu

-1.322

508 Afvalbeleid en afval inzameling

-1.800

Totaal Lasten

-5.704

Saldo baten en lasten

-1.701

Onttrekkingen 590 Mutaties reserves programma 5

310

Totaal Onttrekkingen

310

Saldo onttrekkingen en stortingen

310

Resultaat

-1.391

Programma 6: Iepenbiere Romte 6.1 Waar gaat programma 6 ‘Iepenbiere Romte’ over? Programmaportefeuillehouder : K. Wielstra De komende bestuursperiode zal er extra ingezet worden op de kwaliteit van de openbare ruimte. Goede bereikbaarheid met oog voor mindervalide weggebruikers en een kwaliteitsverbetering van het fietsennetwerk zijn hierbij belangrijke speerpunten. Gemeente Dantumadiel wil ook meer duidelijkheid en eenheid in de bebording en markeringen op de doorgaande wegen. Er dient een inhaalslag te worden gemaakt op het onderhoud van de openbare ruimte om de toegankelijkheid en de veilige bereikbaarheid te kunnen waarborgen. Het beheer van onze kapitaalgoederen in de openbare ruimte zal worden geoptimaliseerd om de balans tussen kosten en risicosturing te verbeteren. Daarnaast is behoud van onze natuur een groot goed. De kwaliteit van de natuur moet behouden worden en de biodiversiteit vergroot. Het groenbeleid is biodivers, ecologisch en duurzaam. Inwoner en bedrijven worden gestimuleerd om hier ook een bijdrage aan te leveren. 6.2 Doelen 602.1 Beheer van kapitaalgoederen Openbare Ruimte optimaliseren om de balans tussen kosten, bedrijfszekerheid en risicosturing te verbeteren. 602 Onderhoudskwaliteit openbare ruimte

Activiteiten 602.1.1 Verkennend onderzoek voor de haalbaarheid van assetmanagement van kapitaalgoederen. 6.2 Doelen 603.1 Bevorderen van de biodiversiteit binnen de openbare ruimte. 603 Duurzame inrichting openbare ruimte

Activiteiten 603.1.1 Uitwerken van een paragraaf ‘biodiversiteit’ in de beleidsplannen Openbare Ruimte. 603.1.2 Het realiseren en stimuleren van maatregelen: delen intensief gazon extensief beheren, bloembollen aanplanten, geveltuinen aanleggen, extra inheemse bomen aanplanten, vogelbosjes aanleggen en inzaaien bloemenweides binnen de bebouwde kom 6.2 Doelen 604.1 Het creëren van veilige en duurzame bereikbaarheid voor alle relevante mobiliteitsvormen. 604 Verkeer/mobiliteit

Activiteiten 604.1.1 Opstellen mobiliteitsplan (GMP) in 2023 en een uitvoeringsprogramma Verkeer en Mobiliteit.. 604.1.2 Inhaalslag realiseren op het onderhoud van openbare ruimte om de toegankelijkheid en veiligheid te verbeteren. 604.1.3 Realiseren van een hoofdfietsroute Damwâld – Feanwâlden met aansluiting op de Koarndyk. 604.1.4 Samen met de Provincie Fryslân zorgdragen voor een plan voor veilige en doeltreffende herinrichting van de N361 Lauwersseewei waarbij zo veel mogelijk koppelkansen worden benut. 6.2 Doelen 604.2 De fysieke toegankelijkheid van winkelkernen voor mensen met een beperking één inrichtingsniveau omhoog te brengen. 604 Verkeer/mobiliteit

Activiteiten 604.2.1 Startnotitie ontwikkelen met als doel het ‘keurmerk toegankelijkheid’ op minimaal het niveau ‘brons’ te behalen. 6.2 Doelen 604.3 Infrastructuur voor recreatie en toerisme opwaarderen. 604 Verkeer/mobiliteit

Activiteiten 604.3.1 Verbreden van fietspaden en omvormen naar beton of asfalt en netwerken op elkaar aansluiten. 604.3.2 Koppelkansen verzilveren die bijdragen aan de haalbaarheid van realisatie vaarroute Âldtsjerk – Rinsumageast - Dokkum 6.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Riolering Gemeentelijk rioleringsplan (12-2021)

Meetplan riolering (in ontwikkeling) Onderhoudskwaliteit openbare ruimte

•

Beleidsplan Groen Dantumadiel 2022-2026

•

Beleidsplan Waterwegen Dantumadiel 2022-2026

•

Beleidsplan Kunstwerken 2022-2026

•

Beleid en beheerplan Openbare Verlichting 2022-2026

•

Beleid en beheerplan Wegen 2022-2026

•

Beleidsplan beheer en onderhoud gemeentelijke gebouwen 2022-2026

Duurzame inrichting openbare ruimte Groenstructuurplan gemeente Dantumadiel 2013 Groenstructuurplan met paragraaf biodiversiteit 2025- (in ontwikkeling) Handboek Inrichting Openbare Ruimte Dantumadiel Verkeer/mobiliteit Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel (2024). Status: Ontwerp Mobiliteitsvisie “Ferbining” (ANNO) (2020) Manifest verkeersveiligheid (2015) Verkeersstructuurplan Dantumadiel (2012) 6.4 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

GR Dokwurk

Instandhouden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte.

Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân UA

Het inkopen van energie en het beheer en onderhoud van elektrische oplaadinfrastructuur.

6.5 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving

Begroting 2025

Baten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit

4

601 Beheer openbare ruimte

2.165

603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen

187

Totaal Baten

2.355

Lasten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit

-206

601 Beheer openbare ruimte

-7.261

603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen

-1.139

604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen

-42

Totaal Lasten

-8.649

Saldo baten en lasten

-6.293

Onttrekkingen 690 Mutaties reserves programma 6

320

Totaal Onttrekkingen

320

Stortingen 690 Mutaties reserves programma 6

-176

Totaal Stortingen

-176

Saldo onttrekkingen en stortingen

144

Resultaat

-6.150

Algemiene dekkingsmiddels, Overhead, Heffing VPB en Onvoorzien Algemiene dekkingsmiddels 90.1 Waar gaat ‘Algemiene dekkingsmiddels over? Algemiene dekkingsmiddels Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de algemene dekkingsmiddelen in de gemeentelijke begroting apart zichtbaar gemaakt. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit: •

Lokale heffingen Dit zijn opbrengsten uit de gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarmee samenhangende uitvoeringskosten voor de WOZ, de heffing en de invordering.

•

Algemene uitkeringen Dit zijn de van het Rijk ontvangen middelen om de gemeentelijke taken uit te voeren. Een deel van dit geld komt uit het Gemeentefonds en wordt uitgekeerd in de vorm van algemene uitkeringen, dit is inclusie de decentralisatie-uitkering “sociaal domein”.

•

Dividend Dit zijn de opbrengsten (dividend) uit de deelnemingen in de BNG.

•

Overige algemene dekkingsmiddelen Dit zijn de overige algemene dekkingsmiddelen waaronder het taakveld treasury en de overige baten en lasten (stelposten).

Mutaties in de reserves Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de mutaties in de algemene- en bestemmingsreserves apart zichtbaar gemaakt in de begroting. De mutaties in de reserves die een relatie hebben met een specifiek programma zijn opgenomen onder het desbetreffende programma zodat per programma een resultaat voor en na bestemming zichtbaar is. Onder algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien vinden rentetoevoegingen plaats aan de algemene reserve en de reserve bouwgrondexploitatie. 90.2 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

NV Afvalsturing Friesland (Omrin)

De gemeente Dantumadiel is op twee manieren betrokken bij Omrin, als aandeelhouder en als klant/leverancier van afval. De gemeente ontvangt dividend.

NV Bank Nederlandse Gemeenten

Dantumadiel bezit per 31-12-2016 12.285 aandelen, die een belang van € 30.712. vertegenwoordigen (2,50 per aandeel). De gemeente ontvangt dividend.

NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland

De gemeente Dantumadiel bezit 26,5% (2.650 x € 50)van de aandelen in NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland, maar is niet aansprakelijk voor de ontstane tekorten. De gemeente ontvangt dividend.

90.3 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Gemeente Dantumadiel

Nederland

Gemiddelde WOZ waarde

Duizend euro

2023

291

368

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

In Euro’s

2024

923

geen data

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

In Euro’s

2024

974

geen data

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Gemiddelde WOZ waarde

De gemiddelde WOZ-waarde van woningen.

CBS

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

COELO

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

COELO

90.4 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving

Begroting 2025

Baten 090 Lokale heffingen

4.814

091 Algemene uitkering

49.069

092 Dividend

55

093 Overige algemene dekkingsmiddelen

17

Totaal Baten

53.954

Lasten 090 Lokale heffingen

-160

091 Algemene uitkering

0

092 Dividend

0

093 Overige algemene dekkingsmiddelen

-1.117

Totaal Lasten

-1.277

Saldo baten en lasten

52.678

Onttrekkingen 098 Mutaties reserves overig

1.719

Totaal Onttrekkingen

1.719

Stortingen 098 Mutaties reserves overig

-165

Totaal Stortingen

-165

Saldo onttrekkingen en stortingen

1.554

Resultaat

54.231

Overhead 91.1 Waar gaat Overhead over? Overhead In het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV wordt onder artikel l, tweede lid onder l de definitie overhead nader geduid. In de toelichting van het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV is de definitie voor overhead van Vensters voor Bedrijfsvoering gehanteerd als uitgangspunt voor de definitie van overhead binnen het BBV. De Commissie BBV heeft als taak om duidelijkheid te verschaffen wanneer de toepassing van deze definitie in de praktijk tot vragen leidt. Dit heeft geleid tot een notitie overhead waarin beschreven is wat wel en wat niet onder de overhead valt. Overhead bestaat in elk geval uit:

1. Leidinggevenden primair proces (hiërarchisch). 2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie. 3. P&O / HRM. 4. Inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement). 5. Interne en externe communicatie m.u.v. klantcommunicatie (KCC). 6. Juridische zaken. 7. Bestuurszaken en bestuursondersteuning. 8. Informatievoorziening en automatisering (ICT). 9. Facilitaire zaken en Huisvesting. 10. Documentaire Informatie Voorziening (DIV). 11. Managementondersteuning primair proces. 91.2 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Gemeente Dantumadiel

Nederland

Overhead

% van totale lasten

2025

14,10

n.v.t.

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Overhead

Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

Eigen begroting

91.3 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving

Begroting 2025

Baten 094 Overhead

179

Totaal Baten

179

Lasten 094 Overhead

-10.401

099 Saldo baten en lasten na bestemming

0

Totaal Lasten

-10.401

Saldo baten en lasten

-10.222

Resultaat

-10.222

Heffing VPB 92.1 Waar gaat Heffing VPB over? Heffing VPB Voor een zeer groot aantal activiteiten van de gemeente Dantumadiel geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en dat deze niet belasting- en aangifteplichtig zijn voor de VPB. Er is ofwel sprake van het aanbieden van een “collectief goed” (geen deelname economische verkeer), “normaal vermogensbeheer” of van “structureel verlieslatende activiteiten”. De gemeente doet alleen aangifte voor haar belaste activiteiten in het kader van de verkoop afvalstromen en het grondbedrijf. Het aan deze activiteiten toe te rekenen vermogen wordt gewaardeerd op de fiscale openingsbalans. Het te betalen bedrag aan VPB op het resultaat behaald met de grondexploitaties is op korte termijn beperkt, tenzij een enorm herstel in de vastgoedmarkt optreedt. Daarom is ervoor gekozen het te betalen bedrag aan VPB als PM-post te oormerken en alleen de externe kosten die gemoeid zijn met het verplichte aangifteproces te begroten. 92.2 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving

Begroting 2025

Lasten 095 Heffing VPB

-13

Totaal Lasten

-13

Saldo baten en lasten

-13

Resultaat

-13

Onvoorzien 93.1 Waar gaat Onvoorzien over? Onvoorzien Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de gereserveerde middelen voor structureel onvoorzien apart zichtbaar gemaakt in de begroting. 93.2 Overzicht baten en lasten Er zijn geen baten en lasten geboekt op 93 Onvoorzien.

Paragrafen Paragraaf lokale heffingen 1.1 Inleiding Hieronder treft u een beknopte uiteenzetting aan van de omvang van het huidige pakket aan belastingen en van het beleid met betrekking tot de jaarlijks vast te stellen tarieven en de kwijtschelding van belastingen. Ook zijn de effecten van dat beleid vertaald in de woonlastenontwikkeling voor het jaar 2025 ten opzichte van 2024. 1.2 Overzicht belastingen en heffingen Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelastingen zijn de belangrijkste gemeentelijke belastingen waarvan de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht kan worden besteed. De hoogte van de aanslagen is zowel afhankelijk van de waarde van een object, zoals die elk jaar wordt bepaald op basis van de Wet waardering onroerende zaken (hierna: Wet WOZ), als van de door de

raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen tarieven voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. Toeristenbelasting Met ingang van 1 januari 2021 is de toeristenbelasting ingevoerd. De toeristenbelasting is een algemene belasting en daarmee een algemeen dekkingsmiddel. De belasting is gebaseerd op de gedachte dat door personen die binnen de gemeentegrenzen verblijven en niet zijn ingeschreven in het BRP, maar wel gebruik maken van de (algemene) gemeentelijke voorzieningen, een bijdrage leveren aan deze algemene voorzieningen. De belasting moet dan ook worden gezien als een tegemoetkoming in de kosten van de gemeente voor de instandhouding van die voorzieningen. De belasting wordt verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting tegen vergoeding en wordt geheven van degene die verblijf biedt. Deze is dan op grond van regelgeving bevoegd de belasting te verhalen op de persoon of personen die verblijf houden. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een zogenaamde bestemmingsheffing. De opbrengst vloeit niet naar de algemene middelen, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en –verwerking van huishoudelijke afvalstoffen. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtschelding volledig worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing (100% kostendekking).

In de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Hiermee wordt invulling gegeven aan het principe “de vervuiler betaalt”. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door middel van de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen die op dat stelsel zijn aangesloten. De gemeente heeft naast de zorgplicht voor gemeentelijk afval- en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekking (inclusief kosten van kwijtschelding) wordt gebruikt om de voorzieningen, die dienen voor de uitvoering van genoemde zorgplicht, te bekostigen. Leges Vanaf 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet ingegaan. De Omgevingswet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen en werken. Deze nieuwe wet bundelt en maakt regels eenvoudiger. Met behulp van 1 digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te starten. Dit heeft impact op de legesplichtige activiteiten. Voor elk van de belastingverordeningen waarbij sprake is van kostenverhaal, zoals de hiervoor aangehaalde verordeningen afvalstoffen- en rioolheffing, moet inzichtelijk worden gemaakt, dat de totale geraamde baten van de verordening niet uitgaan boven de totale lasten van de verordening.

Deze opbrengstnorm ziet op de verordening in haar totaliteit, maar anders dan in bijvoorbeeld de Verordening rioolheffing of afvalstoffenheffing worden in de Legesverordening heel veel verschillende diensten van een tarief voorzien. Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen. De diensten waarvoor leges worden geheven, zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd. • Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening; • Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet; • Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2

Onder hoofdstuk 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen). Onder hoofdstuk 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden in het kader van de Omgevingswet. Onder hoofdstuk 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de vergunningen in het kader van de Alcoholwet, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven. Kruissubsidiëring Binnen hoofdstuk 1 is kruissubsidiëring toegestaan. Zo mag bijvoorbeeld het tarief voor huwelijksvoltrekkingen meer dan kostendekkend worden vastgesteld ter compensatie van een niet kostendekkend tarief voor paspoorten. Ook binnen hoofdstuk 2 is kruissubsidiëring toegestaan en ook tussen hoofdstuk 1 en 2. Niet kostendekkende tarieven voor de diensten die vallen onder hoofdstuk 1 mogen dus gecompenseerd worden door meer dan kostendekkende tarieven voor de omgevingsvergunning uit hoofdstuk 2. Op grond van de Europese Dienstenrichtlijn is binnen hoofdstuk 3 kruissubsidiëring niet toegestaan. Voor elk van de tarieven van die Titel geldt de norm van maximaal 100% kostendekking.

Kostendekking (ANG-model) Met ingang van het jaar 2021 is besloten om voor hoofdstuk 1 tot en met 2 van de legesverordening de tarieven op een zodanig niveau vast te stellen dat (al dan niet met gebruikmaking van kruissubsidiering) ernaar wordt gestreefd dat op termijn 100% van de lasten wordt verhaald. Dit wordt niet voor hoofdstuk 3 toegepast omdat de effecten daarvan te veel op maatschappelijke en economische weerstand stuitten. Uitgangspunt voor de berekening van de lasten is het zogenoemde ANG-model. Ook voor het jaar 2025 is dat model leidend voor de in aanmerking te nemen geraamde lasten per hoofdstuk. Gezien de invoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging wordt gewerkt met voorlopige aannames. De aanpassing van wet- en regelgeving zorgt ook voor een verschuiving in de te maken kosten ten aanzien van vergunningen, maar ook in de mogelijkheid om leges te innen. 1.3 Tarieven en kwijtscheldingsbeleid Tarieven Inflatiepercentage 2,2% De tarieven van de belastingen, heffingen en rechten worden verhoogd met de stijging van het consumentenprijsindexcijfer. 100% kostendekking rioolheffing, afvalstoffenheffing en hoofdstukken 1 en 2 legesverordening Voor de rioolheffing en afvalstoffenheffing en de hoofdstukken 1 en 2 van de legesverordening wordt in beginsel een kostendekking aangehouden van 100%.

Dit leidt voor het begrotingsjaar tot gelijkblijvende tarieven voor de rioolheffing en een stijging ter hoogte van het consumentenprijsindexcijfer in de afvalstoffenheffing. De inwerkingtreding van de Omgevingswet en de hiermee gepaarde overwegingen en eventuele onzekerheden leiden ertoe dat voor het jaar 2025 geen sprake is van 100% kostendekkendheid (uit voorzichtigheidsprincipe). Voor de leges is aansluiting gezocht bij het ANG-model. Compensatie tarief OZB-woningen met daling/stijging tarief riool- en afvalstoffenheffing Op 7 juli 2020 is een amendement aangenomen op basis waarvan voor de berekening van het tarief woningen OZB het vertrekpunt weliswaar steeds het inflatiepercentage is, maar dat in aanvulling

daarop het tarief ook wordt aangepast om de effecten van een daling en/of stijging van de tarieven riool- en afvalstoffenheffing volledig te compenseren. Toeristenbelasting Dit is een relatief nieuwe belasting waarvan de precieze financiële effecten voor zowel de gemeente als de branche nog niet goed in beeld zijn. De aanslagen voor het jaar 2025 worden pas in 2026 vastgesteld. Het tarief voor belastingjaar 2025 zal gehandhaafd blijven. Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden. De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking. De gemeente Dantumadiel maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. Dit geldt ook voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt.

Het bedrag aan te verlenen kwijtscheldingen is geraamd op € 183.960. De kosten van de kwijtschelding wordt op basis van de werkelijke kwijtscheldingen van afgelopen jaren voor 50% toegerekend aan de afvalstoffenheffing en voor 50% aan de rioolheffing. 1.4 Tarieven Het tarief van iedere lokale heffing wordt in het najaar door middel van een apart raadsvoorstel vastgesteld. Met inachtneming van hetgeen hiervoor is opgemerkt over de beleidskaders waarbinnen in algemeenheid beslissingen worden genomen over tariefontwikkelingen, zijn hierna de precieze effecten daarvan voor het jaar 2025 ten opzichte van 2024 weergegeven. Tarieven 2025 Belasting soort

Tarief 2024

Tarief 2025

Procentuele correctie

OZB-eigenaar woningen*

0,1411%

0,1395%

-/- 1,14%

OZB-eigenaar niet-woning **

0,2978%

0,3076%

+/+ 3,30%

OZB-gebruiker

0,2317%

0,2393%

+/+ 3,30%

Toeristenbelasting

€ 1,00

€ 1,00

0%

Leges

div.

div.

div.

Afvalstoffenheffing Eenpersoonshuishouden

€ 204,72

€ 209,22

2,2%

Meerpersoonshuishouden

€ 255,75

€ 261,38

2,2%

Woningen

€ 188,23

€ 188,23

0%

Bedrijven

€ 229,15

€ 229,15

0%

Verpleeg- en verzorgingshuizen

€ 271,95

€ 271,95

0%

Garageboxen

€ 20,34

€ 20,34

0%

Rioolheffing

•

De gemiddelde WOZ-waarde van de woningen bedroeg op belastingdatum 1 januari 2024 afgerond € 270.000 (taxatiedatum 1 januari 2023). Op basis van cijfers van het CBS verwachten wij voor het jaar 2025 (taxatiedatum 1 januari 2024) een stijging van de waarde met 3,75% tot een gemiddelde WOZ-waarde voor de woningen van afgerond € 280.000.

•

Resultaten hertaxatie nog niet bekend.

1.5 Belastingopbrengsten Onderstaande tabel geeft een beeld van de voor het jaar 2025 begrote opbrengsten voor de belastingen, rechten en heffingen. Opbrengsten belastingen (bedragen x 1.000 euro) Belasting soort

Verwachte opbrengst 2024

Begroting 2025

Verschil

OZB-eigenaar woningen

3.455

3.743

17

OZB-eigenaar niet-woning

725

813

26

OZB-gebruiker

416

473

17

Toeristenbelasting

20

47

27

Afvalstoffenheffing

1.935

1.982

47

Rioolheffing

1.551

1.554

3

Leges

558

546

-12

Totaal

8.643

8.358

-283

1.6 Kostendekking afvalstoffenheffing, rioolheffing, en leges De geraamde opbrengsten van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges mogen niet uitgaan boven de geraamde lasten ter zake. Dit betekent dat de tarieven van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges maximaal kostendekkend mogen zijn. Een overzicht van de geraamde lasten en opbrengsten die als basis gelden voor het tarief 2025 zijn hierna opgenomen. Afvalstoffenheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking afvalstoffen

Taakveld

Begroting 2025

Exploitatiekosten afvalstoffen

7.3 Afval

1.709

Straatreiniging

7.3 Afval

41

Heffings- en inningskosten

7.3 Afval

3

Overhead

0.4 Overhead

105

Compensablele BTW

n.v.t.

310

Kwijtscheldingen

6.3 Inkomensregelingen

92

Kapitaallasten

7.3 Afval

47

LASTEN:

Totale lasten

2.307

BATEN: Baten afvalstoffenheffing

7.3 Afval

1.939

Onttrekking uit voorziening afvalstoffen

7.3 Afval

59

Vergoeding verpakkingen/matrassen/prullenbakken

7.3 Afval

105

Overige baten

7.3 Afval

157

Dividend

0.5 Treasury

4

Voorgestelde tariefstijging

7.3 Afval

43

Totale baten

2.307

Dekkingspercentage

100%

Rioolheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking riolering

Taakveld

Begroting 2025

Exploitatielasten riolering

7.2. Riolering

1.052

Straatreiniging

7.2. Riolering

41

Heffingen en inningskosten

7.2. Riolering

3

Overhead

0.4 Overhead

356

Compensabele BTW

n.v.t.

163

Kwijtscheldingen

6.3 Inkomensregelingen

92

Kapitaallasten

7.2. Riolering

280

LASTEN:

Dotatie aan Voorziening GRP

7.2. Riolering

Totale lasten

0 1.987

BATEN: Baten riolering

7.2. Riolering

1.554

Verhoging tarieven

7.2. Riolering

0

Onttrekking uit Voorziening riolering

7.2. Riolering

414

Overige baten

7.2. Riolering

19

Totale baten

1.987

Dekkingspercentage

100%

Leges Voor een begroting (raming) van lasten en opbrengsten wordt voor de leges aangesloten bij het zogenoemde ANG-model. Op basis van de te verwachten aantallen (aangeleverd door de betreffende vakafdelingen) zijn de kosten en opbrengsten begroot. Bij de voorlopige aanname zijn de uitgangspunten van de opbrengsten van de eerste berekeningen aangehouden. De leges worden nader gespecificeerd bij het aanbieden van de nieuwe legesverordening aan de raad. Kort samengevat ziet het beeld voor de leges er als volgt uit:

(bedragen x € 1.000)

Begrote opbrengsten 2025

Toegerekende kosten

Kostendekking

Hoofdstuk 1 Algemene Dienstverlening

298

426

70%

Hoofdstuk 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning

260

455

57%

Totaal titel 1 en 2

558

881

63%

Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder Europese Dienstenrichtlijnen

11

40

28%

Totaal Legesverordening

569

921

62%

1.7 Woonlastenontwikkeling een- en meerpersoonshuishoudens Voor een beeld over de ontwikkeling van de woonlasten wordt in de regel onderscheid gemaakt tussen eigenaar-bewoners en huurders en daarbinnen weer tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Voor beide groepen geldt, dat de woonlasten in ieder geval een resultante zijn van tariefontwikkelingen van de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Voor de eigenaarbewoner wordt dat aangevuld met de tariefontwikkeling voor de onroerendezaakbelastingen. Woonlasten eigenaar-bewoner Gemiddelde woonlasten eigenaarbewoner

Eenpersoonshuishoudens

Meerpersoonshuishoudens

2025

2025

Onroerendezaakbelastingen eigenaar 1)

€ 390,57

€ 390,57

Afvalstoffenheffing

€ 209,22

€ 261,38

Rioolheffing 2)

€ 188,23

€ 188,23

Totaal

€ 788,02

€ 840,18

2024

2024

Totaal

€ 783,80

€ 834,83

Ontwikkeling lokale lastendruk 2024-2025

0,54%

0,64%

1)

Voor het jaar 2025 is een gemiddelde WOZ-woningwaarde aangehouden van € 280.000 (inclusief 3,75% verwachte waardestijging). 2) Rioolheffing voor meerpersoonshuishoudens gebaseerd op een waterverbruik van 135 m3 per jaar en voor éénpersoonshuishoudens op 46 m3 per jaar.

Woonlasten huurder Gemiddelde woonlasten huurder

Eenpersoonshuishoudens

Meerpersoonshuishoudens

2025

2025

Afvalstoffenheffing

€ 209,22

€ 261,38

Rioolheffing 2)

€ 188,23

€ 188,23

Totaal

€ 397,45

€ 449,61

2024

2024

Totaal

€ 392,95

€ 443,98

Ontwikkeling lokale lastendruk 2024-2025

+1,15%

+1,27%

1.8 Vergelijking woonlasten op basis van Atlas van de lokale belastingen Elk jaar publiceert het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) , een onafhankelijk onderzoeksinstituut verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, de zogenoemde Atlas van de lokale belastingen. Dat Atlas geeft jaarlijks een overzicht van de heffingen van gemeenten, provincies en waterschappen, waaraan wij voor het jaar 2024 de onderstaande tabellen hebben ontleend. Omdat de OZB tarieven ten tijde van het publiceren van de Atlas op lokale belastingen nog niet bekend waren, is hiervan een onderbouwde inschatting gemaakt. Die echter wel kan afwijken indien de Coelo mogelijkerwijs iets gewijzigde parameters heeft gehanteerd. In die tabellen worden de gemiddelde woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder weergegeven, alsmede de provinciale en landelijke rangorde voor wat betreft de meerpersoonshuishoudens. In het verlengde daarvan hebben wij , zowel in relatieve als absolute zin, de afwijkingen ten opzichte van het Friese gemiddelde weergegeven. Let wel: het gaat hierbij om de cijfers 2024. De cijfers 2025 zijn uiteraard pas in de loop van volgend jaar beschikbaar.

Woonlasten 2024 eigenaar – bewoner

Gemeente

Eenpersoons

Meerpersoons

Rangorde provinciaal (meerpersoons)

Rangorde landelijk (meerpersoons)

Dantumadiel

€ 923

€ 974

15

163

Gemiddelde in Friesland

€ 782

€ 893

In procenten

118%

109%

In euro's

€ 141

€ 81

Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde

De provinciale rangorde is in 2024 ten opzichte van 2023 verbeterd. De gemeente is gestegen van plaats 18 naar plaats 15. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Ameland) en nummer 18 de hoogste (Achtkarspelen).

Woonlasten 2024 huurder

Gemeente

Eenpersoons

Meerpersoons

Rangorde provinciaal (meerpersoons)

Rangorde landelijk (meerpersoons)

Dantumadiel

€ 393

€ 444

9

158

Gemiddelde in Friesland

€ 339

€ 453

In procenten

116%

98%

In euro's

€ 54

€9

Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde

Voor de huurder met een meerpersoonshuishouden geldt, dat de provinciale positie in 2024 verbeterd is ten opzichte van 2023. Van plek 10 naar 9. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Weststellingwerf) en nummer 18 de hoogste (Waadhoeke). De landelijke positie is ook iets

verbeterd. Daar is de gemeente in de rangorde van “goedkoopste” gemeenten geklommen van plek 179 naar plek 158.

Paragraaf weerstandsvermogen 2.1 Aanleiding en achtergrond Aanleiding en achtergrond In de raadsvergadering van 27 februari 2024 is de nota risicomanagement en weerstandsvermogen vastgesteld. Deze bevat de volgende beslispunten: •

De risicoanalyse vanuit NARIS behouden en verbeteren en de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen

•

De jaarlijkse financiële houdbaarheidstest van de VNG te bespreken in de auditcommissie en eventuele aanbevelingen mee te nemen in de planning en control documenten

•

In de planning en control documenten een vereiste weerstandscapaciteit aan te houden van € 10 miljoen.

Dit gebaseerd op het verliesjaar 2019 met een periode van ombuiging gedurende 3 jaar. Wanneer uit de risico-inventarisatie van NARIS blijkt dat we een hoger bedrag moeten aanhouden dan € 10 miljoen dan hanteren we het bedrag uit de risico-inventarisatie. Doet zich de situatie voor dat de algemene reserve is gedaald beneden het minimale niveau van € 10 miljoen dan wordt in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gerapporteerd welke acties worden ondernomen om het weerstandsvermogen (op termijn) weer op de gewenste ondergrens te krijgen. De Gemeente Dantumadiel acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is tevens het weerstandsvermogen berekend. 2.2 Risicoprofiel Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is een risico-inventarisatie uitgevoerd in samenwerking met de betrokken medewerkers uit de organisatie.

Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van een workshop waarbij gebruik is gemaakt van het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem) waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn vanuit de gemeente in totaal 46 risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht (tabel 1) worden echter alleen de top-20 risico's gepresenteerd welke gezamenlijk voor circa 80% het noodzakelijke weerstandsvermogen bepalen. Deze risico inventarisatie geeft een goed inzicht in de aanwezige risico’s en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welk weerstandsvermogen nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. Het plan is om de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen. Tabel 1: belangrijkste financiële risico’s

Risiconummer

Risico omschrijving

Gevolgen

Invloed

R38

Prijsstijging van uit te besteden werk. Vertraging in leveringen. Prijsstijging inkoop bouwmateriaal.

Financieel - Toenemende kosten bij onderhoud, vervanging en nieuwe projecten.

19.60%

R41

Lopende grondexploitaties worden verliesgevend, dan wel minder winstgevend.

Financieel - Lopende grondexploitaties worden verliesgevend, dan wel minder winstgevend.

7.65%

R31

Areaal waterwegen inzichtelijk, maar risico bij de kosten van afvoer baggerspecie.

Financieel - Met de huidige financiële middelen te weinig budget voor afvoer van grotere hoeveelheden baggerspecie.

6.99%

R23

Overtreding AVG

Financieel - Impact kan omvangrijk zijn

6.09%

R8

Toename van het aantal jeugdvoorzieningen door meer aanvragen dan verwacht.

Financieel - Er komt een overschrijding op de begrote budgetten. Deze overschrijding is afhankelijk van de zorgvraag en varieert per zwaarte van de zorgindicatie.

5.91%

R10

Energietoeslag gebruik regeling ligt hoger dan vergoeding Rijk. O.b.v. toelichting minister aan TK onduidelijk en onzeker of en in hoeverre volledige compensatie

Financieel -

4.91%

R7

De positie van SDF staat te ver van de gemeenten

Financieel - Het inkoopsysteem met betrekking tot jeugdzorg wordt inefficiënt en niet gedragen

4.90%

R12

Het budgethouderschap, de sturing en de control op de

Financieel - Overschrijding van budgetten

3.93%

bewaking van budgetten is niet optimaal.

R36

Vertraging bij werkzaamheden door derden op het gebied van nutsvoorzieningen.

Financieel - Vertraging bij opstarten of vertraging in uitvoering van projecten.

3.92%

R11

Oneigenlijk gebruik van gemeenschapsgeld door dubieuze zorgaanbieders (fraude)

Financieel - Gemeente betaalt voor zorg die niet volgens afspraak wordt geleverd

2.96%

R32

Extreem hoog ziekteverzuim van het gemeentelijke personeel

Financieel - er moet meer personeel van derden worden ingehuurd

2.95%

R29

Verandering klimaat

Financieel - Toenemende kosten op het gebied van onderhoud en calamiteiten door veranderend klimaat en grotere weer extremen.

2.79%

R46

Verontreiniging (bodem, bouwwerken, objecten, etc.) door derden die door de gemeente gesaneerd moet worden

Financieel - Opruimkosten (sanering, etc.)

2.76%

R13

Vertrek van gemeentelijke medewerkers

Financieel - Extra kosten voor de duurdere inhuur van personeel van derden, extra werkdruk op organisatie,

2.52%

R28

Naheffing en/of boete van belastingdienst, UWV, ABP of een andere formele instantie (belastingdienst)

Financieel - Financiële naheffing en/of boete

2.48%

R45

Afvaldumpingen op gemeentegronden

Financieel - Kosten van opruimen van afvalstoffen

2.35%

Risico rubber infill sportvelden

Financieel - Hoge kosten voor preventieve maatregelen rondom bestaande velden.

1.96%

R19

Overlast van exoten

Financieel - op een alternatieve (duurdere) wijze bestrijden van exoten

1.95%

R30

Niet voldoen aan (Europese) aanbestedingsregels

Financieel -

1.41%

Boomziekten en plagen.

Financieel - Hoge kosten voor opruimen van bomen en planten, bij herplanten van bomen en planten en van plaagbestrijding.

1.40%

R24

R40

Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie in NARIS uitgevoerd. De risicosimulatie is toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag niet nodig is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Figuur 1 en tabel 2 tonen de resultaten van de risicosimulatie. Figuur 1: Uitkomsten kansverdeling

Tabel 2: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage

Bedrag

5%

€ 393.606

10%

€ 478.423

15%

€ 543.282

20%

€ 597.204

25%

€ 644.495

30%

€ 689.186

35%

€ 732.217

40%

€ 774.142

45%

€ 815.733

50%

€ 857.178

55%

€ 901.426

60%

€ 946.355

65%

€ 993.185

70%

€ 1.042.516

75%

€ 1.099.924

80%

€ 1.166.263

85%

€ 1.246.893

90%

€ 1.357.071

95%

€ 1.530.241

Uit de bovenstaande grafiek (figuur 1) en de bijbehorende tabel 2 is te concluderen dat het voor 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandsvermogen van afgerond € 1.357.000 (benodigde weerstandscapaciteit). Naris adviseert bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit uit te gaan van de risicosimulatie en van een zekerheidspercentage van 90%. 2.3 Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Dantumadiel bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Tabel 3: Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand

Bedrag

Algemene reserve

€ 10.035.000

Rekeningresultaat

€ 2.495.000

Totale weerstandscapaciteit

€ 12.531.000

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.

De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandsvermogen =

€ 12.531.000 = 9,23

= Benodigde weerstandscapaciteit

€ 1.357.000

De normtabel (tabel 4) is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio. Tabel 4: Weerstandsnorm Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

> 2,0

Uitstekend

B

1,4 - 2,0

Ruim voldoende

C

1,0 - 1,4

Voldoende

D

0,8 - 1,0

Matig

E

0,6 - 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

De ratio van de organisatie valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. De uitkomst van Naris is lager dan 10 miljoen en de ondergrens volgens de nota weerstandsvermogen is een minimum van 10 miljoen. Hier wordt in deze programmabegroting aan voldaan. Echter, het weerstandsvermogen alleen zegt niet zoveel over de financiële positie van de gemeente. Om een beter beeld te krijgen van de financiële positie moeten verschillende kengetallen, opgenomen onder het kopje ‘Kengetallen’ in samenhang beoordeeld worden. Alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding geeft dit een goed beeld van de actuele financiële positie. 2.4 Kengetallen Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van gemeenten. Om dit te bereiken is de BBV op dit onderdeel aangepast en wordt deze paragraaf uitgebreid met de volgende kengetallen voor: •

Netto schuldquote;

•

Solvabiliteitsratio;

•

Grondexploitatie;

•

Structurele exploitatieruimte;

•

Belastingcapaciteit.

Deze kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente. Netto schuldquote / Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Hoe hoger de schuld hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote laat de verhouding zien tussen de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen van de gemeente en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- en exclusief doorgeleende gelden weergegeven.

Netto schuldquote

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

23%

48%

67%

84%

84%

79%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

20%

45%

64%

81%

81%

77%

De schuldquote stijgt over de jaren, wat betekent dat we voor het uitvoeren van de begroting extra leningen moeten aan trekken. Dit heeft een directe relatie met de investeringen die op planning staan gedurende deze periode (o.a. MFC Feanwâlden). De VNG adviseert om met de schuldquote binnen de 100% te blijven. De signaalwaarde voor de netto schuldquote bedraagt 130%. Bij deze signaalwaarde is sprake van een relatief hoge schuldendruk. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio (= Eigen Vermogen / Totaal Vermogen) geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe weerbaarder de gemeente is.

Solvabiliteit

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

28%

21%

18%

16%

16%

17%

Harde normen voor de waarde die de solvabiliteit zou moeten hebben, zijn er niet. Zeker niet voor gemeenten. De signaalwaarde voor de solvabiliteit bedraagt 5%, bij een lagere uitkomst heeft de gemeente een hoge schuldbelasting van het bezit. De Solvabiliteit van een gemeente is relatief laag doordat veel van de activa van de gemeente niet verhandelbaar is. Een solvabiliteit van rond de 20% wordt door de VNG gezien als minimale streefwaarde. In de voorliggende begroting daalt de solvabiliteit onder deze minimale streefwaarde van 20%. Het aangaan van extra leningen is onvermijdelijk om de geplande investeringen in de periode 2025 t/m 2029 te financieren. De verhouding tussen het vreemd vermogen en het eigen vermogen zal hierdoor wijzigen. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten uit de exploitatie. Omwille van de vergelijkbaarheid van jaar op jaar is voor alle jaren uitgegaan van grond waarden exclusief niet in exploitatie genomen gronden (zoals vanaf de jaarrekening 2016 voorgeschreven door het BBV).

Grondexploitatie

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

2%

2%

2%

3%

3%

3%

De grondexploitatieratio geeft aan hoe groot de waarde van de grond is ten opzichte van de baten. Hoe minder grond een gemeente verkoopt, hoe hoger de grondpositie en hoe hoger de boekwaarde. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Een laag percentage betekent dat de grondposities van de gemeente beperkt zijn. De grondexploitaties nemen wel toe na vaststelling van de bestemmingsplannen Botkeskoalle te Damwâld, De Westereen Tuorrebout, Feanwâlden De Bosk fase 2, Rinsumageest en Wâlterswald.

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar het saldo van de structurele baten en structurele lasten en dit saldo wordt afgezet tegen de totale baten.

Structurele exploitatieruimte

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

-5%

4%

4%

1%

0%

1%

Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de woonlasten Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB en de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale lasten woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 in en uit te drukken in een percentage.

Belastingcapaciteit

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

103%

88%

85%

85%

85%

85%

Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen 3.1 Inleiding De gemeente Dantumadiel heeft ruim 3.390 hectare openbare ruimte in beheer. Er vinden veel activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor deze activiteiten zijn veel gemeentelijke kapitaalgoederen nodig, als wegen, riolering, kunstwerken, groen, verlichting en gebouwen. In deze paragraaf wordt er een weergave gegeven van de stand van zaken van het kapitaalgoederenbeheer in de gemeente Dantumadiel. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting en een integraal overzicht is belangrijk voor een goed inzicht in de financiële positie. De gemeente Dantumadiel heeft de volgende arealen in onderhoud: Areaal

Onderverdeeld

Aantal

In

20

stuks

Bomen

6.573

stuks

Natuurlijke beplanting

311.523

m2

Gebouwen

Groen

Wegen

Hagen

7.200

m2

Gazon/ bermen

1.480.609

m2

Cultuurbeplanting

40.600

m2

Speeltoestellen

296

stuks

Verhardingen

1.613.355

m2

Lichtmasten

3.658

stuks

Beleidsplannen In 2021 zijn alle beleidsplannen (opnieuw) vastgesteld. Hieronder een overzicht van deze plannen:

Onderdeel

Plan

Datum vaststelling plan Gemeenteraad

Wegen

Beleid / beheerplan wegen

2021

Ja

Kunstwerken

Beleid / beheerplan kunstwerken

2021

Ja

Openbare verlichting

Onderhoudsplan O.V.

2021

Ja

Gebouwen

M.O.P. Gebouwen

2021

Ja

Waterwegen

Beleidsplan Waterwegen Dantumadiel

2021

Ja

Riolering

Gemeentelijke Rioleringsplan

2021

Ja

Plan nog actueel

Toelichting

Groen

Beleid / beheerplan Groen

2021

Ja

Beleidskader Gebouwen In het beleid / beheerplan Gebouwen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Conditiescore 3 vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Duurzaamheidsmaatregelen, met een terugverdientijd korter dan 5 jaar, zijn meegenomen in dit plan. Nieuwbouw, grootschalige verbouwingen en functionele verbeteringen vallen buiten dit beleidsplan. Kosten als gevolg van (nieuwe) wetten en regels op het gebied van verduurzaming vallen eveneens buiten dit beleidsplan. In het plan is geen onderhoud opgenomen voor het gemeentehuis en De Kruisweg vanaf 2027. Op dit moment loopt er een locatiestudie voor het gemeentehuis. Beleidskader Wegen In het beleid / beheerplan Wegen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader Straatverlichting In het beleid / beheerplan straatverlichting (vaststelling jan 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in beeld gebracht die onlosmakelijk verbonden zijn met de instandhouding van het kapitaalgoed.

Daarnaast; niet verlichten, tenzij,. Sober en doelmatig verlichten, tenzij.. Er wordt onderscheid gemaakt in functioneel en esthetisch reinigen van armaturen respectievelijk masten. De raad heeft besloten om de lichtmasten periodiek (1 x per 5 jaar) schoon te maken. (mast en armatuur) Beleidskader Groen In het beleid / beheerplan Groen (vaststelling nov 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 en verder opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader Kunstwerken In het beleid / beheerplan Kunstwerken (vaststelling nov 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er kapitaalvernietiging plaatsvindt. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 en verder opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader rioleringen Het beleid en de ontwikkelingen op het gebied van riolering c.a. ligt vast in Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP). Dit plan is in december 2021 vastgesteld. Dit is een zgn. verbreed rioleringsplan waarin ook alle taken op basis van de waterwet zijn geïntegreerd. Belangrijk item binnen de gehele waterketen vormt momenteel efficiëntieverbetering.

Dit mede ingegeven door landelijk beleid. Om efficiëntieverbetering te behalen wordt breed ingezet op intensivering van samenwerking. Binnen Dantumadiel komt dit op verschillende manieren tot uiting. Met de gemeente Noardeast-Fryslân wordt op een gestructureerde manier op verschillende

manieren samengewerkt. Verder wordt er Friesland breed samengewerkt binnen het `Fries bestuursakkoord waterketen`. In dit verband wordt ook nadrukkelijk samenwerking met het Wetterskip Fryslân verbeterd. Het GRP geeft aan op welke wijze het areaal aan rioleringen wordt beheerd. Kostendekking van dit beheer vindt plaats op basis van de rioolheffing. De bij het GRP behorende kostendekking berekening vormt dan ook de basis voor deze rioolheffing. Beleidskader waterwegen Met het beleid / beheerplan Waterwegen (november 2021) is er door de raad een instandhoudingsniveau vastgesteld. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er problemen ontstaan. Het benodigd budget voor het baggeren is bepaald op basis van een cyclische benadering. Peilingen moeten uitwijzen waar en wanneer er gebaggerd moet worden. In 2022 is er een uitvoeringsplan opgesteld. Onderhoud verhardingen Eén maal per 2 jaar wordt er een visuele weginspectie uitgevoerd ten behoeve van het vaststellen van het groot onderhoud. De laatste inspecties zijn in het voorjaar van 2024 uitgevoerd. De inspectiegegevens zijn ingebracht in het wegbeheersysteem. De onderhoudsstrategieën voor de wegverhardingen zijn gestoeld op de landelijk toegepaste methodiek (gedragsmodellen) van het CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur).

Binnen de uitvoering van het onderhoud is een tweedeling aangebracht tussen groot en klein onderhoud. Klein onderhoud wordt uitgevoerd door onze eigen buitendienst en groot onderhoud wordt uitbesteed aan aannemers. Het klein onderhoud aan verharding betreft het herstel van elementenverhardingen. Dit klein onderhoud wordt uitgevoerd naar aanleiding van eigen constatering, na meldingen van burgers / bedrijven of na opmerkingen die worden gemaakt tijdens het schouwen van de openbare ruimte. Daarnaast vinden er ook reconstructies plaats aan wegen, die aan het einde van hun technische levensduur zijn of waarvan de inrichting niet meer aansluit op het gebruik. Onderhoud sportvelden Het dagelijks en groot onderhoud van sportvelden wordt grotendeels uitgevoerd door derden. Deze taken worden beleidsmatig ondersteund door de afdeling Openbare Werken.

Het onderhoud aan de sportvelden bestaat uit de volgende werkzaamheden: maaien sportvelden doormiddel van robotmaaiers (het aantal maaibeurten is wisselend per veld en gebeurt doorgaand 8 maanden per jaar), vegen (= grasvelden ontdoen van gras en blad) (gemiddeld 5 keer per jaar), rollen (4 keer per jaar), beluchten doormiddel van vertidraineren (= perforeren grasmat tot een diepte van 25 á 30 cm), beregenen (afhankelijk van de weersomstandigheden), slepen oefenhoeken, bemesten (3 keer per jaar meststof en 1 keer per jaar kalk), bosplantsoen dunnen / snoeien / versnipperen, doorspuiten drainage, jaarlijks groot onderhoud hoofdvelden, herstellen doelgebieden, herstellen belijning, bezanden, beluchten, doorzaaien, onkruidbestrijding, jaarlijks groot onderhoud trainingsvelden, frezen / profileren, inzaaien, onderhoud overige voorzieningen, hekken, veldafrastering, hekwerken, goals, ballenvangers, bestrating / betegeling, opknippen beplanting, mollenbestrijding, en watergangen. Bijkomende kosten voor onderhoudswerkzaamheden sportvelden betreffen aanschaf van zand voor bezanden (bij groot onderhoud), aanschaf van kunstmeststoffen, keuring van grondmonsters, advisering over maatregelen groot onderhoud, onderhoud van borden en afvoeren van groenafval.

Onderhoud algemeen Groen Het dagelijks onderhoud van het openbaar groen wordt volgens onderhoudsschema’s op vastgestelde onderhoudsniveau ’s onderhouden. Het onderhoudsniveau wordt geborgd middels een doorlopende kwaliteitsschouw van de openbare ruimte waardoor, waar nodig, tijdig kan worden bijgestuurd. Het groot onderhoud en de vervangingen worden uitgevoerd naar aanleiding van jaarlijkse inspecties. Onderhoud speelvoorzieningen Het onderhoud wordt uitgevoerd door de speelplaatscommissies. Voor dit onderhoudswerk krijgen de speelplaatscommissies subsidie van de gemeente. Jaarlijks wordt er een veiligheidsinspectie door een externe inspecteur uitgevoerd. Daarnaast voert de gemeente periodiek (2 á 3 x per jaar) een operationele inspectie uit en ondersteunt met reparatie-/ herstelwerkzaamheden. Onderhoud rioleringen Alle werkzaamheden t.b.v. rioleringen worden uitgevoerd door of onder begeleiding van de afdeling Gemeentewerken inclusief de hydraulische en de milieutechnische berekeningen. De afdeling Openbare Werken verzorgt de beleidsmatige aspecten en bewaakt het hydraulisch en hygiënisch functioneren van de riolering. Het dagelijks onderhoud bestaat uit een groot aantal werkzaamheden waaronder; ledigen van straat en trottoirkolken, reinigen en inspecteren van leidingen, vegen van goten, inspectie en onderhoud van pompen en gemalen, reparatie van kleinere lekkages, etc.

Vrijkomend slib uit onderhoud werkzaamheden wordt afgevoerd naar de Omrin. Groot onderhoud aan en vervangingen van het rioleringssysteem wordt uitgevoerd op basis van inspecties. Inspectie gegevens worden bijgehouden in een geautomatiseerd systeem op basis waarvan jaarlijks het vervangingsprogramma wordt opgesteld. Naast vervangingen worden ook optimalisaties doorgevoerd. Hierbij valt te denken aan het ombouwen van verbeterd gescheiden stelsels, hydraulische of milieukundige aanpassingen van het stelsel en het afkoppelen van regenwater. Onderhoud waterwegen Onderhoud van waterwegen is te verdelen in watervoerendheid en bevaarbaarheid. Ten aanzien van watervoerendheid moeten alle gemeentelijke watergangen voldoen aan de keur van het waterschap. Hiertoe worden de sloten uitgemaaid. Incidenteel moet er worden gebaggerd. Bevaarbare waterwegen worden in beginsel vastgelegd in het Provinciaal Verkeer en Vervoersplan (PVVP). Wetterskip is waterbeheerder voor al het stedelijk water (binnen de bebouwde kom). Gemeente voert wel dagelijks / jaarlijks onderhoud uit (hekkelen) aan hoofd- en secundaire watergangen voor het Wetterskip en krijgt de kostprijs hiervan vergoed. Baggeren van hoofd- en secundaire watergangen onder OSW is voor het Wetterskip.

Voor vijvers binnen de bebouwde kom, ontvangt de gemeente jaarlijks een vast bedrag om jaarlijks te hekkelen / maaien (indien noodzakelijk) en om periodiek te baggeren. Voor het hekkelen van waterwegen (betreft voornamelijk bermsloten) wordt getracht zo veel mogelijk contracten af te sluiten met eigenaren van aanliggende percelen waarbij de eigenaren tegen een vergoeding het hekkelen voor de gemeente uitvoeren en het hekkelmateriaal op hun terrein ontvangen. De resterende hekkelwerkzaamheden worden op de markt gezet. Bij hekkelwerkzaamheden wordt het overgrote deel van het vrijkomende hekkelmateriaal afgevoerd

naar een composteerinrichting. In verband met de bereikbaarheid wordt nog een klein deel van het hekkelmateriaal verklepeld en vervolgens in de berm achtergelaten. Voor het verkrijgen van de gewenste bermvegetatie geniet afvoer van hekkelmateriaal echter de voorkeur (verschralingsbeleid). Een aantal bermsloten is voorzien van walbeschoeiing. Reden is doorgaans ruimtegebrek of afslag van het talud als gevolg van stromend water en bodemopbouw. Indien technisch mogelijk verdient uit kostenoverwegingen een natuurlijk talud de voorkeur. Beeldkwaliteit Vijfmaal per jaar wordt er een beeldkwaliteit schouw uitgevoerd volgens de CROW-publicatie Kwaliteitscatalogus openbare ruimte. Deze beeldkwaliteitsschouw heeft betrekking op groen en wegen. Bij deze schouwrondes worden er op willekeurig gekozen plaatsen geïnspecteerd waarbij wordt gekeken naar wat de beeldkwaliteit is ten opzichte van de vastgestelde kwaliteit. De vastgestelde kwaliteit is niveau B. Naast beeldkwaliteit worden er ook technische inspecties uitgevoerd. De beeldkwaliteit zegt nog niets over de technische kwaliteit. Het uitgangspunt van het beheren van de kapitaalgoederen is een cyclische aanpak mede gebaseerd op het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV) In de tabel hieronder een weergave van de stand van zaken aangaande achterstallig onderhoud.