Jaarstukken 2023

Speelterreinen en voorzieningen Voor de inrichting van de speelterreinen wordt nauw samen gewerkt met de inwoners, hun kinderen en speelleveranciers. Er wordt actief contact gezocht en in overleg met inwoners en de kinderen, geadviseerd door de speelleverancier een keus gemaakt voor een speeltoestel dat van meerwaarde is in dat speelterrein.

25

Het uitgangspunt is dat alle kinderen in de gemeente Geertruidenberg leuk en veilig kunnen spelen. Elk speelterrein voorziet in alle speelwaarden en zijn geschikt voor elke leeftijd. Het aanbod van speeltoestellen is zeer divers wat kinderen en ouders uitnodigt om een wandeling langs diverse speelterreinen te maken. De speelterreinen zijn veilig en uitnodigend om te spelen. Enkele verouderde speelterreinen en trapveldjes zijn opgeknapt en heringericht met nieuwe speeltoestellen. Deze herinrichtingen zijn in overleg met omwonenden kinderen en volwassen uitgevoerd. Elk jaar worden alle speeltoestellen gecontroleerd of geïnspecteerd op veiligheid.

1.20 Mutaties reserves Wat willen we bereiken? Mutaties reserves programma 1 De reserves hebben verschillende functies. Waaronder een bufferfunctie voor het opvangen van onverwachte tegenvallers en risico’s (weerstandscapaciteit). Een bestedingsfunctie voor het reserveren van middelen voor specifiek doel of activiteit. Een egalisatiefunctie voor het egaliseren van tarieven over meerdere jaren. Ook kunnen jaarlijks terugkerende en (sterk) fluctuerende lasten met een reserve daarbij worden verrekend. Daarnaast kennen de reserves een financierings- en dekkingsfunctie zoals o.a. dekking van kapitaallasten van investeringen.

Wat gaan we daarvoor doen? / Wat hebben we daarvoor gedaan? Reserve bomenfonds Met raadsbesluit is het "Bomenbeleidsplan Niet kappen maar koesteren" vastgesteld en een bomenvoorziening ingesteld. De besteding van de middelen uit de bomenvoorziening komen ten goede aan de kwaliteit en de verduurzaming van zowel het gemeentelijke als particuliere bomenbestand van de gemeente. De voeding geschiedt structureel met € 5.000 ten laste van de exploitatie. In 2023 is de gebruikelijke storting in de reserve doorgevoerd. We willen dit budget gaan benutten zodra we een beter beeld hebben bij de uitvoeringsagenda groen, zodat we goed kunnen onderbouwen waar deze bomen optimaal kunnen worden ingezet.

Vrije Algemene Reserve Opgave 1 In de begroting wordt de inzet van de Vrij Algemene Reserve veelal gekoppeld aan incidentele uitgaven waarvan de gemeenteraad instemt om deze incidentele uitgave te dekken door een onttrekking uit de Vrije Algemene Reserve. Deze onttrekkingen worden gekoppeld aan de programma's. Voor programma 1 is een onttrekking voorzien ter dekking van de kosten van de projectleider A27 (€ 103.000) en een subsidie voor de Kromme Akker (€ 9.100).

26

1.30 Wat heeft het gekost? P1 Wat heeft het gekost? Overzicht Leefbaarheid

(bedragen x € 1.000)

Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Jaarrekening

Begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Verschil Begroting / Rekening

2022

2023

2023

2023

2023

Lasten

6.277

5.631

6.778

6.395

383

Baten

-1.401

-323

-954

-1.026

72

Saldo

4.876

5.308

5.824

5.369

455

Jaarrekening

Begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Verschil Begroting / Rekening

Resultaat bestemming

2022

2023

2023

2023

2023

Lasten

1.027

5

5

5

0

Baten

-1.010

-105

-114

-113

2

Saldo

17

-100

-109

-108

2

Jaarrekening

Begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Verschil Begroting / Rekening

Gerealiseerd resultaat

2022

2023

2023

2023

2023

Lasten

7.304

5.636

6.783

6.400

383

Baten

-2.411

-428

-1.068

-1.138

70

Saldo

4.893

5.208

5.715

5.262

453

1.40 Voortgang investeringen In de onderstaande tabel wordt op hoofdlijnen een toelichting gegeven op de investeringen zoals opgenomen in het investeringsplan 2023 of in het boekjaar 2023 separaat door de gemeenteraad zijn besloten. In het jaarrekeninggedeelte is de detailinformatie van alle lopende investeringen opgenomen. Krediet omschrijving

Toelichting

21-23 Fietspad Groenendijk.

Project zit in de aanbesteding fase. Na gunning van het werk volgt de uitvoering. De uitvoering start in maart 2024. Planning is om de werkzaamheden af te ronden in Q-2 2024.

23 Strooier.

Aanbesteding, gunning en levering in 2023 afgerond. Overig budget kan vervallen.

23 Vrachtwagen vh 67bdj-3.

Aanbesteding gestart in 2023 waarbij de gunning heeft plaats gevonden. Door lange levertijden zal hij pas afgeleverd worden in Q2 van 2024.

23 Oplaadpaal Vrachtauto.

Aanbesteding gestart in 2023 waarbij de gunning heeft plaats gevonden. Levering zal gelijktijdig met de vrachtwagen in Q2 plaats vinden.

23 OV: armaturen 2023.

In 2023 is er gestart met vervanging armaturen (LED), afronding en oplevering Q1 2024.

23 OV: lichtmasten 2023.

Eindoplevering is geweest, geen meerwerk. In 2023 is er gestart met vervanging lichtmasten, afronding en oplevering Q1 2024.

23 Skatebaan.

Project heeft vertraging opgelopen i.v.m. benodigde capaciteit van een projectleider. Nu is een projectopdracht geformuleerd en toegekend, waardoor dit bedrag in 2024 wel besteed gaat worden.

27

1.50 Risico's Achterstallig onderhoud wegen, infrastructurele kunstwerken, vaarwegen, havens, riolering en openbare verlichting Achterstallig onderhoud wegen, infrastructurele kunstwerken, vaarwegen, havens, riolering en openbare verlichting Deze (kapitaal) goederen bevinden zich in de openbare ruimte en worden dagelijks gebruikt. De goederen zijn door het dagelijks gebruik en weersinvloeden onderhevig aan slijtage. De mate waarin dit plaatsvind is locatie afhankelijk. Het risico op achterstallig onderhoud is daarom altijd aanwezig. Om het risico van achterstallig onderhoud te beperken voeren wij op regelmatige basis inspecties uit. Op basis van deze inspecties worden onderhoudsplannen gemaakt voor het planmatig onderhoud van de verschillende objecten. In deze onderhoudsplannen worden steeds de kosten voor een periode van jaar inzichtelijk gemaakt, met een door kijk van de kosten voor de periode van tien jaar. Hiermee wordt achterstallig onderhoud voorkomen en geborgd dat er voldoende middelen beschikbaar zijn voor het benodigde onderhoud. Als een object het einde van de technische levensduur bereikt heeft gaan wij over tot vervanging/rehabilitatie. Aandachtspunten; Met het vaststellen van het beheerplan is besloten om het wegenonderhoud conform het minimale kwaliteitsniveau Provincie Noord Brabant op onderkant C-niveau te handhaven.

Een zorgpunt is dat veel wegen in de jaren 50, 60 en 70 zijn aangelegd en dus aan het einde van hun levenscyclus zijn. Ook door het intensiever gebruik van ons areaal verouderen de wegen in een hoger tempo waardoor achterstallig onderhoud constant aanwezig is. De Bergse Brug is ruim 60 jaar oud en nadert het einde van de technische levensduur. Dit jaar vindt een zogenaamde instandhoudingsinspectie van deze brug plaats. Op basis van deze inspectie zal gekeken of het mogelijk is de levensduur van deze brug te verlengen, of dat vervanging noodzakelijk is.

Achterstallig onderhoud aan gemeentelijke gebouwen Het afgelopen jaar heeft er veel onderhoud plaatsgevonden aan het gemeentelijk vastgoed. Hierdoor is er van achterstand in onderhoud geen sprake meer. Vrijwel al het gemeentelijke vastgoed verkeert minimaal in conditieniveau 3. Het nieuwe MJOP is leidend als het gaat om onderhoud aan het vastgoed en zal ervoor zorgen dat de kans op achterstallig onderhoud verkleind wordt.

Plagen in de openbare ruimte door invasieve exoten Dierlijke plagen In 2023 was het risico van de Eikenprocessierups sterk afgenomen ten opzichte van het jaar daarvoor. In 2024 zullen de ontwikkelingen nauwlettend volgen en willen we onderzoeken om of het mogelijk is om het provinciaal beleid (van bestrijden naar beheersen) hierin te gaan volgen. Invasieve exoten Bij openbaar groen is de opkomst van invasieve exoten zoals de Japanse Duizendknoop, Reuzenbereklauw en Waterpest. De Japanse duizendknoop bestrijden we actief en we onderzoeken alternatieve methoden om het bestrijden chemievrij te kunnen uitvoeren. De Reuzenbereklauw en Waterpest zijn (nog) minder agressief aanwezig en hebben we onder controle. 28

1.60 Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren Voor programma 1 zijn geen wettelijke beleidsindicatoren voorgeschreven .

Beleidsindicatoren beleidsrijke begroting 2023 Hoe gaan we dat meten? Strategisch doel 1.

2.

Beleidsindicatoren

Verbeteren van de sociale cohesie - % tevredenheid over thuis voelen in de gemeente

Verhogen inzet en eigenaarschap

Afstemmen fysieke aspecten

58,9% (2023)

- Aantal wijkbudgetten aangevraagd (t.b.v. buurtactiviteiten)

12

- Aantal burgerinitiatieven

22

- Aantal acties vanuit de wijktafels

20

- Aantal bewonerscomités

28 (2023)

- Cijfer betrekken en samenwerken

5.9 (2023)

5.

Verhogen veiligheid

Verbeteren bereikbaarheid

17 (2023)

- Cijfer zorg voor woon- en leefomgeving

6.6 (2023)

- % tevredenheid in schoon en netjes

54,8% (2023)

- Aantal meldingen afval

1295 (2023)

- % tevredenheid over geen dingen kapot in openbare ruimte

69,1% (2023)

- Aantal meldingen civiel openbare ruimte (wegen, riolering, groen, verlichting, voorzieningen)

2745 (2023)

Stimulering vergroening

3

- % tevredenheid in veilig in de buurt

89% (2023)

- % tevredenheid in van overlast buurtbewoners

67% (2023)

- Aantal initiatieven voor veilige fysieke inrichting

-

- Aantal meldingen handhaving en overlast (totaal)

1774 (2023)

- % tevredenheid in verkeersveiligheid

72% (2023)

- Aantal verkeersongevallen

6.

-

- Aantal meldingen ideeën wijk & buurt

- Aantal duurzame koppelkansen benut 4.

79.8% (2023)

- % tevredenheid in klaar staan voor elkaar

- Aantal onderhoudsovereenkomsten met inwoners

3.

Aantal

123

- Aantal meldingen verkeersveiligheid

122 (2023)

- Aantal meldingen parkeer- en verkeersoverlast

731 (2023)

- % tevredenheid in genoeg groen

66,5% (2023)

- % tevredenheid in onderhoud van groen

49.9% (2023)

- Aantal meldingen groen

1092 (2023)

- Aantal bomen (stuks)

13.321 (2023)

- Groenonderhoud (hectare)

130 (2023)

29

Programma 2 Opgave Duurzaamheid Opgave Perspectief Duurzaamheid Zowel globaal, nationaal als lokaal liggen er grote uitdagingen op het gebied van duurzaamheid. We willen een circulaire economie, hernieuwde energiebronnen en een klimaat neutrale gemeente maar hiervoor moeten we nog flink wat stappen doorlopen. In de komende vier jaar gaan we in dit kader verder met het uitvoeren van het landelijke klimaatakkoord. Dit betekent dat we de regionale samenwerking op blijven zoeken om lokaal effecten te bereiken en zetten we lokaal de stappen die al kunnen. Zo werken we de komende jaren verder aan de Regionale Energietransitie en zijn we belangrijke gesprekspartner waar het gaat om de schaarste op het energienetwerk. Daarnaast geven we lokaal uitvoering aan de Transitievisie Warmte, het aardgasvrij worden van onze gemeente. Aanvullend zorgen de steeds heter wordende zomers en hevigere stormen een van de gevolgen van de wereldwijde opwarming van de aarde ervoor dat klimaatadaptatie steeds belangrijker wordt. Daaraan gekoppeld is het zaak om de biodiversiteit binnen de gemeente te beschermen en waar het kan uit te breiden. Om aan al deze uitdagingen en de lokale ambities invulling te kunnen geven doen we in de eerste begrotingswijziging een voorstel hiervoor.

2.0 Beleidsrijke begroting 2023

30

31

Inhoud 2.1 Inleiding Deze begrotingsmutatie is een eerste financiële vertaalslag van het nieuwe coalitieakkoord middels het opgavegericht werken. Hierin zijn een aantal zaken verwerkt t.o.v. dat wat al was begroot:  Extra Rijksmiddelen voor de uitvoering van het klimaatakkoord  Nieuw beleid, waarvan reeds de impact duidelijk is  Wijzigingen van bestaand beleid 2.2 Missie Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam Nederland te komen. Duurzaamheid vraagt om veranderingen op economisch, sociaal, ruimtelijk en ecologisch gebied. Onze manier van denken en handelen moet ook veranderen. In onder andere de Regionale Energietransitie (RES) staat welke prestaties van gemeenten in onze regio worden verwacht voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. De komende jaren zullen er, net als voorgaande jaren, meer taken op ons afkomen ter uitvoering van het Klimaatakkoord. Zo is de uitwerking van de Transitievisie Warmte op buurtniveau in volle gang en wij voelen ons verantwoordelijk voor de uitvoering daarvan. Maar we beseffen ook dat onze speelruimte beperkt is. We wachten de nieuwe warmtewet af en volgen op de voet welke bevoegdheden en rollen daar voor de gemeente in worden vastgelegd. We vinden duurzaamheid noodzakelijk, daarom zetten we hier fors op in. We gaan ons duurzaamheidsbeleid actualiseren, mede aan de hand van het coalitieakkoord en de ontwikkelingen in de wereld.

Ons streven is een klimaatneutraal, circulair en fossielvrij Geertruidenberg in 2050. Of eerder als het kan. Op voorwaarde dat de maatregelen die genomen worden technisch en financieel haalbaar zijn voor alle inwoners en ondernemers. We werken bij de uitvoering van onze plannen nauw samen met onze ondernemers, vertegenwoordigd in de VOG en de ZLTO. We ondersteunen initiatieven vanuit onze inwoners en verenigingen bij het nemen van maatregelen op het gebied van duurzaamheid, zowel met middelen als met kennis. We trekken samen op met Thuisvester om zorg te dragen voor het verduurzamen van het woningbestand. We voeren actief beleid in het ondersteunen van innovaties binnen ons bedrijfsleven als gevolg van de energietransitie en verduurzaming. Geertruidenberg is duurzaam, fossielvrij, klimaatneutraal en circulair in 2050 of eerder. Hier zetten we fors op in! 2.3 Strategische doelen en maatschappelijke effecten Strategische doelstellingen Binnen de opgave Duurzaamheid zijn strategische doelstellingen geformuleerd die samen de volledige opgave omvatten: 1. 2. 3. 4.

Een fossielvrij en energieneutraal Geertruidenberg in 2050 of eerder Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 of eerder duurzaam Een circulair Geertruidenberg in 2050 of eerder Een klimaatneutraal Geertruidenberg in 2050 of eerder

Door te werken aan de beoogde maatschappelijke effecten geven we de komende jaren invulling aan de door het college vastgestelde strategische doelen.

32

Wat willen we bereiken? Een fossielvrij en energieneutraal Geertruidenberg in 2050 of eerder Als we de doelstelling ‘Een fossielvrij en energieneutraal Geertruidenberg in 2050 of eerder’ afpellen, bestaat deze uit een drietal onderdelen: Duurzame energie opwekken, energie besparen en de energie infrastructuur. Voor de opwek van duurzame energie willen we tot 2030 21 GWh zon op dak en 24 GWh zon op veld realiseren. Dit draagt bij aan het totale doel om in 2050 100% van onze verbruikte energie duurzaam op te wekken. Voor de besparing van energie willen we in 2030 15% van de warmtevraag uit 2019 besparen. Uiteindelijk willen dat er in 2050 minimaal een derde van de warmtevraag uit 2019 is bespaard. Tegelijkertijd werken we toe naar een andere, fossielvrije manier van verwarmen van de gebouwde omgeving, zodat deze in 2050 100% aardgasvrij is. Tot slot willen we dat de energieinfrastructuur, zowel voor elektriciteit als voor warmte, toekomstbestendig is en al deze ontwikkelingen aan kant. Dit is een randvoorwaarde voor het bereiken van onze gewenste maatschappelijke effecten. Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 of eerder duurzaam De doelstelling duurzame mobiliteit kan grofweg opgeknipt worden in twee delen: Deel- & openbaar vervoer en infrastructuur.

Onder infrastructuur wordt alles verstaan van fietspaden tot oplaadinfrastructuur en onder deel- & openbaar vervoer alles van de bus tot deelfietsen en –auto’s. Om het strategische doel te halen, willen we in 2050 in ieder geval één of meerdere OV-hubs realiseren, meer deelvervoer in de gemeente en een dekkende oplaadinfrastructuur voor elektrische voertuigen en mogelijk andere duurzaam aangedreven voertuigen. Dit alles met het doel om zowel minder auto’s in de gemeente te hebben als duurzaam aangedreven voertuigen. Tot slot wordt er meer gefietst en gelopen, de meest duurzame vorm van vervoer. Een circulair Geertruidenberg in 2050 of eerder Als we de doelstelling opknippen, bestaat deze uit drie hoofdonderdelen: Huishoudelijk afval, gebruik van primaire grondstoffen en bedrijfsmatige reststromen. Het huishoudelijke afval is daarbij de hoofdtaak van de gemeente en bestaat globaal uit fijn huishoudelijk afval en grof huishoudelijk afval. Een circulaire economie gaat echter verder dan alleen het (her)gebruik van huishoudelijk afval, daarom zijn het gebruik van primaire grondstoffen (door huishoudens en bedrijven) en de reststromen van bedrijven (bijvoorbeeld organische stromen, zoals mest bij veehouderijen) ook onderdeel van deze strategische doelstelling.

De maatschappelijke effecten die het verst in de tijd liggen zijn het hebben van geen huishoudelijk restafval uiterlijk in 2050 en 100% hergebruik van primaire grondstoffen in datzelfde jaar, met een doel van 50% hergebruik van primaire grondstoffen in 2030. Als tussendoelstelling voor huishoudelijk afval willen we naar 30 kg restafval per inwoner per jaar in 2030. Tegelijkertijd verhogen we het percentage gerecycled (hergebruikt) huishoudelijk afval naar tenminste 60% in 2030. Hiermee zorgen we uiteindelijk voor een lagere CO2-uitstoot en een hoger percentage van herbruikbare grondstoffen. Daarnaast dringen we het aantal bij plaatsingen in de openbare ruimte terug en verminderen we de hoeveelheid zwerfafval in de buitenruimte. Een klimaatneutraal Geertruidenberg in 2050 of eerder Klimaatneutraliteit is een brede term waar veel onderdelen onder vallen. Voor onze gemeente zijn dat in ieder geval de onderdelen: Water, biodiversiteit & natuur en bodem. Deze onderdelen kunnen verder worden opgesplitst in onder andere wateroverlast, droogte, overstromingsgevaar, hittestress, oppervlaktewater en grondwater. 2050 is de stip op de horizon waar we binnen deze strategische doelstelling naar toe werken. De 33

maatschappelijke effecten die we willen bereiken zijn in 2050 of eerder in ieder geval geen hittestress meer, een betere waterkwaliteit (oppervlakte en grond), geen wateroverlast meer, een betere bodemkwaliteit en een grotere biodiversiteit. Een groot deel van deze effecten vertaalt zich in meer groen, zowel in vierkante meters als in kwaliteit en aantal bomen. 2.4 Inspanningen Wat gaan we daarvoor doen? Niet alle inspanningen en maatschappelijke effecten zijn op dit moment met zekerheid te vertalen naar financiën. Wat wel zeker is, is dat het huidige budget in de basisbegroting voor zowel de uitvoering als de capaciteit ontoereikend is. In de eerste helft van 2023 actualiseren we het duurzaamheidsprogramma onder andere aan de hand van nieuwe wet- en regelgeving en ambities. Daarbij hoort uiteraard ook een financiële vertaling van deze actualisatie. Vooruitlopend daarop, reserveren we de gelden die we vanuit het Rijk krijgen voor de uitvoering van het klimaatakkoord voor nu en de komende jaren. Daardoor kunnen we nu alvast onder andere tijdig personeel aantrekken, inspelen op de ontwikkelingen en uitvoeren wat van de gemeente wordt gevraagd. Vanuit het Rijk krijgt de gemeente structureel extra middelen om onder andere de benodigde capaciteit te betalen die noodzakelijk is voor de uitvoering van het klimaatakkoord.

De RES 1.0 moet in het lokaal beleid verankerd worden en hiervoor huren we een extern bureau in om dit uit te voeren. Verder is het belangrijk om te zorgen voor meer bewustwording en kennis onder de inwoners. Hier gaan we daarom fors op inzetten. Om bedrijven te stimuleren meer te doen aan circulariteit, organiseren we verschillende acties zoals bijvoorbeeld de Groene Pluijm en het energieloket. Alle hiervoor genoemde inspanningen en bijbehorende kosten worden gedekt uit de middelen die we van het Rijk ontvangen. De overige inspanningen, worden zoveel mogelijk betaalt uit de bestaande budgetten. Verder blijven we ons inzetten voor het verkrijgen van subsidies vanuit het Rijk om een deel van de inspanningen te betalen. Daarnaast leggen we de reeds verkregen en aangekondigde middelen van het Rijk vast in een reserve, die daarmee ingezet kan worden ten behoeve van de uitvoering van het Klimaatakkoord. In 2023 is vanuit het programma Duurzaamheid ingezet op inspanningen die bijdragen leveren aan de gewenste doelstellingen, om daarmee de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken. Een deel van de Rijksgelden die wij als gemeente binnen krijgen zijn besteed aan capaciteit, hier is het betreffende budget ook voor bedoelt. Dit geeft ruimte om onze ambities kracht bij te zetten met expertise.

Daarnaast ontvangen we subsidies voor isolatie en energiearmoede, hiervoor hebben we meerdere acties uitgevoerd (o.a. collectieve inkoopacties en witgoedacties) en directe bijdragen levert aan maatregelen binnenshuis. Daarnaast worden de nodige inspanningen uitgevoerd vanuit de bestaande budgetten. Denk o.a. aan:  BuurtUitvoeringsPlannen Warmte voor 3 prioritaire buurten - die op den duur van het gas af moeten - zijn gereed.  Klimaat adaptieve maatregelen bij beheer- & onderhoudsprojecten in de openbare ruimte.  Grijs voor groen actie om via plantjes voor stoeptegels meer groen te stimuleren. En regentonnen aan te bieden om water te ontkoppelen.  Duurzaamheid geïntegreerd in Actieplan Dombosch.

34

      

Verduurzamen van het gemeentehuis. Verstrekt van Duurzaamheidsleningen voor woningeigenaren. Energieadvies aan deur via energiecoaches. Energieloket voor particulieren, VvE en bedrijven. Bewustzijn van inwoners ten aanzien van duurzaamheid stimuleren. Materieel ten behoeven van een betere afvalscheiding bij publieke voorzieningen. Deelname aan regionale overleggen m.b.t. energie-infrastructuur.

2.1 Riolering Wat willen we bereiken? Riolering De voorziening riolering wordt gebruikt om invulling te geven aan te wettelijke zorgtaken die de gemeente heeft betreffende riolering en grondwater. Dit zodat de burger gebruik kan blijven maken van de riolering. Beleid hiervoor wordt vastgesteld via het verbreed Gemeentelijk Riolering Plan (vGRP) en naar verwachting opgenomen in het komende Programma Openbare Ruimte.

Wat gaan we daarvoor doen? / Wat hebben we daarvoor gedaan? Riolering algemeen Om de riolering werkend te houden gaan we in 2023 de volgende projecten voorbereiden of uitvoeren:  Peuzelaer  Oude Stadsweg  Keizersdijk, Touwslager  Ravelijn fase 2-3  Namer en omgeving Ook vindt vanwege de technische staat renovatie van diverse pompgemalen en drukriolering plaats. In 2023 stellen we het nieuwe verbreed Gemeentelijk Riolerings Plan vast waarin beleid, beheerskosten en investeringskosten opnieuw berekend worden voor de jaren vanaf 2024. Om wateroverlast door een slechte waterkwaliteit of door water op straat te voorkomen voert de gemeente verschillende maatregelen in om overlast door deze problemen te voorkomen. Zo wordt meer berging gecreëerd in het riool en wordt via klimaatadaptatie meer infiltratie in de bodem gerealiseerd. Het afgelopen jaar zijn we met diverse projecten aan de slag geweest:    

Het project Peuzelaer is in 2023 afgerond en opgeleverd. De voorbereiding voor het vervangen van de riolering aan de Oude Stadsweg heeft in 2023 plaats gevonden, de uitvoering en oplevering vindt plaats in 2024. Het aspect wateroverlast aan de Keizersdijk, Touwslager dient nader onderzocht te worden. Ravelijn fase 2-3 kan pas worden uitgevoerd nadat Brabant Water de AC waterleiding heeft vervangen, de planning hiervoor is 2026.

35

  

De voorbereiding voor project Namer en omgeving is in 2023 gestart, de uitvoering zal starten in 2024. In 2023 is de voorbereiding gestart voor het vervangen van de besturingen van 8 Bergbezinkbassins, de uitvoering en oplevering vindt plaats in 2024. In december 2023 heeft de raad het stedelijk waterplan vastgesteld (voormalig VGRP) waarin beleid, beheerskosten en investeringskosten opnieuw berekend zijn voor de jaren vanaf 2024.

Riolering: Afvalwater en hemelwater Vanuit dit budget wordt onderhoud en beheer van de gemeentelijke riolering gefinancierd. Hier valt een breed scala aan reparaties en beheerstaken onder, zoals relinen, rioolinspecties en reiniging. Vanwege de toename van relinen in plaats van het vervangen van versleten rioolbuizen is de verwachting dat de kosten in de toekomst iets zullen toenemen. Daar tegenover staat dat de investeringen voor het vervangen van rioolbuizen naar verwachting zullen afnemen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de jaarlijkse beheer- en onderhoudskosten van een rioolbuis sterk afhankelijk zijn van het jaar van aanleg en de kwaliteit van het materiaal wat destijds gebruikt is. In 2023 hebben we de reiniging en inspectie van 10% van de hoofdriolering uitgevoerd, de kolken zijn 2x gereinigd, ook de gemalen en drukriolering zijn gereinigd en geïnspecteerd, diverse huis- en kolkaansluitleidingen vervangen of gerepareerd en verschillende reparaties uitgevoerd aan de hoofdriolering. Op het industriegebied Dombosch hebben we 4 rioolleidingen gerelined waardoor de levensduur met minimaal 40 jaar is verlengd.

Riolering: Grondwater Gemeentes zijn verplicht grondwater rond een bepaald peil te houden en beleid vast te stellen hoe zij dat willen bereiken. De gemeente doet dit via het BRP en vGRP. Een van de belangrijkste maatregelen hieruit is dat de gemeente een netwerk van peilbuizen onderhoudt die lokaal de grondwaterstanden meten en deze via een systeem registreren en vastleggen. Wanneer er problemen met een lokale grondwaterstand zijn kan de gemeente deze dan door middel van dit systeem dan detecteren en hierop reageren. In 2023 heeft Brabant Water de grondwaterstanden via de peilbuizen uitgelezen en geregistreerd via een web portal en daarmee is het benaderbaar voor beheerders. Tevens zijn er reparaties en vervangingen van peilbuizen en sensoren uitgevoerd om het grondwatermeetnet in goede conditie te houden. Er zijn diverse drain geleidingen gereinigd om de grondwaterstand te kunnen waarborgen.

Riolering: Stedelijk water Om wateroverlast door een slechte waterkwaliteit of door water op straat te voorkomen voert de gemeente verschillende maatregelen in om overlast door deze problemen te voorkomen. Zo wordt meer berging gecreëerd in het riool en wordt via klimaatadaptatie meer infiltratie in de bodem gerealiseerd. 36

In de loop van 2023 is dit product samengevoegd met riolering algemeen.

Rioolaansluitingen Dit betreft de aansluiting van woningen op het gemeentelijk rioolstelsel. De kosten hiervan worden bij de aanvrager in rekening gebracht waardoor de kosten en baten tegen elkaar weg vallen. In 2023 zijn in opdracht van de gemeente 3 nieuwe huisaansluitingen gerealiseerd.

Rioolheffing De rioolheffing is een heffing die wordt opgelegd aan burgers en bedrijven om de kosten van riolering te dekken. Er is hierbij sprake van gesloten financiering. Er wordt dus geen winst of verlies gemaakt. Eventuele verschillen worden geëgaliseerd via de egalisatievoorziening riolering. De rioolheffing wordt in 2023 verhoogd met 3% inflatiecorrectie. De begrote cijfers van de riolering maken het mogelijk om een deel van de prijscompensatie (2%) op te vangen binnen de reguliere bedrijfsvoering. De realisatie van de Rioolheffing ligt in 2023 in lijn met de begrote opbrengsten. Voor de cijfermatige gegevens wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen.

2.2 Afval Wat willen we bereiken? Afval De doelstellingen zijn minder restafval en een hoger percentage afvalscheiding en hergebruik. Deze doelstellingen zijn gefaseerd in de tijd.  Minder restafval: o minder dan 100 kilo (per inwoner per jaar) in 2025, en o minder dan 30 kilo in 2030.  Hoger percentage afvalscheiding: o meer dan 75% in 2025, en o meer dan 90% in 2030. De gemeentelijke doelstellingen lopen in tijd niet gelijk op met de landelijke doelstellingen. Daar ligt de doelstelling van minder dan 100 kilo / meer dan 75% afvalscheiding in 2020, en minder dan 30 kilo / meer dan 90% afvalscheiding in 2025.

37

Wat gaan we daarvoor doen? / Wat hebben we daarvoor gedaan? Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Met de afvalstoffenheffing dekken we de huisvuil-inzamelingskosten. Het saldo kosten en opbrengsten van reiniging en milieustraat brengen we jaarlijks, op begrotingsbasis, in rekening bij de burgers middels de afvalstoffenheffing. Dit houdt in dat 100% van de kosten bij de burgers in rekening wordt gebracht. Een overschot of tekort wordt gestort in of onttrokken uit de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing. Tarieven worden verhoogd met de inflatiecorrectie. In 2023 zijn we gestart met de voorbereidingen op de invoering van DifTar vanaf 1-1-2025. De gerealiseerde opbrengst ligt in lijn met de geraamde opbrengst. Het saldo van de exploitatiecijfers wordt geëgaliseerd via de voorziening Afvalstoffenheffing. Voor het saldo van de exploitatiecijfers van afvalverwijdering wordt verwezen naar de specifieke toelichting in de paragraaf Lokale heffingen.

Afvalverwijdering container management Afvalverwijdering Containermanagement: Voor 2023 staat het volgende op de planning:  actualisatie gegevensbestanden ten behoeve van containermanagement, ledigingen/aanbiedingen en woningenbestand in de gemeente  actualisatie locatie bestanden ondergrondse containers ten behoeve van communicatie  voorbereiding op het invoeren van een financiële prikkel per 1-1-2024. In 2023 hebben we ingezet op het adequaat verhelpen van storingen en bij plaatsingen van en bij ondergrondse containers. Daarnaast hebben we o.a. de volgende werkzaamheden/projecten uitgevoerd: • Containerbeheer en onderhoud aan inzamelmiddelen. • Reiniging van ondergrondse containers van binnen en buiten. • Het schoon houden van de openbare ruimte rondom inzamelvoorzieningen. • Actualisatie van bestand met locaties van de (ondergrondse) containers. Deze informatie gaan we in 2024 ook toegankelijk maken voor onze inwoners. • Het actualiseren van de gegevensbestanden voor containermanagement is doorgeschoven naar 2024, in verband met het verschuiven van de financiële prikkel naar 2025.

Afvalverwijdering huisvuil Voor 2023 staat het volgende op de planning:  evaluatie project "het Nieuwe Inzamelen - fase 1"  start project “het Nieuwe Inzamelen – fase 2, invoer financiële prikkel in 2024”  intensivering van communicatie, gericht op: o het Nieuwe Inzamelen o informatie en voorlichting over afvalscheiding o voorbereiding op de invoer van een financiële prikkel in 2024.

38

De extra inzet binnen team Afval, in 2022 op projectbasis - 1 fte, maken we structureel. De meerkosten hiervan, dekken we uit de besparing op de verwerking van huishoudelijk restafval, het effect van fase 1 van “het Nieuwe Inzamelen”. Voor fase 2 van het project “het Nieuwe Inzamelen”, de invoering van een financiële prikkel in 2024, is extra capaciteit en specialistische kennis nodig. Hiervoor ramen we eenmalig een bedrag voor inhuur derden van € 100.000 in 2023. Afvalverwijdering algemeen We hebben doorlopend aandacht gehad voor de basis: • • • •

Het coördineren van de inzameling van afval bij inwoners, inclusief klantenservice. Voorlichting en communicatie over afval. Adviseren en ondersteunen bij woningbouw en inrichtingsplannen en –projecten. Contractbeheer en administratie, bijdragen aan P&C-cyclus.

Afvalverwijdering huisvuil In 2023 hebben we de volgende projecten/werkzaamheden uitgevoerd: • Voorbereiding en raadsbesluit voor het uitvoeren van fase 2 van het project “Het Nieuwe Inzamelen”, het invoeren van een financiële prikkel op het aanbieden van afval. Uiteindelijk is de ingangsdatum 1-1-2025. Hierdoor zijn een aantal werkzaamheden niet uitgevoerd en doorgeschoven naar 2024. • Intensivering communicatie naar inwoners. We hebben een communicatieplan opgesteld voor het uitvoeren van fase 2 van het project “Het Nieuwe Inzamelen”. De uitrol hiervan staat voor 2024 op de planning. • Verhogen efficiency inzameling Glas, PMD en restafval. We legen de containers nu op vulgraad en niet op een vast schema. Hiermee hebben we het aantal ledigingen weten terug te brengen. Daarmee verkleinen we de gereden kilometers, uitstoot en de kosten. • Voorbereidingen voor uitbreiding van de ondersteunde inzameling van luiers & incontinentiemateriaal in 2024.

Afvalverwijdering milieustraat Voor de milieustraat staat in 2023 het volgende op de planning:  optimalisatie huidige inzameling / dienstverlening  voorbereiding op het invoeren van een financiële prikkel per 1-1-2024. In 2023 hebben we de volgende projecten/werkzaamheden uitgevoerd:  

Aanbesteding verwerking Grof restafval in samenwerking met gemeente Breda. Het resultaat is positief met per ton lagere verwerkingskosten en aanvullende nascheiding van het afval. Betere afvalscheiding na inzameling van Grof afval aan huis door eigen dienst. Hiermee vergroten we het hergebruik, besparen we grondstoffen en beperken we de uitstoot. Dit alles tegen lagere kosten.

39

2.3 Milieubeheer Wat willen we bereiken? Milieubeheer Een gezond milieu is een grondrecht dat is vastgelegd in onze Grondwet: De zorg van de overheid is gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. In onze omgevingsvisie hebben wij opgenomen dat de milieukwaliteit belangrijk is om ergens gezond te kunnen leven. Het gaat om de kwaliteit van de lucht, de bodem en het water. Ook hoeveel geluid en geur ergens gemerkt wordt is van invloed op de milieukwaliteit.

Wat gaan we daarvoor doen? / Wat hebben we daarvoor gedaan? Algemeen Milieu Uitvoering duurzaamheidsprogramma - Energie Voor 2023 staat een actualisering van het duurzaamheidsprogramma gepland. Sinds 2018 is er namelijk veel veranderd: we zijn onderdeel geworden van de Regionale Energie Strategie WestBrabant 1.0, hebben een Transitievisie Warmte om uit te voeren en een Nationaal Klimaatakkoord waardoor op gebied van duurzaamheid en energie de gemeente steeds meer taken krijgt. Tijd dus om de doelstellingen en projecten van het duurzaamheidsprogramma te herzien en het ambitieniveau voor de komende jaren opnieuw vast te leggen. In de tussentijd zitten we natuurlijk niet stil. Op het gebied van energiebesparing en -opwek in de wijken, staan er voor 2023 een viertal collectieve inkoopacties gepland voor isolatiemaatregelen, zonnepanelen, (hybride)warmtepompen en isolerend glas. Verder zetten we de al bestaande bewustwordingscampagne voort via onder andere duurzaamgeertruidenberg.nl, blijven we o.a. doorgaan met de duurzaamheidslening, de subsidie voor groene daken en het afkoppelen van regenwater en zetten we de volgende stap in de zonnevelden ambitie met een beleidskader voor zonnevelden. Regionale Energiestrategie West-Brabant (RES-WB) De gemeenteraad heeft in 2021 de RES West-Brabant 1.0 vastgesteld.

Hierin staan belangrijke uitgangspunten voor onze gemeente op het gebied van onder andere grootschalige duurzame opwek, energiebesparing en het verduurzamen van het Amer warmtenet. Voor aankomend jaar vertalen we deze uitgangspunten in een beleidskader voor zon op veld. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de RES-WB 2.0, waarin onder andere de warmtevraag wordt meegenomen en afspraken rondom hoe om te gaan met de netcongestie. Aanlanding wind op zee De Rijksoverheid heeft besloten om de productie van windenergie op zee fors te versnellen en de hoeveelheid te verhogen. Hierdoor is Geertruidenberg terug in beeld als aanlanding locatie van deze energie. We blijven daarom in gesprek met het ministerie, de netbeheerder en alle betrokken partners om onze belangen te behartigen. Transport schaarste elektriciteitsnet Geertruidenberg is een belangrijk knooppunt in het hoogspanningsnetwerk en het energiesysteem van Nederland. Door de verduurzaming van o.a. de industrie en de gebouwde omgeving, stijgt de vraag naar elektriciteit, terwijl de vraag naar aardgas en andere vervuilende energiedragers daalt.

40

Voor het klimaat natuurlijk een goede ontwikkeling, maar een uitdaging voor het elektriciteitsnet. Er wordt intensief gewerkt aan het verzwaren van het net. Met name voor het station Geertruidenberg zal dit de komende jaren gevolgen hebben. Net als bij de aanlanding wind op zee blijven we in gesprek met alle relevante partners en het ministerie om de belangen van onze gemeente te behartigen. Warmtetransitie Na verdiepende onderzoeken naar aanleiding van de door de gemeenteraad vastgestelde Transitievisie Warmte, starten we aankomend jaar met het opstellen van de eerste Wijk Uitvoeringsplannen. Hierin maken we samen met de inwoners per wijk/buurt uitvoeringsplannen voor de warmtetransitie. Uiteraard blijft het motto: warmte die we niet verbruiken, hoeven we ook niet op te wekken, dus we blijven doorgaan met de gemeente brede inzet op het isoleren van de woningen en het besparen van energie. Uitvoering duurzaamheidsprogramma Mobiliteit Dekkende openbare oplaadinfrastructuur De gemeente participeert in de concessie van de provincie Noord-Brabant waarmee deze periode (2021 – 2024) proactief laadpalen geplaatst worden. Door onze deelname aan dit project ontstaat de komende periode een dekkend netwerk van laadpalen waarmee de groei van het duurzame, elektrisch rijden kunnen faciliteren. Momenteel zijn er 32 openbare laadpalen binnen de gemeente geplaatst en operationeel.

Doel is om in 2023 verder uit breiden zodat eind 2024 in totaal 150 openbare laadpunten binnen de gemeente operationeel zijn. Bereikbaarheid met OV en fietsen verbeteren Met betrekking tot het OV is de provincie de concessieverlener en in de basis de verantwoordelijke partij. Samen met de provincie en de concessienemer wordt jaarlijks naar de lijnvoering en het dienstregeling gekeken en eventueel gefinetuned om het OV gebruik te bevorderen. In de eerstvolgende concessie wordt ook ingezet op zero-emissie bussen. In het nieuwe Mobiliteitsplan wordt verder aandacht gegeven aan het verbeteren van ons fietsnetwerk om daarmee een aantrekkelijker alternatief voor de auto te realiseren. Uitvoering duurzaamheidsprogramma / Klimaat Klimaatadaptatie In het kader van de DPRA (Deltaplan ruimtelijke Adaptatie) stelden we in 2018 een klimaatstresstest op. Uit deze test kwamen kaarten die kwetsbare gebieden voor overstroming, wateroverlast, droogte en hittestress binnen de gemeente weergeven. Naar aanleiding daarvan stellen we samen met de gemeente Drimmelen een adaptatiestrategie op in de vorm van een uitvoeringsagenda voor een klimaat bestendige gemeente. Aan deze volgens nationale wetgeving verplichte uitvoeringsagenda zijn subsidies gekoppeld vanuit rijksoverheid en provincie Noord-Brabant. Het resterende bedrag voor de maatregelen dient bijgedragen te worden door de gemeente.

Deze maatregelen zullen waarschijnlijk ook besparingen met zich meebrengen voor wegen en riolering. Wanneer de raad instemt met de uitvoeringsagenda zal deze worden opgenomen in het integrale inrichtingsplan voor de openbare ruimte in Programma Openbare Ruimte. Uitvoering duurzaamheidsprogramma / Circulaire economie Duurzame ontwikkeling Dombosch Dombosch heeft de doelstelling om uit te groeien tot een duurzaam bedrijventerrein en geeft invulling aan de energietransitie-opgave door te besparen op de energievraag. De huidige energieinfrastructuur te transformeren en energie op te slaan met het oog op vraag en aanbod. Daarnaast 41

speelt Dombosch in op een circulaire economie. Wij gaan samen met ondernemers invulling geven aan deze duurzame ontwikkeling. Duurzame Energie bedrijfsleven Wij pakken samen met ondernemers en onderwijsinstellingen projecten op voor verduurzaming van bedrijven. Er worden informatiesessies over bijvoorbeeld een collectieve aanpak en kennisdeling georganiseerd. Ook willen we in gesprek gaan met de grotere bedrijven over hun voorgenomen CO2reductiemaatregelen. Personele impact Alle extra taken die richting de gemeente zijn gekomen, bovenop het al bestaande duurzaamheidsprogramma, zorgen voor een grote druk op het personeel. In het duurzaamheidsprogramma wordt uitgegaan van een personele begroting van 3,6 fte voor de uitvoering van alle taken in 2022. Inmiddels is daar door verschillende besluiten structureel 1,6 fte van over. Voor het jaar 2022 is het team incidenteel versterkt met één extra medewerker. Deze versterking is hard nodig gebleken om alle taken uit te kunnen voeren. Onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) deed in opdracht van de Raad voor het Openbaar Bestuur onderzoek naar de uitvoeringskosten van het klimaatakkoord voor gemeenten. Daaruit bleek dat voor de periode 2022-2030 voor kleine gemeente 8 tot 9 extra fte nodig zijn om aan alle taken te kunnen voldoen.

Zij adviseren hiervoor een ingroeimodel voor het personeel, waarbij ieder jaar meer capaciteit wordt begroot. De Rijksoverheid heeft de conclusies van dit onderzoek grotendeels overgenomen en voor 2022 reeds €190.271,- vrijgemaakt voor de uitvoering van het klimaatakkoord in Geertruidenberg en het aantrekken van personeel. Voor 2023 en verder is ook reeds geld gereserveerd voor ditzelfde doel. Eind 2022 volgen de exacte hoogtes van de bedragen die wij gaan ontvangen. Het voorstel is om de genoemde bijdrage van het rijk te reserveren voor het bestemde doel: het uitvoeren van het klimaatakkoord en het aantrekken van personeel. Voor 2023 gaat het dan concreet om de tijdelijke 1 fte uit 2022, structureel te maken. Zodra meer duidelijk is over de bijdragen in 2023 en de jaren daarna, zal het ingroeimodel verder worden uitgewerkt. Uitvoering duurzaamheidsprogramma - Energie In 2023 heeft het vormgeven van het Programmaplan Duurzaamheid veel aandacht gekregen. Hierin staan de doelstellingen beschreven die voor de komende periode (2023-2026) van kracht zijn, met alle inspanningen die daarvoor nodig zijn. De bestaande kennis is daarin gebundeld, om zo goed mogelijk invulling te geven aan het dynamische speelveld. Jaarlijks zal een update nodig zijn. Binnen het thema energie spelen veel zaken. Centraal daarin staan: energiebesparing en de energie-infrastructuur.

Voor energiebesparing is nadrukkelijk ingezet op isoleren, inkoopacties, bewustwording en witgoedacties. Dit heeft direct resultaat opgeleverd bij de inwoners van de gemeente. Voor de energie-infrastructuur worden nu belangrijke keuzes gemaakt voor de toekomst van het elektriciteitsnet en warmtenet. Regionale Energiestrategie West-Brabant (RES-WB) In de regio vinden veel ontwikkelingen plaats op het gebied van energie. De RES speelt hierin een belangrijke rol qua kennisdeling. Wij nemen deel aan alle tafels die voor ons relevant zijn. Daarmee zijn wij op de hoogte en kunnen we tijdig sturen en bijsturen. Aanlanding wind op zee

42

Inmiddels neemt de aanlanding van wind op zee serieuze vormen aan. Meerdere zoeklocaties zijn in beeld, waaronder de gemeente Geertruidenberg. Andere gemeenten die deelnemen in dit overleg zijn: Moerdijk, Drimmelen en Oosterhout. We werken samen onder de naam Powerport Moerdijk. Transport schaarste elektriciteitsnet Het wordt steeds concreter welke inspanningen nodig zijn in de energie-infrastructuur. Voor onze gemeente betreft dit tot nu toe vooral veel voorbereidende werkzaamheden en deelname aan het netwerk. Duidelijk is dat het net verzwaard moet worden en dat onze gemeente hierin een grote rol speelt in de regio. Warmtetransitie De Wijk Uitvoeringsplannen voor de 3 meest kansrijke wijken zijn inmiddels uitgevoerd en afgerond. Daarmee is in beeld op welke manier de warmtetransitie in deze wijken mogelijk is. Duidelijk blijft ook dat besparen en isoleren altijd relevant zijn, omdat hiermee de warmtetransitie makkelijker zal gaan. Hiervoor moeten we blijven samenwerken met de inwoners en hier gaan we het komende jaar actief op inzetten. Dekkende openbare oplaadinfrastructuur De uitbouw van elektrische laadpalen verloopt volgens plan. Ook wordt al meegedacht over een nieuwe concessie met de provincie Noord-Brabant voor na 2024. Bereikbaarheid met OV en fietsen verbeteren In het afgelopen jaar zijn hier nog geen inspanningen op verricht.

Klimaatadaptatie Het Programma Stedelijk Water is in 2023 vastgesteld en daarmee komt vanaf 2024 geld beschikbaar om te werken aan de beoogde inspanningen voor klimaatadaptatie, voor programma Duurzaamheid geldt hetzelfde. Daarnaast is afgelopen jaar het proces rond de Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR / voorheen Programma Openbare Ruimte) van start gegaan. Daarmee wordt concreet gemaakt op welke manier de openbare ruimte van de gemeente Geertruidenberg duurzamer kan worden ingericht. In 2024 volgen hier besluiten over. In de tussentijd wordt gekeken waar in huidige projecten klimaat adaptieve kansen liggen. Tot slot is een Klimaatsubsidie opgesteld in 2023, welke in 2024 van kracht is, daarmee kunnen inwoners subsidie krijgen voor klimaat adaptieve maatregelen. Duurzame ontwikkeling Dombosch Nu het Actieplan Dombosch is ontwikkelt ligt nu een concreet plan op tafel om Dombosch te verduurzamen. Hier gaan we het komende jaar verder invulling aan geven. Vergroenen, circulariteit en energie zijn hierin belangrijk. Duurzame Energie bedrijfsleven Het afgelopen jaar is invulling gegeven aan collectieve inkoopacties en heeft een kennissessie plaatsgevonden met 25 grote bedrijven over de wijze waarop zij aan de slag zijn/willen met circulariteit. Hier liggen veel kansen die we verder gaan onderzoeken.

Ook onderhouden we nauwe contacten met de Amercentrale, gezien de centrale positie in de energietransitie. Personele impact Vanuit de CDOKE subsidie is rijksgeld beschikbaar om te besteden aan capaciteit voor Duurzaamheid. Daarmee komen meerdere FTE's beschikbaar, wat het mogelijk maakt om meer

43

expertise in te zetten op de vier verschillende strategische doelen. Dit haalt de druk wat van de reguliere organisatie af. Nog niet alle capaciteit is ingezet in 2023.

Bodemgerelateerde zaken Zowel als eigenaar van gronden als bevoegd gezag kan het noodzakelijk zijn een bodemonderzoek te laten uitvoeren, bijvoorbeeld bij calamiteiten of als bewijsmiddel voor handhaving. Dergelijke situaties zijn nagenoeg altijd onvoorzien en urgent. Tijdens het opstellen van de primitieve begroting 2023 was voor bodemonderzoeken € 5.000 begroot, omdat bodemonderzoeken onder de Omgevingswet bij de gemeente komen te liggen. De Omgevingswet zou midden 2023 worden ingevoerd. Echter is de Omgevingswet uitgesteld en pas ingegaan op 1 januari 2024, waardoor wij pas in 2024 budget nodig hebben voor bodemtaken. Het budget wat voor 2023 was begroot is daarom niet gebruik.

Controle en handhaving Wij gaan van start met de uitvoering van het (het in begin van 2023 vast te stellen) nieuwe beleid voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. Wij gaan onze beschikbare capaciteit inzetten op de vastgestelde prioriteiten die zijn gebaseerd op een probleem- en risicoanalyse van de gemeente. De samenleving is verdergaand gejuridiseerd. Wij zullen de komende jaren daarom vaker een beroep moeten doen op gespecialiseerde (juridische) deskundigheid. Daarom wordt voor inhuur externe deskundigheid een extra budget gevraagd van € 15.000. Op 10 januari 2023 heeft het college van B&W de ‘Uitvoerings- en handhavingsstrategie fysieke leefomgeving gemeente Geertruidenberg voor de vergunningverlening-, toezicht- en handhavingstaken 2023-2028’ vastgesteld. Dit beleidsplan vervangt het Vergunningverlening, Toezicht- en Handhavingsbeleid 2022 (VTH-beleidsplan). Het VTH-beleidsplan was verouderd. Om die reden moest er een heel nieuw VTH-beleidsplan geschreven worden. Het adviesbureau MasterMeester heeft nieuw beleid geschreven, de U&HS. Op die manier voldoet de gemeente Geertruidenberg weer aan haar wettelijke verplichting. Ook is er met de U&HS (uitvoerings- en handhavingsstrategie) voor gezorgd dat de gemeente Geertruidenberg de verbeterpunten, zoals het Interbestuurlijk toezicht heeft aangegeven, doorgevoerd konden worden.

Externe Veiligheid Inrichtingen Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet wijzigt de manier waarop data met betrekking tot externe veiligheid ontsloten en beheerd moeten worden. De overgang van het huidige Register Risicosituaties gevaarlijke stoffen (RRGS) naar het Register Externe Veiligheidsrisico’s (REV) vergt in de eerste jaren extra aandacht. Deze taak wordt door de omgevingsdiensten uitgevoerd. De uitvoering van deze taak ligt bij de Omgevingsdienst Midden en West Brabant (OMWB). De OMWB heeft de overgang geïmplementeerd in zijn werkwijze.

44

Middelen klimaatakkoord Vanuit de Rijksoverheid ontvangt de gemeente middelen voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Tot op heden waren dit steeds incidentele middelen die moeten worden ingezet voor een specifiek doel. Denk daarbij aan de gelden specifiek voor de Transitievisie Warmte, de gelden voor de aanpak van energiearmoede in verband met de stijgende energieprijzen en middelen voor het aantrekken van personeel voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Transitievisie Warmte Zoals onder Algemeen Milieu aangegeven, starten we in 2023 met het opstellen van de Wijk Uitvoeringsplannen. Van de eerder ontvangen middelen is een deel hiervan ingezet in 2022. De komende jaren zetten we de rest van de middelen in en monitoren we of deze voldoende zijn. Gezien de doorlooptijd tot en met 2050 verwachten we dat een deel van de aangekondigde structurele middelen voor de warmtetransitie moet worden ingezet. Zodra de hoogte van deze middelen voor onze gemeente bekend zijn, komen we hiervoor met een begrotingsvoorstel. Aanpak Energiearmoede Vanwege de sterk stijgende energieprijzen, ontving de gemeente in 2022 €392.232 voor de aanpak van structurele energiearmoede. Het doel van deze gelden is het direct en structureel verlagen van de energierekening bij inwoners met beperkte middelen. De gelden mogen enkel voor dit doel worden ingezet, met een doorlooptijd tot 31 december 2023.

Een deel van de middelen zetten we in 2022. De overige middelen worden in 2023 aangewend. Transitievisie Warmte In 2023 zijn de Wijk Uitvoeringspannen voltooid voor 3 wijken. Daarmee zijn de betreffende middelen ingezet op dit onderwerp, aangezien hier de grootste kansen liggen om op termijn van het gas af te gaan. Voor 2024 is structureel een bedrag opgenomen in de begroting om invulling te geven aan de visie. Aanpak Energiearmoede Het afgelopen jaar hebben we voor energiearmoede ingezet op een witgoedactie, waarmee mensen bestaand witgoed kunnen inruilen voor nieuw witgoed. Deze actie was een succes. Ook zijn gelden rechtstreeks ten gunste gekomen van de energierekening en isolatie.

VTH taken De invoeringsdatum van de Omgevingswet is door het Rijk uitgesteld naar (naar verwachting) 1 januari 2023. De invoering van de wet betekent een enorme verandering voor de taakuitvoering en werkwijze van de OMWB. Ondanks het feit dat de OMWB daarop goed voorbereid is, begint het feitelijke veranderingsproces pas na de inwerkingtredingsdatum in 2023 en daarna. Het huidige vergunning- en meldingenstelsel gaat uit van "inrichtingen"; de Omgevingswet gaat uit van milieubelastende activiteiten. Verder zal onder de Omgevingswet het weer mogelijk worden om leges te heffen voor een aantal milieu-gerelateerde toestemmingen. Gezien de noodzaak van een verdere professionalisering en de wens van de raad om een taakstelling van gemiddeld 5% te realiseren worden diverse werkwijzen aangepast en verdergaand gedigitaliseerd. Ook het slim benutten en inzetten van data wordt verder uitgerold.

45

De invoering is niet ingegaan per 1 januari 2023 en is uiteindelijk uitgesteld naar 1 januari 2024. In 2023 zijn afspraken gemaakt en werkprocessen opgesteld met en door de OMWB om aanvragen onder de Omgevingswet te kunnen afhandelen. Daarnaast zijn tarieven opgenomen in de legesverordening 2024 om leges te heffen voor milieu-gerelateerde toestemmingen.

2.20 Mutaties reserves Wat willen we bereiken? Mutaties en reserves programma 2 De reserves hebben verschillende functies. Waaronder een bufferfunctie voor het opvangen van onverwachte tegenvallers en risico’s (weerstandscapaciteit). Een bestedingsfunctie voor het reserveren van middelen voor specifiek doel of activiteit. Een egalisatiefunctie voor het egaliseren van tarieven over meerdere jaren. Ook kunnen jaarlijks terugkerende en (sterk) fluctuerende lasten met een reserve daarbij worden verrekend. Daarnaast kennen de reserves een financierings- en dekkingsfunctie zoals o.a. dekking van kapitaallasten van investeringen.

Wat gaan we daarvoor doen? / Wat hebben we daarvoor gedaan? Reserve Klimaatmiddelen Reservering van de rijksgelden voor uitvoering klimaatmaatregelen. De door de gemeente in het verleden gevormde reserve voor Klimaatmiddelen Transitievisie warmte, Klimaatmiddelen Energieloketten en Klimaatmiddelen Wijkaanpak is in 2023 voor een aantal specifieke uitgaven ingezet. Het restant van deze reserve zal naar verwachting in 2024 ingezet worden. De rijksmiddelen die de gemeente ontvangt voor de klimaatmaatregelen gaan via een zogenaamde SPUK uitkering en worden via de balans geregistreerd. Hiervoor hoeft dan geen specifieke reserve gevormd te worden.

Reserve Duurzaamheid Eind 2022 hebben we van het Rijk voor het eerst structureel geld ontvangen voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. Om ervoor te zorgen dat dit geld ook voor dit doel wordt gebruikt, creëren we een reserve Duurzaamheid. Deze reserve zetten we onder andere in voor personeelskosten, maar ook voor andere taken en verplichtingen die voortvloeien uit het klimaatakkoord. In 2023 is € 190.000 gestort.

46

2.30 Wat heeft het gekost? P2 Wat heeft het gekost? Overzicht Duurzaamheid

(bedragen x € 1.000)

Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Jaarrekening

Begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Verschil Begroting / Rekening 2023

2022

2023

2023

2023

Lasten

5.514

5.630

6.800

6.207

594

Baten

-5.515

-5.673

-6.660

-6.099

-562

Saldo

-1

-43

140

108

32

Jaarrekening

Begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Verschil Begroting / Rekening 2023

Resultaat bestemming

2022

2023

2023

2023

Lasten

1.865

0

190

190

0

Baten

-27

-55

-105

-88

-17

Saldo

1.838

-55

85

102

-17

Jaarrekening

Begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Verschil Begroting / Rekening 2023

Gerealiseerd resultaat

2022

2023

2023

2023

Lasten

7.379

5.630

6.990

6.397

594

Baten

-5.542

-5.728

-6.765

-6.186

-579

Saldo

1.837

-98

225

211

15

2.40 Voortgang investeringen In de onderstaande tabel wordt op hoofdlijnen een toelichting gegeven op de investeringen zoals opgenomen in het investeringsplan 2023 of in het boekjaar 2023 separaat door de gemeenteraad zijn besloten. In het jaarrekeninggedeelte is de detailinformatie van alle lopende investeringen opgenomen. Krediet omschrijving

Toelichting

23 Riolering Parkzicht uitbreiding.

In 2023 is met de rioleringswerkzaamheden begonnen. In 2024 zullen nog werkzaamheden worden uitgevoerd voor de riolering van project Parkzicht.

23 Riolering Luiten Ambachtstraat 8 t/m 18.

Het project is nagenoeg afgerond. Er dient nog een aangepaste pomp te worden geïnstalleerd.

2.50 Risico's Voor programma 2 zijn geen risico's voorzien.

2.60 Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren Onderstaande tabel bevat de wettelijke Beleidsindicatoren van Programma 2.

47

Nr. Taakveld

Naam indicator

Waarde Begroot Jaar (Jaarrekening Eenheid 2023 2023)

Bron

Opmerkingen ** Nader voorlopige cijfers

33.

7. Volksgezondheid en Milieu

Omvang huishoudelijk restafval

140 2023

107 Kg/inwoners

CBS

34.

7. Volksgezondheid en Milieu

Hernieuwbare elektriciteit

6,7 2021

11,3 %

*Gemiddelde Waarstaatjegemeente op gebiedsniveau

Strategisch doel

Beleidsindicatoren

Meest recente meting

Fossielvrij en energieneutraal Geertruidenberg in 2050 of eerder

% duurzaam opgewekte energie

11,3% (2021)

% energiebesparing t.o.v. 2018

12,5% (2021

% aardgasvrije panden

10,6% (2021)

Beleidsindicatoren beleidsrijke begroting 2023 Hoe gaan we dat meten?

Aantal GWh zon op dak Aantal GWh zon op veld Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 of eerder duurzaam Aantal (semi)publieke laadpunten

227 (sept 2023)

%geregistreerde elektrische en waterstofvoertuigen t.o.v. totaal

3,8% (2022)

Een circulair Geertruidenberg in 2050 of eerder

% hergebruik primaire grondstoffen

- (landelijke monitor in ontwikkeling)

% gebruik primaire grondstoffen

- (landelijke monitor in ontwikkeling)

Huishoudelijk restafval in kg/inwoner/jaar Scheidingspercentage huishoudelijk afval

75%

Percentage gerecycled huishoudelijk afval

67%

%CO2-uitstoot t.o.v. 2018 Een klimaatneutraal Geertruidenberg in 2050 of eerder

48

107 kg (2023)

37,3% verlaging (2021)

Gevoelstemperatuur op een hete zomerdag vs. oppervlaktetemperatuur

-

%groen van het oppervlak van de gemeente (exclusief agrarisch)

26,3% (2022)

Blootstelling PM10 en NO2 per m3 lucht

PM10: 17,1 (2021) NO2: 14,9 (2021)

Programma 3 Opgave Mens en Zorg Opgave Perspectief Mens en Zorg In het vastgestelde beleidskader sociaal domein verschuiven we de focus op zorgplicht naar volwaardige deelname van inwoners in de samenleving. Iedereen moet naar vermogen mee doen. Mee kunnen doen, én hier ook zelf aan bijdragen. Voor zichzelf, en voor een ander. Enerzijds omdat dit het beste is voor de inwoner zelf, en anderzijds omdat alleen dan adequate zorg en ondersteuning houdbaar is in de huidige context van toenemende (zorg-)vraag en arbeidsmarktproblematiek. Om dit te bereiken is verandering nodig. Wij denken hierbij aan meer aandacht voor preventie, meer integraliteit en een betere een andere balans tussen collectieve, voorliggende, voorzieningen en geïndiceerde zorg en ondersteuning. Dit vraagt een andere manier van werken van onszelf en onze maatschappelijke partners. Inwoners en hun leven, wensen en mogelijkheden als vertrekpunt nemen. En ondertussen de beweging naar voren versterken. Vroeger signaleren, breder kijken, vraagstukken eerder oppakken en oplossen, met minder dwang en escalatie. In het vertrouwen dat het dan ook minder kost. En dat alles vanuit het besef dat de gemeente niet de gemeenschap zelf is, maar een partner in die gemeenschap. En dus juist ook niet overal van is, alles op hoeft te pakken of alles hoeft te betalen.

Maar daarvoor wel heel duidelijk moet zijn over de eigen rol, ambitie en mogelijkheden. In de komende jaren zetten we, samen met partners en inwoners, in op laagdrempelige ondersteuning in de wijken en directe omgeving. Ook stimuleren we maatschappelijke initiatieven. Daarom is het belangrijk voor de langere termijn te investeren, wat mogelijk eerst hogere kosten met zich meebrengt voordat dit zich vertaalt in lagere kosten voor de zorg. In de eerstvolgende begrotingswijziging doen wij u hiervoor enkele voorstellen.

Ontwikkelbudget Sociaal domein De gemeente Geertruidenberg investeert jaarlijks aanzienlijk in nieuw beleid. Dat is ook hard nodig gezien de grote vraagstukken en snelle ontwikkelingen in de samenleving. Hiervoor worden deels eigen lokale middelen ingezet, en deels middelen die door de landelijke overheid via diverse kanalen beschikbaar worden gesteld voor specifieke beleidsdoelen. In het kader van de beoogde integraliteit, prioritering en effectiviteit willen we meer inhoudelijke én budgettaire samenhang brengen tussen al deze middelen. En daarmee ook meer flexibiliteit én transparante creëren in de inzet van deze middelen. Dit sluit ook aan bij de motie van de gemeenteraad om meer kleinschalige initiatieven te kunnen blijven subsidiëren. Daarvoor is het van belang dat er meer vrije middelen beschikbaar komen. Met ingang van dit begrotingsjaar creëren we daarom een integraal ontwikkelbudget ad € 180.000. Dit budget wordt gevormd door de overheveling van verschillende deelbudgetten, waaronder de stelpost Ontmoeting en dagbesteding (€ 20.000), subsidies sociaal domein (€30.000), restpost Sociaal wijkteam (€ 10.000) en projectgelden OHOT (€ 28.000). Daarnaast leggen we een claim op de zogenaamde POK gelden ( €92.000) . De POK gelden maken onderdeel uit van de algemene uitkeringen en worden in de volgende begrotingswijziging verwerkt.

3.0 Beleidsrijke begroting 2023

49

50

Inhoud 3.1 Inleiding Vanaf 2015 is de gemeente Geertruidenberg in hoog tempo verantwoordelijk geworden voor steeds meer taken op het gebied van zorg en ondersteuning aan (potentieel) kwetsbare inwoners. De taken zijn, samen met bijbehorende middelen, afzonderlijk aan de gemeente “gedecentraliseerd”. Aanvankelijk heeft de nadruk gelegen op het goed overnemen van deze taken, het zorgdragen voor continuïteit van de ondersteuning aan onze inwoners en het inrichten van de regionale samenwerkingen die hiervoor nodig zijn. De integratie van deze nieuwe taken (met name WMO, Jeugd en Participatie) is na 2015 door de gemeente opgepakt in de zogenaamde 3- sporen aanpak: 1. Herkenbare en optimale toegang. 2. Effectieve zorg en ondersteuning. 3. Versterken zelforganisatie. Er is (vooral) veel aandacht besteed aan spoor 1. Met de vorming van het loket Werk Inkomen Zorg ( WIZ) en het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is de dienstverlening toegankelijk en overzichtelijk gemaakt voor inwoners. Met het realiseren van het beleidskader sociaal domein en de ontwikkeling van een beleidsagenda sociaal in 2021 is de basis gelegd om ook spoor 2 en 3 gedegen uit te voeren. Dit gaan we in de periode 2023-2026 realiseren via de opgave en het programma Mens en Zorg.