Boekwerk jaarrekening 2023 inclusief verwerkte annotatie

Herinrichtingen en nieuwe projecten Naast reguliere onderhoudswerkzaamheden zijn jaarlijks ook totale herinrichtingen van 1 of meerdere deelgebieden gepland of vindt volledig nieuwe aanleg plaats van bouw- en woonrijpmaken van nieuwe woonwijken. 85

Over 2023 zijn de volgende projecten noemenswaardig: herinrichting Industrieweg en Kleine Broekstraat, herinrichting Hasselsestraat, herinrichting Eykereind, herinrichting Sterrepad / Domineestraat, aanleg fietspad Heuvel – Dorpstraat, bouwrijp maken Bernardushof, woonrijp maken Jeneverbesdreef, woonrijp maken gedeelte Terlo Noord. Ook is in 2023 de laatste fase van de laanboomversterkende maatregelen in Westerhoven afgerond. De (overloop)parkeerplaats Hof 150-152 is gerealiseerd en aangeplant. In september is gestart met de herinrichting van de laatste fase van het centrumplan; Hof-noord. En ook de totale herinrichting van de wijk de Stronk-Mert in Luyksgestel is in 2023 reeds begonnen. Voorziening Wegen & bruggen € 1.800.000 € 1.600.000 € 1.400.000 € 1.200.000 Storting

€ 1.000.000 € 800.000

Onttrekking

€ 600.000

Stand voorziening 31-12-….

€ 400.000 € 200.000 €0 2023

2024

2025

2026

2027

Grafiek 1: ontwikkeling voorziening Wegen en Bruggen

Groen en Spelen Exploitatie Onderhoud aan de speelvoorzieningen en veiligheidsondergronden werd uitgevoerd. Er was plaatselijk echter meer slijtage opgetreden dan voorzien, waardoor meer vervangen moest worden. Herstel en een extra keuring heeft een overschrijding van € 21.000 veroorzaakt. Hierdoor is er voor wat betreft het onderdeel spelen € 100.000 uitgegeven in 2023. Het exploitatiebudget is opgesplitst in het groen binnen en buiten de bebouwde kom. De werkzaamheden werden uitgevoerd door diverse aannemers, Kempenplus medewerkers en eigen Buitendienst. Daarnaast door inzet/participatie van agrariërs, agrarische natuurvereniging, inwoners (zwerfvuil, boomspiegels), verenigingen (nestkasten, monitoring, wildspiegels, snoei) en overige organisaties. Het budget voor het groenonderhoud binnen de kom is niet volledig benut door de weersomstandigheden. Diverse renovatiewerkzaamheden werden uitgesteld. Voor groen binnen de kom is er in 2023 € 1.343.000 uitgegeven. Voor groen buiten de kom is er € 275.000 uitgegeven. Voor de gemeentelijk bos- en natuurterreinen werd het vernieuwde Bosbeheerplan vastgesteld. Voorziening In de periode BORA III 2019-2023 is een voorziening Openbaar groen beschikbaar. Ruimtelijke ontwikkelingen en klimaatontwikkelingen leiden tot noodzakelijke vervangingsopgaven.

De vervanging lift zoveel mogelijk mee met projecten gericht op wegreconstructies en rioolaanpassingen. Uitgangspunt is dat de voorziening Openbaar groen tegelijk en integraal wordt ingezet met de voorziening Wegen en bruggen. De projecten groot onderhoud wegen en groen sluiten op elkaar aan. Voor het groot onderhoud aan groen is er in 2023 € 34.000 gestort in de voorziening Openbaar groen. Daarnaast is er € 42.000 onttrokken/aangewend voor groot onderhoud groen. Wat hebben we in 2023 uitgevoerd • Binnen de bebouwde kom werd het beheer van de openbare ruimte integraal uitgevoerd door een groenaannemer met inzet van Kempenplus medewerkers;

86

•

De voorziening groen werd ingezet in samenwerking met de voorziening wegen. Groenrenovatie werd o.a. uitgevoerd langs de Eerselsedijk in Bergeijk en in de Ridder van Dinterstraat in Luyksgestel; Ecologische bermbeheer is niet volledig uitgevoerd vanwege leveringsproblemen van materieel en storingen bij de uitvoering; De locaties met de invasieve exoot Japanse Duizendknoop werden zorgvuldig gemaaid en afgevoerd om uitbreiding te voorkomen; Eikenprocessierups beheersing via vooral natuurlijke maatregelen was succesvol. Nauwelijks hinder opgetreden. Monitoring werd voortgezet; Kaart Bomenkapbeleid werd geactualiseerd, maar de implementatie kan nog niet plaats vinden. De juridische borging door de inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft nogal wat haken en ogen. Er wordt nog gezocht naar een handige manier om bescherming op “boomniveau” te bewerkstelligen.

• • • •

Voorziening Groen € 180.000 € 160.000 € 140.000 € 120.000 € 100.000

Storting

€ 80.000

Onttrekking

€ 60.000

Stand voorziening 31-12-….

€ 40.000 € 20.000 €0 2023

2024

2025

2026

2027

Grafiek 2: ontwikkeling voorziening Groen

Openbare Verlichting Exploitatie Voor openbare verlichting is in 2023 € 129.000 uitgegeven aan energiekosten. Het energieverbruik daalt door de omschakeling naar LED. In 2023 is € 141.000 uitgegeven aan beheer en onderhoud van de openbare verlichting. De onderhoudskosten betreffen alle kosten die gemaakt worden om de openbare verlichting in stand te houden. Het betreft onder andere het verhelpen van storingen, vervangen van masten en armaturen als gevolg van schades en het reinigen van de masten. Tevens hebben we € 56.000 ontvangen aan schadepenningen, waardoor we netto € 85.000 hebben uitgegeven aan beheer en onderhoud van de openbare verlichting. Voorziening In de voorziening openbare verlichting zijn de werkzaamheden ten aanzien van het schilderen van lichtmasten en de groepsremplace van lampen opgenomen. In 2020 is besloten om met ingang van 2021 te stoppen met het schilderen van de lichtmasten. Wel zal er nog jaarlijks een beperkte inspectie plaatsvinden om de technische staat van de masten te monitoren. Op basis van levensduur van de traditionele lampen wordt jaarlijks een gedeelte vervangen (geremplaceerd).

Doordat we de afgelopen jaren al grote stappen hebben gemaakt met het vervangen van de traditionele verlichting door LED-verlichting en dit de komende jaren ook nog actueel blijft, wordt het areaal te remplaceren lampen steeds kleiner en loopt dat naar verwachting in 2026 terug naar 0. Vanuit de Europese Unie is vanaf 2023 een verbod ingesteld op het toepassen van een groot aantal type lampen. Dat betekent dat een gedeelte van ons areaal in de toekomst niet meer geremplaceerd kan worden met de traditionele lampen. In 2023 is nog een beperkte groepsremplace uitgevoerd en zijn lampen vervangen door LED toepassingen. In 2023 is er € 4.000 onttrokken/aangewend voor groot onderhoud aan de openbare verlichting. 87

Voorziening OV € 40.000 € 35.000 € 30.000 € 25.000

Storting

€ 20.000

Onttrekking

€ 15.000

Stand voorziening 31-12-….

€ 10.000 € 5.000 €0 2023

2024

2025

2026

2027

Grafiek 3: ontwikkeling voorziening Openbare verlichting

VGRP: Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Het VGRP is een beleidsplan dat op hoofdlijnen de invulling van de gemeentelijke watertaken weergeeft. Door middel van het VGRP legt de gemeente vast wat zij wil bereiken en wat de rol van inwoners en bedrijven is ten aanzien van afval-, hemel-, en grondwater. Voor de zorgplicht afvalwater zijn de onderstaande doelen geformuleerd: • Zorgen voor de inzameling van stedelijk afvalwater; • Zorgen voor transport van stedelijk afvalwater. Voor de zorgplicht hemelwater is het onderstaande doel geformuleerd: • Zorgen voor inzameling van hemelwater (voor zover de particulier niet op eigen terrein redelijkerwijs in de verwerking ervan kan voorzien); • Zorgen voor verwerking van ingezameld hemelwater. Voor de zorgplicht grondwater is het onderstaande doel geformuleerd: • Zorgen dat (voor zover mogelijk) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert. Het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan is geactualiseerd in het VGRP 2020-2024 en vastgesteld in de raadsvergadering van 19 december 2019. Als gemeente Bergeijk willen we een goed functionerend wateren rioleringssysteem en vanuit de zorgplicht riolering bijdragen aan gemeenschappelijke thema’s zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid en een gezonde leefomgeving.

Om de zorg voor riolering nu en in de toekomst betaalbaar te houden willen we groeien naar een situatie waarin we sterker sturen op prestaties, risico’s en kosten. Om dit te kunnen doen dient de basis op orde te zijn. De koers die we hiervoor hebben ingezet gaan we doorzetten en het beheer verder optimaliseren. Met betrekking tot de hemelwaterverwerking door perceeleigenaren is het streven om de inwoners en bedrijven zo veel mogelijk zelf te laten doen. De particulier is immers zelf verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater op het eigen perceel. Het streven is dan ook om de komende tijd de burger actief bij het afkoppelen van dakoppervlak te betrekken waar dit doelmatig is. De gemeente probeert waar mogelijk de samenwerking met inwoners en bedrijven te zoeken, om zo gezamenlijk het aangesloten oppervlak af te koppelen. Ten behoeve van nieuwbouwsituaties is het particulier afkoppelen van hemelwater in het nieuwe beleid opgenomen. Wat hebben we in 2023 uitgevoerd • Riool reinigen en inspecteren, ca 30 kilometer uitgevoerd in 2023; • Afgezien van regulier onderhoudswerkzaamheden zoals riool en kolkenreiniging hebben we reparaties uitgevoerd aan de vrijverval rioleringen (o.a.

wortelgroei en lokale beschadigingen); • Diverse renovaties uitgevoerd conform meerjarenplanning gemalen en randvoorzieningen; • Rioolvervanging en aanleg nieuwe hemelwaterstructuur gerealiseerd Eykereind in combinatie 88

•

•

•

•

•

•

•

met de herinrichting van de bovengrondse openbare ruimte. Hierbij is het gehele verhard oppervlak de openbare ruimte op het nieuwe hemelwaterriool aangesloten. Daarnaast ca 1400 m2 dakoppervlak afgekoppeld op particulier terrein; Rioolvervanging en aanleg nieuwe hemelwaterstructuur gerealiseerd in de Hasselsestraat in combinatie met de herinrichting van de bovengrondse openbare ruimte. Hierbij is het gehele verhard oppervlak de openbare ruimte op het nieuwe hemelwaterriool aangesloten. Daarnaast ca 1000 m2 dakoppervlak afgekoppeld op particulier terrein; Aanleg nieuwe hemelwaterstructuur Sterrepad-Domineestraat in combinatie met de herinrichting van de bovengrondse openbare ruimte. Hierbij is het gehele verhard oppervlak van de openbare ruimte op het nieuwe hemelwaterriool aangesloten; Digitaal grondwatermeetnet aangelegd op 36 locaties. Door het oprichten van een nieuw digitaal grondwatermeetnet sluiten we beter aan op de meetnetten van onze waterpartners en andere gemeenten. Het digitaal inwinnen van de grondwaterstanden worden direct uitgeleverd aan de Basisregistratie Ondergrond BRO. Dit bevorderd de eenmalige inwinning en meervoudig gebruik van deze informatie.

Verder zal de nauwkeurigheid van de data toenemen omdat met de digitale loggers 4 maal daags wordt gemeten en voorheen handmatig 1 maal in de 2 weken; Om de levensduur te verlengen hebben we enkele rioolstrengen gerelined op het Vonderpad. Het betrof een groot riool van Ø 800 en Ø 1250 doorsnede. Relining betekent de bestaande buis van binnenuit voorzien van een kous waardoor de riolering weer minimaal 20 jaar mee kan; Gestart met herinrichting Hof Noord waarbij regenpijpen (voorzijde) van de panden aangesloten worden op nieuwe hemelwaterriool wat is aangelegd. Hiermee hebben we 50% dakkoppervlak en 100% openbare ruimte afgekoppeld; Gestart met vervanging en verbetering riolering en hemelwaterstructuur in de Mert e.o. , onderdeel uitmakende van de herinrichting van de wijk Koperteut e.o. ( Focus).

Gebouwen en Sportaccommodaties Exploitatie Een groot aantal gemeentelijke accommodaties vallen onder het TUOB-beleid en de bijbehorende systematiek. Om zelfwerkzaamheid te stimuleren en de sociale cohesie te vergroten heeft een vereniging de mogelijkheid om de uitvoering van het volledige klein- en dagelijks onderhoud van de gemeente over te nemen. Hiervoor zijn TUOB-overeenkomsten afgesloten met de sportverenigingen waarin een bijdrage vanuit de gemeente en afspraken zijn vastgelegd voor het uitvoeren van regulier klein en dagelijks onderhoud. Voor regulier klein en dagelijks onderhoud is € 426.000 uitgegeven met name als bijdrage aan sportverenigingen. Het budget en uitvoering voor het onderhoud van de schoolgebouwen is bij de desbetreffende schoolbesturen gepositioneerd. Voorziening De gemeente beheert het volledige budget voor onderhoud van de gemeentelijke accommodaties. In de uitvoering is de gemeente altijd verantwoordelijk voor het groot onderhoud en de verenigingen/besturen voor het dagelijks onderhoud. Groot onderhoud zijn werkzaamheden die essentieel zijn voor instandhouding van het gebouw. Deze hebben veelal te maken met de constructie, de schil van het gebouw en installaties.

Bij sportaccommodaties en gemeenschapshuizen is middels TUOB overeengekomen dat zij ook verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van klein onderhoud, in tegenstelling tot de overige accommodaties. Wat hebben we in 2023 uitgevoerd Naast uitvoering van het reguliere onderhoud (meerjarenonderhoudsplan) en het verduurzamen, hebben de volgende ontwikkelingen zich voorgedaan in 2023: • Oplevering restauratie st. Martinustoren Luyksgestel. Vaststelling subsidie medio april 2024; • Bouwteamovereenkomst afgesloten en gestart met realisatie uitkijktoren Einderheide; • Begeleiding en realisatie samengaan van steunpunt Hoefzicht/Buitengaander Westerhoven en Lucia/Den Eijkholt Luyksgestel; • KCA (klein chemisch afval) depot milieustraat gerenoveerd; 89

• •

Groot onderhoud molens (groot) Bergeijk; Een grote stap voorwaarts gezet middels het voorstel “Verduurzamen gemeentelijke basissportvoorzieningen”. Inmiddels is met RKVV Bergeijk de eerste aardgasloze sportaccommodatie opgeleverd; Diverse objecten voorzien van zonnepanelen, te weten: gemeenschapshuis de Rietstek Riethoven, Openluchttheater de Hunnebergen en de gemeentewerf; Tweetal aanzienlijke calamiteiten: vuurwerkschade theater de Kattendans en waterschade kelder gemeentehuis. Gevolgschade volledig hersteld na goedkeuring verzekering.

• •

In 2023 is voor groot onderhoud € 856.000 gestort in de voorziening accommodaties. En er is € 837.000 onttrokken/aangewend. Voorziening accommodaties €2.000.000 €1.800.000 €1.600.000 €1.400.000 €1.200.000

Storting

€1.000.000

Onttrekking

€800.000

Stand voorziening 31-12-….

€600.000 €400.000 €200.000 €2023

2024

2025

2026

2027

Grafiek 4: ontwikkeling voorziening Accommodaties

Areaal en vervangingswaarde In onderstaande tabellen geven we een indicatie van de omvang van het gemeentelijk eigendom met de waarde die ze vertegenwoordigen. De omvang van het areaal is per structuurelement als volgt: Structuurelement aantallen Bedrijventerreinen Begraafplaatsen Buitengebied Hoofdwegen binnen de kom Hoofdwegen buiten de kom Kernwinkelgebied Sport en recreatie Woongebied Totalen

Vrij verval leiding 10.856 m 0m 18.045 m 35.695 m 6.725 m 1.753 m 291 m 89.046 m 162.411 m

Wegvakonderdeel 74.758 m² 3.590 m² 1.435.560 m² 274.455 m² 376.596 m² 24.426 m² 25.254 m² 610.588 m² 2.825.227 m²

Mast

Boom

237 st. 15 st. 480 st. 927 st. 469 st. 182 st. 225 st. 3.040 st. 5.575 st.

484 st. 210 st. 24.893 st. 2.003 st. 4.751 st. 181 st. 781 st. 5.095 st. 38.398 st.

Cultuur beplanting 3.349 m² 4 m² 605 m² 10.155 m² 120 m² 1.475 m² 2.794 m² 78.642 m² 97.143 m²

Gras

Haag

32.045 m² 11.289 m² 1.566.963 m² 124.244 m² 239.215 m² 0 m² 17.017 m² 312.764 m² 2.303.536 m²

2.706 m² 866 m² 641 m² 10.557 m² 1.189 m² 935 m² 275 m² 19.279 m² 36.447 m²

Natuur beplanting 11.292 m² 3.059 m² 101.898 m² 6.179 m² 403 m² 0 m² 32.955 m² 42.915 m² 198.700 m²

De kapitaalgoederen vertegenwoordigen een vervangingswaarde van circa € 263.299.000 (het areaal mechanische riolering, bruggen verkeerstekens, speeltoestellen en bossen zijn in dit overzicht niet meegenomen). Dit is als volgt uitgesplitst: Structuurelement x € 1.000 Bedrijventerreinen Begraafplaatsen Buitengebied Hoofdwegen binnen de kom Hoofdwegen buiten de kom Kernwinkelgebied Sport en recreatie Woongebied Totalen

Vrij verval leiding 9.290 0 12.834 29.892 3.861 1.320 173 63.288 120.657

Wegvakonderdeel 4.722 293 38.692 26.919 25.728 3.221 1.586 51.887 153.046

Mast

Boom

351 22 712 2.114 1.069 825 334 4.508 9.935

380 165 19.541 1.572 3.730 142 613 4.000 30.142

Cultuur beplanting 76 0 17 270 2 43 56 1.926 2.391

Gras

Haag

49 22 1.781 165 235 0 25 443 2.720

116 37 28 454 51 40 12 829 1.567

Natuur beplanting 181 49 1.630 99 6 0 527 687 3.179

Totalen 15.165 588 75.235 61.485 34.682 5.591 3.326 127.567 323.638

90

Financiële verantwoording Vanaf 2017 worden investeringen in maatschappelijk nut in de openbare ruimte verplicht geactiveerd op de balans. Op deze investeringen moet worden afgeschreven. Dat betekent dat we de gelden voor BORA hebben gesplitst: • Uitgaven die thuishoren in een exploitatiebegroting; • Uitgaven die ten laste van een voorziening (BORA) mogen worden gebracht; • Investeringen in maatschappelijk nut die moeten worden geactiveerd op de balans. Schematisch ziet het financiële beheer van de kapitaalgoederen er als volgt uit: Beheer kapitaalgoederen

Exploitatie

Voorziening

Investeringen

Om een totaalbeeld te hebben zijn in de volgende overzichten de jaarlasten samengevoegd. Voor een overzicht van de investeringen verwijzen wij u naar de bijlagen. Overzicht exploitatie

Bedragen x € 1.000 Wegen, verkeer en bruggen Groen en spelen Openbare verlichting Gebouwen en sportaccomodaties Totaal exploitatie Totaal stortingen naar de onderhoudsvoorzieningen Totaal onderhoud kapitaalgoederen

Begroot 2023 Werkelijk 2023 na wijziging 369 369 1.696 1.718 226 214 435 426 2.727 2.728 1.717 1.717 4.443 4.444

91

Paragraaf Financiering Wettelijk kader Op grond van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten moet in de paragraaf financiering in ieder geval het volgende onderdeel worden vermeld: Onderdeel

Op grond van

De beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille

art. 13 BBV

Wat willen we bereiken? We hebben gestreefd naar een optimale financiering van de gemeentelijke inkomsten en uitgaven (op korte en lange termijn). Hiervoor is gekeken naar de liquiditeits-ontwikkeling van de gemeente en de renteontwikkeling op de geld- en kapitaalmarkt in Nederland. Hierin houden we rekening met de normen van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording), de Wet FIDO(Wet Financiering Decentrale Overheden), de Wet HOF(Wet Houdbare Overheids Financiën) en het gemeentelijk Treasurystatuut. We hanteren de volgende doelstellingen: • Er is voldoende financiering op de korte en lange termijn; zodoende kan er ten allen tijden aan de betalingsverplichtingen worden voldaan; • De risico’s die aan de financiële transacties verbonden zijn, worden beheerst en beperkt; • De rentekosten van de leningen worden zoveel mogelijk beperkt. Wat hebben we hiervoor gedaan? Rentevisie / beleid Gedurende het jaar zijn geldmiddelen ontvangen en betalingen gedaan. Vooral bij investeringen en grondexploitatie gaat het om grote bedragen die op verschillende momenten in het jaar betaald en ontvangen zijn. Het saldo dat op verschillende tijdstippen in het jaar op de bankrekeningen staat is zo lang mogelijk gefinancierd met kortlopende geldleningen (kredietlimiet BNG) of is, boven een vastgestelde drempel, in de schatkist aangehouden.

Risicobeheer In de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) zijn drie wettelijke normen opgenomen waaraan de gemeente moet voldoen: • Tijdelijke overtollige middelen boven een drempel moeten worden aangehouden in de schatkist; • Bij het aantrekken van kortlopende leningen (< 1 jaar) mag het gemiddelde saldo de kasgeldlimiet niet overschrijden; • Het saldo van aflossingen en renteherzieningen op de bestaande portefeuille langlopende leningen (> 1 jaar) mag in enig jaar niet hoger zijn dan de renterisiconorm. Het onderdeel risicobeheer is een weergave van het verwachte risicoprofiel van de gemeente Bergeijk. Risico´s vallen in drie soorten uiteen: • Renterisico´s op kortlopende schuld (opgenomen geld); • Renterisico´s op langlopende schuld (opgenomen geld); • Liquiditeitsrisico´s Renterisico’s op kortlopende schuld: de kasgeldlimiet De gemeente mag haar activiteiten niet onbeperkt met kort geld financieren. In de Wet Fido is hiervoor de kasgeldlimiet opgenomen, waarmee een maximum wordt gesteld aan de netto kortlopende schuld. De kasgeldlimiet is gelijk aan 8,5% van het begrotingstotaal van de oorspronkelijke begroting en bedraagt € 4,4 miljoen in 2023. We sturen op een korte schuld van gemiddeld circa € 4,0 miljoen per jaar. Daarmee is nog enige marge aanwezig onder de kasgeldlimiet om tijdelijke uitschieters aan behoefte van kort geld op te vangen.

De kasgeldlimiet mag niet meer dan drie achtereenvolgende kwartalen overschreden worden. De toezichthouder toetst hierop. 92

Kasgeldlimiet

Bedragen x € 1.000 Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4

Begrotingstotaal

51.011

51.011

51.011

51.011

Limiet percentage

8,50%

8,50%

8,50%

8,50%

Normbedrag (1)

4.336

4.336

4.336

4.336

Vlottende schuld

0

0

0

0

Vlottende middelen

1.291

3.001

1.318

5.554

Netto saldo (2)

1.291

3.001

1.318

5.554

Ruimte onder de kasgeldlimiet (1+2)

5.627

7.337

5.654

9.890

Overschrijding kasgeldlimiet (1+2)

In 2023 hebben we conform bovenstaande voldaan aan de voorwaarde voor het kasgeldlimiet. Renterisico’s op vaste schuld: de renterisiconorm Deze norm heeft als doel het toekomstig renterisico te beperken door de aflossingen en renteherzieningen te spreiden. Voorkomen moet worden dat er in enig jaar een te grote concentratie plaatsvindt van aflossingen en renteherzieningen op lopende leningen. Het renterisicobedrag wordt volgens de Wet Fido berekend als de som van de renteherzieningen en de aflossingen. Het totale renterisicobedrag mag niet groter zijn dan 20% van het begrotingstotaal van de oorspronkelijke begroting. In 2023 hebben we voldaan aan deze norm. De omvang van de renterisiconorm voor 2023 is als volgt weer te geven: Bedragen x € 1.000 Begroting 2023 Realisatie 2023 Renterisico 51.011 Begrotingstotaal 60.815 Limiet percentage

20,00%

20,00%

Renterisiconorm (1)

10.202

12.163

0

0

Aflossing

-1.819

-1.819

Renterisico

-1.819

-1.819

Ruimte onder de renterisiconorm (1+2)

8.384

10.344

Rente herziening

Overschrijding renterisiconorm (1+2)

Liquiditeitsrisico’s De liquiditeitsrisico´s betreffen voornamelijk interne liquiditeitsrisico´s. Dit zijn risico´s ten aanzien van mogelijke afwijkingen van de liquiditeitsplanning met reguliere exploitatie, de investeringen, de grondexploitatie en de leningen als gevolg waarvan financieringskosten hoger uit kunnen vallen. Het liquiditeitengebruik is beperkt door de fysieke geldstromen zoveel mogelijk te vermijden en enkel bij absolute noodzaak te gebruiken. Het betalingsverkeer wordt zo veel mogelijk elektronisch uitgevoerd (internetbankieren met de BNG). Door een meerjarige liquiditeitenplanning op te stellen ontstaat inzicht in de behoefte aan liquide middelen dan wel in het overschot aan liquide middelen. Het voorzien in tijdige en juiste informatievoorziening vanuit de organisatie is voor het functioneren van de treasuryfunctie van groot belang. Schatkistbankieren De Wet HOF verplicht de lagere overheden alle geldelijke overschotten bij het Ministerie van Financiën te beleggen, om zo het overheidstekort binnen de grenzen van Europese doelstellingen te brengen en te houden. Uit oogpunt van doelmatigheid is in de Wet een drempelbedrag opgenomen. Hiermee kan een bepaald bedrag buiten de schatkist worden gehouden. Tot een begrotingstotaal van € 500 miljoen is het drempelbedrag bepaald op 0,75% (minimum € 250.000). Voor Bergeijk geldt in 2023 een drempel van € 382.600.

Bedragen boven de € 400.000 wordt automatisch afgeroomd naar de bankrekening bij het 93

ministerie van Financiën. Op het moment dat er een tekort dreigt op de BNG betaalrekening worden deze gelden teruggestort. Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000) Verslagjaar (1)

Drempelbedrag

2023 1020

Kwartaal 1

(3a) = (1) > (2)

Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Ruimte onder het drempelbedrag

(3b) = (2) > (1)

Overschrijding van het drempelbedrag

(2)

Kwartaal 2

Kwartaal 3

Kwartaal 4

195

189

177

297

825

831

844

724

-

-

-

-

(1) Berekening drempelbedrag Verslagjaar (4a) (4b) (4c)

Begrotingstotaal verslagjaar Het deel van het begrotingstotaal dat kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen Het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat

2023

51.012 51.012 -

(1) = (4b)*0,0075 + (4c)*0,002 met een Drempelbedrag minimum van €250.000

1020

(2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Kwartaal 1 (5a) (5b) (2) - (5a) / (5b)

Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil) Dagen in het kwartaal Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen

Kwartaal 2

Kwartaal 3

Kwartaal 4

17.550

17.240

16.257

27.298

90

91

92

92

195

189

177

297

Kredietrisico’s De gemeente Bergeijk loopt kredietrisico’s voor garantstellingen bij onderstaande instellingen. Bedragen x €1.000 Naam Stichting Vestia Stichting Wooninc Woningstichting de Zaligheden Totaal Borgstellingen Stichting gemeenschapshuis Terlo Stichting Speeltuin de Bucht Stichting Vestia Stichting Wooninc Tennisvereniging Weebosch Woningstichting de Zaligheden Totaal Garantstellingen

Aard Achtervang Achtervang Achtervang

Garantie Garantie Garantie Garantie Garantie Garantie

Oorspronkelijk bedrag 2.459 9.223 6.000 17.682

Restant 1-1-2023 962 6.142 6.000 13.103

Aflossing 98 252 0 350

Restant 31-12-2023 864 5.890 6.000 12.754

458 140 5.314 3.449 92 209 9.662

286 17 1.172 2.384 18 91 3.969

11 17 579 99 3 11 720

275 140 594 2.284 15 80 3.388

Leningenportefeuille Op basis van de leningenportefeuille is in 2023 circa € 1,81 miljoen afgelost. Er is geen nieuwe langlopende geldlening aangetrokken. Jaar laatste Saldo Aflossing / Saldo Rentelast Jaar afsluiting aflossing Looptijd in jaar Hoofdsom 1/1/2023 toevoeging 31/12/2023 Rente % boekjaar 448 2014 2024 10 5.000.000 1.000.000 -500.000 500.000 0,94% 8.969 451 2016 2026 10 4.500.000 1.800.000 -450.000 1.350.000 0,48% 7.548 452 2017 2037 20 5.000.000 3.750.000 -250.000 3.500.000 1,23% 44.570 453 2020 2060 40 14.079.000 13.375.050 -351.975 13.023.075 1,59% 208.979 454 2022 2052 30 8.000.000 8.000.000 -266.667 7.733.333 0,58% 44.862 Totaaltelling 27.925.050 -1.818.642 26.106.408 314.929 Lening

94

Ontwikkeling financieringspositie De financieringspositie geeft aan in welke mate er langlopend (eigen- en vreemd) vermogen aanwezig is geweest om de vaste activa te financieren. Saldo per 1-1 2023 Bedragen x € 1 miljoen

Boekwaarde investeringen Langlopende geldleningen Kortlopende geldleningen en liquide middelen Reserves en voorzieningen

54,0 26,1 0,4 45,0

Financieringsoverschot (+)/tekort (-)

17,5

Renteschema De financiering van de gemeentelijke investeringen vindt plaats met reserves en voorzieningen – de lange interne financieringsmiddelen – en met extern aangetrokken geldleningen. Als uitgangspunt geldt dat de financieringswijze geen rol mag spelen bij de kostprijsberekening van gemeentelijke taken. Daarom rekent de gemeente ook rente over de reserves en voorzieningen. De totale gemeentelijke vermogenskosten bestaan daarmee uit de externe rentelasten over de korte en lange financiering en de berekende rentelasten over de interne financieringsmiddelen. De gemeente werkt met een omslagrentemethodiek. Dat wil zeggen dat de gemeentelijke vermogenskosten via het taakveld treasury worden toegerekend aan de overige gemeentelijke taakvelden op basis van de boekwaarde van desbetreffende investeringen op de balans. Bedragen x € 1.000 Begroting 2023 Realisatie 2023 a Externe rentelasten over de korte en lange financiering 702 353 b Externe rentebaten -14 -8 T1 Totaal door te rekenen externe rente (a + b) 689 346 c

Rente doorberekend aan de grondexploitatie

76

93

T2

Saldo door te rekenen externe rente (T1 - c)

612

252

d

Rente over eigen vermogen en voorzieningen

486

560

T3

Aan taakvelden toe te rekenen rente (T2 + d)

1.098

813

e

Werkelijk aan taken toegerekende rente

1.102

811

f

Renteresultaat op taak treasury (T3 - e)

-4

1

EMU referentiewaarde EU-lidstaten mogen een EMU-tekort realiseren van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (bbp). In dit maximale tekort mogen, naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel hebben. De begroting van gemeenten wordt opgesteld conform een stelsel van baten en lasten. Het EMU-saldo wordt echter niet berekend op basis van baten en lasten, maar op basis van ontvangsten en uitgaven. Anders dan in het stelsel van baten en lasten drukken investeringsuitgaven en aan- en verkopen in het jaar waarin de transactie wordt gedaan volledig op het EMU-saldo. Er wordt geen rekening gehouden met afschrijvingen, noch met toevoegingen aan reserves en voorzieningen. De afwijkende berekening van het EMU-saldo kan ertoe leiden dat een gemeente bij een sluitende begroting een EMU-tekort realiseert. Emu referentiewaarde per 31-12-2023

2023

Bedragen x € 1.000

1. Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c) 2. Mutatie (im)materiële vaste activa 3. Mutatie voorzieningen 4. Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) 5. Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiële vaste activa Berekend EMU Saldo

9.691 2.821 439 -3.979 25 11.246

We voldoen aan de EMU-saldo norm 95

Paragraaf Bedrijfsvoering Wat wilden we bereiken? De kracht van Bergeijk zit in de gemeenschap. Binnen de gemeente leeft de ambitie om waar mogelijk gebruik te maken van deze kracht. De organisatie zet die de gemeenschap nog meer in zijn kracht. Dit doen we vanuit de missie en visie van de organisatie Bergeijk: ‘’In Bergeijk pakken we samen aan, want met elkaar komen we verder. En tonen we lef als het nodig is.’’ Dit doen we door de ontwikkelingen lokaal en regionaal in een vroegtijdig stadium met lef, ambitie en eigen verantwoordelijkheid aan te pakken. Met aandacht voor sfeer, persoonlijke ontwikkeling en verbinding. In een omgeving die voortdurend verandert, is een flexibele ambtelijke organisatie nodig die: • professionele, waarde gedreven, zelfbewuste en dienende medewerkers heeft; • met een vanzelfsprekendheid werkt in de netwerksamenleving; • voortdurend aandacht heeft voor de dienstverlening en deze waar mogelijk verbetert; • een betrouwbare partner is met grote aandacht voor bescherming van (persoons)gegevens; • een degelijk financieel beleid voert en de kerntaken efficiënt en effectief uitvoert; • transparant is en regelmatig rapporteert over verbonden partijen. Hiermee zijn we een dienstverlenende, regie voerende en faciliterende gemeente. Een gemeente die de verantwoordelijkheid waar mogelijk bij haar burgers legt en zich inzet voor een goed rentmeesterschap.

Door de externe gerichtheid en de toegenomen transparantie is de kwaliteit van de bedrijfsvoering steeds meer zichtbaar voor de burgers. De doelen van bedrijfsvoering zijn altijd facilitair aan de doelen van de totale organisatie. Door het optimaliseren van de bedrijfsvoering streven we ernaar om de doelen en ambities uit de taakvelden zo efficiënt en effectief mogelijk te realiseren. Wat hebben we gedaan? Organisatie ontwikkeling In december 2021 is een programma voor organisatieontwikkeling vastgesteld. Doel is het werkgeluk in de organisatie te vergroten en de werkdruk te verminderen. In een breed programma wordt daar op zeven (7) onderdelen aan gewerkt. In 2023 zijn meerdere deelprojecten afgerond, begin 2024 wordt het hele project afgerond: • Eigenaarschap: er is in het voorjaar een missie en visie voor de organisatie opgesteld met een brede vertegenwoordiging van collega’s. Deze is gelanceerd met een film en zichtbaar in het gebouw; • Structuur: de procesverbetering collegevoorstellen is afgerond en er is een digitale training ontwikkeld; • Rolduidelijkheid: de verantwoordelijkheden binnen de organisatie zijn verduidelijkt in een geactualiseerd organisatiebesluit.

Voor de communicatie wordt een infographic ontwikkeld; • Leiderschap: er zijn Insights-trainingen georganiseerd voor nieuwe medewerkers en enkele teams, het MT is gestart met een Management Development-traject; • Span of control: per 1 april 2023 bestaat de organisatie uit vier (4) afdelingen in plaats van drie (3). Met een extra afdelingshoofd is de span of control verbeterd. Afdelingshoofden hebben daarmee meer tijd en aandacht voor de medewerkers; • Personele versterking: de formatie is uitgebreid met één (1) afdelingshoofd, het introductieprogramma voor nieuwe medewerkers is geëvalueerd en wordt daar in 2024 op aangepast. De website Werken in Bergeijk is aangevuld; • Strategisch HR-beleid: er is een medewerkersonderzoek gehouden, dit is besproken met de organisatie, afdelingen en clusters en er zijn vervolgacties in gang gezet. Er is een aanzet gemaakt voor het strategisch beleid;

96

Medewerkersonderzoek Gemeente Bergeijk vindt de mening en tevredenheid van medewerkers erg belangrijk. Om te meten hoe de medewerkers over de organisatie denken, wordt om de paar jaar een medewerkersonderzoek (verder: ‘MO’) gehouden. In 2023 hebben bijna alle medewerkers deelgenomen aan het MO. Eind augustus heeft Effectory een presentatie gegeven over de resultaten van dit onderzoek aan alle medewerkers. Gemeente Bergeijk heeft een prachtige Employee Net Promotor Score (verder: ‘ENPS’) score behaald, waaruit blijkt dat onze organisatie een fijne werkgever is om voor te werken. Het MO heeft ook inzicht gegeven in de punten waar we nog kunnen verbeteren. Alle afdelingshoofden en coördinatoren hebben een training gevolgd over hoe ze samen met het team met de resultaten aan de slag kunnen. Zij zijn met elkaar in gesprek gegaan over de opvallende zaken voor hun afdeling of cluster en zijn tot een aantal punten gekomen die ze als team willen behouden of verbeteren. Alle afdelingshoofden hebben vervolgens teambijeenkomsten gepland om samen met het team een actieplan te maken om trotspunten te behouden en verbeterpunten aan te pakken. Op organisatieniveau zullen de afdelingshoofden binnen het MT ook een aantal zaken oppakken. De actieplannen worden in 2024 en 2025 uitgevoerd. Bergeijk SMART Academy De wereld om ons heen verandert voortdurend.

Dit vraagt een wendbare organisatie die ontwikkelingsgericht is en streeft naar continue verbetering. De organisatie zijn de mensen die daar werken. Door te investeren in onze medewerkers, investeren we in de kwaliteit van onze organisatie. We werken aan een lerende organisatie onder de naam Bergeijk SMART Academy. In 2023 is speciale aandacht besteed aan een aantal thema’s: • Helder schrijven; • Insights en communicatievaardigheden; • Omgaan met social media; • Digitale vaardigheden (Outlook, Corsa); • Vitaliteit met de week van de vitaliteit. In het programma is bijzondere aandacht voor de introductie van nieuwe medewerkers met een eigen training ‘Hoe werkt de gemeente’ door en voor collega’s. In verschillende modules wordt aandacht besteed aan de bijzondere positie van een gemeente, HR, bedrijfsvoering en juridisch inzicht. Organisatiebesluit De verantwoordelijkheden van gemeentesecretaris, afdelingshoofd, coördinator en medewerker worden beschreven in het organisatiebesluit. Ook wordt daarin de interne overlegstructuur uitgelegd: de MTvergaderingen, het portefeuillehoudersoverleg en de bestuursopdracht. Het oude besluit dateerde uit 2014. Dit is aangepast aan de gewijzigde organisatiestructuur en geactualiseerd naar de huidige praktijk. In 2023 is het organisatiebesluit door het college vastgesteld en zal per 1 januari 2024 in werking treden.

Mandaatbesluit In 2023 is gestart met het aanpassen van het mandaatbesluit. Belangrijkste reden hiervoor was de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024. Door personele veranderingen is het niet mogelijk geweest om het mandaatbesluit in zijn algemeenheid in 2023 te herzien. Naar verwachting is het mandaatbesluit gereed in Q2 van 2024. Informatieveiligheid De omvang en de vertrouwelijkheid van de binnen de gemeenten beschikbare informatie en informatiestromen is de laatste jaren flink toegenomen. Vooral de overdracht (decentralisatie) van de rijksoverheidstaken in het sociale domein naar de lokale overheden en de invoering van de Europese privacy wetgeving (AVG) hebben hieraan bijgedragen. Tevens is de informatie meer en meer met elkaar verbonden en aan elkaar gerelateerd. Deze ontwikkelingen maken het steeds complexer om de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van de informatie te garanderen.

97

De bekendheid met de risico’s neemt toe, maar er zijn ook continu nieuwe risico’s. Er is blijvend aandacht op het onderwerp informatieveiligheid. In algemene zin is samenwerking in formele samenwerkingsverbanden, met leveranciers en in ketens een belangrijk aandachtspunt. Het sturen op informatieveiligheid is – en blijft – een eigen verantwoordelijkheid van ons als gemeente. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de taakuitvoering in het sociaal domein. Het huidige informatiebeveiligingsbeleid is in 2020 vastgesteld en in 2022 geactualiseerd. In 2023 is het huidige informatiebeveiligingsbeleid met één (1) jaar verlengd, om zo de wijzigingen die in 2024 van kracht worden in deze actualisatieslag mee te nemen. De implementatie van het informatiebeveiligingsbeleid kent drie aandachtsgebieden die minder in control zijn: het organiseren van informatiebeveiliging, veilig personeel en naleving. Op het gebied van ‘Organiseren van informatiebeveiliging’ is vanuit het in 2022 opgestelde “Visie toekomstgericht informatiemanagement 2022-2026: Informatie maakt mogelijk”, het ‘Uitvoeringsprogramma 2022-2023’ opgesteld. Vanuit dit programma is er in 2023 gewerkt aan een crisisplan Cyberincidenten Kempengemeenten. De Kempengemeenten werken gezamenlijk op één (1) technische infrastructuur (wel logisch gescheiden), beheerd door SSC de Kempen.

Indien er sprake is van een aanval op een van de aangesloten organisaties, is er sprake van een aanval op alle organisaties die gebruik maken van de Kempeninfrastructuur. Er is een crisisplan Cyberincidenten Kempengemeenten vastgesteld, waarin ook de opzet van de crisisorganisatie cyberincidenten Kempengemeenten is vastgelegd, zodat in geval van een cybercrisis doeltreffend gehandeld kan worden en de uitval van dienstverlening en bedrijfsvoering zo veel mogelijk ingeperkt kan worden. In 2024 zal de verdere implementatie zoals het Kempen breed opstellen van bedrijfscontinuïteit plannen en het oefenen daarvan worden uitgevoerd. Bewustwording De focus van de verbeteracties van deze drie (3) aandachtgebieden (organisatie van de informatiebeveiliging, veilig handelen door personeel en naleving) liggen op het bewust handelen en bewust zijn. Bewustwording is een continue proces. Om meer in control te komen op het onderdeel naleving is er door het cluster Informatievoorziening een leerlijn opgesteld. Dit is een verplichte leerlijn Informatieveiligheid voor iedere medewerker. Bewustwording is een continue proces. De bewustwordingsacties worden structureel met een maandelijkse campagne en gerichte mailings ingezet.

In 2023 zijn twee (2) Phishing acties uitgezet en is er een bewustwordingswedstrijd gehouden, dit om meer bewustwording te creëren en het gesprek te voeren over informatiebeveiliging en privacy. Risicomanagement Door in een vroeg stadium na te denken over de risico’s, die het gebruik van persoonsgegevens met zich meebrengen, kunnen de juiste maatregelen worden getroffen. Risicomanagement zorgt hier voor. Het risicobewustzijn van de organisatie neemt toe, hetgeen blijkt uit het feit dat het aantal uitgevoerde risico analyses (Data Privacy Impact Assessments, verder: ‘DPIA’s’) toeneemt. In 2023 zijn er 21 DPIA jaarlijkse opvolgingen uitgevoerd, evenals zes (6) nieuwe DPIA’s die vanaf 2024 meegenomen worden in de jaarlijkse opvolgingen. Recht van betrokkenen Betrokkenen hebben het recht op informatie en inzage. Zo kunnen zij controleren of er op een juiste wijze wordt omgegaan met hun gegevens. Zij hebben het recht om aanpassing van de gegevens te vragen of een klacht in te dienen bij de Functionaris Gegevensbescherming (verder: ‘FG’). Ook hebben zij bij geautomatiseerde besluiten het recht op menselijke tussenkomst. In 2023 heeft gemeente Bergeijk geen klacht hieromtrent ontvangen. De gemeente heeft (nog) geen bestuurlijke besluitvorming geautomatiseerd. Daarnaast wordt er niet op alle vlakken transparant en helder over privacy gerelateerde onderwerpen gecommuniceerd.

Als je betrokkenen niet goed informeert over gegevensverwerking, schend je een basisprincipe van de privacywetgeving: het transparantiebeginsel. Gemeente Bergeijk riskeert hiermee een sanctie of kunnen betrokkenen zelf een 98

schade-claim indienen. In 2023 zijn de aanvragen van rechten van betrokkenen geactualiseerd op de website. De verplichte werkwijze van Wet politiegegevens is toegevoegd aan het proces van aanvraag. Digitalisering neemt toe en daarmee ook de hoeveelheid data. Het is de ambitie van de gemeente Bergeijk om de data(stromen) te gebruiken om enerzijds te komen tot nieuwe inzichten en opgaven uit Bergeijk en anderzijds slimme (geautomatiseerde) beslissingen te nemen. Meer inzicht in het gebruik van automatisch verwerkte persoonsgegevens of algoritmes en opstellen van principes rondom het gebruik zal de rechten van betrokkenen beter beschermen. Door het inzichtelijk krijgen van processen/applicaties waar bijvoorbeeld algoritme (AI) in gebruikt worden, kunnen de privacy officer en CISO gerichter vragen stellen aan de proceseigenaar/leverancier en kunnen zij eventuele reparaties achteraf doorvoeren. Hiermee kunnen wij dus ook de rechten van betrokken beter kunnen beschermen, zodat iemands persoonlijke vrijheid niet wordt gehinderd en/of beïnvloed door externe factoren, en kan iemand zelf bepalen wie welke informatie over hem of haar verkrijgt. Wpg Naast persoonsgegevens verwerkt de gemeente ook politiegegevens. Dit gebeurt door de bijzondere opsporingsambtenaren. Op deze gegevens is de Wet politiegegevens van toepassing.

Er wordt vierjaarlijks een externe audit uitgevoerd op de verwerking van de politiegegevens en jaarlijks een interne audit. In 2022 is de eerste vierjaarlijkse audit toegestuurd aan de Autoriteit Persoonsgegevens (verder: ‘AP’). Begin 2023 is een verbeterplan opgesteld en uitgevoerd. In 2023 heeft de heraudit (hercontrole) plaatsgevonden en is gerapporteerd aan de AP. Eind 2023 is de interne audit uitgevoerd. De aanbevelingen zullen verder in 2024 door de privacy officer gecoördineerd worden in samenwerking met de eigenaar van dit proces. Hiermee voldoet gemeente Bergeijk aan de uitvoering van de verplichte Wpg audit. ENSIA: Verantwoording informatieveiligheid De Achtergrond Het project ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) is een gezamenlijk project van het ministerie van Binnenlandse Zaken, gemeenten, het ministerie van SZW (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), het ministerie van I&M (Infrastructuur en Milieu) en de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten). Het project heeft tot doel om te komen tot een zo effectief en efficiënt mogelijk ingericht verantwoordingsstelsel voor informatieveiligheid gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (verder: ‘BIO’). Uitgangspunt is dat aangesloten wordt op de gemeentelijke P&C cyclus.

Hierdoor heeft het gemeentebestuur meer overzicht over de stand van zaken van de informatieveiligheid en kan zij hier ook beter op sturen. In onderstaande procesplaat is het traject van ENSIA weergegeven. Tot dit traject behoren, naast deze horizontale verantwoording, ook verticale verantwoordingen richting diverse ministeries. Horizontaal proces ENSIA Verantwoording 2023

99