Bijlage 1. Boekwerk programmabegroting

Landelijk komen er afspraken met betrekking tot Wmo-cliënten die naar een Wlz-instelling verhuizen en soms nog in hun eerdere thuis logeren. Bedoeling is dat eventuele hulpmiddelen in de eerdere woning beschikbaar moeten blijven. Gemeenten zullen deze middelen dan moeten blijven betalen. Zij zullen hiervoor later gedeeltelijk gecompenseerd worden via het gemeentefonds. BB07 Programmakosten jeugd (€ 130.000 N (2024) aflopend tot € 100.000 (2027)) Bedragen x € 1.000 (+ = voordeel, -/- = nadeel) Jeugdhulp begeleiding - behandeling - dagbesteding - zonder verblijf Jeugdhulp pleegzorg - gezinsgericht - met verblijf Jeugdhulp GGZ - crisis - LTA - gesloten plaatsing Jeugdbescherming / jeugdreclacering Jeugdhulp veilig thuis Totaal (afgerond) Dekking stelpost loon-prijs Per saldo bijgesteld

2024

2025

2026

2027

-243 -269 71 60 -4 -385 255 -130

-213 -269 71 60 -4 -355 255 -100

-213 -269 71 60 -4 -355 255 -100

-213 -269 71 60 -4 -355 255 -100

Een structurele toename in jeugdhulpkosten wordt door een aantal ontwikkelingen veroorzaakt. Allereerst is de beddencapaciteit voor crisishulp opgehoogd wegens een structureel tekort, als gevolg van een regionaal besluit. Daarnaast is er een klein aantal cliënten dat voor een lange periode gebruik maakt van specialistische dure vormen van zorg. Wijzigingen in het woonplaatsbeginsel zijn hier mede een oorzaak van. Tevens zijn de jeugdhulptarieven geïndexeerd met gemiddeld ca 4,29%. In 2023 zijn er nieuwe IV3 (vanuit het CBS) velden geïntroduceerd. Deze zijn verwerkt in de 2e burap 2023 met een meerjarig effect en zien wij enkele mutaties binnen de diverse IV3 velden. Een deel van de mutaties op de begroting heeft hiermee te maken. BB08 Programmakosten participatiewet ( €102.000 N (2024) oplopend tot € 110.000 (2027)) • P-wet Inkomen, LKS, Beschut (€ 238.500 N) Participatiewet Inkomen De toename van de lasten van het BUIG budget wordt met name veroorzaakt door de verhoging van de uitkeringsbedragen als gevolg van de verhoging van het Wettelijk Minimumloon met ingang van 1 januari 2023. Via het BUIG-budget vindt compensatie plaats voor deze verhoging. Voor de ontwikkeling van het 53

bijstandsvolume is een aantal factoren relevant. Naast de ontwikkeling op de arbeidsmarkt welke tot een beroep op de Participatiewet leidt, is er sprake van instroom in de Participatiewet van statushouders die gehuisvest worden in de gemeente. Loonkostensubsidie Er is sprake van een stabilisatie van het aantal personen dat met de inzet van structurele loonkostensubsidie aan het werk is. Cliënten stromen ook uit LKS door zich te ontwikkelen en dan kunnen er tijdens de periodieke metingen een hogere loonwaarde worden vastgesteld. De ontwikkeling van het volume LKS past in het landelijk beeld Beschut werk In de afgelopen jaren valt een gestage toename te zien van het aantal cliënten dat geplaatst is op beschut werk, dit met name door inzet van een gespecialiseerde participatiecoach. • P-wet Werk (€ 45.000 N) Het re-integratiebudget wordt structureel opgehoogd met € 45.000. De cliënten van KempenPlus hebben meer begeleiding en trajecten nodig om eventuele uitstroom te realiseren. Daarnaast is op 1 juli 2023 de Participatiewet gewijzigd (‘’Breed Offensief’’), waardoor ook de bestaande re-integratieverordening aangepast en geactualiseerd is. Kern van de wetswijziging is de uitbreiding van ondersteuningsmogelijkheden bij het realiseren van een geschikte werkplek.

Cliënten en werkgevers kunnen aanspraak gaan maken op specifieke ondersteuning en begeleiding, bijvoorbeeld in de vorm van jobcoaching, (vervoer-)voorzieningen en werkplekaanpassingen. De verwachting is dat hierdoor de lasten voor reintegratie en participatie zullen toenemen. • Leefgeld Oekraïners (€ 100.000 N, € 100.000 V) De tijdelijke bescherming van de Oekraïners vanuit de EU geldt tot maart 2024 met een mogelijkheid voor een verlenging van een jaar en na afloop van de tijdelijke bescherming zal de regeling maximaal een jaar nog doorlopen. KempenPlus neemt de leefgeldregeling voor het jaar 2024 in de begroting mee. Dekking hiervan komt uit de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne, een specifieke uitkering vanuit het Rijk. • Programmabaten participatiewet BUIG (€ 200.000 V) Het BUIG budget wordt ontvangen om de uitkeringen aan bijstandsgerechtigden te bekostigen. Het budget is gebaseerd op historische gegevens. Op basis van de meest actuele beschikking van het Rijk ontvangt Bergeijk circa € 28.000 meer aan BUIG-budget. Bij de septembercirculaire 2023 wordt het Macrobudget definitief vastgesteld. Hierbij wordt rekening gehouden met een hogere baat van € 200.000.

BB13 Uniformeren budget dorpsondersteuners ( 20.000 N) Vanaf 2023 beschikken de dorpskernen ’t Loo en De Weebosch over eenzelfde budget als Riethoven, Westerhoven en Luyksgestel om acht uur per week dorpsondersteuning te realiseren. De motie bij de PPN 20242027 om het aantal uren dorpsondersteuning uit te breiden wordt nog verder uitgewerkt. BB22 Toekomstige vervanging Kattendans (6.000 N) Met het bestuur van de Kattendans zijn nieuwe afspraken gemaakt over toekomstige vervanging en wie voor welk deel verantwoordelijk is. Bepaald is dat de Kattendans een jaarlijks bedrag ontvangt van circa € 14.000 voor het vormen van een voorziening voor toekomstige vervanging van geluid, projectie & presentatie, stoffering en horeca apparatuur. In de huidige begroting is circa € 8.500 begroot.

54

Nieuw beleid NB14 Uitbreiding buurthuis ’t Sant (Investering € 250.000, bijdrage € 110.000) 2024

2025

2026

2027

Totaal

-€ 250.000

€0

€0

€0

2 Subsidie / bijdragen van derden

€ 110.000

€0

€0

€0

€ 110.000

3 Netto investering (=1+2+3)

-€ 140.000

€0

€0

€0

-€ 140.000

4 Netto kapitaallasten (cumulatief) 5 Lagere exploitatiekosten

-€ 3.602

-€ 9.058

-€ 8.953

-€ 8.848

-€ 30.462

€0

€0

€0

€0

€0

6 Totaal netto-lasten

-€ 3.602

-€ 9.058

-€ 8.953

-€ 8.848

-€ 30.462

1 Bruto investering

-€ 250.000

(+ = voordeel, -/- = nadeel)

Elke kern in de gemeente heeft de beschikking over een gemeenschapshuis. Volgens het vastgestelde visiedocument gemeenschapshuizen beschikt elke kern over een op maat van de betreffende kern toegesneden gemeenschapshuis met voldoende ruimtecapaciteit om nu en in de toekomst onderdak te bieden aan activiteiten van het verenigingsleven, zorg- en welzijnsinstellingen en overige partijen welke dienstbaar zijn aan de lokale gemeenschap. Buurthuis ’t Sant herbergt diverse vaste gebruikers. Sinds de sluiting van café ’t Heuveltje maken diverse gebruikers, zoals de biljartclub, de dansmarietjes en de toneelvereniging gebruik van het gemeenschapshuis als repetitieruimte. Echter is sprake van een ruimte-/opslaggebrek. Daarnaast is de huidige gymzaal erg klein om grotere activiteiten zoals zittingsavonden te herbergen. Onder het bestuur van buurthuis ’t Sant en de huidige gebruikers bestaat grote behoefte aan een vast podium in de gymzaal voor bestaande en nieuwe activiteiten en aan extra opslagruimte. Dankzij de uitbreiding van gymzaal ’t Sant met een podium is het mogelijk om grotere activiteiten plaats te laten vinden, waarbij gedacht kan worden aan de uitvoering van zittingsavonden en musicals en uitvoeringen van de basisschool. Daarnaast kan onder het podium extra opslagruimte gerealiseerd worden, zodat het huidige opslagprobleem eveneens wordt opgelost.

Stichting de Weebosch heeft hiervoor een businesscase opgesteld. De totale investering is geraamd op € 250.000, waarbij Stichting de Weebosch zelf een bedrag (inclusief fondsenwerving) van € 110.0000 hiervoor ter beschikking wil stellen en vraagt aan de gemeente een eenmalige bijdrage van € 140.000. Deze verbouwing wordt afgeschreven in 20 jaar, de jaarlijkse kapitaallasten bedragen dan/daarbij circa € 8.000. Derhalve wordt een eenmalige bijdrage van € 140.000 voorgesteld voor de eenmalige aanpassing van Gemeenschapshuis ‘t Sant. Ontwikkelingen en trends Beschermd Wonen Gemeente Bergeijk vanuit de WMO verantwoordelijk voor begeleiding en ondersteuning voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Hieronder valt ook Beschermd Wonen. Momenteel is Eindhoven als centrumgemeente (financieel) verantwoordelijk voor het organiseren van beschermd wonen voor de gehele regio. Het Rijk is voornemens dit te decentraliseren, waarbij inwoners met een psychische kwetsbaarheid zoveel mogelijk onderdeel uitmaken van de samenleving. Echter is deze transitie al meerdere malen uitgesteld en wordt de besluitvorming van het Rijk hieromtrent afgewacht. Verbonden partijen (zie paragraaf verbonden partijen) •

Gemeenschappelijke Regeling KempenPlus

Wat gaat het kosten? Taakveld 6: Sociaal Domein Bedragen in € 1.000 a Lasten b Baten c Saldo taakveld excl mutaties reserves (c= b-a) d Mutaties reserves storting e Mutaties reserves onttrekking f Saldo taakveld (f = c-d+e)

Rekening 2022

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 na wijziging 18.542 21.140 19.940 19.955 19.901 19.868 2.606 2.769 2.693 2.693 2.883 2.883 -15.936 -18.371 -17.248 -17.262 -17.019 -16.985 9 -9 0 0 0 0 108 42 22 22 22 22 -15.837 -18.320 -17.226 -17.240 -16.997 -16.963

55

Beleidsindicatoren Naam Indicator Banen Jongeren met een delict voor de rechter Kinderen in uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie Werkloze jongeren Personen met een bijstandsuitkering Lopende re-integratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Eenheid Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar % 12 t/m 21 jarigen % kinderen tot 18 jaar % netto arbeidsparticipatie % 16 t/m 22 jarigen Aantal per 10.000 inwoners Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

Bron

Aantal per 10.000 inwoners

Peiljaar < 25.000 Bergeijk

LISA

2022

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel CBS Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel CBS CBS CBS CBS CBS

2021 1,0% 0,0% 2021 3,0% 3,0% 2022 72,9% 73,4% 2021 1,0% 1,0% 2021 216 135,9 2022 142,1 118,5 2022 12,1% 9,1% 2022 n.b. 0,8% n.b. n.b.

694,5

704,2

GMSD

2022 n.b.

630

56

57

Portefeuillehouders

Taakveld 7 Volksgezondheid en milieu

Wethouder M. van Dalen Wethouder M. Kuijken Wethouder S. Luijten

Wat willen wij bereiken en wat gaan wij doen?

Beleid

Mutaties t.o.v. vorige programmabegroting

Verbonden partijen

Ontwikkelingen

Beleidsindicatoren

Wat gaat het kosten?

58

Taakveld 7: Volksgezondheid en milieu Wat willen wij bereiken en wat gaan wij doen? Bergeijk zet zich in voor de gezondheid van haar inwoners waarbij preventie, gezondheidsbescherming, het verminderen van gezondheidsverschillen en een interactieve en integrale aanpak centraal staan. • Gezondheidsbeleid Op basis van de Wet publieke gezondheid (Wpg) stelt uw raad iedere vier jaar een Nota Gemeentelijk Gezondheidsbeleid vast. In 2021 is het Lokaal Gezondheidsbeleid 2021-2025 door uw raad vastgesteld. Hierin wordt het, voor gemeenten verplichte, preventieve gezondheidsbeleid uitgewerkt voor de gemeente Bergeijk. Het Lokaal Gezondheidsbeleid vormt de kapstok waaraan verschillende activiteiten op het gebied van preventie worden opgehangen. Deze richten zich op diverse doelgroepen, waarbij verschillende (lokale) samenwerkingspartners betrokken zijn. De belangrijkste lopende projecten op het gebied van preventie & gezondheid zijn: Kempisch Preventieakkoord (2021-2023). o Vanaf 2024 wordt het Kempisch Preventieakkoord, en dus ook de hieronder opgesomde programma’s, geïntegreerd in het plan van aanpak voor de Brede SPUK-regeling. De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten in werking gesteld om diverse afspraken uit het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord te kunnen uitvoeren.

#Kempenbranie o #Kempenbranie is een project dat zich op weerbaarheid en kwetsbaarheid van onze jongeren richt. Bergeijk blijft hierin investeren om zo samen met onze partners, zoals de GGD, het normaliseren van drugsgebruik tegen te gaan. Zo draagt het programma Join Us als onderdeel van Kempenbranie bijvoorbeeld bij aan het welbevinden van jongeren van 12-25 jaar door eenzaamheid aan te pakken. Regioproject ‘Skip die trip’ o Het regioproject ‘SKIP’ beoogt op basis van feitelijke cijfers drugsgebruik onder jongvolwassenen te de-normaliseren. Na een periode van organiseren, monitoren en analyseren is het project inmiddels op het punt gekomen dat er daadwerkelijk interventies zijn gelanceerd, zoals de leidraad Drugs & Evenementen en een communicatiecampagne festivalpubliek. Hiernaast lopen de projecten Eén tegen eenzaamheid, Kansrijke start en Gezonder Ouder Worden (Wijk actief van de Open Universiteit) in 2024 door. • Verbetering van het milieu en een schone, veilige en gezonde leefomgeving Milieubeheer • Milieuvisie 2020-2029 De Milieuvisie beschrijft in grote lijnen de ambities die de gemeente heeft met betrekking tot de milieuthema’s welke invloed hebben op de leefomgeving. Het is een compacte en flexibele visie als handvat voor de toekomst van een gezond, schoon en veilig Bergeijk.

De milieuvisie dient als kapstok, waarbij de beleidsuitwerking plaatsvindt in het onderliggende beleid, zoals bijvoorbeeld het Programmaplan BErgeijkENERGY, de Kadernota Grondstoffen, de Bodemkwaliteitskaart of de Gebiedsvisie Geurhinder en Veehouderij. Bodem Met de komst van de Omgevingswet vindt er een bevoegdheidsverschuiving plaats van provincie naar gemeenten. Veel bodemtaken blijven of zijn reeds basistaken. Dit betekent dat de ODZOB de gemeente hierover moet adviseren. De besluitvorming hierover ligt bij de gemeente. Tot nu toe zijn er voor de nieuwe bevoegdheden geen toezeggingen met betrekking tot financiële compensatie vanuit de provincie of het Rijk. Wel ontstaat in 2024 de mogelijkheid om leges te heffen op milieuactiviteiten.

59

Regionaal Meetnet – Luchtkwaliteit & Geluid Samen met een groot aantal gemeenten uit Zuid-Oost Brabant heeft Bergeijk zich aangesloten bij het Regionaal Meetnet Luchtkwaliteit. Met het Regionaal Meetnet wordt in onze regio in eerste instantie gestart met het meten van de luchtkwaliteit. Het Regionaal Meetnet heeft als doel opgedane kennis uiteindelijk in te zetten voor het opstellen van beleid voor een gezondere samenleving. Voor het Regionaal Meetnet Luchtkwaliteit meten circa 50 kasten ‘real-time’ onder andere stikstofdioxide en fijnstof. De focus ligt hierbij op het stedelijk gebied, het gebied rond de luchthaven en ook het buitengebied van de regio. Er is één meetkast in Bergeijk aan de Dorpsstraat in Riethoven geplaatst. Via de website van het RIVM1 wordt alle data gepubliceerd. Door middel van nieuwsbrieven wordt de gemeente door de Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant vier maal per jaar geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen op het gebied van luchtkwaliteit en geluidniveaus in de leefomgeving van Zuidoost-Brabant. Transitie duurzame veehouderij De provincie Noord-Brabant werkt al jaren aan het versnellen van verduurzaming en innovatie in de veehouderij. Emissiearme stallen moeten leiden tot minder stikstofuitstoot. Uit uitspraken van de Raad van State en onderzoeksrapporten volgt dat onzeker is of emissiearme stallen doen wat zij beloven.

Er is veel onduidelijkheid omtrent dit onderwerp, hetgeen invloed heeft op de vergunningverlening aan agrarische bedrijven. Stikstofplannen Rijksoverheid Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (verder: ‘NPLG’) richt zich op natuurdoelen, waterdoelen en klimaatdoelen. Het NLPG moet door provincies in gebiedsprogramma’s worden uitgewerkt. In Brabant wordt dit het Brabants Programma Landelijk Gebied (verder: ‘BPLG’) genoemd. De gebiedsgerichte aanpak (verder: ‘GGA’) Grenscorridor en Kempenland West geven input voor het BPLG. Op basis van het NPLG moet voor natuurverbetering de stikstofuitstoot rond natuurgebieden flink omlaag. Het streven is dat in 2030 74% van het stikstofgevoelig Natura 2000-areaal onder de kritische depositiewaarde is zijn gebracht. De veehouderij dient stikstofreductie te realiseren, waarbij ook wordt gekeken naar bedrijfsbeëindiging. Bergeijk heeft een rol bij het ruimtelijk vastleggen van het wijzigen van activiteiten. Geluidsanering woningen gemeente Bergeijk Doel van het geluidsaneringsproject is gevelmaatregelen te treffen om overlast van verkeersgeluiden in woningen tegen te gaan. De ODZOB voert dit project voor de gemeente uit. De advieskosten van de ODZOB worden uit ontvangen subsidie betaald. Vanwege de grootte van het project is het opgeknipt in drie (3) deelprojecten. Voor het eerste deelproject is het saneringsprogramma gereed.

Woningen die in aanmerking komen voor eventuele geluidwerende gevelmaatregelen zijn uitgenodigd om deel te nemen aan dit project. De aanmelders die meedoen op vrijwillige basis, worden eind 2023 door de ODZOB voor een woninginventarisatie bezocht. De kosten voor het aanbrengen van geluidwerende gevelmaatregelen zijn volledig gesubsidieerd, tenzij er sprake is van achterstallig onderhoud aan de woning. Dit deelproject is naar verwachting in 2025 afgerond. Gemeente Bergeijk zal aan dit project geen financiële bijdrage leveren. Geluidsoverlast vliegtuigen Eindhoven Airport – Klankbordgroep Riethoven/Walik Een aantal bezorgde inwoners hebben zich in het verleden gemeld betreffende de geluidsoverlast van vertrekkend- en aankomend vliegverkeer vanuit Eindhoven Airport voor inwoners van, met name, Riethoven en Walik. Bergeijk blijft in 2024 de zoektocht naar oplossingen voortzetten en blijft daarbij in nauw contact met alle betrokkenen door middel van het Luchthaven Eindhoven Overleg (verder: ‘LEO’) en met de specialistische bedrijven die onderzoek doen de geluidsoverlast (NLR/Eindhoven Airport). Vanuit het hierboven genoemde Regionaal Meetnet is er de intentie om hier in de toekomst ook de module ‘Geluid’ aan toe te voegen, hetgeen zou kunnen helpen met de metingen. Door de samenwerking in de stuurgroep blijft Bergeijk in contact met inwoners en blijft informatie gedeeld.

1 https://samenmeten.rivm.nl

60

Grondstoffen • De Kempengemeenten willen meer grondstoffen uit hun afval gaan halen. Hiervoor hebben de gemeenteraden van de vijf Kempengemeenten in 2019 de Kadernota Grondstoffen vastgesteld. Hierin staan de doelstellingen en de koers van de samenwerkende Kempengemeenten wanneer het gaat om afval, of liever gezegd: om grondstoffen. • Bergeijk blijft de koers varen van de gestelde kaders in deze nota. Het percentage aangeboden restafval wordt nog verder teruggebracht en getracht wordt nog meer bruikbare grondstoffen uit het afval te halen. • Bergeijk faciliteert haar inwoners het afval zo goed mogelijk te scheiden. Veel afvalstromen kunnen gescheiden worden aangeboden. Aan huis wordt restafval, GFT-, PMD en papier opgehaald. In de kernen staan kleding-, glas- en luiercontainers. In veel winkels kan men batterijen en kleine elektronische apparaten kwijt. Bij de kringloopwinkel in Bergeijk zijn afgedankte spullen welkom die een tweede leven verdienen. • Naast alle faciliteiten op het gebied van afvalinzameling kunnen inwoners ook vier dagen per week hun afval inleveren bij de milieustraat. • In 2024 starten we met het mobiele scheidingsstation. Hierdoor is het voor inwoners mogelijk om kleine hoeveelheden herbruikbaar of te recyclen materiaal inleveren in de buurt. Deze is 1 maal per 4 weken aanwezig in de kernen Luyksgestel, Westerhoven, Riethoven en Bergeijk.

En om de 8 weken in de Weebosch en ’t Loo. Hierdoor wordt de milieustraat ontlast en denken we restafval beter te kunnen scheiden en hergebruiken. • Afvaldumpingen zijn een doorn in het oog. Bergeijk zet zich daarom in om dit te voorkomen en hierop te handhaven. Zwerfafval Inwoners helpen graag mee hun leefomgeving schoon te houden. De vergoeding uit het afvalverpakkingen fonds vervalt. In 2023 is de Single-Use Plastic (SUP-richtlijn) in werking getreden: Producenten worden hierdoor verantwoordelijk voor het vergoeden van kosten voor opruimen, transport en verwerking van plastic producten in het zwerfafval. Voor de kosten die gemeenten maken komt er een SUP-vergoeding, welke achteraf wordt uitgekeerd. Voor 2023 wordt dit uiterlijk 1 november 2024 uitgekeerd. Programmaplan duurzaamheid en klimaat (inclusief uitvoeringsprogramma) BErgeijkENERGY Bergeijk streeft ernaar om in 2030 energieneutraal te zijn. De gemeente zet zich in voor het realiseren van haar deel in het RES-bod voor 2030: Grootschalige opwekking en het reduceren van de CO2-uitstoot door besparing en verduurzaming van energieverbruik. In het Programmaplan BErgeijkENERGY is deze ambitie vertaald in concrete projecten op het gebied van energiebesparing en opwekking duurzame energie. Hierbij is draagvlak en participatie van bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties belangrijk.

Jaarlijks wordt het uitvoeringsprogramma aangepast op basis van de ervaringen van afgelopen jaar en ontwikkelingen die er ontegenzeggelijk gaan plaatsvinden op het gebied van de energietransitie. Bergeijk staat daarbij open voor de inzet van nieuwe technologieën. In het najaar van 2023 wordt het ‘Uitvoeringsprogramma 2024’ aan uw raad voorgelegd. Voor een uitgebreide toelichting wordt verwezen naar de paragraaf Klimaat en duurzaamheid. Klimaatadaptatie In 2021 heeft Bergeijk klimaatbestendig handelen verankerd in beleid en uitvoering door het vaststellen van de klimaatadaptatiestrategie met de uitvoeringsagenda. Het doel is een klimaatbestendige inrichting van Bergeijk in 2050. De komende jaren zal Bergeijk integraal en samen er aan werken om de klimaatadaptatie breed te verankeren in het gemeentelijke beleid. Communicatie en het meenemen van de Bergeijkse inwoners speelt daarbij een grote rol. Voor een uitgebreide toelichting wordt verwezen naar de paragraaf Klimaat en duurzaamheid.

61

Gemeentelijk beleid • • • • • • • • • •

Milieuvisie Bergeijk 2020-2029 (2019) Programmaplan BEergeijkENERGY (2018) Kadernota Grondstoffen (2019) Verbreed GRP Bergeijk 2020-2024 Strategienota: van afval naar grondstof in 2020 (2013) Uitvoeringsprogramma Van afval naar grondstof in 2020 (2015) Lokaal gezondheidsbeleid 2021-2025 (2021) Bodemkwaliteitskaart 2022-2027 Nota bodembeheer 2022-2032 Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda gemeente Bergeijk (2021)

Mutaties meerjarenraming 2024-2027 ten opzichte van programmabegroting 2023 Bestaand beleid BB12 Brede Specifieke Uitkering (SPUK) sport, gezondheid, cultuur ( € 150.000 V) In de periode 2023 – 2026 ontvangt de gemeente vanuit het Rijk een specifieke uitkering ten behoeve van sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis. In totaal is voor het tijdvak 2023 – 2026 ca € 1.130.000 toegekend. Respectievelijk zal de bijdrage voor tijdvak 2024 – 2026 € 297.000, € 297.000 en € 235.000 zijn. In de begroting zijn reeds uitgaven van € 150.000 opgenomen die onder deze regeling vallen. Het resterende deel wordt gereserveerd op de balans. In het najaar 2023 wordt een integraal plan opgesteld voor verdere invulling van deze middelen. Overigens zijn een aantal inkomsten die nu via de SPUK gaan lopen eerder via de algemene uitkering of andere regelingen ontvangen. BB14 Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (€ 383.000 N, € 383.000 V) De gemeente heeft veel taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid. Met de tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat-en Energiebeleid (verder: ‘CDOKE’) kan Bergeijk medewerkers aannemen en/of externe deskundigen voor meerdere jaren inhuren.

Zo krijgt de gemeente de tijd om de interne organisatie te versterken voor het uitvoeren van de klimaat- en energietaken. De uitkering is aangevraagd voor de jaren 2023, 2024 en 2025, waarbij de middelen voor 2023 ook in 2024 en 2025 mogen worden besteed. BB15 BErgeijkENERGY, (€ 440.000 storting reserve duurzaamheid en klimaat, dekking algemene reserve) Iedere gemeente staat voor de opdracht een bijdrage te leveren aan de energietransitie. Bergeijk heeft de aanpak hiervan in 2018 vastgelegd in een programmaplan duurzaamheid en klimaat “BErgeijkENERGY”. In deze programmatische aanpak zijn concrete projecten opgenomen. De projecten richten zich op klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. Dus zowel op het aanpassen aan de klimaatverandering, als op het terugdringen van de CO2 uitstoot om zo verdere klimaatverandering te stoppen. Voor de uitvoering van het programmaplan BErgeijkENERGY heeft uw raad een bestemmingsreserve duurzaamheid en klimaat vastgesteld. Deze bestemmingsreserve dient jaarlijks aangevuld te worden om het programmaplan verder te realiseren. De middelen die benodigd zijn voor het programmaplan worden jaarlijks bij de Raad bij het indienen van het programmaplan aangevraagd. In lijn met voorgaande jaren is in deze begroting een bedrag opgenomen met dekking uit de algemene reserve.

Nieuw beleid NB11 Persleiding Barrier afkoppelen van lozingspunt België (investering € 50.000, dekking rioolrecht) Bergeijk heeft voor de afvoer van het huishoudelijk afvalwater van acht (8) drukrioolpompputten aan de Barrier op de riolering aan de Luikersteenweg te Lommel een overeenkomst met een externe partij. Hiervoor betaalt de gemeente jaarlijks een bijdrage van ca € 4.500. Deze bijdrage word jaarlijks geïndexeerd. Met deze eenmalige investering wordt de persleiding verlegd en aan het persriool aan de Maaij gekoppeld, waardoor de structurele kosten kunnen worden stopgezet. 62

Verbonden partijen (zie paragraaf verbonden partijen) • •

GGD ODZOB

Wat gaat het kosten? Taakveld 7: Volksgezondheid en milieu Bedragen in € 1.000 a Lasten b Baten c Saldo taakveld excl mutaties reserves (c= b-a) d Mutaties reserves storting e Mutaties reserves onttrekking f Saldo taakveld (f = c-d+e)

Rekening 2022

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 na wijziging 5.439 6.550 5.699 5.783 5.490 5.581 4.055 4.687 4.537 4.618 4.312 4.395 -1.384 -1.863 -1.162 -1.164 -1.178 -1.187 448 124 0 0 0 0 537 249 440 0 0 0 -1.295 -1.739 -722 -1.164 -1.178 -1.187

Beleidsindicatoren Naam Indicator Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit

Eenheid Kg/inwoner %

Bron CBS RWS

Peiljaar < 25.000 Bergeijk 2021 113,0 48,3 2019 24,2% 12,6%

63

Portefeuillehouders

Taakveld 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

Wethouder M. Kuijken Wethouder S. Luijten

Wat willen wij bereiken en wat gaan wij doen?

Beleid

Mutaties t.o.v. vorige programmabegroting

Verbonden partijen

Ontwikkelingen

Beleidsindicatoren 64

Wat gaat het kosten?

Taakveld 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat willen wij bereiken en wat gaan wij doen? • Voorzien in de woonbehoefte van specifieke doelgroepen starters, senioren en zorgbehoevenden en arbeidsmigranten, onder andere door realisatie van voldoende woningen In de Provinciale prognose woningbehoefte en bevolkingsontwikkeling (2020) wordt de ontwikkeling van de bevolking tot 2040 in beeld gebracht. Hieruit blijkt dat de bevolkingsgroei later afvlakt en dat er pas na 2030 een krimp ontstaat in de landelijke gebieden. Maar als gemeente staat Bergeijk samen met de regio aan de vooravond om invulling te geven aan een duurzame schaalsprong. De werkgelegenheid groeit, waardoor een stijgende behoefte ontstaat aan nog meer woningen en voorzieningen, en tevens neemt ook de druk op het mobiliteitsnetwerk toe. In de Omgevingsvisie wordt daarom uitgegaan van een woonbehoefte van 1000 woningen voor de komende 10 jaar. Dat zijn er 400 meer dan de 600 die in de provinciale prognose zijn opgenomen. De schaalsprong vraagt om samenwerking in de regio. Op het niveau van de 21 regiogemeenten zijn in 2023 de ontwikkelprincipes vastgesteld. Eén belangrijk principe is dat in de gehele regio “Op systeemniveau een netwerk van knopen en hubs (met gelaagdheid in plaatswaarde en/of mobiliteitswaarde) onderzocht wordt”.

Dit betekent onder andere dat woningen en bedrijven geconcentreerd worden op bestaande of nieuwe locaties die goed bereikbaar zijn. Dit principe zal in de loop van 2023 en 2024 verder worden uitgewerkt. Hierbij is ook de samenwerking met de vier Kempengemeenten van belang. In 2023 hebben de vier gemeenten een bestuursopdracht geformuleerd als vervolg op de subregionale ontwikkelstrategie. De ontwikkelstrategie is een ruimtelijke strategie op het gebied van wonen, werken en mobiliteit en legt primair de focus op de periode tot 2030. Het is een bundeling van bestaand beleid. Inmiddels is samen met de Kempengemeenten de conclusie getrokken dat dit vanwege de schaalsprong niet voldoende is. Met de nieuwe ontwikkelstrategie wordt een verkenning gemaakt van de gevolgen van de schaalsprong voor de regio. Deze bestuursopdracht moet uiteindelijk leiden tot een strategische koers voor de Kempen om de schaal-sprong goed te laten landen, inclusief een streefbeeld voor 2040. Hierbij wordt niet alleen naar de fysieke aspecten gekeken (hoe wordt gezorgd voor voldoende woningen en ruimte voor bedrijven?), maar ook naar de sociaal-maatschappelijke gevolgen van dergelijke ontwikkelingen (brede welvaart).

In 2024 worden eerdere denkrichtingen uitgewerkt naar scenario's hoe subregio De Kempen zich kan ontwikkelen om een groei van wonen, werken en mobiliteit te faciliteren met behoud van leefbaarheid en de kwaliteiten van dit gebied. In 2024 bepalen de gemeenteraden het voorkeursscenario voor de ontwikkeling van de Kempen. Voor verdere toelichting wordt verwezen naar Taakveld 0. Hoewel er nog harde restcapaciteit (bouwtitels voor te bouwen woningen in vastgestelde bestemmingsplannen) beschikbaar is om aan de lokale woningbehoefte te voldoen, is het gelet op de vaak lange voorbereidingstijd wel zaak tijdig nieuwe mogelijkheden voor woningbouw in beeld te brengen en te starten met de ontwikkeling van nieuwe woningbouwlocaties. Hieronder worden enkele concrete voorbeelden genoemd: Woningbouwinitiatieven In 2023 is het bestemmingsplan Hooge Berkt 2e fase vastgesteld en onherroepelijk geworden. De ontwikkelaar is gestart met het uitgifteproces. Verwacht wordt dat het bestemmingsplan in het najaar van 2023 bouwrijp wordt gemaakt en dat in 2024 de bouw zal starten. De ontwikkelaar heeft inmiddels met Woningbelang een overeenkomst over de bouw van ca 50 sociale huurwoningen afgesloten. Het plan bevat in totaal 220 woningen, waarbij ook woningen voor de doelgroepen starters en senioren worden gebouwd, hetgeen met de ontwikkelaar in de overeenkomt is vastgelegd.

Verwacht wordt dat het bestemmingsplan Kleine Kept (40 woningen) eind 2023, begin 2024 kan worden vastgesteld. Dit plan bevat onder andere acht (8) CPO-starterswoningen, maar ook veertien (14) zorgappartementen in de sociale huur voor de huisvesting van autistische jongeren. Het plan Hof Noord is 65

in aanbouw en wordt in 2024 afgerond. Vervolgens moet ook de inrichting van het openbaar gebied, te weten de laatste fase van de herinrichting van het centrum, plaatsvinden. Op ’t Loo zijn in het plan Terlo kavels verkocht voor de bouw van veertien (14) vrijstaande woningen en negen (9) microwoningen. Verwacht wordt dat deze woningen in 2024 worden gerealiseerd en opgeleverd. Onderdeel van Terlo is ook het gebied Loo’se tuinen. De 1e fase van dat plan is afgerond. Voor Loo’se tuinen 2e fase (13 woningen) is het bestemmingsplan in 2023 vastgesteld. Tegen het plan is beroep ingesteld en in afwachting van de behandeling bij de Raad van State. Hopelijk volgt er snel een positieve uitspraak, zodat in 2024 met de bouw kan worden gestart. Het bestemmingsplan St. Bernardus is in ontwikkeling. Er zijn zes (6) sociale huurwoningen gerealiseerd en de kavels voor de bouw van zes (6) microwoningen en een (1) vrijstaande kavel zijn inmiddels verkocht. Deze worden naar verwachting in 2024. Het plan Looburgh (ca 34 woningen) aan de Weebosserweg wordt in het najaar 2023 in procedure gebracht. Vaststelling is voorzien in de loop van 2024. In Luyksgestel is de inbreidinglocatie aan de Meerendreef voor circa twintig (20) woningen in procedure gebracht. Naar verwachting kan dit plan in het voorjaar 2024 worden vastgesteld.

Daarnaast loopt een onderzoek naar een eventuele verplaatsing van het fietscrossterrein, zodat op deze locatie woningen gebouwd kunnen worden. Eind 2023 zal naar verwachting duidelijkheid over dit onderzoek ontstaan, zodat in 2024 vervolgstappen kunnen worden gezet. In Westerhoven is het voorkeursmodel voor de ontwikkeling van Westerhoven Noord met ca 50-60 woningen vertaald naar een bestemmingsplan. Dit plan wordt in het najaar 2023 in procedure gebracht en kan naar verwachting in het voorjaar 2024 worden vastgesteld. In Riethoven heeft het plan Achter de Sleutel (44 woningen) vertraging opgelopen door een beroepsprocedure. Na een tussenuitspraak van de Raad van State heeft in 2023 een reparatie van het bestemmingsplan plaatsgevonden. Deze ligt thans ter beoordeling bij de Raad van State. Daarnaast ligt er nog een particulier initiatief voor elf (11) appartementen aan het Dorpsplein. Dit plan wordt in het najaar in procedure gebracht. Vaststelling wordt verwacht in het voorjaar 2024. In de Weebosch is overeenstemming bereikt over de ontwikkeling van Kapelledries fase 3 (60 woningen). De bestemmingsplanprocedure wordt in het najaar 2023 gestart. Vaststelling wordt verwacht in het voorjaar 2024. Verder zijn er in de kernen nog verschillende kleinere woningbouwplannen in ontwikkeling.

Naast deze concrete ontwikkelingen is een onderzoek gestart naar mogelijke uitbreidinglocaties voor woningbouw als nadere uitwerking van de omgevingsvisie. Aan de hand van de resultaten daarvan zullen eventuele nieuwe ontwikkelingen worden opgestart. Voor uitbreidingslocaties is het echter noodzakelijk om de woonbehoefte goed te kunnen onderbouwen. Hiervoor zijn ook de resultaten van de (sub-)regionale ontwikkelstrategie (zie hierboven) van groot belang. Wij verwachten dat in de periode 2024-2026 op de diverse locaties in de verschillende kernen voor de doelgroepen de volgende aantallen woningen gerealiseerd gaan worden. De tabel geeft inzicht in geplande / in voorbereiding zijnde woningbouwontwikkelingen t.b.v. woningen voor de doelgroepen in de gemeente Bergeijk. Planning en programma is onder voorbehoud van marktomstandigheden en gehanteerde planning van externe partijen.

66

Locatie/bestemmingsplan

Oude Bernardusschool, ‘t Loo Hoog Berkt fase 2, Bergeijk Tiliaans Noord, Luyksgestel Provincialeweg 2-4, Westerhoven Klaproosstraat, Bergeijk Meerendreef, Luyksgestel Westerhoven Noord St. Servatius Westerhoven Oude postkantoor Bergeijk Terlo noordelijk deel, 't Loo Achter de Sleutel, Riethoven Dorpsplein, Riethoven Kapelledries III, de Weebosch Kerkstraat, Kleine Kept Bergeijk

Type woningen voor doelgroepen Starterswoningen

Seniorenwoningen

Sociale huurwoningen

7 40 4

20

6 50 6

2 35 8 6 20

5 12 17

11

30 (7 nieuw) 12 9 17 8

9 7 5 12

9 4 14 12

Naast het aantal woningen is eveneens belangrijk dat de juiste woningen worden gerealiseerd. Daarbij richt Bergeijk zich met name op starters, senioren en inwoners die zijn aangewezen op zorg- en sociale huurwoningen. De uitgangspunten hiervoor zijn vastgelegd in de Woonvisie. De mogelijkheden om er voor te zorgen dat de (nieuwbouw)woningen bij de doelgroep terecht komen worden onderzocht. Eerder is in dat kader de zelfbewoningsplicht ingevoerd en worden collectief particulier opdrachtgeverschap (verder: ‘CPO’) projecten gestimuleerd. In bestemmingsplannen wordt de maximale omvang van starters- en seniorenwoningen vastgelegd en voor de starterswoningen worden met ontwikkelaars daarnaast prijsafspraken gemaakt. Tevens wordt op rijksniveau gewerkt aan een wijziging van de Huisvestingswet. Deze nog in voorbereiding zijnde wet geeft onder andere mogelijkheden om in bepaalde situaties voorrang te geven aan eigen inwoners. Wat dit voor Bergeijk betekent, wordt samen met de Kempengemeenten uitgewerkt in de nieuwe Kempische Woonvisie, die naar verwachting begin 2024 ter vaststelling kan worden aangeboden. De in 2023 vastgestelde Kempische woonzorgvisie wordt dan ook onderdeel van de geactualiseerde Kempische woonvisie. Hiervoor wordt tegelijkertijd een uitvoeringsprogramma voorbereid.

Om de realisatie van sociale woningen te stimuleren is in 2021 het vereveningsfonds voor sociale woningbouw ingesteld. Hierbij is het uitgangspunt dat op alle nieuwe woningbouwlocaties 30% sociale huur dient te worden ontwikkeld. Indien een locatie daarvoor stedenbouwkundig niet geschikt is, kan een vrije sector-woning worden gerealiseerd, maar in dat geval moet de initiatiefnemer wel een bijdrage aan het vereveningsfonds betalen. Vanuit het vereveningsfonds kan vervolgens op andere locaties worden bijgedragen aan de bouw van sociale huurwoningen. Voor uitbreiding van de sociale huurvoorraad worden ook voor 2024 en verder afspraken gemaakt met de woningcorporaties. Daarnaast worden voortdurend met de corporaties potentiële locaties voor sociale huurwoningen beoordeeld op haalbaarheid. Voor het verduurzamen van de bestaande voorraad sociale huurwoningen kunnen corporaties een beroep doen op het daarvoor ingerichte duurzaamheidsfonds Nieuwbouw is een deel van de oplossing voor de woningbouwproblematiek. Maar het aantal bestaande woningen is vele malen groter dan het aantal nieuw te bouwen woningen. Het is dan ook van zeker zo een groot belang om de bestaande woningvoorraad beter te laten aansluiten bij de huidige woonbehoeften.

Er is daarom beleid vastgesteld om de bestaande woningvoorraad beter te kunnen benutten, bijvoorbeeld door het splitsen van woningen of door tijdelijke bewoning van bijgebouwen. Deze mogelijkheden blijft Bergeijk onder de aandacht brengen. De gemeente is ook verplicht te voorzien in de huisvesting van statushouders. De taakstelling wordt steeds voor het komende halfjaar door het Rijk bepaald. De taakstelling voor 2024 is daarom nog niet bekend, maar voor 2023 bedraagt de taakstelling voor Bergeijk in totaal 53 personen. We verwachten dat de taakstelling in 2024 vergelijkbaar zal zijn. Hiervoor zijn naar verwachting ca. 20-25 woningen nodig. Met een huidige mutatiegraad van 5-6% op een sociale huurvoorraad van ruim 1000 woningen, betekent dit dat er jaarlijks ca. 50-60 woningen beschikbaar komen. Hiervan zal dan ongeveer één derde tot de helft aan statushouders

67

beschikbaar te worden gesteld. Dit benadrukt nog eens het belang van realisatie van voldoende sociale huurwoningen. Op rijksniveau wordt gewerkt aan de Spreidingswet (formeel: wetsvoorstel Gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvang). Deze wet regelt de spreiding van asielzoekers over de gemeenten, waarbij het Rijk gemeenten kan dwingen opvang voor asielzoekers te realiseren. Door de val van het kabinet is op dit moment onduidelijk of, en zo ja wanneer, deze wet in werking treedt en wat dan de gevolgen voor de gemeente Bergeijk zijn. Gezien het al nijpende tekort aan woningen, en de moeite voldoende reguliere woningen te bouwen, zorgen deze ontwikkelingen ervoor dat de realisatie nog meer onder druk staat. Het wordt hierdoor een grote uitdaging om de doelen te realiseren. In 2019 zijn richtlijnen vastgesteld voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Deze richtlijnen geven voorwaarden waaraan initiatieven voor huisvesting van arbeidsmigranten dienen te voldoen. Hierbij wordt nadrukkelijk ingezet op kwalitatief goede huisvesting, goede inpassing in de omgeving en spreiding. Naar aanleiding van twee (2) concrete aanvragen is gebleken dat de richtlijnen breed te interpreteren zijn. In 2023 is daarom een nadere toelichting op de richtlijnen vastgesteld waarin het doel van de richtlijnen beter is omschreven.

Initiatieven zullen aan deze richtlijnen en de nadere toelichting worden getoetst. Voor het lopende initiatief op de locatie hoek Loo-Stökskesweg heeft een voorontwerp van een bestemmingsplan ter inzage gelegen en hierop zijn inspraakreacties ontvangen. Op basis van de richtlijnen en nadere toelichting zal in het vierde kwartaal van 2023 door het College een standpunt op deze inspraakreacties worden ingenomen. Als op basis daarvan besloten kan worden tot het in procedure brengen van een ontwerpbestemmingsplan, valt vaststelling van dit plan in de eerste helft van 2024 te verwachten. • Een goede ruimtelijke kwaliteit binnen de kernen en in het buitengebied Zoals hierboven reeds aangegeven, is woningbouw een belangrijke opgave voor de komende jaren. Deels zal deze opgave binnen de bebouwde kom worden gerealiseerd. In de Omgevingsvisie is aangegeven dat behoud van groene ruimten binnen de kom van belang is. Bij inbreidingsplannen wordt daarom rekening gehouden met behoud van groen, terwijl daarnaast naar de mogelijkheden op uitbreidingslocaties wordt gekeken. Om dat op verantwoorde wijze te doen, is een onderzoek naar uitbreidingslocaties gestart.

In het buitengebied speelt een groot aantal vraagstukken die zich vaak opstapelen: Klimaatverandering, stikstof, waterkwaliteit en -kwantiteit, transitie van de landbouw en vrijkomende agrarische gebouwen, versterking van natuur, bos en biodiversiteit en de energietransitie. Dit brengt kansen met zich mee om vraagstukken slim te combineren en in samenhang op te pakken. De Provincie is gestart met een gebiedsgerichte aanpak (verder: ‘GGA’) om samen met waterschappen, terreinbeheerders, gemeenten, inwoners, (agrarische) bedrijven en andere betrokkenen meerdere vraagstukken tegelijkertijd aan te pakken. Bergeijk ligt in twee GGA-gebieden: de Grenscorridor in het oosten en Kempenland West in het westen. De gemeente neemt actief deel aan beide GGA’s. De plannen vóór, en de samenwerking ín deze GGA’s, zullen in 2024 verder vorm krijgen.2 Om een goed uitgangspunt te hebben voor al deze ontwikkelingen wordt gewerkt aan een herziening bestemmingsplan buitengebied. Het ontwerp van dit plan is in het najaar 2023 ter inzage gelegd. Vaststelling wordt voorzien in het voorjaar van 2024 Ontwikkelingen • Omgevingswet Door de nieuwe Omgevingswet worden bijna alle regelingen over de fysieke leefomgeving samengevoegd in één Omgevingswet. Naast de traditionele ruimtelijke elementen krijgen ook aspecten als gezondheid, duurzaamheid en energietransitie een rol.

Deze wet treedt op 1 januari 2024 in werking. Een werkgroep bereidt thans de invoering van de wet voor gemeente Bergeijk voor. Dit gebeurt op onderdelen in samenwerking met de Kempengemeenten en de regio. Door kennis te delen, dezelfde software aan te schaffen en zo veel mogelijk samen op te trekken bij communicatie en opleiding bereidt Bergeijk zich zo goed mogelijk voor op invoering van de nieuwe wet. Inmiddels is de Omgevingsvisie vastgesteld, wordt er ervaring opgedaan met de omgevingsdialoog en wordt er al gewerkt met het nieuwe 2 Zie verder ook onder de taakvelden 3 en 7.

68

programma Powerbrowser. Er is besluitvorming geweest omtrent het adviesrecht van uw raad bij aanvragen die afwijkingen van het omgevingsplan. Hiermee is het delegeren van bevoegdheid en het vaststellen van deze omgevingsplannen vastgesteld. De besluitvorming over de gevolgen voor de legesverordening vindt eind 2023 plaats. Dan zal ook de Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit (de opvolger van de welstandsadviescommissie) worden ingesteld en communicatie over de gevolgen van de nieuwe wet worden opgestart. Ondanks deze voorbereidingen moet rekening gehouden worden met vertraging in de planvorming als gevolg van de nieuwe wet. Naast het leren omgaan met de nieuwe wet zal ook pas in de loop der jaren door onder andere jurisprudentie meer duidelijkheid ontstaan over het gebruik en interpretatie van de wet. Daarbij komt dat er een flinke piek in aanvragen is geweest, om zo plannen nog onder de huidige wetgeving in procedure te brengen. Gemeentelijk beleid • • • • • • • • • • • •

Omgevingsvisie 2022 Nota grondbeleid 2018 (te herzien eind 2023/voorjaar 2024) Omgevingsbeleidsplan onderdeel bouwen 2015-2018 Meerjaren Handhavingprogramma 2017-2020 Welstandsnota Gemeente Bergeijk 2016-2019 Woonvisie 2013-2021, incl. oplegnotitie woonvisie 2016 Plan van aanpak aandachtslocaties (2016) Uitleg begrip maatschappelijk belang (2017) Handreiking Veehouderij en Gezondheid 2.0 (2018) Richtlijnen huisvesting arbeidsmigranten Bergeijk 2019 Kempische visie op wonen 2019-2023 Lokaal volkshuisvestingsprogramma

Mutaties meerjarenraming 2024-2027 ten opzichte van programmabegroting 2023 BB29 Bijstelling pachtinkomsten (185.000 V) In juli 2023 heeft de jaarlijkse wijziging conform het pachtprijzenbesluit plaatsgevonden. Hierdoor stijgen de pachtprijzen voor de regio Bergeijk in 2024 met 42%. Deze doorwerking op de verschillende pachtgronden is verwerkt in de begroting 2024-2027. Verbonden partijen (zie paragraaf verbonden partijen) • •

Metropool Regio Eindhoven (MRE) (werkprogramma transitie landelijk gebied) Omgevingsdienst Zuidoost Brabant (ODZOB)

Wat gaat het kosten? Taakveld 8: VHROSV

Rekening 2022

Bedragen in € 1.000 a Lasten b Baten c Saldo taakveld excl mutaties reserves (c= b-a) d Mutaties reserves storting e Mutaties reserves onttrekking f Saldo taakveld (f = c-d+e)

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 na wijziging 5.254 5.647 6.749 4.851 1.799 1.793 5.073 4.696 6.261 4.223 1.167 1.167 -181 -952 -488 -628 -632 -626 1.653 -98 177 0 0 0 246 253 88 38 38 38 -1.588 -601 -577 -590 -594 -588

Beleidsindicatoren Naam Indicator Gemiddelde WOZ waarde Nieuw gebouwde woningen Demografische druk Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Eenheid Duizend euro Aantal per 1.000 woningen %

Bron CBS Basisregistratie adressen en gebouwen CBS

In Euro’s

COELO

2022 n.b.

680

In Euro’s

COELO

2022 n.b.

819

Peiljaar < 25.000 Bergeijk 2022 342 385 2022 8,9 8,9 2023 80,5% 76,0%

69

Paragrafen

70

1.2 Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen Wettelijk kader Op grond van het besluit Begroting en verantwoording provincies en gemeenten moeten in de paragraaf Lokale heffingen in ieder geval de volgende onderdelen worden vermeld: Onderdeel De geraamde inkomsten; Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; Een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, inclusief onderbouwing berekening maximaal kostendekkende tarieven Een aanduiding van de lokale lastendruk Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid

Op grond van art. 10, letter a BBV art. 10, letter b BBV art. 10, letter c BBV art. 10, letter d BBV art. 10, letter e BBV

Wat willen wij bereiken? De gemeente wil het voorzieningenniveau op peil houden en de ambities die zijn opgenomen uitvoeren. Voor de rechten (rioolheffing en reinigingsrecht) wordt uitgegaan van 100% kostendekking. Voor de rioolheffing worden daarvoor de uitgangspunten, zoals vastgesteld in het Verbreed gemeentelijk rioleringsplan (verder: ‘VGRP’), gehanteerd. Een kostendekkendheid van 100% in de legesverordening is in principe toegestaan. Binnen Titel 1 Algemene dienstverlening, waarin bijvoorbeeld paspoorten en rijbewijzen zijn opgenomen, zijn de belangrijkste leges door het Rijk gemaximeerd. Algemeen De paragraaf Lokale heffingen heeft betrekking op de in de gemeente geheven belastingen en heffingen (retributies, rechten en leges). Er wordt ingegaan op de belastingsoort, het beleid, de tarieven, de berekening omtrent kostendekkende tarieven, de geraamde inkomsten en ontwikkelingen. De paragraaf wordt afgesloten met een overzicht van de lokale belastingdruk. De vermelde tarieven zijn voorlopige tarieven. De definitieve tariefvoorstellen worden, rekening houdend met de laatste ontwikkelingen, in de raadsvergadering van 21 december 2023 ter besluitvorming aan uw raad voorgelegd. Ontwikkelingen De omgevingswet treed per 1-1-2024 in werking. De mogelijke financiële effecten van de keuzes die we dienen te maken zijn nog niet verwerkt in deze begroting.

Eind 2023 zal de legesverordening worden vastgesteld, waarin de tarieven zijn verwerkt. Opbrengsten In onderstaande tabel wordt een overzicht van de opbrengsten aan lokale heffingen weergegeven. Hierna volgt de toelichting per belasting- en heffingssoort.

71

Bedragen x € 1.000 a. Onroerende zaakbelastingen b. Toeristenbelastingen c. Forensenbelasting 1. Totaal algemene dekkingsmiddelen d. Reinigingsrechten (afvalstoffenheffing) e. Rioolheffing

Realisatie Begroot 2023 2022 na wijziging 3.838 3.972 722 964 6 6 4.566 4.942

Begroot 2024 4.338 1.200 6 5.544

1.563 1.843

1.548 1.998

1.753 2.029

26 482 882 7 17 27

23 521 658 3 14 30

23 936 733 3 14 30

i. Reclamebelasting j. Overige bestemmingsheffingen 2. Totaal bestemmingsheffingen

1 14 4.862

1 29 4.825

1 29 5.549

3. Totale opbrengst lokale heffingen (1+2)

9.428

9.766

11.093

f. Rioolaansluitrechten g. Leges titel 1. Algemene dienstverlening g. Leges titel 2. Dienstverlening fysiek leefomgeving/omgevingsvergunning g. Leges titel 3. Dienstverlening Europese dienstenrichtlijn h. Lijkbezorgingsrechten i. Reclamebelasting centrummanagement

Algemene dekkingsmiddelen a. Onroerende zaakbelastingen De onroerende zaakbelastingen worden geheven bij eigenaren van woningen en eigenaren en gebruikers van niet-woningen. De heffingsgrondslag is de vastgestelde economische waarde naar de peildatum 1 januari 2023 conform de Wet waardering onroerende zaken. b. Toeristenbelasting (Kurtax) De Kurtax is een gemeentelijke belasting en wordt geheven van eigenaren van recreatieve accommodaties waar overnacht kan worden. De heffingsgrondslag bedraagt een vast percentage van de omzetten (Kurtax) en bedraagt 3,11%. Meerjarig wordt rekening gehouden met meeropbrengsten als gevolg van de omzetstijging die in 2023 te zien is. Hiermee is het bedrag aan inkomsten toeristenbelasting structureel opgehoogd naar € 1.200.000. c. Forensenbelasting Onder de naam forensenbelasting wordt een directe belasting geheven van de natuurlijke personen, die, zonder in de gemeente hun hoofdverblijf te hebben, meer dan 90 dagen van het belastingjaar voor zichzelf of hun gezin over een gemeubileerde woning beschikken. Bestemmingsheffingen Algemeen Bij de bestemmingsheffingen met de grootste omvang zijn overzichten opgesteld waardoor de kostendekkendheid van de betreffende heffing duidelijk wordt. In de overzichten zijn eerst de directe lasten en baten opgenomen. In de Financiële verordening is de systematiek van toerekening van de overheadkosten vastgesteld.

De totale overheadkosten worden gedeeld door het aantal productieve uren dat aan de taakvelden wordt besteed. Vervolgens wordt het aantal productieve uren dat betrekking heeft op de kostendekkende tarieven vermenigvuldigd met dit bedrag. De btw is berekend over de budgetten waarop een btw-component van toepassing is. De totale lasten zijn vervolgens afgezet tegen de opbrengsten die we genereren uit de heffing. d. Afvalstoffenheffing De gemeente heeft de wettelijke inzamelplicht voor het ophalen en verwerken van het huishoudelijk afval (als gevolg van artikel 10.11 van de Wet milieubeheer). De functie van de afvalstoffenheffing is het dekken van de kosten die de gemeente maakt voor het inzamelen van huishoudelijke afvalstoffen. De 72

afvalstoffenheffing is geregeld in de Wet milieubeheer. Het feit dat de gemeente verplicht is om binnen het gehele gebied huisvuil in te zamelen is reden voor de heffing. Het belastbaar feit is het feitelijk gebruik van een perceel waarvoor op basis van de Wet milieubeheer een verplichting tot het inzamelen van huishoudelijke afvalstoffen geldt. Afvalstoffenheffing moet worden betaald als een perceel feitelijk wordt gebruikt én de gemeente hier op basis van de wet verplicht is huishoudelijk afval in te zamelen. De gemeente Bergeijk hanteert de Diftar methode. Dat betekent dat er een bedrag per lediging wordt betaald naast een vast tarief per perceel. De gemiddelde verhoging van zowel het vastrecht als de variabele tarieven gaan met circa 13% omhoog. De tarieven van de milieustraat houden we gelijk aan vorig jaar. Aangezien we deze willen laten aansluiten bij de tarieven in de Kempengemeenten. De gemiddelde afvaldruk als gevolg van de geprognosticeerde lasten zijn voor 2024 circa € 194 per huishouden. Deze stijgen in 2024 met circa € 20 ten opzichte van 2023. Dit wordt met name veroorzaakt door stijgende energiekosten en loonkosten. Afvalstoffenheffing

Netto lasten Overhead

Btw

Bedragen x € 1.000

Afvalinzameling Kostendekking totaal

1.185 1.185

76 76

267 267

Totaal lasten 1.528 1.528

Totaal baten 1.528 1.528

Dekkings % 100% 100%

e. Rioolheffing De rioolheffing in de gemeente betreft de rioolafvoerrechten. Deze heffing wordt geheven van de gebruikers van de panden op basis van het afgenomen drinkwater (met als uitgangspunt: geloosd afvalwater), volgens opgave van Brabant Water over het voorgaande jaar. Uitgangspunt is hierbij: De gebruiker betaalt. Op grond van artikel 228a Gemeentewet wordt de rioolheffing geheven. De baten en lasten in de begroting zijn het uitgangspunt van kostendekkendheid. Het Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan (verder: ‘VGRP’) 2020-2024 is op 19 december 2019 door uw raad vastgesteld. Het VGRP is een beleidsstuk met een visie hoe Bergeijk omgaat met de rioleringszorg in de komende periode. Dit plan vormt de basis voor de in te begroting te ramen lasten welke voortvloeien uit deze wettelijke taak. Om de rioleringszorg conform de wettelijke eisen en ambities van de gemeente uit te kunnen blijven voeren, is in het VGRP voorzien om de rioolheffing in 2024 te verhogen met 3,0%. Dit betekent de volgende rioolheffingstarieven: Klasse (waterverbruik) ≤ 100 m³ 101 – 350 m³ ≥ 350 m³: opslag per 350 m³

2023 175,14 262,65 262,65

2024 180,39 270,53 270,53

Totaal baten 2.029 2.029

Dekkings % 100% 100%

De berekening van de kostendekkendheid van de rioolheffing is als volgt tot stand gekomen: Rioolheffing

Netto lasten Overhead

Btw

Totaal lasten

Bedragen x € 1.000

Riolering Kostendekking totaal

1.412 1.412

353 353

265 265

2.029 2.029

f. Rioolaansluitrechten De rioolaansluitrechten hebben betrekking op het aansluiten van woningen en andere gebouwen op het gemeentelijk rioolstelsel en het toerekenen van de kosten van een dergelijke aansluiting. De heffingsgrondslag is opgenomen in de gemeentelijke aansluitverordening, waarin de verhouding tussen de gemeente en de burgers betreffende het aansluiten op het rioolstelsel is geregeld. Voor het jaar 2024 wordt het tarief voor de rioolaansluitrechten van 2023 geïndexeerd met 3%. In de raadsvergadering van 21 december 2023 worden de aansluitrechten definitief vastgesteld met de behandeling van de verordening aansluitrechten riolering.

73

g. Leges Onder de naam ‘leges’ worden verschillende rechten geheven van door het gemeentebestuur verstrekte diensten. Leges vallen onder de bestemmingsheffing (meerdere programma’s). Bij de bepaling van de kostendekkendheid van de leges maken we een onderscheid in de 3 titels uit de legesverordening: Algemene dienstverlening Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunningen Europese dienstenrichtlijn De tarieven zijn volgens de uitgangspunten van deze begroting met 4,77% verhoogd. Daarnaast zijn de geprognosticeerde hoeveelheden opnieuw op actualiteit beoordeeld. De berekening van de kostendekkendheid van de leges is als volgt tot stand gekomen: Netto lasten

Overhead

BTW

Totale lasten Totale baten

1. Algemene dienstverlening

620

435

0

1.056

926

Dekkings % 88%

2. Dienstverlening fysiek leefomgeving/omgevingsvergunning

339

469

0

808

633

78%

3. Dienstverlening Europese dienstenrichtlijn

12

0

0

12

3

25%

Kostendekking totaal

971

905

0

1.876

1.562

82%

Algemene dienstverlening Dit betreft vooral het verstrekken van rijbewijzen en reisdocumenten maar ook tal van in omvang kleinere producten die de gemeente verstrekt zoals uittreksels, afschriften. Ook vallen huwelijksvoltrekkingen vanuit de burgerlijke stand onder deze dienstverlening. Het verstrekken van reisdocumenten aan niet-ingezetenen vormt hierin een bijzondere plek. Sinds 2014 geeft de gemeente Bergeijk, samen met 11 andere gemeenten, met succes reisdocumenten af voor niet-ingezetenen. Vanaf 2024 wordt er weer een toename van het aantal te verstrekken reisdocumenten aan niet-ingezetenen voorzien. Hier is rekening mee gehouden in de begroting. Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunningen De opbrengsten uit de omgevingsvergunningen schommelen per jaar. Op de omvang van de opbrengsten hebben we maar beperkt invloed. Hier zijn we afhankelijk van de economische situatie. Wordt er veel gebouwd dan nemen de opbrengsten toe, en omgekeerd. De opbrengst voor 2024 is onder andere gebaseerd op circa 60 nieuwbouwwoningen, circa 100 vergunningen voor uitbreiding en verbouw van bedrijven en opbrengsten vanwege verbouwingen van woningen. Een deel van de verbouwingen is overigens vergunningsvrij. De ophanden zijnde wijziging van de omgevingswet die in 2024 zal ingaan, zal mogelijk leiden tot het meer vergunningsvrij bouwen.

Ook zijn de opbrengsten voor de omgevingsvergunningen opgenomen. Europese dienstenrichtlijn Hieronder vallen met name leges in verband met horeca activiteiten en evenementen. Vergunningen voor categorie B evenementen zijn met ingang van 2019 gratis. h. Lijkbezorgingsrechten Gemeente Bergeijk beheert twee actieve begraafplaatsen. In het verleden is met het kerkbestuur afgesproken dat de begraafplaats in Westerhoven als algemene begraafplaats kan dienen. In ruil daarvoor voert de gemeente enkel het onderhoud uit. De gemeente graaft geen graven en hebben daaruit dan ook gen rechten. De andere actieve begraafplaats is in de kern Luyksgestel. Rechten worden geheven voor het gebruik van deze begraafplaats. De tarieven worden opgenomen in de tarieventabel behorende bij de Verordening Lijkbezorgingsrechten 2023. Het streven was erop gericht om deze begraafplaats kostendekkend te laten zijn. Trend is vermindering van begraven en meer crematies. Onderhoudslasten blijven ongewijzigd.

74

i. Reclamebelasting Op verzoek van de initiatiefgroep Centrummanagement is met ingang van 2014 reclamebelasting ingevoerd. Deze belasting wordt geheven bij ondernemers in een vastgesteld gebied. De hoogte van de belasting is afhankelijk van de WOZ-waarde van het pand. De inkomsten worden volledig doorbetaald aan de Stichting Centrummanagement. j. Overige bestemmingsheffingen De overige bestemmingsheffingen bestaan uit de vergoedingen voor staangelden op de woonwagenlocaties en de opbrengsten uit de overeenkomst voor de organisatie van de kermissen. Kwijtscheldingsbeleid In de raadsvergadering van 1 juni 2023 is de Verordening Kwijtschelding Gemeentelijke Belastingen Bergeijk 2023 vastgesteld. De gemeente kent mogelijkheden voor het verlenen van kwijtschelding van de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Dit geldt voor burgers en voor privébelastingen van ondernemers indien er sprake is van recht op een Bbz-uitkering. Kwijtschelding wordt in de praktijk vooral verleend voor de afvalstoffen- en rioolheffing. Voor kwijtschelding van de OZB komt niemand of bijna niemand in aanmerking. Belastingdruk Voor de berekening van de belastingdruk gaan we uit van een gemiddelde WOZ-waarde in Bergeijk. Voor de rioolheffing gaan we uit van een gemiddeld waterverbruik tussen de 100 en 350 m³. Bij de afvalstoffenheffing hanteren we een gemiddeld aanbod aan containers.

De grijze container wordt gemiddeld ca. 5 keer per jaar aangeboden, de groene container 7 keer. De belastingcapaciteit gemeente Bergeijk zetten we af tegen de landelijke capaciteit. Begroting 2024 geeft een belastingcapaciteit van 84%. Belastingdruk Onroerende zaak belasting Rioolheffing Afvalstoffenheffing Totale woonlasten Woonlasten landelijk gemiddelde Woonlasten tov landelijk gemiddelde

Begroot 2023 Begroot 2024 314 263 174 751 904 83%

339 271 194 804 960 84%

De laatst bekende woonlasten zijn door het COELO berekend op € 960 voor een meerpersoonshuishouden in 2024. Hiertegenover hebben wij de berekende belastingdruk 2024 gezet. De conclusie daaruit is dat we als gemeente Bergeijk ruim onder het landelijk gemiddelde zitten.

75

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het gemeentelijk weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is financiële tegenvallers op te vangen. Om dit te kunnen moet er een zekere mate van vrije ruimte zijn binnen de begroting en/of de vermogenspositie. Deze vrije ruimte heet ook wel de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet geraamde kosten (onverwachte, onvoorziene omstandigheden) te dekken. Dit met inachtneming dat het niet ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Risico’s worden in dit verband gedefinieerd als gebeurtenissen die de doelrealisatie van de gemeente Bergeijk negatief kunnen beïnvloeden, waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële omvang zijn in relatie tot de financiële positie van de gemeente. Wettelijk kader Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten moet in de paragraaf financiering in ieder geval het volgende onderdeel worden vermeld: Onderdeel De paragraaf bevat tenminste: • Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; • Een inventarisatie van de risico’s; • Het beleid over de weerstandscapaciteit en de risico’s • Verplicht opnemen van een aantal kengetallen • Beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie