Boekwerk jaarrekening 2023 inclusief verwerkte annotatie

Programmaplan duurzaamheid en klimaat (inclusief uitvoeringsprogramma) BErgeijkENERGY Jaarlijks stellen we de raad een uitvoeringsprogramma BErgeijkENERGY voor, waarin onze ambitie op het gebied van energietransitie vertaald is in concrete projecten op het gebied van energiebesparing en opwekking duurzame energie. Ook blikken we dan terug op de resultaten uit het voorgaande jaar. In november 2023 werd de evaluatie en het uitvoeringsprogramma 2024 BErgeijkENERGY aan de raad voorgelegd. Voor het totale overzicht van de resultaten in 2023 verwijzen wij u naar de paragraaf Klimaat en duurzaamheid. GGD De GGD Brabant-Zuidoost heeft tot doel om bij te dragen aan een positieve ontwikkeling van de gezondheidssituatie van de inwoners van het samenwerkingsgebied door uitvoering van de publieke gezondheidszorg en de ambulancezorg. Zij beschermen, bewaken en bevorderen de gezondheid van alle inwoners in de regio en zijn daarbij de regionale en lokale verbinder in preventie. Het jaar 2023 heeft voor de GGD in het teken gestaan van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Integraal Zorgakkoord (IZA). Het IZA heeft als hoger doel het verlagen van de zorgkosten en het passend maken van de zorgvraag bij het zorgaanbod, breed gericht op zowel zorg als sociaal domein. Het onderliggende GALA heeft als doel bevordering van de gezondheid, meer preventief gericht, met lokale focus.

Energiearmoede In 2022 hebben wij middelen ontvangen om inwoners met energiearmoede te ondersteunen. Deze middelen zijn bedoeld voor de doelgroep huishoudens met een laag inkomen en een woning met een energetische onvoldoende kwaliteit, wat zorgt voor een hoge energierekening. Om de doelgroep te ontzorgen hebben we samen met de woningcorporaties Woningbelang en De Zaligheden een klusbus ingezet. Een bus met kleine energiebesparende producten (waaronder led lampen tochtstrips, radiatorfolie, etc.) kwam op afspraak bij de huurder. De energiebesparende maatregelen werden direct bij de woningen aangebracht. In totaal hebben 332 huurders deelgenomen. Daarnaast konden de huurders van de Zaligheden in Luyksgestel gebruik maken van een persoonlijk gesprek met een energiegids van KempenEnergie om naar het energieverbruik in uw woning te kijken. Tien (10) huurders hebben hier gebruik van gemaakt. De overgebleven middelen worden overgeheveld naar 2024 en 2025. CDOKE klimaat en energiebeleid Vanaf 2023 stelt het Rijk de specifieke regeling “Capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid’’ (verder: ‘CDOKE’) beschikbaar. Gemeenten kunnen deze middelen besteden voor personele inzet gericht op klimaatmitigatie.

In 2023 zijn deze middelen besteed aan de inhuur van gespecialiseerde mensen voor het project ‘Grootschalige opwek’ in Bergeijk Zuid-West en de energiehub op de Waterlaat. De overgebleven middelen worden overgeheveld naar 2024 en 2025

59

Lokale Aanpak Isolatie Met de SPUK Lokale Aanpak Isolatie kan een gemeente een eigen isolatieprogramma op zetten voor koopwoningen, woningen van verenigingen van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties. Daarmee worden slecht geïsoleerde woningen van eigenaren die moeite hebben hun woning te verduurzamen verbeterd. Wij hebben deze middelen in 2023 aangevraagd en gekregen. Wat heeft het gekost? Taakveld 7. Volksgezondheid en milieu Bedragen in € 1.000 Lasten Baten Saldo taakveld excl mutaties reserves Mutaties reserves storting Mutaties reserves onttrekking Saldo taakveld

Rekening 2022 5.439 4.055 -1.384 448 537 -1.295

Begroting 2023 Primitief 4.937 3.859 -1.078 400 0 -1.478

Begroting 2023 na wijziging 5.755 4.090 -1.665 482 541 -1.605

Werkelijk 2023 5.663 3.897 -1.766 465 422 -1.809

Toelichting baten Riolering (baten € 80.000 N) Op de rioolheffing zijn minder baten gerealiseerd dan begroot. Dit komt met name door een mindere opbrengst op de rioolheffing op niet-woningen, waar in 2023 € 165.000 minder is gerealiseerd. Hier tegenover staat dar er € 85.000 meer gerealiseerd is op de rioolheffingen woningen, waardoor er een nadeel van € 80.000 resteert. Afvalinzameling (baten € 130.000 N) De prijs van het oud papier is in september 2022 flink gedaald. Deze gedaalde prijs heeft zich in 2023 doorgezet. De opbrengst van oud papier is met 50% gedaald ten opzichte van de verwachting halverwege 2022 (€87.000). Oorzaken hiervoor zijn de hoge energie en grondstoffen prijzen in Europa. De groei stagneerde en er was een afname in de vraag op de wereldmarkt. Daarnaast is er €14.000 aan minder baten vanwege een lager aantal aangeboden containers. Voor het overige (€ 30.000) betreft het minder opbrengsten uit aangeboden afvalstromen bij de milieustraat. Verbonden partijen • •

GGD ODZOB

Gemeentelijk beleid • • • • • • • • • •

Milieuvisie Bergeijk 2020-2029 (2019) Programmaplan BEergeijkENERGY (2018) Kempische klimaatvisie (2009) Kadernota Grondstoffen (2019) Verbreed GRP Bergeijk 2020-2024 Strategienota: van afval naar grondstof in 2020 (2013) Uitvoeringsprogramma Van afval naar grondstof in 2020 (2015) Lokaal gezondheidsbeleid 2021-2025 (2021) Bodemkwaliteitskaart (2022) Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda gemeente Bergeijk (2021)

Beleidsindicatoren Naam Indicator Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit

Eenheid Kg/inwoner %

Bron CBS RWS

Peiljaar < 25.000 Bergeijk 2022 113 44 2021 24,2% 25,0%

60

61

Portefeuillehouders

Taakveld 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

Wethouder M. Kuijken Wethouder S. Luijten

Wat wilden we bereiken en wat hebben we hiervoor gedaan Wat heeft het gekost?

Verbonden partijen

Gemeentelijk beleid Beleidsindicatoren

62

Taakveld 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat wilden we bereiken en wat hebben we hiervoor gedaan? •

Voorzien in de woonbehoefte van specifieke doelgroepen sociale huurders, starters, senioren, zorgbehoevenden en arbeidsmigranten door realisatie van voldoende woningen.

Ontwikkelstrategie De Kempen Met name door de groei van ASML is er sprake van een schaalsprong. In de periode tot 2040 moet rekening worden gehouden met een forse groei van de regio. Daarbij gaat het om wonen, werken en mobiliteit, maar moet ook worden gekeken naar alle aspecten van brede welvaart. Om hier richting aan te kunnen geven is in 2023 door de vier (4) Kempengemeenten een bestuursopdracht gegeven om een ontwikkelstrategie op te stellen waarin wordt aangegeven hoe in de Kempen om te gaan met de schaalsprong. De ontwikkelstrategie krijgt in 2024 een vervolg. Zie ook onder taakveld 1. Actualisatie Kempische visie op wonen 2019-2023 en Kempische woonzorgvisie In 2023 is gestart met de actualisatie van de Kempische Woonvisie. Hiervoor is met stakeholders en raden van de vier (4) Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en Reusel-De Mierden overleg gevoerd en input opgehaald. In 2023 is ook een Kempische Woonzorgvisie vastgesteld. Deze is tot stand gekomen door inbreng van een groot aantal lokale partners uit het zorgdomein. In 2023 is ook gestart met het opstellen van een uitvoeringsprogramma. De verwachting is dat de nieuwe woonvisie (waar de nieuwe woonzorgvisie ook onderdeel van is) eind 2024 zal worden vastgesteld.

Lokaal volkshuisvestingsprogramma In 2023 is verder uitvoering gegeven aan de Kempische visie op wonen 2019-2023 en aan het in 2020 vastgestelde lokaal volkshuisvestingsprogramma. Hierbij is een aantal maatregelen opgesteld om de lokale woningbouwopgave de komende jaren te kunnen blijven stimuleren: • Bijdrage/ korting grondprijs voor realisatie sociale huurwoningen; • Mogelijk maken van preventieve mantelzorgwoningen; • Bij nieuwbouw streven naar 30% sociale huur (was 20% sociale huur); • Mogelijkheden om bestaande woningvoorraad beter te benutten; • Mogelijkheid bouwen woning(en) op eigen grond; • Vereveningsfonds instellen voor sociale woningbouw; • Realisatie nieuwe woningbouwlocaties (in combinatie met actieve grondpolitiek gemeente). Zo is bijvoorbeeld bij nieuwe woningbouwprojecten nadrukkelijk ingestoken op de realisatie van 30% sociale huur. Er zijn ook in de verschillende kernen nieuwe woningbouwlocaties in ontwikkeling genomen. Daarnaast is in de Bergeijkse Omgevingsvisie een ambitie opgenomen voor de realisatie van 1000 woningen de komende tien (10) jaar.

Woningbouwproductie, bouwen voor doelgroepen Het afgelopen jaar zijn de woningprijzen verder gestegen en is er nog steeds een aanhoudende vraag naar woningen. Dit geldt vooral voor de woningmarkt in de stedelijke gebieden maar ook nadrukkelijk in de landelijke gebieden worden woningen nog steeds snel verkocht. Volgens onze eigen planning zouden er in 2023 ca. 100 woningen gerealiseerd moeten worden, waarbij aangetekend wordt dat de marktsituatie (verkoop, wanneer wordt er gestart met de bouw, bouwtijd) en het doorlopen van planologische procedures altijd sterk bepalende factoren zijn. In 2023 zijn er 117 nieuwe woningen gereed gemeld. Na aftrek van het aantal gesloopte/ onttrokken woningen en verrekening met overige toevoegingen komt de woningvoorraad hiermee op 8.343 woningen per 31 december 2023.

63

2023 Beginvoorraad

Bergeijk (incl. 't Loo) Luyksgestel Riethoven Weebosch 4.551 1.363 1.036 389

Toevoegingen nieuwbouw

96

8

5

Westerhoven Totaal 886 8.225

4

4

15

Toevoegingen overig Onttrekkingen sloop

-8

-6

Onttrekkingen overig Eindvoorraad

117

4.647

1.371

1.041

393

890 8.343

Tabel: ontwik k eling woningvoorraad 2023

Van de toevoegde 117 nieuwe woningen zijn 71 woningen bestemd voor de doelgroepen starters, senioren en zorgbehoevenden. Het resterende deel betreft vrije sectorwoningen. De resterende woningen betreffen koopwoningen in de vrije sector (middelduur en duur). De realisatie van deze woningen bewerkstelligt ook doorstroming in de gehele keten. Vrije Sector (middel) huur

Kern Woningen Bergeijk (incl. 't Loo) 96 26 Luyksgestel 8 3 Riethoven 5 2 Weebosch 4 4 Westerhoven 4 4 Totaal 117 39 Tabel: realisatie woningen doelgroepen per k ern 2023

Starters koop

Starters huur

Senioren koop

Senioren huur

(Mantel) zorg

RvR

1 0 0 0 0 1

11 3 0 0 0 14

42 0 0 0 0 42

10 0 0 0 0 10

3 0 1 0 0 4

3 2 2 0 0 7

Met 61% realisatie van woningen voor de doelgroepen wordt aan het streefcijfer van 60% uit het lokaal volkshuisvestingsprogramma. Doelgroepen Vrije sector Starters (koop) Senioren (huur/ koop) Sociale huur (Mantel)zorg Totaal Aandeel (sociale) huur Aandeel doelgroepen (starters, senioren, sociale huur, zorg)

Aantal 46 1 52 14 4 117

% 39% 1% 44% 12% 3% 100% 12% 61%

Tabel: huisvesting doelgroepen 2023

In 2023 is de taakstelling huisvesting statushouders fors gestegen ten aanzien van voorgaande jaren. Deze ontwikkeling in combinatie met het lage aantal vrijkomende passende sociale huurwoningen heeft er voor gezorgd dat de taakstelling voor 2023 niet volledig is gerealiseerd. Eind 2023 was er een achterstand van 25 personen. De provincie heeft, als toezichthouder, de gemeente gevraagd om in 2024 een plan van aanpak op te stellen hoe deze achterstand zal worden ingelopen.

64

Jaar

Taakstelling Saldo 1-1

Realisatie

Saldo 31-12 -2

2014

17

0

15

2015

31

2

34

1

2016

47

-1

44

-2

2017

25

2

27

0

2018

26

0

18

-8

2019

14

8

22

0

2020

13

0

14

1

2021

27

1

28

2

2022

26

2

27

3

2023

42

3

14

-25

Tabel: taak stelling en realisatie huisvesting statushouders

Huisvesting arbeidsmigranten We stelden in 2023 een nadere toelichting op de Richtlijnen Huisvesting arbeidsmigranten 2019 vast. In 2023 zijn enkele procedures in gestart en doorlopen, welke in 2024 een vervolg krijgen. Bestemmingsplannen In 2023 zijn 27 bestemmingsplannen vastgesteld. Een aantal daarvan heeft betrekking op grotere woningbouwontwikkelingen; Hooge Berkt II, Kleine Kept en Loo’se tuinen fase 2. Het plan Ekkerweg 2/Beeken 3 is een combinatie van woningbouw en de sanering van twee (2) agrarische bedrijfslocaties. Daarnaast zijn er dertien (13) Ruimte voor Ruimte woningen (inclusief plan Ekkerweg) mogelijk gemaakt en zitten er 23 woningen in kleinere plannen. Het plan Gastenhuis Terlo ziet op de realisatie van 22 wooneenheden voor de huisvesting van mensen met dementie. Vier (4) plannen hebben betrekking op bedrijfsontwikkelingen. Tenslotte is het bestemmingsplan voor het laatste deel van het fietspad Broekhovenseweg vastgesteld. Woningbouw ln 2023 waren diverse woningbouwinitiatieven in uitvoering of voorbereiding. Met onderstaande projecten worden in totaliteit circa 600 extra woningen gerealiseerd. Hof Noord (Hof) De bouw van het complex voor 30 sociale huurwoningen en een supermarkt is in 2023 voortgezet. Datzelfde geldt voor de inrichting van het openbaar gebied. Oplevering wordt verwacht in 2024.

Woningbouw Hooge Berkt fase II (Hof) Het bestemmingsplan voor de bouw van 220 woningen is vastgesteld in april 2023. Omdat er geen beroep tegen dit plan is ingediend, is het plan kort na de zomer onherroepelijk geworden. De ontwikkelaar is gestart met (de voorbereiding van) het bouwrijp maken en ook de verkoop is gestart. Achter de Sleutel (Riethoven) Dit plan voor 44 woningen is na de uitspraak van de Raad van State in oktober 2023 onherroepelijk geworden. De ontwikkelaar is gestart met het bouwrijpmaken en het verkoopproces. Dit plan krijgt in 2024 een vervolg. Kleine Kept (Hof) Het bestemmingsplan voor de bouw van 40 woningen, waaronder veertien (14) sociale huurwoningen voor autistische jongeren, is eind 2023 vastgesteld. Afhankelijk van de vraag of er beroep wordt ingesteld, kan ontwikkelaar starten met de realisatie van het plan. Terlo (Loo) Het ontwerpbestemmingsplan ‘Loo’se tuinen fase 2’ voor de bouw van dertien (13) woningen is vastgesteld. Er is beroep tegen dit plan ingediend. De Raad van State heeft het bestemmingsplan recent geschorst. Dat betekent dat nu eerst de uitspraak in de bodemprocedure moet worden afgewacht. 65

In het noordelijk deel van Terlo zijn veertien (14) vrije kavels aangeboden waarvan er inmiddels 10 zijn verkocht. In ditzelfde plan heeft ook de verkoop van grond t.b.v. de bouw van negen (9) microwoningen plaatsgevonden. In dit deelgebied is ook het Gastenhuis gelegen waarvoor het bestemmingsplan in 2023 is vastgesteld. Bernardusschool (Loo) De zes (6) sociale huurwoningen in dit plan zijn gereed. Een vrije kavel is in 2023 verkocht. Tenslotte is de kavel voor de bouw van zes (6) microwoningen verkocht. Tiliaans (Luyksgestel) Ook deze locatie bevat een kavel voor de bouw van vier (4) microwoningen welke in 2023 is verkocht. Daarnaast is de vergunning voor de bouw van 8 woningen na een lange juridische procedure afgerond. Meerendreef (Luyksgestel) Het ontwerp van dit bestemmingsplan voor 20 woningen, waarvan zes (6) sociale huurwoningen, heeft ter inzage gelegen. Er is een aantal zienswijzen tegen het plan ingediend. Het plan zal in 2024 een vervolg krijgen. Dorpsplein 1 (Riethoven) Het ontwerp van dit plan voor elf (11) (senioren-)appartementen heeft ter inzage gelegen. Er is een aantal zienswijzen tegen het plan ingediend. Het plan zal in 2024 een vervolg krijgen. Looburgh (Loo) Dit plan voorziet in de bouw van 44 woningen. Het voorontwerp en vervolgens het ontwerpbestemmingsplan zijn ter inzage gelegd. Er is een aantal zienswijzen tegen het plan ingediend.

Het plan zal in 2024 een vervolg krijgen. Stökskesweg -Beisterveldenweg (Hof) Dit plan voorziet in de sloop van een voormalig bedrijfsgebouw en de realisatie van elf (11) woningen. Het ontwerp is in 2023 ter inzage gelegd. Er is een aantal zienswijzen tegen het plan ingediend. Het plan zal in 2024 een vervolg krijgen. Westerhoven Noord (Westerhoven) Dit plan voorziet in de bouw van maximaal 70 woningen aan de noordzijde van Westerhoven en omvat een deel van het sportpark. In dat kader zal het voetbalveld, dat komt te vervallen, worden verplaatst. Het voorontwerp en vervolgens het ontwerpbestemmingsplan zijn ter inzage gelegd. Er is een aantal zienswijzen tegen het plan ingediend. Het plan zal in 2024 een vervolg krijgen. Kapelledries III (Weebosch) In 2023 is de wensen en bedenkingenprocedure doorlopen om de gronden voor deze ontwikkeling aan te kunnen kopen. Het plan bevat 60 woningen. De planprocedure is gestart en het voorontwerp en vervolgens het ontwerpbestemmingsplan zijn ter inzage gelegd. Er is een aantal zienswijzen tegen het plan ingediend. Het plan zal in 2024 een vervolg krijgen. De hierboven genoemde plannen zijn al (ver-)gevorderd in de procedure. Daarnaast vinden voor verschillende locaties overleggen en onderzoeken plaats om de mogelijkheden voor woningbouw te verkennen.

Prestatieafspraken woningbouwcorporaties In 2023 zijn evenals voorgaande jaren met de woningcorporaties Woningbelang en WSZ (De Zaligheden) en hun huurdersverenigingen prestatieafspraken overeen gekomen voor het jaar 2024. In deze afspraken zijn onder andere zaken als huisvesting van statushouders en nieuwe woningbouwinitiatieven voor sociale huurwoningen opgenomen. Het volkshuisvestelijk beleid dat is vastgelegd in de woonvisie vormt de basis van de prestatieafspraken. Conform de Woningwet 2015 worden bij de totstandkoming van de prestatieafspraken ook de huurders betrokken die als derde partij mede de prestatieafspraken ondertekenen. Met Wooninc. zijn geen prestatieafspraken afgesloten. Wooninc. heeft momenteel in de 66

gemeente zorgvastgoed in bezit en heeft in tegenstelling tot de andere corporaties geen investeringsplannen in bijvoorbeeld nieuwbouw. •

Een goede ruimtelijke kwaliteit binnen de kernen en in het buitengebied

GGA-gebieden De provincie heeft voor een aantal gebieden gekozen voor de zogenaamde Gebiedsgerichte Aanpak (GGA). Deze aanpak richt zich op natuur- water en klimaatdoelen, waarbij de combinatie wordt gezocht met een toekomstbestendige landbouw en andere ruimtelijke ontwikkelingen. Bergeijk ligt in twee (2) gebieden waarvoor de provincie een dergelijke GGA-aanpak heeft aangewezen: De Grenscorridor en Kempenland West. Naast provincie en gemeenten zijn in dit overleg terreinbeheerders, de ZLTO en de Vlaamse overheid en gemeente Lommel vertegenwoordigd. Het Waterschap is trekker van beide gebieden. GGA Grenscorridor Voor de GGA Grenscorridor is in 2023 gewerkt aan een intentieverklaring tussen alle deelnemende partijen. In december is over het concept daarvan overeenstemming bereikt. Formele besluitvorming hierover staat voor 2024 gepland. Naast deze formele stap, wordt ook gewerkt aan uitvoering waarbij met name de in 2023 ingerichte grondtafel van groot belang is. Voorwaarde voor realisatie van alle doelen is immers dat “de grond op de goede plek komt te liggen”. GGA Kempenland West Voor de GGA Kempenland West is in 2023 gewerkt aan het koersdocument. Het koersdocument beschrijft onder andere de opgaven, kansen en knelpunten in het gebied. In de gemeente Bergeijk zijn de deelprojecten Bovenlopen Beerze en De Levende Run opgestart.

In het deelproject de Bovenlopen Beerze is onder andere een pilot opgestart voor het vasthouden van water. Bij De Levende Run wordt gewerkt aan het concreet krijgen van de opgave die voor ligt. Herziening bestemmingsplan Buitengebied Om beter voorbereid te zijn op de overgang naar de Omgevingswet wordt het bestemmingsplan Buitengebied herzien om nog een aantal wijzigingen door te voeren, waaronder het beleid voor vrijkomende voormalig agrarische bedrijfsbebouwing. Het ontwerpbestemmingsplan 3e herziening Buitengebied Bergeijk is in 2023 ter inzage gelegd, zodat het bestemmingsplan onder de Wet ruimtelijke ordening kan worden afgerond. Naast het ontwerpbestemmingsplan zijn in het buitengebied op een aantal ontwikkellocaties bestemmingsplannen vastgesteld. Invoering Omgevingswet Na herhaaldelijk uitstel is in 2023 de definitieve invoeringsdatum voor de Omgevingswet bepaald op 1 januari 2024. Via samenwerking in de regio en met de Kempengemeenten hebben we geprobeerd ons de nieuwe instrumenten eigen te maken. Met name de tweede helft van 2023 hebben we ons bezig gehouden met de voorbereiding op de nieuwe wet. Dit neemt niet weg dat we verwachten dat zeker de eerste jaren de nieuwe wet zal leiden tot onzekerheden en vertraging. Belangrijke instrumenten in de wet zijn de Omgevingsvisie, de omgevingsplannen en de omgevingsvergunning.

In 2022 is de Bergeijkse Omgevingsvisie vastgesteld. De omgevingsplannen voor onze gemeente zullen in eerste instantie de komende jaren nog bestaan uit de geldende bestemmingsplannen die sowieso tot 2032 hun geldigheid houden als tijdelijk omgevingsplan. Op dit moment zijn we nog niet in staat om omgevingsplannen te maken en zullen we daarom, voor ontwikkelingen die niet passen in het tijdelijk omgevingsplan, vooral werken met een omgevingsvergunning middels de zogenaamde Buitenplanse Omgevingsplan Activiteit (verder: ‘BOPA’) en indien nodig door het tijdelijke omgevingsplan aan te passen via de zogenaamde TAM-IMRO-regeling. In het kader van de nieuwe wet is in 2023 de Legesverordening 2024 aangepast, is de Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit ingesteld en is er een spreekuur ingericht om onze inwoners te kunnen helpen bij vragen over de fysieke leefomgeving. Systemen zijn ingericht, standaarddocumenten zijn opgesteld en de gemeentelijke website is aangepast. 67

Eerder zijn, in 2022, besluiten genomen over het adviesrecht van de gemeenteraad en delegatie van besluitvorming aan het college. Met betrekking tot het adviesrecht zijn werkafspraken gemaakt met de griffie over het proces. Als gevolg van de invoeringsdatum is er eind van het jaar een piek in aanvragen ontstaan. Veel initiatiefnemers willen dat hun project nog (onder de zekerheid van) de oude wetgeving wordt uitgevoerd. Zo zijn er in december nog 21 ontwerpbestemmingsplannen in procedure gebracht en zijn er 74 aanvragen voor een omgevingsvergunning in gediend. Wat heeft het gekost? Taakveld 8. VHROSV Bedragen in € 1.000 Lasten Baten Saldo taakveld excl mutaties reserves Mutaties reserves storting Mutaties reserves onttrekking Saldo taakveld

Rekening 2022 5.254 5.073 -181 1.653 246 -1.588

Begroting 2023 Primitief 5.728 5.087 -641 108 38 -711

Begroting 2023 na wijziging 5.220 4.796 -425 300 253 -472

Werkelijk 2023 2.842 3.008 166 680 1.295 782

Toelichting baten Omgevingsvergunningen (baten € 322.000 V) Met de invoering van de omgevingswet op 1 januari 2024 hebben veel inwoners, bedrijven en ontwikkelaars besloten om de geplande aanvraag omgevingsvergunning toch nog in 2023 in te dienen. Dit was al wel verwacht. Gedurende het jaar zijn de te verwachte inkomsten van de leges daarom al een aantal keer positief bijgesteld. In het laatste kwartaal van het jaar zijn er toch nog extra omgevingsvergunningen aangevraagd en vervolgens door ons verleend, veel meer nog dan vooraf ingeschat. Ook betroffen het hier enkele omvangrijke aanvragen. Hierdoor is een voordeel ontstaan van € 322.000 aan legesinkomsten. Anterieure overeenkomsten (baten € 415.000 V) Op de post Anterieure overeenkomsten is ruim € 400.000 meer ontvangen dan begroot. In deze overeenkomsten worden onder andere de ambtelijke kosten en de eventuele bijdragen aan het Vereveningsfonds en de Reserve Ruimtelijke Ontwikkeling in rekening gebracht. Zoals hierboven aangegeven is er in 2023 een groot aantal plannen in procedure gebracht. Voor al die plannen zijn, met uitzondering van de gemeentelijke grondexploitaties, anterieure overeenkomsten afgesloten. Daarnaast is er ook een aantal grotere plannen in procedure, zoals bijvoorbeeld Hooge Berkt II of Looburgh, waardoor ook de plankosten hoger zijn.

Voor een deel van deze plannen is een bijdrage aan het Vereveningsfonds gedaan, dit voor een bedrag van € 77.000. Grondexploitaties (baten € 2.517.000 N, lasten € 2.391.000 N) Vanwege het later passeren van een aantal gronden voor de GREX Terlo, zijn hier minder inkomsten gerealiseerd, en wordt er binnen de GREX minder afgewikkeld. Voor een verdere toelichting op de grondexploitaties verwijzen naar de paragraaf Grondbeleid. Verbonden partijen • •

Metropool Regio Eindhoven (werkprogramma transitie landelijk gebied) Omgevingsdienst Zuidoost Brabant

Gemeentelijk beleid • • •

Structuurvisie “Bergeijk, leven en beleven; tussen bossen, beken en boerenland” (2010) Dorpenontwikkelingsplannen (incl. Woonvisie) (2006) plus opleggers 2009 Nota grondbeleid 2018 68

• • • • • • • • • •

Omgevingsbeleidsplan onderdeel bouwen 2015-2018 Meerjaren Handhavingprogramma 2017-2020 Welstandsnota Gemeente Bergeijk 2016-2019 Woonvisie 2013-2021, incl. oplegnotitie woonvisie 2016 Plan van aanpak aandachtslocaties (2016) Uitleg begrip maatschappelijk belang (2017) Handreiking Veehouderij en Gezondheid 2.0 (2018) Richtlijnen huisvesting arbeidsmigranten Bergeijk 2019 Kempische visie op wonen 2019-2023 Lokaal volkshuisvestingsprogramma

Beleidsindicatoren Naam Indicator Gemiddelde WOZ waarde Nieuw gebouwde woningen Demografische druk Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Eenheid Duizend euro Aantal per 1.000 woningen %

Bron CBS Basisregistratie adressen en gebouwen CBS

In Euro’s

COELO

2023

897

677

In Euro’s

COELO

2023

985

816

Peiljaar < 25.000 Bergeijk 2023 394 432 2022 8,9 8,9 2023 81,1% 76,0%

69

Paragrafen

70

1.2 Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen Wettelijk kader Op grond van het besluit Begroting en verantwoording provincies en gemeenten moeten in de paragraaf Lokale heffingen in ieder geval de volgende onderdelen worden vermeld: Onderdeel De geraamde inkomsten; Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; Een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, inclusief onderbouwing berekening maximaal kostendekkende tarieven Een aanduiding van de lokale lastendruk Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid

Op grond van art. 10, letter a BBV art. 10, letter b BBV art. 10, letter c BBV art. 10, letter d BBV art. 10, letter e BBV

Wat hebben we bereikt? De gemeente wil het voorzieningenniveau op peil houden en de ambities die zijn opgenomen uitvoeren. In 2023 zijn daarom de belastingen met 3,17% verhoogd met uitzondering van de onroerende zaakbelasting. Deze is middels een amendement op de programmabegroting 2023-2026 op het niveau van 2022 gebleven. Voor de rechten (rioolheffing en reinigingsrecht) is uitgegaan van 100% kostendekking. Voor de rioolheffing zijn daarvoor de uitgangspunten, zoals vastgesteld in het Verbreed gemeentelijk rioleringsplan (verder: ‘VGRP’), gehanteerd. Een kostendekkendheid van 100% in de legesverordening is toegestaan. Binnen Titel 1 Algemene dienstverlening, waarin bijvoorbeeld paspoorten en rijbewijzen zijn opgenomen, zijn de belangrijkste leges door het Rijk gemaximeerd. Algemeen De paragraaf Lokale heffingen heeft betrekking op de in de gemeente geheven belastingen en heffingen (retributies, rechten en leges). Er wordt ingegaan op de belastingsoort, het beleid, de tarieven, de berekening omtrent kostendekkende tarieven, de geraamde inkomsten en ontwikkelingen. De paragraaf wordt afgesloten met een overzicht van de lokale belastingdruk. De vermelde tarieven zijn voorlopige tarieven. De definitieve tarieven zijn vastgesteld in de raadsvergadering van 22 december 2022.

Ontwikkelingen Bij de totstandkoming van de begroting 2023 was de verwachting dat de Omgevingswet in werking zou treden per 1 januari 2023. Dit is uiteindelijk 1 januari 2024 geworden, waardoor de inwerkingtreding geen effect heeft gehad op de legestabel in het jaar 2023. Wel is een toename geweest in het aantal vergunningsaanvragen eind 2023. Deze zullen conform de oude legesverordening in rekening gebracht worden. Opbrengsten In onderstaande tabel wordt een overzicht van de opbrengsten aan lokale heffingen weergegeven. Hierna volgt de toelichting per belasting- en heffingssoort.

71

Bedragen x € 1.000 a. Onroerende zaakbelastingen b. Toeristenbelastingen c. Forensenbelasting 1. Totaal algemene dekkingsmiddelen

Realisatie 2022 3.943 853 7 4.803

Begroot Begroot 2023 2023 na wijziging 3.937 3.972 964 1.344 6 6 4.907 5.322

Realisatie 2023 3.963 1.376 6 5.345

d. Reinigingsrechten (afvalstoffenheffing) e. Rioolheffing f. Rioolaansluitrechten g. Leges: Algemene dienstverlening g. Leges: Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning g. Leges: Europese dienstenrichtlijn h. Lijkbezorgingsrechten i. Reclamebelasting centrummanagement i. Reclamebelasting j. Overige bestemmingsheffingen 2. Totaal bestemmingsheffingen

1.464 1.871 42 540 773 9 18 27 1 29 4.773

1.528 1.984 23 521 583 3 14 30 1 29 4.716

1.548 1.997 23 541 758 3 14 31 1 29 4.944

1.505 1.918 25 537 1.079 8 17 28 0 29 5.145

3. Totale opbrengst lokale heffingen

9.576

9.623

10.266

10.490

Algemene dekkingsmiddelen a. Onroerende zaakbelastingen De onroerende zaakbelastingen worden geheven bij eigenaren van woningen en eigenaren en gebruikers van niet-woningen. De heffingsgrondslag is de vastgestelde economische waarde naar de peildatum 1 januari 2022 conform de Wet waardering onroerende zaken. In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 3.963.000 (2022: € 3.943.000). b. Toeristenbelasting (Kurtax) De Kurtax is een gemeentelijke belasting en wordt geheven van eigenaren van recreatieve accommodaties waar overnacht kan worden. De heffingsgrondslag bedraagt een vast percentage van de omzetten (Kurtax) en bedraagt 3,11%. In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 1.376.000 (2022: € 852.000). c. Forensenbelasting Onder de naam forensenbelasting wordt een directe belasting geheven van de natuurlijke personen, die, zonder in de gemeente hun hoofdverblijf te hebben, meer dan 90 dagen van het belastingjaar voor zichzelf of hun gezin over een gemeubileerde woning beschikken. In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 6.488 (2022: € 7.373). Bestemmingsheffingen Algemeen Bij de bestemmingsheffingen met de grootste omvang zijn overzichten opgesteld waardoor de kostendekkendheid van de betreffende heffing duidelijk wordt. In de overzichten zijn eerst de directe lasten en baten opgenomen.

In de Financiële verordening is de systematiek van toerekening van de overheadkosten vastgesteld. De totale overheadkosten worden gedeeld door het aantal productieve uren dat aan de taakvelden wordt besteed. Vervolgens wordt het aantal productieve uren dat betrekking heeft op de kostendekkende tarieven vermenigvuldigd met dit bedrag. De btw is berekend over de budgetten waarop een btw-component van toepassing is. De totale lasten zijn vervolgens afgezet tegen de opbrengsten die we genereren uit de heffing.

72

d. Afvalstoffenheffing Uit de realisatie cijfers blijkt dat voor 2023 een kostendekkenheid van 91% is gerealiseerd. Dit verklaren we op hoofdlijnen als volgt: •

De prijs van het oud papier is in september 2022 flink gedaald. Deze gedaalde prijs heeft zich in 2023 doorgezet. De opbrengst van oud papier is met 50% gedaald ten opzichte van de verwachting halverwege 2022 (€87.000). Oorzaken hiervoor zijn de hoge energie en grondstoffen prijzen in Europa. De groei stagneerde en er was een afname in de vraag op de wereldmarkt.

•

Circa €14.000 aan minder opbrengsten wordt veroorzaakt door minder aangeboden containers. Voor het overige (ca. €30.000) betreft het minder opbrengsten uit aangeboden afvalstromen bij de milieustraat.

•

De inzet van het mobiel scheidingsstation laat langer op zich wachten dan verwacht. Hierdoor zijn de lasten €35.000 minder. In het najaar 2023 zijn we met Remondis overeengekomen dat zij een elektrisch voertuig gaan aanschaffen die vanaf de tweede helft van 2024 ingezet gaat worden als mobiel scheidingsstation in alle kernen van de Kempen.

Aantal ledigingen Rest GFT

Lasten afval Baten afval (excl. Afvalstoffenheffing) Overhead Btw Totaal lasten Baten afvalstoffenheffing Dekkingspercentage

2020 40.886 60.900

2021 38.619 60.045

2022 37.559 58.773

2023 38.116 57.774

Realisatie 2022 Begroot 2023 Begroot na wijziging 2023 Realisatie 2023 Verschil -1.728 -1.499 -1.577 -1.540 37 344 310 310 223 -87 -75 -79 -79 -79 0 -250 -275 -275 -260 15 -1.709 -1.543 -1.621 -1.656 -35 1.464 1.528 1.548 1.505 -43 86% 99% 96% 91%

e. Rioolheffing De rioolheffing in de gemeente betreft de rioolafvoerrechten. Deze heffing wordt geheven bij de gebruikers van de panden op basis van het afgenomen drinkwater (met als uitgangspunt: geloosd afvalwater), volgens opgave van Brabant Water over het voorgaande jaar. Uitgangspunt is hierbij: de gebruiker betaalt. Op grond van artikel 228a Gemeentewet wordt de rioolheffing geheven. De baten en lasten in de begroting zijn het uitgangspunt van kostendekkendheid. Het VGRP 2020-2024 is op 19 december 2019 door uw raad vastgesteld. Het VGRP is een beleidsstuk met een visie hoe Bergeijk omgaat met de rioleringszorg in de komende periode. Bij de kostendekkenheidsberekening is als uitgangsput genomen dat de kosten volledig worden gedekt uit de rioolheffing over een periode van 60 jaar. Om de rioleringszorg conform de wettelijke eisen en ambities van de gemeente uit te kunnen blijven voeren, is op basis van het GRP de rioolheffing met 3,0% verhoogd. In 2023 zijn de volgende tarieven geheven: Klasse (waterverbruik)

2022

2023

≤ 100 m³

170,04

175,14

101 – 350 m³

255,00

262,65

≥ 350 m³: opslag per 350 m³

255,00

262,65

In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 1.918.000 (2022: € 1.871.000). De berekening van de kostendekkendheid van de rioolheffing is als volgt tot stand gekomen:

73

Bedragen x € 1.000 Lasten Baten (excl. Rioolheffing) Btw Overhead Mutatie voorziening riolering Totaal lasten Baten rioolheffing Dekkingspercentage

Realisatie 2022 -1.427 42 -224 -193 -69 -1.871 1.871 100%

Begroot 2023 -1.547 23 -260 -200 0 -1.984 1.984 100%

Begroot 2023 na wijziging -1.527 23 -292 -200 0 -1.997 1.997 100%

Realisatie 2023 -1.322 24 -215 -200 -205 -1.918 1.918 100%

Verschil 206 2 77 0 -205 79 -79

f. Rioolaansluitrechten De rioolaansluitrechten hebben betrekking op het aansluiten van woningen en andere gebouwen op het gemeentelijk rioolstelsel en het toerekenen van de kosten van een dergelijke aansluiting. De heffingsgrondslag is opgenomen in de gemeentelijke aansluitverordening, waarin de verhouding tussen de gemeente en de burgers betreffende het aansluiten op het rioolstelsel is geregeld. De tarieven zijn voor het jaar 2023 verhoogd met 3,17%. Voor een aansluiting op een vrij-vervalleiding diende € 2.025 betaald te worden, voor een aansluiting op de drukriolering was dit € 2.768. In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 24.300 (2022: € 41.900). g. Leges Onder de naam ‘leges’ worden verschillende rechten geheven van door het gemeentebestuur verstrekte diensten. Leges vallen onder de bestemmingsheffing (meerdere programma’s). Bij de bepaling van de kostendekkendheid van de leges maken we een onderscheid in de 3 titels uit de legesverordening: • Algemene dienstverlening; • Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunningen; • Europese dienstenrichtlijn. De tarieven zijn met 3,17% verhoogd in 2023. In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 1.624.000 (2022: € 1.322.000).

De berekening van de kostendekkendheid van de leges is als volgt tot stand gekomen: Realisatie 2023 Bedragen x € 1.000 Titel 1, Algemene dienstverlening Titel 2, Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning Titel 3, Europese dienstenrichtlijn Totaal leges

Baten Lasten (excl leges) 230 0 404 3 636

0 0 0

Btw 0

Overhead 330

0 0 0

581 4 915

Baten Dekkingsleges percentage 531 95% 1.085 8 1.624

110% 125% 105%

Algemene dienstverlening Dit betreft vooral het verstrekken van rijbewijzen en reisdocumenten, maar ook tal van in omvang kleinere producten die de gemeente verstrekt zoals uittreksels, afschriften. Ook vallen huwelijksvoltrekkingen vanuit de burgerlijke stand onder deze dienstverlening. Ook het verlenen van reisdocumenten aan niet-ingezeten valt onder deze dienstverlening. De gemeente Bergeijk geeft samen met 11 andere gemeenten in Nederland deze documenten af. Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunningen De opbrengsten uit de omgevingsvergunningen schommelen per jaar. Op de omvang van de opbrengsten hebben we maar beperkt invloed. Hier zijn we afhankelijk van de economische situatie. Wordt er veel gebouwd, dan nemen de opbrengsten toe en omgekeerd. Europese dienstenrichtlijn Hieronder vallen met name leges in verband met horeca-activiteiten en evenementen. 74

h. Lijkbezorgingsrechten De gemeente Bergeijk beheert de algemene begraafplaats Kapelakker in Luyksgestel. Rechten worden geheven voor het gebruik van deze begraafplaats. De begraafplaats is ook ingericht voor het bewaren van crematie-as (urnenmuur) en uitstrooien van crematie-as. In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 17.000 (2022: € 18.000). i. Reclamebelasting Op verzoek van de initiatiefgroep Centrummanagement is met ingang van 2014 reclamebelasting ingevoerd. Deze belasting wordt geheven bij ondernemers in een vastgesteld gebied. De hoogte van de belasting is afhankelijk van de WOZ-waarde van het pand. De inkomsten worden volledig doorbetaald aan de Stichting Centrummanagement. In 2023 is een opbrengst gerealiseerd van € 28.000 (2022: € 27.000). j. Overige bestemmingsheffingen De overige bestemmingsheffingen bestaan uit de vergoedingen voor staangelden op de woonwagenlocaties en de opbrengsten uit de overeenkomst voor de organisatie van de kermissen. Kwijtscheldingsbeleid In de raadsvergadering van 1 juni 2023 is de Verordening Kwijtschelding Gemeentelijke Belastingen Bergeijk 2023 vastgesteld. De gemeente kent mogelijkheden voor het verlenen van kwijtschelding van de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Dit geldt voor burgers en voor privébelastingen van ondernemers indien er sprake is van recht op een Bbz-uitkering.

Verzoeken die voor 1 juni 2023 zijn ingediend, zijn afgehandeld conform het kwijtscheldingsbeleid gemeentelijke belastingen en heffingen 2019 – 2022. In 2023 is aan 83 burgers kwijtschelding verleend, van 5 burgers loopt nog een aanvraag. In totaal is voor € 20.000 aan gemeentelijke belastingen kwijtgescholden. Belastingdruk Voor de berekening van de belastingdruk gaan we uit van een gemiddelde WOZ-waarde in Bergeijk. Voor de rioolheffing gaan we uit van een gemiddeld waterverbruik tussen de 100 en 350 m³. Bij de afvalstoffenheffing hanteren we een gemiddeld aanbod aan containers. De grijze container wordt gemiddeld ca. 5 keer per jaar aangeboden, de groene container 7 keer. Dit resulteert in onderstaand overzicht: Begroot na Realisatie Begroot wijziging Begroot 2022 2023 2023 2023 Realisatie (Gemeente) (Gemeente) (Gemeente) (COELO) 2023 Onroerende zaak belasting 314 324 324 351 324 Rioolheffing 255 263 263 263 263 Afvalstoffenheffing 174 174 174 202 174 Totale woonlasten 743 761 761 816 761 Woonlasten landelijk gemiddelde 904 904 904 960 904 Woonlasten tov landelijk gemiddelde 82% 84% 84% 85% 84%

75

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het gemeentelijk weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is financiële tegenvallers op te vangen. Om dit te kunnen moet er een zekere mate van vrije ruimte zijn binnen de begroting en/of de vermogenspositie. Deze vrije ruimte heet ook wel de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet geraamde kosten (onverwachte, onvoorziene omstandigheden) te dekken. Dit met inachtneming dat het niet ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Risico’s worden in dit verband gedefinieerd als gebeurtenissen die de doelrealisatie van de gemeente Bergeijk negatief kunnen beïnvloeden, waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële omvang zijn in relatie tot de financiële positie van de gemeente. Wettelijk kader Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten moet in de paragraaf financiering in ieder geval het volgende onderdeel worden vermeld: Onderdeel De paragraaf bevat tenminste: • Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; • Een inventarisatie van de risico’s; • Het beleid over de weerstandscapaciteit en de risico’s • Verplicht opnemen van een aantal kengetallen • Beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie

Op grond van art. 11 BBV

Beleid • Nota reserves en voorzieningen gemeente Bergeijk (2023) Wat wilden we bereiken? De financiële positie is (ook op lange termijn) zodanig solide dat de gemeente zonder financiële problemen en zonder aanpassingen in het huidige beleid kan inspelen op externe ontwikkelingen. De omvang van de weerstandscapaciteit is toereikend voor het opvangen van financiële tegenvallers met structurele en incidentele gevolgen. De ratio weerstandscapaciteit (verhouding tussen beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit) bedraagt minimaal 1,4. Risico inventarisatie Van de risico’s wordt een inschatting gemaakt van de waarschijnlijkheid dat een risico zich voordoet en wat de mogelijke schadeomvang kan zijn. Daarvoor worden de volgende 2 vragen gesteld: Wat is de financiële impact? En wat is de kans dat de gebeurtenis zich voordoet? De kans dat de gebeurtenis zich voordoet aan de hand van de volgende score: Kans score • Zeer gering • Gering • Waarschijnlijk • Hoog

5% 25% 50% 75%

De risicoscore is de vermenigvuldiging van het ingeschatte financiële effect, vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet. Indien een risico zich zeker voor zou doen wordt dit in de begroting opgenomen, vanwege de stelregel dat de begroting realistisch opgesteld moet worden. Alleen risico’s met een gekwantificeerd bedrag van > € 25.000 (ongeveer 0,05% van de totale begroting) worden in de risicomatrix 76

opgenomen. Nadat de risico’s zijn gekwantificeerd kan de benodigde weerstandscapaciteit worden berekend. Bedragen x € 1.000

Taakveld risico 0. Taakveld Bestuur en ondersteuning

Af te dekken Begroting Jaarrekening met: 2023 2023

Omschrijving risico

Kans

Algemene uitkering: effect wijzigingen

Waarschijnlijk

AR

263

500

Programmakosten jeugdhulp

Waarschijnlijk

AR

150

150

Sanering bodemverontreiniging

Hoog

AR

50

50

AR AR grex

50 1.751

50 640

6. Taakveld Sociaal domein 7. Taakveld Volksgezondheid en milieu 8. Taakveld VHROSV Nadeelcompensatie actualisering bestemmingsplannen Waarschijnlijk Risico's grondexploitatie Hoog Organisatie/bedrijfsrisico Financieringsfunctie reserve

Waarschijnlijk

AR

65

24

GRSK / GGD / ODZOB / VRBZO / MRE

Waarschijnlijk

AR

81 2.409

131 1.545

Verbonden partijen Totaal

Algemene uitkering reguliere wijzigingen In de algemene uitkering is reeds een stelpost van € 400.000 opgenomen voor de uitvoeringskosten van Jeugd. Dit is op basis van de uitspraak Commissie van Wijzen. Er bestaat een kans dat een nieuwe kabinet deze middelen toch niet toevoegt aan de algemene uitkering. Daarnaast bestaat een risico dat een nieuw te vormen kabinet bezuinigingen door zal voeren in het Gemeentefonds. Wij schatten het risico hiervan in op 1% van de totale algemene uitkering voor de gemeente Bergeijk. Programmakosten jeugdhulp Het risico schatten we in op € 150.000. De volgende risico's worden onderkend: Wijzigingen als gevolg van de hervormingsagenda Jeugd 2023-2028, kwetsbaarheden kleine gemeenten, ouder problematiek, en een beperkte invloed gemeente CJG. Sanering bodemverontreiniging Een substantieel gedeelte van de openbare ruimte is verontreinigd. Dit is vooral gerelateerd aan het, in het verleden, gebruik van zinkassen op wegen (en bermen). Een gedeelte van onze wegen en bermen buiten de kom zijn zinkassenverdacht. Op zinkassenverdachte wegen moet per definitie vooraf onderzoek plaatsvinden en op veel van die wegen en bermen is een zinkassen gerelateerde verontreiniging homogeen of heterogeen aanwezig. Vanaf 2019 is verontreiniging met PFAS ook actueel geworden.

Ook bij de uitvoering van reguliere onderhoudswerkzaamheden is dit een reëel risico geworden, waarvan de extra kosten niet vooraf zijn in te schatten. Nadeelcompensatie actualiseren bestemmingsplannen Inwoners kunnen bij (de actualisatie van) bestemmingsplannen een beroep doen op nadeelcompensatie. Bij particuliere initiatieven is het uitgangspunt dat het risico op nadeelcompensatie middels een overeenkomst bij de betreffende ontwikkelaar wordt gelegd. Voor de gemeentelijke grondexploitaties wordt hiervoor verwezen naar de paragraaf grondbeleid. Grondexploitaties Bij het opstellen van de jaarrekening 2023 is een nieuwe scenariodoorrekening opgesteld van de grondexploitaties. Op basis van deze scenariodoorrekening wordt het saldo van Algemene reserve Grondexploitaties berekend. Deze reserve is bedoeld om eventuele effectuering van negatieve ontwikkelingen in het grondbedrijf op te vangen. Financieringsfunctie Reserves Conform het beleid in de gemeente Bergeijk wordt de bespaarde rente toegevoegd als baat aan de exploitatie. Dit betekent dat niet vrij beschikt kan worden over de reserves. Het gaat daarbij om het deel van de reserves dat als weerstandsvermogen wordt gezien ter dekking van de risico’s. Dit deel zal immers 77

ingezet moeten worden indien risico’s zich daadwerkelijk voordoen. Bij een inschatting dat maximaal 50% van de risico’s zich gelijktijdig werkelijk voordoen en een rekenrente van 4% betekent dit een risico van afgerond € 24.000 in de exploitatie. Deze systematiek is opgenomen in de Nota reserves en voorzieningen 2023. Verbonden partijen De GRSK houdt geen eigen vermogen aan als weerstandscapaciteit. Dit op basis van vastgesteld beleid. Als calamiteiten zich voordoen worden de deelnemende gemeenten aangesproken, volgens de vastgestelde systematiek. De risico's zijn benoemd in de begroting maar niet opnieuw gekwantificeerd in geld. Wij handhaven het eerder gehanteerde uitgangspunt van een risico van € 0,5 miljoen voor de 5 KempenPlusgemeenten (ca € 100.000 per gemeente). Het is aan de deelnemende gemeenten om weerstandscapaciteit aan te houden. De vier grote verbonden partijen (GGD, VRBZO, ODZOB en MRE) hebben in hun jaarrekening 2023 risicoanalyse gemaakt. Deze risicoanalyse is afgezet tegen hun reservepositie. Daaruit resteert een deel niet afgedekte risico's. Indien zich dit voordoet kan dat betekenen dat de gemeente moet bijdragen. Dat deze risico’s zich gaan manifesteren is als “waarschijnlijk” gewogen.

Weerstandscapaciteit Het weerstandsvermogen wordt gevormd door: • Algemene reserve; • Algemene reserve resultaat; • Algemene reserve risico grondexploitaties; • Post onvoorzien. De algemene reserves hebben een incidenteel karakter om tegenvallers op te vangen. De post onvoorzien wordt gezien als structurele capaciteit om onverwacht gebeurtenissen gedurende het jaar op te vangen. De algemene reserve behoedzaamheid grondtransacties, de stille reserves en de beschikbare ruimte in de belastingcapaciteit worden niet meegenomen in de bepaling van de weerstandscapaciteit, conform de nota reserves en voorzieningen (2023). De bestemmingsreserves kunnen eventueel tot de beschikbare weerstandscapaciteit worden gerekend, omdat uw raad de bestemming kan veranderen zonder financieel nadelige gevolgen. Omdat aan de bestemmingsreserves in eerste instantie een specifiek doel is gekoppeld, maken deze in de basis geen deel uit van de weerstandscapaciteit. De gemeente heeft een aantal stille reserves (verschil tussen marktwaarde en boekwaarde) door het bezit van vaste activa zoals pachtgronden, erfpachtgronden en bosgronden. Een benadering van de marktwaarde van de bos- en landbouwgrond is per ultimo 2023: Omschrijving Aantal ha. per ha.

In € per m2 in € Marktwaarde in € Bosgronden 1.443 15.000 1,50 21.645.000 Geliberaliseerde pacht (1 jr) 191 80.000 8,00 15.280.000 Geliberaliseerde pacht ( 6 jr) 71 80.000 8,00 5.680.000 Reguliere pacht 642 80.000 8,00 51.360.000 Erfpacht 359 40.000 4,00 14.360.000 Totaal 2.706 108.325.000 De weerstandscapaciteitsratio drukt de verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit uit. Hoe groot de beschikbare weerstandscapaciteit moet zijn, is afhankelijk van de risico’s die de gemeente loopt. Dit zijn de risico’s welke hierboven benoemd zijn. Dit zijn risico’s die de gemeente niet of slechts deels kan beïnvloeden. Voor de overige risico’s zijn beheersmaatregelen genomen, voorzieningen getroffen of verzekeringen afgesloten. Vastgelegd is dat de beschikbare reserves die betrokken worden bij de bepaling van de weerstandscapaciteit minimaal € 6,0 miljoen moet bedragen. De omvang van de algemene reserves, exclusief de algemene reserve behoedzaamheid grondtransacties, is ultimo 2023 € 22.563.000. Dit leidt tot de volgende weerstandscapaciteitsratio: 78

Weerstandsratio (bedragen x € 1.000) (balansstanden ultimo jaar)

2021

2022

2023

1. Beschikbare weerstandscapaciteit 2. Benodigde weerstandscapactiteit Weerstandsratio

9.262 1.832 5,06

13.429 3.051 4,40

22.563 1.545 14,60

Ontwikkeling van algemene reserves Een aparte positie wordt ingenomen door de Algemene reserve behoedzaamheid grondtransacties. De andere algemene reserves maken allemaal onderdeel uit van de beschikbare weerstandscapaciteit. Vanaf de begroting 2023 zijn de geprognosticeerde opbrengsten gefaseerd afgebouwd. De algemene reserve behoedzaamheid grondtransacties is in het leven geroepen om enkel schommelingen in de opbrengsten uit grondtransacties op te vangen. Daarom wordt deze niet betrokken bij de weerstandscapaciteit. De omvang van deze reserve is gemaximeerd op € 1 miljoen. De overige algemene reserves zijn er voor het opvangen van risico’s. De ondergrens hiervan is bepaald op € 6,0 miljoen. In grafiekvorm geeft dit de meerjarige ontwikkeling algemene reserves in relatie tot de ondergrens van de reserve. Dit per 31-12 van het jaar.

Ontwikkeling algemene reserves 24.000 22.000 20.000 x € 1.000

18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2020 Algemene reserve

2021 Ondergrens

2022

2023

Jaar

79

x € 1.000

Opbouw Algemene reserve 26.000 24.000 22.000 20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0

Algemene reserve behoedzaamheid grondtransacties Rekeningresultaat

Algemene reserve risico grondexploitatie Algemene reserve 2020

2021

2022

2023

Jaar Grafiek opbouw algemene reserves

Ontwikkeling van bestemmingsreserves De bestemmingsreserves bestaan uit dekkingsreserves en overige bestemmingsreserves.

Ontwikkeling bestemmingsreserves 10.000 9.000 8.000 x € 1.000

7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 2020

2021

2022

2023

Jaar Grafiek verloop bestemmingsreserves

80

Ontwikkeling van dekkingsreserves

Ontwikkeling dekkingsreserves 10.000

x € 1.000

9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 2020

2021

2022

2023

Jaar

Grafiek verloop dekkingsreserves

Kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in de verhouding van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft derhalve een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum-norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. Bedragen x € 1.000 Rekening Begroting Rekening Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100% 2022 2023 2023 A Vaste schulden 27.925 41.606 26.266 B Netto Vlottende schulden 7.278 7.074 3.343 C Overlopende passiva 6.124 7.000 8.894 D Financiele vaste activa 0 763 0 E Uitzettingen korter als 1 jaar 13.644 8.000 7.564 F Liquide middelen 381 660 397 G Overlopende Activa 2.524 0 17.111 H saldo van de baten exclusief reserves 62.247 50.674 71.601 Ratio 40% 93% 18% Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of deze allemaal worden terugbetaald, wordt dit kengetal zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden berekend. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager deze percentages, hoe beter.

81

Bedragen x € 1.000 Netto schuldquote gecorrigeerd (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100% A Vaste schulden B Netto Vlottende schulden C Overlopende passiva D Financiele vaste activa, excl deelnemingen en verbonden partijen E Uitzettingen korter als 1 jaar F Liquide middelen G Overlopende Activa H saldo van de baten exclusief reserves Ratio

Rekening 2022 27.925 7.278 6.124 771 13.644 381 2.524 62.247 39%

Begroting 2023 41.606 7.074 7.000 948 8.000 660 0 50.674 91%

Rekening 2023 26.266 3.343 8.894 578 7.564 397 17.111 71.601 18%

Solvabiliteitsratio Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van Bergeijk. Dit cijfer geeft daardoor een soort toekomstvisie weer. Onder het solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. Bedragen x € 1.000 Solvabiliteitsratio (A/B) x 100% A Eigen vermogen B Totaal passiva Ratio

Rekening 2022 28.345 76.362 37%

Begroting 2023 24.801 87.326 28%

Rekening 2023 39.397 83.726 47%

Kengetal grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Bedragen x € 1.000 Grondexploitatie (A+B)/C x 100% A Niet in exploitatie genomen bouwgronden B Bouwgronden in exploitatie C saldo van de baten exclusief reserves Ratio

Rekening 2022 0 7.210 62.247 12%

Begroting 2023 0 4.596 50.674 9%

Rekening 2023 0 5.660 71.601 8%

Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten (exclusief mutaties reserves). Het wordt in een percentage uitgedrukt.

82

Bedragen x € 1.000 Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/(E) x 100% A Structurele lasten (totaal lasten minus incidentele lasten)

Rekening 2022 54.209

Begroting 2023 50.651

Rekening 2023 60.477

B Structurele baten (totaal baten minus incidentele baten)

58.968

50.674

65.876

C Structurele toevoeging reserves

7.881

1.198

428

D Structurele ontrekkingen reserves

4.967

1.494

303

E saldo van de baten exclusief reserves

62.247

50.674

71.601

Ratio

2,96%

0,63%

7,37%

Belastingcapaciteit Dit cijfer geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Wanneer dit percentage laag is, betekent het dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze. Onder de woonlasten wordt verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing (afvalstoffenheffing) voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishoudens vergelijken met het landelijk gemiddelde. Dit wordt uitgedrukt in een percentage.

Onroerende zaak belasting Rioolheffing Afvalstoffenheffing Totale woonlasten Woonlasten landelijk gemiddelde Woonlasten tov landelijk gemiddelde

Begroot na Realisatie Begroot wijziging 2022 2023 2023 (Gemeente) (Gemeente) (Gemeente) 314 324 324 255 263 263 174 174 174 743 761 761 904 904 904 82% 84% 84%

Begroot 2023 Realisatie (COELO) 2023 351 324 263 263 202 174 816 761 960 904 85% 84%

Samenvattend Bedragen x € 1.000 Kengetallen: Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteit Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Rekening 2022 40% 39% 37% 2,96% 12% 92%

Begroting 2023 93% 91% 28% 0,63% 9% 84%

Rekening 2023 18% 18% 47% 7,37% 8% 84%

83

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Wettelijk kader Op grond van het besluit Begroting en verantwoording provincies en gemeenten moeten in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen in ieder geval de volgende onderdelen worden vermeld: Onderdeel

Op grond van

De paragraaf bevat tenminste de volgende kapitaalgoederen: Wegen, riolering, water, groen en gebouwen. Van deze kapitaalgoederen wordt aangegeven: Het beleidskader; De uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties; De vertaling van de financiële consequenties in de begroting en de jaarrekening.

art. 12, lid 1 BBV art. 12, lid 2 BBV

Wat willen we bereiken? In de toekomstvisie van de gemeente Bergeijk zijn diverse uitgangspunten opgenomen die van toepassing zijn op het onderhoud van kapitaalgoederen, namelijk: als overheid ligt er een duidelijke voorbeeldfunctie om te investeren in duurzame ontwikkelingen die aansluiten op het heden, zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. De bouwstenen van het toekomstig leefklimaat zullen daarom herbruikbaar zijn met grondstoffen die gekenmerkt worden door een hoge mate van circulariteit. Het beheer van de kapitaalgoederen binnen de leefomgeving wordt gekenmerkt door een goede afstemming met de huidige behoeften. De inrichting zal veilig en klimaat-robuust zijn. De openbare ruimte zal flexibel inspelen op toekomstig ontwikkelingen zoals het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Dit alles met respect voor het dorpse karakter en haar groene structuurelementen. Het huidige coalitieakkoord geeft ten aanzien van het onderhoud kapitaalgoederen de volgende aanknopingspunten: het voorzieningenniveau blijft minimaal op het huidige peil. Sportaccommodaties, gemeenschapshuizen en scholen blijven in alle kernen bestaan. Zelfwerkzaamheid door verenigingen bij onderhoud en beheer van accommodaties wordt gestimuleerd door middel van TUOB.

De gemeente heeft een voorbeeldfunctie als het gaat om duurzaam werken, afvalverwerking en energiegebruik. Beleid • • • •

BORA III Focus: (Beheer Openbare Ruimte & TUOB-Accommodaties 2019-2023 VGRP: (Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan 2020-2024) GVM: (Gemeentelijke Visie Mobiliteit 2019-2022) BOS: Bewegen, Ontmoeten en Spelen (BOS) (2020)

BORA: Beheer Openbare Ruimte & Accommodaties In 2019 zijn we gestart met de derde periode van BORA. Daarvoor zijn de beheerplannen geactualiseerd, en zijn de benodigde middelen voor de periode 2019 – 2028 inzichtelijk gemaakt. Begin 2024 is BORA 4 vastgesteld. Kwaliteitsniveaus De raad heeft in het verleden de gewenste kwaliteit aangegeven via technische methodieken als IBOR en TUOB. Voor een eenduidige en begrijpelijke communicatie wordt nu gebruik gemaakt van rapportcijfers. De gewenste streefkwaliteit van ons areaal is vast te stellen op een rapportcijfer 7.

84

Afbeelding 1: Een weergave van de kwaliteitsscores met daaraan corresponderende kleuren.

BORA 3 In de doorontwikkeling naar BORA 3 is vooraleerst de verdiepingsslag naar een gebiedsgerichte benadering en een verdere integratie van de vakgebieden doorgezet. Zo is er onder andere een onderscheid gemaakt tussen verschillende structuren zoals een kernwinkelgebied, woongebieden en bedrijventerreinen. Verdeeld in deze structuren ziet een overzicht van de gehele gemeente er uit als de hiernaast staande afbeelding. Het verdelen van de gemeente in deze structuren en contouren maakt het mogelijk om de kwaliteit van de openbare ruimte samen te vatten en met behulp van de kleuren en de kwaliteitsscores op andere manieren te presenteren. Afbeelding 3: structuurelementen.

Wegen, Verkeer en Bruggen Exploitatie Binnen de exploitatie zijn de jaarlijks terugkerende werkzaamheden opgenomen. Dit betreft onder andere de uitvoering van klein onderhoud verhardingen, vegen van wegen, onderhoud markeringen, bermen, reinigen van brugdekken, herstellen van brugleuningen, onderhoud verkeersborden, bewegwijzering. In 2023 zijn al deze reguliere werkzaamheden uitgevoerd. Er zijn geen bijzonderheden te melden. Voor wegen, verkeer en bruggen is in 2023 € 369.000 uitgegeven aan klein en dagelijks onderhoud. Voorziening Het beheerplan is gericht op voorkoming van kapitaalvernietiging door adequate maatregelen op het juiste moment te plannen, waardoor extreem zware en dure maatregelen in de toekomst worden voorkomen. Het beheer is daarnaast gericht op het inperken van risico’s ten aanzien van aansprakelijkheid van vermijdbare schades aan derden. Over 2023 zijn de volgende werkzaamheden noemenswaardig: • Uitvoeren van groot onderhoud op Fressevenweg en rotonde Fressevenweg, Witrijt, Eerselsedijk, Boevenheuvel (gedeeltelijk, samen met gemeente Eersel), Voorste Aa, Achterste Aa. • Herstel van boomwortelschades en ernstige oneffenheden met een hoog risico in voetpaden door de gehele gemeente. In 2023 is er € 1.401.000 aangewend voor groot onderhoud aan wegen en bruggen.