vergelijking verkiezingsprogramma's op basis van bouwstenen.docx

• • • • • • •

De uitstroom van het Werkplein wordt verbeterd door middel van het aanbieden van meer omscholingstrajecten in samenwerking met het onderwijs. Schooluitval wordt maximaal tegengaan. Speciaal onderwijs en de leerlingen daarop krijgen extra begeleiding om stage te lopen en de juiste vervolgstappen te kunnen zetten naar werk of vervolgopleiding. Focus op het bijbrengen van normen en waarden. Mogelijkheden tot maatschappelijke (snuffel)stages worden onderzocht en opgezet. Betere verbinding tussen bedrijfsleven en onderwijs. Het onderwijs moet meer in overleg met de (woon)omgeving waar de school gevestigd is.

Een sterk verenigingsleven. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) is er voor passende zorg. D66 wil dat dit hierin veel maatwerk is. En dat de WMO-adviesraad een grotere rol krijgt in het verder verbeteren van het gemeentelijk beleid. Geld voor jeugdhulp is een probleem bij veel gemeenten. D66 vindt dat het Rijk verantwoordelijk is voor dit probleem. En ook dat we als gemeenten het Rijk hiervan moeten blijven overtuigen. De gemeente kan meer doen aan armoedebestrijding en hulp bij mantelzorg. Wij denken aan de inzet van vertrouwenspersonen, iets dat de Nationale Ombudsman ook voorstelt. Ook kan de gemeente meer de verbinder zijn tussen consultatiebureaus, verloskundigen, huisartsen, de thuiszorg, scholen en sportverenigingen. Want dan zijn veel vragen sneller te beantwoorden en zijn er minder regels nodig. En we zijn voor meer waardering en steun voor mantelzorgers. Hoe, dat overleggen we met de mantelzorgers. • het VN-verdrag voor mensen met een beperking verder invoeren in de vergunningverlening, aanbestedingen en wijzigingen van bestemmingsplannen. Want voor ons is iedereen gelijk. • een beter beleid in (digitale) laaggeletterdheid om mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of de computer, nog meer te helpen. • de gemeentelijke informatie verbeteren. Deze moet duidelijk zijn en gemakkelijk te vinden.

• meer kans op werk voor Wajongers, statushouders en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. We steunen de bedrijven die deze groep mensen al aan werk helpen. En we moedigen andere bedrijven aan om hetzelfde te doen. • de gemeente steunt preventiebeleid actief met vroegsignalering en het programma Kansrijke Start; • er is een eigen gezondheidsbeleid met de focus op de jeugdgezondheidszorg; • de gemeente biedt begrijpelijke en goede informatie over gezonde leefstijlen en de hulp die hierin te krijgen is. Bijvoorbeeld bij ongewenste eenzaamheid en vervreemding, lichte vragen over opvoeding en schulden bij met name jongeren; • samen met onze inwoners en met lokale experts werken we aan Positieve Gezondheid. Want gezond en gelukkig leven gaat ook over gezond eten, voldoende sociale contacten en een prettige dagbesteding. Positieve Gezondheid is een programma van de GGD en valt onder het lokale preventieakkoord. Onze ambitie is dat de meest kwetsbare groepen zorg en steun krijgen in onze gemeente. Deze zorg is aangepast op wat mensen zelf willen en (nog) kunnen. Want maatwerk zorgt voor goede en slimme zorg.

20

Gezondheid is belangrijk, zeker in deze tijd. En het is meer dan niet ziek zijn. Een gezonde leefstijl maakt iedereen gezonder en gelukkiger. Wat is daar volgens ons voor nodig? • ideeën en locaties meer op elkaar laten aansluiten. Want er zijn volop ideeën om (meer) te bewegen en sporten. En ook zijn er volop plekken en mogelijkheden in Etten-Leur waar dit kan. • een gezondheidsbeleid ontwikkelen met bewegen en sporten als onderdeel. • nog meer samenwerking tussen de gemeente, (sport)verenigingen, bedrijven, scholen, ondernemers, GGD en eerstelijns zorgprofessionals. Want zo bereiken we nog meer met het lokale preventieakkoord. • het sportbeleid koppelen aan het gezondheidsbeleid. • een duidelijke visie op gezondheidsbeleid vanuit de gemeente met aandacht voor mens en milieu. • lef en leiderschap. D66 wil dat er altijd geld beschikbaar is voor preventie en positieve gezondheid. Want nu ligt de focus volgens ons teveel op het oplossen van problemen. We willen praktische gezondheidsprogramma’s ontwikkelen en meer en eerder aansluiten bij landelijke gezondheidsplannen. Etten-Leur heeft een goed vrijwilligersnetwerk, ook als het gaat om zorgtaken. Met subsidies moedigt de gemeente dit aan. We kijken of mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt vrijwilligerswerk kunnen doen. Dat doen we in overleg met hen.

We kijken of dit via bestaande organisaties kan of via nieuwe initiatieven. Het is belangrijk om hierin creatief te zijn want dat geeft het beste resultaat. Bruisende verenigingen en plaatselijke kunst en cultuur verbinden de inwoners van Etten-Leur met elkaar. Wat is daar volgens ons voor nodig? • voldoende geld voor actieve verenigingen, lokale kunst en cultuur. Want wij vinden dat dit past bij een gezonde gemeentebegroting. En wij zien liever dat de gemeente geld uitgeeft aan mensen dan aan asfalt en stenen. • ruimte voor verenigingen en clubs om zelf voor (meer) inkomsten te zorgen, bijvoorbeeld door o (sport)gebouwen, - zalen en -velden ook door anderen te laten gebruiken; o meer met elkaar samen te werken; o meer of andere activiteiten te gaan doen. • meer mogelijkheden voor bestaande wijkcentra om (financieel) voor zichzelf te zorgen. De gemeente biedt hulp voor meer activiteiten en opvang voor jong en oud Gezond onderwijs betekent volgens ons: • de schoolbesturen zorgen samen met de gemeente voor gezonde schoolgebouwen. Met extra aandacht voor ventilatie en de binnentemperatuur. • de plekken buiten school beter gebruiken. De speelpleinen moeten groen(er) en uitdagen tot spelen. • scholen houden zich bezig met onderwijs en niet met de zorg voor de schoolgebouwen. • de gemeente zorgt dat alle leerlingen in Etten-Leur naar school kunnen gaan.

Met onderwijs op verschillende niveaus en voor verschillende typen leerlingen. En met opvang voor hoogbegaafden en leerlingen die meer zorg nodig hebben bijvoorbeeld. • bewegingsonderwijs want dat past bij een goed gezondheidsbeleid. Ook schoolzwemmen moedigen wij aan. • scholen als het middelpunt van de wijk waar ook andere activiteiten gebeuren. • achterstanden voorkomen en inhalen. Dat doen we als gemeente samen met partners. En door bijvoorbeeld Voor- en Voorschoolse Educatie (VVE) een goede plek te geven in onze gemeente.

21

D66 vindt de rol van de jeugdburgemeester belangrijk. Wij zijn ook voor een jeugd/jongerenraad die ons gevraagd en ongevraagd advies geeft. We willen dat jongerenwerkers, de jeugdprofessionals, het onderwijs en de jeugd BOA en jeugd(wijk)agent nog beter samenwerken. Voor jongeren met problemen is er passende hulp. Samen met de ouderenorganisaties en wijkcentra kijken we naar de wensen van ouderen. En of die samen met de gemeente zijn waar te maken Stille armoede aanpakken. Meer geld uitgeven aan bestrijding van armoede Verbeteren van hulp / betere inburgeringcursus (onder andere kennis van Nederlandse normen en waarden, taal, begeleiden bij scholing/werk/vrijwilligerswerk). De mens en zijn zorgvraag moeten centraal staan, niet de regels of geldstromen en administraties. In het Etten-Leurse korps dienen er één of meerdere gediplomeerde duikers aanwezig te zijn. Apart telefoonnummer voor niet direct levensbedreigende situaties (bijvoorbeeld ondergelopen kelder, kat in boom). De Nederlandse Spoorwegen moet (desnoods vertrouwelijk) aan de brandweer doorgeven wat er wanneer over het spoor vervoerd wordt. Er mag meer aandacht zijn voor lokale cultuur. Dementie: Kennis opbouwen en overdragen aan de inwoners. Bevorderen van sociaal contact voor dementerenden met mensen van dezelfde leeftijd en daarbij de juiste ondersteuning bieden.

Blijven werken aan een dementievriendelijke gemeente Gemeente moet stichtingen en vrijwilligers die evenementen organiseren beter faciliteren, en geen ontmoedigingsbeleid voeren. Zorgen voor voldoende mogelijkheden tot stallen van fietsen dicht bij voorzieningen. Geen bewaakte fietsenstalling bij het station Optimaal onderhoud van alle fietspaden (onder andere voorkomen worteldruk). Stoplichten voor recht doorgaande fietsers, gelijk laten lopen met gemotoriseerd verkeer. Bij aanleg en reconstructie altijd inzetten op vrij liggende fietspaden. Meer aandacht voor gehandicapten om sociale contacten op te bouwen / onderhouden. Goede en veilige toegankelijkheid voor alle openbare gebouwen. Zorgen voor optimaal onderhouden openbaar gebied. Faciliteren van sporten voor iedere inwoner van met een beperking. Huiselijk geweld Meer aandacht voor signalering, bestrijding en meer bekendheid van meldpunten. De jeugd die dat nodig heeft, de juiste professionele ondersteuning bieden. Naast het kind, moet er gekeken worden naar alle relaties die invloed hebben op het kind, ouders, instanties en overigen. 22

Meer ruimte bieden aan ondernemers voor het organiseren van activiteiten voor de doelgroep van 12 tot 18 jarigen. Meer subsidie voor organisatie met activiteiten voor jongeren van 12 tot 18 jaar Op verzoek van jongeren meehelpen met realiseren van hun ideeën (onder andere ontmoetingsruimtes). De jongeren moeten zelf kunnen bepalen waar ze willen zitten (zonder overlast te veroorzaken). Bij meerdere initiatieven voor de jeugd op één plek voorkeur geven voor de doelgroep 12-18 jaar. Jongerenraad oprichten Jeugd – en Jongerenwerkers: Er dient voldoende mankracht te zijn met voldoende ondersteuning. Niet met minder zorgaanbieders werken om kosten te besparen Minder star met betrekking tot bijvoorbeeld een vergunningsaanvraag voor een overnachting dan wel een kampvuur voor vereniging met een milieu en educatief karakter (bijvoorbeeld de scouting). Niet bezuinigingen op jongerenwerkers Meer bekendheid geven aan Klachtensysteem van maatschappelijke instellingen. Lokale kunstenaars benaderen voor projecten. Lokale kunstgeschiedenis onder de aandacht brengen. Zorgen dat laaggeletterdheid niet meer voorkomt. Loket Elz: Een goede en persoonlijke communicatie is noodzakelijk Niet denken in onmogelijkheden, maar in mogelijkheden. Meer bekendheid voor steunpunt mantelzorg. Één meldpunt voor diverse betrokken partijen waar de mantelzorger geregistreerd staat.

Meer ondersteuning van mantelzorgers. Extra parkeerplaatsen voor mantelzorgers van minder validen die voldoende groot zijn om goed in – en uitstappen mogelijk te maken in verband met rolstoelgebruik. Meer rustpunten creëren vanuit wijken naar winkelcentrum en wijkontmoetingspunten. Veilig stellen financiële steun voor kinderen in armoede. Ruimere mogelijkheden voor scholing en omscholing. Faciliteren van praktische zaken (zoals voorschoolse kinderopvang). Behouden van de individuele inkomenstoeslag (voorheen langdurigheidstoeslag). Behouden van webwinkel voor minima en hun kinderen. Iedere inwoner die onder de 120% norm valt heeft recht op diverse voorzieningen In het voortgezet en middelbaar onderwijs moet er een betere aansluiting zijn met het bedrijfsleven. Loslaten van prestatie-indicatoren en meer focussen op sociaal emotionele ontwikkelingen. Wij pleiten voor passend onderwijs waarbij er goed geluisterd wordt naar de input van ouders en kinderen. Waar er ook meer gelet wordt op kwaliteit. Wij pleiten dat er binnen het lesprogramma ruimte wordt opgenomen voor ervaringsdeskundigen die voorlichting richting de jeugd kunnen geven op verschillende gebieden, zoals alle vormen van verslaving, (anti)-racisme, milieubesef, pesten / cyberpesten). 23

Wij zijn tegen onderwijs in slecht onderhouden panden. Verschillende leersystemen moeten gepromoot worden. Meer aandacht aan geschiedenis en cultuur van Etten-Leur. Wij pleiten voor betaalbaar en bereikbaar schoolzwemmen. Professionele leerkrachten mogen niet vervangen worden door ouders. Beheer van schoolgebouwen bij de scholen laten Indien nodig helpen bij groene schoolpleinen Schuldhulpverlening: Sneller de aanvraag in behandeling nemen en toekomstgericht werken, bij herhaling strengere maatregelen nemen. Senioren: Betere voorlichting over alle mogelijkheden met betrekking tot onder andere zorg en activiteiten. Goede toegankelijkheid van alle openbare gebouwen en voorzieningen. Inbreng van senioren meenemen van het maken van plannen. (om problemen op voorhand te voorkomen). Voorzieningen (zowel voor binnenshuis als buitenshuis) inrichten op het langer thuis kunnen blijven wonen. Woningen levensloopbestendig opleveren / aanpassen. Centrale ontmoetingsruimtes in de wijken / seniorencomplexen. Zolang mogelijk zelfstandig laten zijn in eigen een senioren - / wooncomplex en faciliteren van faciliteiten. Pleiten voor maatschappelijke voorzieningen dichtbij seniorencomplexen. Meer mogelijkheden voor persoonlijk contact met gemeente met betrekking tot aanvragen van voorzieningen.

Digitalisering van gemeentelijke diensten, aanpassen op de gebruiker (niet te snel, niet te ingewikkeld, mogelijkheid tot persoonlijke ondersteuning). Mensen beter naar werk begeleiden en werk beter laten lonen. Sociaal domein Iedereen (ongeacht functie) moet gecontroleerd kunnen worden door een door de inwoner aangewezen instantie. Opkomen voor de belangen van de minderheden en zwakkere groepen in Etten-Leur binnen alle regionale samenwerkingsverbanden. Afstand tussen inwoners en overheid verkleinen. Geld wat voor sociaal domein vanuit het rijk ontvangen is, mag niet gebruikt worden voor andere zaken (onder andere onderhoud openbaar gebied). Geen geld onnodig opsparen binnen het sociaal domein. Sociale huurwoningen Zorgen voor voldoende aanbod. Behouden van sociale werkplaatsen. Faciliteren van sporten voor iedere inwoner van Etten-Leur. Stimuleringsubsidie voor sportverenigingen die projecten met een maatschappelijk doel willen uitvoeren. Statushouders: Voorzien van goede hulp / inburgeringcursus (onder andere kennis van Nederlandse normen en waarden, taal, begeleiden bij scholing/werk/vrijwilligerswerk). Meer inzet professionele krachten. Geen voorrang verlenen voor sociale huurwoningen. Meer ruimte (vergunningtechnisch) in het buitengebied voor kleinschalige recreatieve bedrijven, campings). 24

Geen toeristenbelasting. Geen toeristisch fonds vanuit de gemeente. Normen voor geluidsoverlast van railverkeer niet uithollen. Bij elke vorm van geluidsoverlast moeten controle en handhaving acuut en adequaat gebeuren. Vermindering van (gevaarlijk en zwaar) goederentransport over het spoor. Vervoer: Zorgen voor voldoende aanbod van buurtbussen / deeltaxi´s binnen Etten-Leur Verzorgingshuizen: De mensen moet centraal staan, niet het geld. Geen ongediplomeerde scholieren zonder begeleiding aan het werk zetten. Meer handen aan het bed. Minder privatisering /commerciële aansturing. Continue monitoring van geleverde zorg. Om de kwaliteit van zorg te garanderen. Verantwoordelijke wethouder moet extra bevoegdheden krijgen om binnen zorgcentra’s te kunnen controleren. Taken van professionals / mantelzorgers moeten niet door vrijwilligers / mantelzorgers gedaan worden. Verbeteren van hulp / betere inburgeringcursus (onder andere kennis van Nederlandse normen en waarden, taal, begeleiden bij scholing/werk/vrijwilligerswerk). Zorg dat de voedselbank overbodig wordt. Wanneer nodig, actief mee zoeken naar een locatie voor de voedselbank Wij pleiten er voor dat er ruimte gemaakt wordt binnen scholen voor ervaringsdeskundigen die voorlichting richting de jeugd kunnen geven op verschillende gebieden, zoals alle vormen van verslaving, (anti)-racisme, milieubesef, pesten / cyberpesten).

Grensbewaking vrijwilligers versus professionals. Meer belonen van vrijwilligers. Meer bekendheid voor de gemeentelijke collectieve vrijwilligersverzekering (PP2006) Vrijwilligerscentrale Meer bekendheid aan geven. WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) Meer geld naar zorg. Welzijnszorg: kaders scheppen, maar mogelijk maken om flexibel te kunnen werken zowel binnen als buiten kader indien nodig. Eigen bijdrage voor zorg en ondersteuning moet lager worden voor mensen met een laag inkomen Drempel voor ‘sociaal raadsliedenwerk’ verlagen door ze naar de mensen toe te laten gaan. Zorg: Wij willen zorg dicht bij huis, die afgestemd is op de individuele zorgbehoefte van de inwoners. Centraal punt om naar toe te kunnen bellen of mailen met zorgvragen. Duidelijke communicatie over alle beschikbare zorgmiddelen / instanties / mogelijkheden. Voortzetten van uitgebreide zorgverzekering voor minima (tot 120%) Zwemmen Gratis zwemles voor alle kinderen invoeren. Het is van belang dat eerstelijnszorgverleners ook buiten kantooruren reguliere zorg verlenen. 25

Wijkteams Meer bekendheid geven aan bestaan en werking wijkteams. Duidelijke communicatie over alle beschikbare zorgmiddelen / instanties / mogelijkheden. Wijkverenigingen Niet korten op budgetten voor wijkverenigingen. Betere communicatie richting wijkverenigingen vanuit de gemeente. Meer bekendheid voor wijkzuster

3 Ruimte voor wonen en leven in Etten-Leur (fysiek domein, wonen, accommodaties in de wijk, veiligheid) We zetten in op fors meer nieuwbouw en fors meer betaalbare koopwoningen op verschillende locaties daarbij in het oog houden welke woningbehoefte er leeft, zoals de starters en senioren. Behalve het inzetten op veel woningen willen we ook inzetten op snel maar wel goed bouwen. Er moet worden geïnvesteerd in de bereikbaarheid en verkeersafvoer in Etten-Leur. Inmiddels zijn randwegen en de spoortunnel opgenomen in de beleidskaders voor de komende jaren. Daar zullen we nu op door moeten pakken. Wij willen daarom inzetten op alternatieven voor de arbeidsmigrant. Huisvesten bij het bedrijf of een meer grootschalige mogelijkheid op een daarvoor geschikte plek. Drempels (letterlijk en figuurlijk) zullen zoveel mogelijk weggenomen moeten worden als dit het openbaar vervoer in de weg zit. Sport en beweging in het algemeen is zeer belangrijk voor onze inwoners. Wij vinden het dan ook ontzettend belangrijk dat wij de mogelijkheden faciliteren. Als er op plekken behoefte is aan een wijkgebouw maar er is geen faciliteit dan gaan we kijken wat de mogelijkheden zijn. Ook willen we de wijkgebouwen een meer prominente rol geven in de wijk, waarbij de wijkmanager bepaalde verantwoordelijkheden krijgt. We willen faciliteren in een plek waar een dierenparkje op Etten-Leur Noord terug komt.

Wij willen extra geld vrij maken om de verkeersonveiligheid aan te pakken. Wij zien graag een flexibele inzet van de BOA’s als het gaat om tijdstippen. Als er bodycams nodig zijn voor de BOA's moeten we daar voor open staan. Verkeersborden onder de loep. Wij zouden graag zien dat er kritisch gekeken wordt welke verkeersborden verwijderd of vervangen kunnen worden. De VVD wil een zero tolerance beleid en sterkere handhaving, eventueel met cameratoezicht. Daarnaast willen ze dat er met ondernemers waar veel zwerfafval ontstaat in gesprek gegaan wordt en dat zij een (mede)verantwoordelijkheid krijgen voor hun eigen omgeving.

‘• Meer geld voor aanpak onveilige verkeerssituaties rondom wegen en het spoor. • Zo snel mogelijk een Noordelijke rondweg. • Zo snel mogelijk een Oostelijke rondweg met tunnel. • Zwaar verkeer, niet zijnde bestemmingsverkeer, weren uit bebouwde kom. • Houd openbaar vervoer bereikbaar en gebruik daar ook buurtbus en deeltaxi voor. 26

• Breid het netwerk van de buurtbus uit voor grotere bereikbaarheid en investeer daarin. • Maak de Markt vanaf de Dreef tot aan de Moeierboom autoluw/autovrij. • Bewaak onze waterhuishouding en handel proactief • Behoud cultuurhistorische bebouwing waar mogelijk. • Behoud onze cultuurhistorische bebouwing en sloop niet te snel oude gebouwen. • Hoge Haansberg optimaal benutten, 1200 tot 1800 woningen. • Lage Vaartkant GEEN nieuwe woonwijk met 1100 woningen, maximaal 75 tot 100. • Geen hoogbouw (meer dan 4 verdiepingen) in Etten-Leur, alleen in het centrum. • Kijk naast de realisatie van appartementen (al of niet bestemd voor senioren) ook eens naar de bouw van meer patiowoningen en zorg dat ze betaalbaar blijven. • Bouw ook voor starters en senioren (levensloopbestendig) en geef deze groepen prioriteit. • Haal de arbeidsmigranten uit de wijken. • Geen industrie ten zuiden van de A58. • Pak de onkruidbestrijding en het onderhoud van het openbaar gebied aan en breng dit terug op de oude normen. • Onderzoek de mogelijkheid om een anti-speculatiebeding op woningen in Etten-Leur toe te passen • Pak alle criminaliteit hard aan met doelgerichte acties. • Stimuleer buurtpreventie en verzorg de middelen om dit adequaat in te richten. • Bekijk de rol van de BOA’s, breid hun taken waar mogelijk uit, en neem maatregelen als capaciteit tekortschiet.

• Zorg dat Veiligheid een onderwerp wordt waar minimaal één keer jaar in de gemeenteraad over gesproken wordt aan de hand van een up-to-date Veiligheidsmonitor • Pas, daar de situatie daarom vraagt, cameratoezicht toe. CDA vindt dat in de nieuwe omgevingsvisie voor Etten-Leur voldoende ruimte moet zijn voor woningbouw op twee uitleglokaties, te weten Hoge Haansberg en Lage Vaartkant. CDA is van mening dat in deze omgevingsvisie ook een oplossing moet worden geboden voor de huidige verkeersproblematiek in de wijken. CDA is voorstander van de aanleg van twee rondwegen: een noordelijke rondweg tussen Kattestraat en Rijsdijk en een oostelijke rondweg met ondertunneling tussen Trivium en Attelaken. CDA vindt dat Etten-Leur de mogelijkheid moet onderzoeken voor een extra woningbouwopgave (3800 woningen in 2040 te realiseren). Voorwaarde is wel dat alle gevolgen van een extra groei van de gemeente onder ogen moet worden bezien. Groei van de gemeente moet duurzaam zijn en geen inbreuk geven op de gezondheid en veiligheid van haar inwoners. CDA vindt dat bij de grotere bouwopgave op de eerste plaats gekeken moet worden naar de vraag en behoefte van de eigen inwoners. CDA vindt dat er extra aandacht moet komen voor starters uit onze gemeente. CDA is van mening dat er extra financiële steun moet komen voor starters, bijvoorbeeld door speciale startersleningen.

CDA is van mening dat bij nieuwe wijken, bestaande wijken daar niet de last en de hinder van mogen ondervinden. CDA vindt dat de toekomstvisie “Etten-Leur” doet het gewoon”, vastgesteld 20 maart 2012 en die loopt tot 2030, in samenspraak met de inwoner aanpassing behoeft. CDA vindt dat op basis hiervan tijdig nieuwe ontwikkelingen voor wonen en werken moeten worden opgestart.

27

CDA vindt dat Etten-Leur de ingeslagen weg van een gemeente met veel ambitie en kwalitatief goede duurzame woonwijken en bedrijfsterreinen dient te vervolgen. Alleen hierdoor blijven wij aantrekkelijk als woon- en werkgemeente. CDA wil bij de verdere uitwerking daarvan voor kwaliteit, maatwerk en samenspraak met de bevolking gaan via nota inwonerparticipatie/overheidsparticipatie. CDA is terughoudend bij het realiseren van grote agrarische bedrijven, met als uitgangspunt dat de grootte van bedrijven afgestemd moet zijn op de economische bedrijfsvoering. Voor het CDA zijn familiebedrijven uitgangspunt. CDA wil dat de bestaande samenspraak met de diverse organisaties voor het buitengebied onverkort wordt doorgezet. Naast de agrarische belangen spelen belangen van natuur en milieu een rol, waarbij een zorgvuldige afweging van alle belangen moet plaatsvinden. CDA wil zich inzetten voor een leefbaar en vitaal platteland. Ook de agrarische sector is in de afgelopen jaren sterk veranderd en er is behoefte aan verbreding van de plattelandseconomie. CDA wil terughoudendheid in het teruggeven van landbouwgrond aan de natuur, maar meer kiezen voor een actieve rol van agrariërs in landschaps- en natuuronderhoud. CDA is er voorstander van, dat de gemeente duurzame initiatieven in de agrarische bedrijfsvoering ondersteunt. CDA wil het landschapsbeheer verder stimuleren.

Landbouwverbreding moet gestimuleerd worden in de breedste zin van het woord en vanzelfsprekend hoort daarbij, dat de ondernemers in het bestemmingsplan de mogelijkheid moeten hebben voor innovatieve toepassingen. CDA wil in het kader van de herstructurering van landelijke gebieden verruiming van de bestemmingsmogelijkheden voor vrijkomende agrarische gebouwen, mits de bestemming en de activiteiten duurzaam zijn en passen bij het karakter van de omgeving. De nieuwe activiteiten mogen geen belemmering vormen voor bestaande agrarische bedrijven. CDA vindt dat een agrariër niet alleen voedsel produceert, maar ook een bijzonder gewaardeerd landschap. Dit kan de agrariër door levering van groene diensten, zoals natuur-, water- en landschapsbeheer en het vergroten van de toegankelijkheid van gronden voor recreatie. CDA is voorstander van een flexibelere regeling voor landschappelijke inpassing van glastuinbouw binnen goede grenzen en afspraken, m.n. over minimalisering van de lichthinder CDA vindt dat herbestemming van kantoren en bedrijven mogelijk moet zijn om langdurige leegstand tegen te gaan. Nieuwe ontwikkelingen gebaseerd op de marktvraag waarbij vaststaat dat dit geen leegstand tot gevolg heeft moeten worden gestimuleerd.

CDA vindt dat de gemeente Etten-Leur zich op korte termijn in moet spannen om in de toekomst extra woningen te bouwen om tegemoet te komen aan de overspannen woningmarkt. Zeker ouderen en jongeren uit onze gemeente moeten de kans krijgen om in Etten-Leur te (blijven) wonen. CDA vindt dat woningbouw moet gebeuren in het belang van een goede volkshuisvesting en niet voor het verwerven van extra inkomsten CDA wil dat niet bij voorbaat de woningverdeling vaststaat maar dat de vraag en de woningvisie leidend zijn. CDA vindt dat er meerdere bouwlocaties moeten komen met meer keuzes qua woningtypen. CDA vindt dat bij nieuwe ontwikkelingen rekening wordt gehouden met de gezondheidsnormen van de WHO waarbij met name gedacht moet worden aan geluid- en luchtverontreiniging CDA vindt dat voor bestaande woongebieden de normen van de WHO zoveel mogelijk moeten worden gevolgd. CDA vindt dat ouderen zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving en woning moeten kunnen verblijven. Regelingen voor aanpassingen aan de woning moeten blijven maar wel helder zijn en aansluiten bij de wensen van de ouderen. CDA vindt dat er alles aan gedaan moet worden om het wonen in de oudere wijken ook voor jongeren aantrekkelijk te maken. Dit kan door te zorgen voor voldoende speelmogelijkheden, parkeerplaatsen en groenvoorzieningen. Initiatieven zoals verbeteren achterpaden, verlichting en 28

opknappen tuinen moeten in overleg met de bewoners worden opgezet. Slopen van oude gedateerde woningen en terugbouwen van nieuwe woningen kan ook tot oplossingen leiden. CDA vindt dat er groen van voldoende oppervlak moet overblijven in de bestaande wijken vooral uit het oogpunt van veiligheid en gezondheid. CDA vindt dat als er appartementen worden ontwikkeld deze in hoogte en schaal moeten passen in de omgeving. CDA vindt dat er geen extra eisen gesteld mogen worden boven het geldende bouwbesluit en dat de geldende duurzaamheid eisen in acht moeten worden genomen. CDA wil ALWEL en eventuele andere woningcorporaties, die in onze gemeente actief kunnen worden, blijven aanspreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid om te investeren in sociale woningbouw. CDA vindt dat ALWEL en andere marktpartijen betrokken moet worden bij het opstellen van de woonvisie CDA vindt dat de gemeente moet optreden tegen het kraken van leegstaande woningen, appartementen en bedrijfspanden Daar staat tegenover dat eigendom ook verplichtingen schept als het gaat om beheer, onderhoud en veiligheid. CDA vindt dat de gemeente op grond van wet- en regelgeving actief moet optreden tegen illegale verhuur en onveiligheid. CDA vindt dat bewoners meer keuzevrijheid en inspraak willen ten aanzien van hun directe leefomgeving.

CDA wil dat het welstandsbeleid gebaat is bij helderheid over de welstandscriteria en mag niet leiden tot betutteling. CDA blijft voorstander van het verruimen van de mogelijkheden om in de achtertuin vergunningsvrij te bouwen. CDA wil dat er voldoende aandacht is voor de huisvesting van arbeidsmigranten die in onze gemeente werken. CDA vindt dat onderhoud van het openbaar gebied minimaal hetzelfde moet zijn als tot op heden gebruikelijk. Een verloederde buurt kan een gevoel van onveiligheid oproepen CDA wil bereiken dat de inrichting, het materiaal- en kleurgebruik voor wegen, fietspaden en voetpaden voor de gebruiker gelijk een idee geven op wat voor weg men zich bevindt. Duidelijk zichtbare verschillen dus in 50 km en 30 km wegen voor alle gebruikers. Verkeer remmende maatregelen moeten logische keuzes zijn. CDA is ten behoeve van de veiligheid, waar mogelijk, voorstander van gescheiden gebruik van wegen en paden. CDA vindt dat fietspaden en trottoirs goed onderhouden dienen te worden, vooral rondom voorzieningen voor ouderen en gehandicapten moet hier extra aandacht aan geschonken worden. CDA vindt dat er extra aandacht voor veiligheid moet zijn rondom scholen. CDA vindt dat de wijkagenten en boa’s beter zichtbaar moeten zijn voor de inwoner. Het CDA vindt dat de gemeente overlast moet bestrijden en tegengaan. Geweld mag onder geen enkele voorwaarde worden geaccepteerd.

Het beleid moet erop gericht zijn criminaliteit en overlast niet alleen tegen te gaan, maar liever nog te voorkomen. CDA is voorstander, naast meer regulier toezicht, van het gebruik van (beperkt) cameratoezicht, indien dit aantoonbaar noodzakelijk is om bepaalde openbare gebieden veiliger te maken. CDA vindt dat waar nodig cameratoezicht gepaard kan gaan met maatregelen op grond van de “Wet Preventief Fouilleren” door het aanwijzen van gebieden, waar inwoners preventief kunnen worden gecontroleerd op wapens en andere verboden zaken, al onderkent het CDA dat inwoners daarvan last kunnen hebben. CDA vindt dat er hard moet worden opgetreden tegen het in bezit hebben en dragen op straat van verboden wapens en messen. CDA is tegen vestiging van coffeeshops waarin drugs worden verhandeld. 29

CDA vindt dat de verkoop van (soft)drugs hard moet worden aangepakt. Hierbij hoort ook de bestrijding van illegale hennepteelt. Shops die overlast veroorzaken, moeten onmiddellijk worden gesloten en bij herhaalde overlast moet de vergunning definitief worden ingetrokken. CDA vindt dat overlast door gebruik van en handel in drugs niet acceptabel is CDA vindt dat meer toezicht en het beter zichtbaar zijn van de wijkagent en boa’s deze overlast zou kunnen voorkomen. CDA vindt dat risicovolle bedrijven niet in woongebieden thuishoren. Adequate brand- en milieuvergunningen voor bedrijven en het toezicht daarop zijn belangrijk. Ook dienen voor de bedrijven, die daarvoor in aanmerking komen, rampenplannen klaar te liggen. CDA vindt dat het vervoer van gevaarlijke stoffen per trein door onze gemeente voortdurend aandacht verdiend. CDA vindt dat de veiligheid op de wegen in Etten-Leur een hoge prioriteit moet hebben, minder met onnodige verkeersdrempels maar desnoods met camera’s of andere digitale aanduidingen CDA vindt dat kritisch moet worden gekeken naar het aantal verkeersborden CDA is van mening dat misdaad niet op houdt bij gemeentegrenzen. Overleg met de veiligheidsregio is noodzaak CDA wil een hoge prioriteit voor de bestrijding van de ondermijning van de rechtstaat De infrastructuur van Etten-Leur kan en moet beter.

Er wordt meer ingezet op openbaar vervoer en versterking van de fietsinfrastructuur. We richten de openbare ruimte zo in dat de fiets pakken of wandelen aantrekkelijker wordt. Fietsers krijgen in de beleidsplannen voorrang. ‘Op voeten en fietsen naar school’ moet het motto zijn. In de herziening van de Markt willen we de kop van de Markt, in elk geval rond de Moeierboom, autovrij maken De verkeersafwikkeling wordt verbeterd. Nog steeds bestaande gevaarlijke situaties worden als eerste aangepakt. De aanrijroutes en - tijden van de hulpdiensten hebben daarbij altijd prioriteit. We verbeteren de afstemming van de verkeerslichten voor fietsers en wandelaars. Het Wijkbusproject wordt voortgezet en in overleg met gebruikers worden de routes up-to-date gehouden en indien noodzakelijk aangepast aan nieuwe eisen en omstandigheden. Om de bebouwde kern van de gemeente te ontlasten, met name in Etten-Leur Noord, moet er een rondweg komen. Hierbij wordt de schade aan de natuur en het buitengebied zoveel als mogelijk beperkt. We vinden het belangrijk dat er voldoende veilige vrachtwagenparkeerplaatsen zijn, met voldoende faciliteiten, die geen overlast veroorzaken voor de directe omgeving. Om vrachtverkeer te verminderen binnen de bebouwde kom van de gemeente, onderzoeken we de mogelijkheid van logistieke hubs aan de rand van de gemeente.

Hier kunnen grote vrachtwagens die toeleveren aan winkels en supermarkten hun goederen overladen in kleinere, minder belastende wagens. Deze hubs kunnen ook gebruikt worden als pick-uppoints voor pakketdiensten, zodat we ook het aantal bestelbusjes in we wijken verminderen.

30

We zorgen dat in samenwerking met de Volkstuindersvereniging Etten-Leur de volkstuinen worden gesteund en waar nodig worden verbeterd. Initiatieven van bewoners op het gebied van buurtmoestuinen en kleinschalige stadslandbouw worden gestimuleerd. De aanleg van zogenaamde ‘ommetjes door het buitengebied’ wordt gestimuleerd, in samenwerking met de landeigenaar en/of gebruiker. Als uitgangspunt bij grote nieuwe projecten geldt de regel: minimaal 40% sociale- en 40% middeldure huurwoningen. We streven ernaar dat deze verdeling in het totale huurbestand wordt bereikt. Op nieuwbouwlocaties en bij herstructurering heeft gemengd bouwen de voorkeur. Er wordt gebouwd voor verschillende bevolkings- en inkomensgroepen, met een goede mix van sociale woningbouw en duurdere woningen. Wij willen ruimte binnen het gemeentelijk beleid voor verschillende woonvormen zoals Tiny houses, Knarrenhof, en de mogelijkheid om hoger dan 4 woonlagen te bouwen, zodat de binnenstedelijke ruimte optimaal ingezet wordt. Levensloopbestendige woningen (koop of huur) vormen de basis voor een toekomst waarin men lang in de vertrouwde omgeving kan blijven wonen. Het aanbod van seniorenwoningen wordt uitgebreid.

De gemeente zorgt samen met de woningcorporatie(s) voor de realisatie van vernieuwende woonconcepten voor bijzondere doelgroepen (bijvoorbeeld verstandelijk gehandicapten of mensen met psychiatrische problematiek). We willen kunnen beschikken over een vast bestand aan tijdelijke woningen en woonvormen voor spoedzoekers, als bijvoorbeeld statushouders en studenten. Leegstaande kantoor- of andere bedrijfsgebouwen kunnen daarvoor geschikt gemaakt worden. De woningmarkt wordt beschermd tegen opkopers en beleggers door het invoeren van een antispeculatiebeding. De gemeente gaat zelf de rol van ontwikkelaar van sociale koopwoningen op zich nemen, koopt grond aan en laat in opdracht bouwen. Op deze manier kan goedkoper worden gebouwd. Buitenstedelijk gaan we eerst de nieuwe wijk Hoge Haansberg ontwikkelen. We vinden het belangrijk dat de inbreng van inwoners meegenomen wordt bij grootschalige woningbouwontwikkelingen. Wij zijn geen voorstander van grootschalige woningbouwontwikkelingen aan de Lage Vaartkant. Om het karakter van Etten-Leur te behouden worden monumentale gebouwen en monumentaal groen goed beschermd. De lijst ‘Beschermde Bomen’ wordt samen met inwoners en natuurorganisaties geactualiseerd. Vrijvallende of open locaties worden snel voorzien van een goede bestemming.

Bij voorkeur door tijdelijke inrichting met groen, ingezaaid met veldbloemen ten behoeve van de bijenstand en als vrije en veilige speelgelegenheid voor kinderen. De bebouwing op of rondom de boerenerven wordt steeds intensiever. Dit maakt het noodzakelijk deze gebouwen zorgvuldig in te passen. Dit kan bijvoorbeeld door een goede beplanting, die 31

aansluit op de omgeving en de bedrijfsvoering niet hindert. Het landelijk inpassen van kassen, stallen, teelt-ondersteunende voorzieningen en dergelijke wordt beter geregeld dan nu het geval is. Als opvang van hulpbehoevende familieleden op het eigen bouwblok gewenst is, dan maakt de gemeente het plaatsen van een tijdelijke woonunit mogelijk. In Etten-Leur is geen ruimte voor nieuwe of uitbreiding van de huidige bedrijven met intensieve veeteelt. De volksgezondheid en het dierenwelzijn staan voor ons voorop. De land- en tuinbouw krijgt voldoende mogelijkheden om zich duurzaam te ontwikkelen. Voor de glastuinbouw houden wij vast aan de uitgangspunten van de huidige beleidsnota. Wij blijven voorstander van verdere clustering, ook in regionaal verband. Daar waar zich mogelijkheden voordoen tot het beëindigen van glastuinbouw, buiten de daarvoor aangewezen clustergebieden, zijn wij bereid de bestemming daarop aan te passen We zetten waar mogelijk in op voorkomen van het gebruik van alcohol en softdrugs onder jongeren. Het is belangrijk bij behandeling niet alleen naar de verslaving te kijken. Een verslaafde zal zelf meestal geen hulp vragen. Dat doet de omgeving vaak wel. Wij willen dat de gemeente eerder signalen van verslaving oppakt en actie onderneemt. De coffeeshop blijft open en mag geen overlast voor de omgeving veroorzaken.

Overleg tussen handhavers, leiding van de coffeeshop en bewoners leidt tot een leefbare en veilige situatie voor buurtbewoners en klanten. Buurtpreventie wordt voortgezet en gestimuleerd. Er komt meer inzet van Boa’s. Zij treden zowel preventief als handhavend op. De Boa’s gaan actiever contact zoeken met de bewoners en bezoekers. Zij zijn ook ’s avonds en zo nodig in het weekend inzetbaar. We zijn voorstander van centraal georganiseerd vuurwerk. De gemeente beperkt de schadelijke effecten en overlast van vuurwerk, bijvoorbeeld door vuurwerkvrije zones aan te wijzen. Criminelen maken gebruik van diensten van de bovenwereld en beïnvloeden zo onze democratie en samenleving. Hierdoor raken normen vervaagd en neemt het gevoel van veiligheid en leefbaarheid af. Het is dus belangrijk alert te blijven op elke (nieuwe) vorm van ondermijning en goed te overleggen over voorkomen en aanpak ervan. • • • • • •

Toestaan dat er meer mogelijk wordt in het buitengebied, een kinderspeelparadijs is hier een voorbeeld van. Het buitengebied verstedelijkt door de bouw van steeds meer woningen. We willen een open en leefbaar buitengebied. De agrarische belangen zijn belangrijk om het buitengebied leefbaar te houden, wij koesteren deze bedrijven. Een koe in de wei is ook natuur. De aanleg van nieuwe nepnatuur wordt tegengegaan. Parkeren wordt gratis in Etten-Leur. Dit bespaart op kosten van controle, handhaving en betaalapparatuur. Hierdoor ontstaat een economische impuls voor de lokale ondernemers. 32

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

De infrastructuur wordt ingericht om verkeersdoorstroming en -ontsluiting te bevorderen. Er dient een besluit te worden genomen om een rondweg en/of spoortunnel aan te leggen om de verkeersdruk op de ontsluitingswegen tegen te gaan. Verbetering van de toegankelijkheid en veiligheid voor voetgangers, in het bijzonder ook voor mensen die slecht ter been zijn, scootmobielen, rollators en rolstoelen. Bij het station komt weer een bewaakte fietsenstalling. Drempels worden weggehaald, zeker op de wegen waar de wijkbus rijd. Arbeidsmigranten worden gehuisvest waar ze werken, dus ook op de bedrijventerreinen. Arbeidsmigranten stromen uit de woonwijken, naar huisvesting bij de werkgever, waardoor zo’n 80 goedkope woningen in Etten-Leurse woonwijken beschikbaar komen. Huisvestingsbeleid is er enkel op gericht de eigen inwoners van een passende woning te voorzien en wachttijden te verlagen. Nieuwbouw is altijd vraaggestuurd met focus op starters, senioren en éénpersoonshuishoudens. Voldoende aandacht voor betaalbare woningen voor lage en middeninkomens. De gemeente financiert zelf geen startersleningen, maar staat hiervoor financieel garant. Seniorenwoningen, zoals een Knarrenhof, worden met voldoende voorzieningen in en om het huis gebouwd om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen blijven wonen.

De gemeente maakt optimaal gebruik van de zelfbewoningsplicht, een antispeculatiebeding en opkoopbescherming zodat onze eigen inwoners meer kans maken op de woningmarkt. De gemeente zet de eigen grondposities in voor woningbouw. Respect voor historie en panden die van cultuurhistorisch en beeldbepalend belang zijn. De gemeente gaat samen met de inwoners aan de slag met de herinrichting van de openbare ruimte. De welstandcommissie is overbodig en kan worden afgeschaft. De gemeente kiest bij ruimtelijke ontwikkeling en inrichting van het openbaar gebied zoveel mogelijk voor bewezen onderhoudsarme technieken die gericht zijn op de lange termijn. Er worden geen nieuwe windmolens binnen de gemeentegrenzen geplaatst, omdat daarmee het natuurlijk karakter van het landschap en horizon wordt aangetast. Eigenaren van leegstaande gebouwen of braakliggend terrein worden handvatten geboden om herbestemming te vinden en te ontwikkelen. Hoogbouw is toegestaan, mits het inpasbaar is in de omgeving (o.a. infrastructuur). Het buitengebied krijgt evenveel aandacht wat betreft leefbaarheid en ontwikkelingsmogelijkheden. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in buitengebied mogen geen belemmeringen vormen voor bestaande agrarische bedrijven. Minder regeldruk in het buitengebied, meer mogelijkheden voor vrijkomende agrarische gebouwen.

Natuurbeleid is alleen gericht op beheer en behoud van echte natuur. Geen aanleg van kunstmatige natuurprojecten zoals ecologische verbindingszones. Agrarische ondernemers worden betrokken bij het onderhoud van echte natuur. Onrendabele agrarische gronden in eigendom van de gemeente worden proactief verkocht.

33

• • • • • • • • • • •

Er komt een wethouder met de portefeuille veiligheidszaken die zich actief met veiligheid gaat bezighouden, naast de wettelijke veiligheidstaken die aan de burgemeester toebehoren. Er wordt geïnvesteerd in goede straatverlichting. Uitbreiding van het gebruik van wijkregisseurs die lokaal bekend zijn in een wijk. Preventief fouilleren wordt vaker (tijdelijk) ingezet. Permanent cameratoezicht wordt mogelijk in gebieden met een verhoogd risico voor verstoring van de openbare orde. De burgemeester gaat in overleg om meer politie / wijkagenten op straat te krijgen. Verkeersveiligheid heeft prioriteit voor alle verkeersdeelnemers. Onveilige verkeerssituaties worden opgelost. Indien er binnen Etten-Leur niet voldoende capaciteit voor handhaving beschikbaar is wordt naar regionale samenwerking gezocht om handhavingscapaciteit te delen. Handhaving richt zich tot het aanpakken van echte overlast. Bij overtredingen die weinig tot geen overlast veroorzaken wordt preventief gehandeld. De gemeente ondersteunt buurtpreventie.

- de woningprijzen laag houden. - geen beleggers in nieuwbouwwoningen. - voorwaarden stellen aan huurverhoging. - ruimte voor nieuwe ideeën. D66 is vóór tiny houses en tijdelijke woningbouw om de achterstanden in woningbouw in te halen en crisisopvang mogelijk te maken. - passende hoogbouw. - energiezuinig bouwen. - ruimte voor nieuwe woonvormen. D66 staat open voor nieuwe manieren van wonen voor senioren (zoals Knarrenhoven) en jongeren. En voor gezamenlijke woonvormen waar mensen samen zorgen voor alles wat zij nodig hebben (zelfvoorziening). - snel uitgebreidere opvang voor tijdelijke buitenlandse werknemers. - Gezamenlijk doorgaand verkeer via de juiste weg te leiden: • met goed onderhouden fiets- en voetpaden in en tussen de wijken. Waar voetgangers en fietsers voorrang krijgen op de belangrijke oversteken. • met de aanleg van een snelfietspadennetwerk. Want dat maakt het gemakkelijker om de fiets te nemen in plaats van de auto. En het moedigt fietsen in de vrije tijd aan. Dit netwerk leggen we samen met onze buurtgemeenten en de provincie aan. • met goede en veilige wandel- en fietsroutes binnen Etten-Leur. Voorzien van duidelijke borden en met voldoende bankjes om even te rusten. En met laadpunten voor elektrische fietsen en fietsenstallingen op centrale plekken zoals sportparken en winkels. • met ruimte voor energiezuinige mobiliteit.

Want energiezuinig rijden is de toekomst. En daarvoor is een goed netwerk van oplaadpunten voor elektrische auto's, scooters en fietsen nodig. • met volop ruimte voor vernieuwende ideeën. We moeten de komende jaren voldoende betaalbare levensloopbestendige huizen en nultredenwoningen bouwen. Ook steunen wij de ouderen die graag in hun woning willen blijven wonen met goede en tijdige informatie. Zodat steeds duidelijk is welke aanpassingen in hun woning mogelijk zijn, bijvoorbeeld wanneer ze slecht ter been worden. Maar ook om ervoor te zorgen dat de verduurzaming van hun woning voor hen te doen is

34

D66 wil graag dat de landbouw en de veeteelt vernieuwen zodat de keuzes die boeren maken, beter zijn voor het milieu. Wij geven hen de ruimte om circulair en duurzaam hun bedrijf te leiden. Samen ontwikkelen we een innovatief en duurzaam beleid. We steunen goede initiatieven en helpen familiebedrijven zich te ontwikkelen. Want we willen een gevarieerd buitengebied waar de natuur en de agrarische ondernemer elkaar versterken. Goede plannen zijn nodig voor de boerenbedrijven die vrijkomen. We zien kansen voor minicampings, B&B’s en andere kleine recreatieve bestemmingen. Het spoor: We willen dat het spoor veilig blijft. Want het goederenvervoer door de kernen van onze gemeente neemt toe en zorgt voor meer overlast. En ook is er meer vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor en daarmee zijn er meer onveilige situaties. Mobiliteit. Dat betekent duurzaam openbaar vervoer binnen en tussen de gemeenten in onze regio. Fietsen naar het werk en fietsen in de vrije tijd aanmoedigen. De aanleg van snelfietspaden tussen de gemeenten in West-Brabant. En zo weinig mogelijk doorgaand verkeer in de woonkernen. Wonen. Toekomstgerichte woningen voor jong en oud in de betaalbare (sociale) sector en de middendure sector zijn nodig in iedere gemeente. Plannen en voorstellen stemmen we met elkaar af.

• goed gedrag aanmoedigen en belonen; • goede handhaving (controle); • het illegaal bijplaatsen van afval, afschrikken; • jongeren die onder bureau Halt vallen, zwerfafval laten opruimen; • heldere informatie over welk afval gratis aan te leveren is op de milieustraat Snelverkeer en langzaam verkeer willen we zoveel mogelijk scheiden. Onveilige situaties in het verkeer zijn niet alleen bekend, we lossen ze ook zo snel mogelijk op. • goede en slimme verlichting op straat, zoals lantaarnpalen die gaan branden wanneer iemand voorbijkomt; • lage beplanting; • goed zichtbare BOA’s en wijkagenten; • een goede afhandeling van meldingen over overlast of onveilige situaties; • preventie van overlast door jongeren. Want dat is beter dan achteraf ingrijpen. We willen dit bereiken door samen te werken met jeugd- en jongerenwerkers; • camera’s op onveilige plekken of plaatsen waar vaak overlast is, op voorwaarde dat ieders privacy beschermd wordt. D66 is en blijft voor legalisering van softdrugs samen met een goed preventiebeleid. Harddrugs willen we hard aanpakken. Net als overlast door lachgas. Goede voorlichting over drugs op school aan leerlingen, ouders en leraren vinden wij belangrijk en passend bij een goed preventiebeleid. D66 is nog steeds vóór verkoop van de Van Goghkerk aan de Brabantse Van Gogh stichting.

Zij zien de waarde van de geschiedenis van Vincent van Gogh en van het kerkgebouw. Daarom zijn wij ervan overtuigd dat zij een goede beheerder zijn.

35

Er zijn nog meer monumenten van de gemeente die we vroeg of laat willen verkopen. Dit doen we alleen als de geschiedenis van deze gebouwen en de waarden bewaard blijven. En ook als de sfeer van het gebouw niet verandert. De invulling van de monumenten bepalen we samen. Een geleiderail (ribbeltegels – of rail) voor blinden vanuit het centrum tot aan het station. Landelijk karakter behouden. Waarom: Anders is het geen buitengebied meer en wordt het groen in de gemeente langzaam steeds meer stedelijk gebied. Geen intensieve veehouderij en megastallen. Stimuleren van duurzame landbouw, die dier – en milieuvriendelijk van opzet is. Picknicktafels in het buitengebied zetten Buitenschoolse opvang Kwalitatief goed en betaalbaar. Uitbreiding routes met name in het buitengebied en Etten-Leur West Meer sociale controle vanuit de inwoners in samenwerking met politie en wijkvereniging. Hoofd- en ontsluitingswegen moeten voorzien worden van geluidsarm asfalt. Zorgen voor voldoende gemeenschappelijke ruimtes binnen nieuwbouwcomplexen Behouden kenmerkend en sfeerbepalend voorgebouw van Het Hooghuys (en achterliggend kunstwerk). Niet volbouwen, geen hoogbouw, veel groen. Behouden van het GGZ museum over GGZ. Afschaffen van hondenbelasting. Meer afvalbakken bij / rond / om hondenuitlaatterreinen. Meer bankjes bij de hondenuitlaatterreinen.

Hulpdiensten Wij pleiten voor meer ongelijkvloerse kruisingen met het spoor. Inbreng voor het buitengebied meenemen om cultuurlandschap te bewaren en te vergroten (o.a. houtsingels, bosjes, kikkerpoelen) Inbreng van de jeugd meenemen van het maken van plannen. Inbreng van de seniorenraad meenemen van het maken van plannen. Inbreng van de sportraad meenemen van het maken van plannen. Meer buitenspeelgelegenheden creëren met eventueel waterspeelpartijen (bijvoorbeeld klimbos). Leegstand met betrekking tot gebouwen (huizen, winkels, bedrijven) voorkomen waar mogelijk. Lichtoverlast In het buitengebied terugbrengen daar waar mogelijk. In de bebouwde kom 30 km per uur als het noodzakelijk is voor de verkeersveiligheid Optimaal onderhouden van openbaar gebied (onder andere verlichting, voetpaden, bestrating, fietspaden, opruimen maaisel / slootvuil. Brandgangen / stoepen rondom zowel koop- als huurwoningen beter bijhouden Een aantrekkelijke groene omgeving met onder andere meer bloeiende bomen en planten / bollen. 36

Partijen blind in laten schrijven voor pachtgronden. Extra parkeerplaatsen voor mantelzorgers van minder validen die voldoende groot zijn om goed in – en uitstappen mogelijk te maken in verband met rolstoelgebruik. Gratis bovengronds parkeren in heel Etten-Leur. Uitbreiden Oderkerkpark tot groot stadspark, verbeteren Brabantpark, nieuw park Hoevenseweg en nieuw park Etten-Leur Noord. Bij nieuwe bouwprojecten op voorhand beter kijken naar ondergronds parkeren. Uitbreiding blauwe zones heeft de voorkeur boven betaald parkeren. Ook bij digitaal parkeren moet het mogelijk blijven voor bezoekers om met een papieren kaart te betalen Gratis bovengronds parkeren onderzoeken Rondweg rondom Etten-Leur Noord en ongelijkvloers met spoor. Stationsplein: Mooie en leefbare uitstraling geven, met speciale aandacht voor minder validen Verkeer Terugdringen overbodig en overmatig gebruik van verkeersborden. Verkeersborden op duidelijk zichtbare plaatsen (bijvoorbeeld niet achter bomen / struiken). Vrachtwagens die geen bestemmingsverkeer zijn weren uit de bebouwde kom Flexibel omgaan met nieuwe invullingen van vrijkomende agrarische bebouwingen (stimuleren alternatieve bedrijvigheid voor een aantrekkelijk buitengebied, geen gedwongen sloop). Wij pleiten voor meer waterspeelpartijen. Wegen Geen verkeersremmende maatregelen op ontsluitingswegen. Optimaal onderhoud van alle wegen.

Wij pleiten eerder voor weg-as verleggende maatregelen. Zorgen voor verkeersveilige situaties in het buitengebied voor alle deelnemers. Wet – en regelgeving met betrekking tot bouw en verbouw van woningen strak handhaven. Wijkbus: Uitbreiding routes met name in het buitengebied en Etten-Leur West. Wijkgebouwen: Zoveel mogelijk aparte wijkgebouwen voor wijkverenigingen en wijkgebouwen blijven behouden daar waar brede scholen toch te klein zijn of geen ruimtes kunnen bieden. Meer geld voor onderhoud naar wijkgebouwen. Wijkgebouwen maken de drempel lager voor inwoners om binnen te lopen en bieden wijkverenigingen meer ruimte en flexibiliteit om hun activiteiten te organiseren. Een goed onderhoud hiervan is belangrijk. Woningbouw Zo milieubewust en duurzaam mogelijk bouwen. Betere mix bij nieuwbouwcomplexen tussen senioren en jongeren. Nieuwbouw moet mogelijk zijn in het buitengebied Geen nieuwe woonwijk aan de Lage Vaartkant Grootte nieuwe woonwijk Hoge Haansberg goed onderzoeken De gemeente kan zelf de regie houden bij woningbouw Meer goedkope woningen voor gezinnen waarvan 1 of meer gezinsleden een beperking hebben. Meer levensloopbestendige woningen (hetzij door nieuwbouw, hetzij door aanpassingen). Goedkope woningen voor Etten-Leurse jongeren die zelfstandig gaan wonen 37

Alternatieve woonvormen onderzoeken Inwoners van Etten-Leur voorrang geven op nieuwe woningen in de gemeente Een zelfbewoningsplicht voor woningen invoeren Zebrapaden: Goed zichtbaar maken (onder andere borden / verlichting / strepen goed wit / kattenoogjes) en combineren met sensoren die aangeven wanneer er iemand wil oversteken. Meer inzet van BOA´s tijdens evenementen en bij probleemsituaties in de wijken. Boa´s uitrusten met een adequate wapenuitrusting en AED’s. Meer boa’s aanstellen Carbid schieten Toestaan Carbid schieten op 2 afgezonderde plaatsen (zie landelijke regelgeving met betrekking tot dierenverblijven en bebouwing) binnen een bepaalde tijdsduur. Coffeeshop Toestaan. Respect bijbrengen voor dieren. Dierenbeulen zwaarder straffen (aanvullen met taakstraffen), niet alleen met een geldboete maar ook een (tijdelijk) verbod voor het houden van dieren. Instellen van een dierenpolitie. Strenger aanpakken van het lozen van planten en dieren, die niet thuishoren in onze Nederlandse natuur (onder andere exotische planten uit aquaria of dumpen van schildpadden). Beschermen van de vele diersoorten binnen de gemeentegrenzen (dieren in het wild, gezelschapsdieren, landbouwdieren). De milieupolitie zal niet alleen naar overlast moeten kijken, maar ook controleren op dierenwelzijn; zowel bij particulieren als bij vee- en varkenshouderijen.

Geen intensieve veehouderij en megastallen. Meer wijkagenten Veiligheidsplan: Regelmatig actualiseren en bespreken met allerlei betrokken partijen (politie, brandweer, welzijnsinstellingen, horeca verenigingen, scholen, ondernemersverenigingen, wijkverenigingen).

4 Economie & werk in Etten-Leur (participatiewet, winkelgebieden) Wij willen een deel van de markt (tegen de Moeierboom aan) autoluw maken. Het deel in het midden kan dan ook benut worden door de horeca. Ook willen we het mogelijk maken dat onze jeugd zich kan vermaken in ons centrum en dus niet uit hoeft te wijken naar plaatsen zoals Breda. We geven ruim baan aan digitale en duurzame scale-ups of start-ups. Stellen ruimte beschikbaar voor bedrijven die werkgelegenheid bieden. Investeren in ons winkelhart en de samenwerking op te zoeken met de ondernemers. De opbrengst van de toeristenbelasting kan samen met de ondernemers geïnvesteerd worden Een duidelijke route door het park naar het centrum moet zorgen voor een bruisend park met mogelijkheden voor evenementen. Een levendig park geeft weer mogelijkheden voor de lokale horeca. 38

Etten-Leur is regelmatig verkozen tot beste weekmarkt en wat ons betreft breiden we dat uit met een avondmarkt. Horeca in het stadskantoor Wij willen samen met de ondernemers, die er diversen zijn langs de haven in Etten-Leur Noord, kijken hoe we de havenkom levendiger kunnen maken. • Ondersteun lokale ondernemers zoveel mogelijk bij het opkrabbelen uit de Corona crisis met raad en daad, ook via zoveel mogelijk lokale aanbestedingen. • Vul vrijkomend winkelgebied op met woningen. • Creëer decentrale winkelgebieden buiten de dorpskern voor grote winkels. • Geef de Markt, Raadhuisplein en Van Bergenplein een winkel-, horeca- en recreatie boost. • Creëer meerdere, compacte en efficiënte winkelgebieden (zoals Kerkwerve). • Beperk de overlast door bevoorrading supermarkten (vooral in het weekend) door het vaststellen van (nieuwe) venstertijden en handhaaf daar ook op. • Richt de bestaande bedrijventerreinen duurzamer in. • Zoek samenwerking op met ondernemers bij het inrichten en verduurzamen van bedrijventerreinen. • Zorg dat de grondprijzen minimaal kostendekkend zijn en stel duurzaamheidseisen aan ondernemers bij de uitgifte van nieuwe gronden. CDA vindt betaald werk de beste vorm van sociale zekerheid.

Betaalde arbeid geeft mensen niet alleen een zelfstandig verdiend inkomen: werken biedt ook mogelijkheden tot verdere zelfontplooiing, het opdoen van sociale contacten en geeft mensen het gevoel erbij te horen in de samenleving. CDA wil mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (statushouders, bijstandsgerechtigden, WVSers) tijdelijk inzetten in buurthuizen of andere vrijwilligers organisaties. CDA wil dat het voor startende ondernemers mogelijk moet zijn om vanuit bijvoorbeeld de woonsituatie te beginnen. Belemmeringen hiervoor in bestemmingsplannen, zoals een tekort aan parkeerplaatsen moeten worden opgelost. CDA vindt dat prioriteit moet gegeven worden aan herstructurering en revitalisering van bestaande bedrijfsterreinen door een maximale medewerking. Maar beseft ook dat dit niet kan worden afgedwongen bij de huidige eigenaren. CDA is van mening dat uitbreiding van bedrijventerreinen regionaal moet worden afgestemd. Ongebreidelde groei van bedrijventerreinen, kantoorlocaties en winkelgebieden en de daarmee gepaard gaande concurrentie tussen gemeenten is niet wenselijk. Beschikbaarheid van terreinen zeker voor bestaande ondernemers moet kunnen worden gegarandeerd. CDA wil dat Etten-Leur voor ondernemers van buiten een aantrekkelijke gemeente blijft, niet alleen voor de huisvesting van bedrijven, maar ook voor het welzijn van het personeel.

De gemeente kan bijdragen aan goede randvoorwaarden voor economische ontwikkeling. CDA vindt de inbreng van ondernemers zeer belangrijk. De gemeente zou meer vraaggericht kunnen gaan werken. Intensief contact met de ondernemersorganisaties, REWIN en de Kamer van Koophandel is daarvoor noodzakelijk. CDA wil een goed gemeentelijk investeringsklimaat ontwikkelen, onder meer door het realiseren van één bedrijvenloket, zowel fysiek als digitaal.

39

CDA vindt dat plaatselijke bedrijven een voorkeurspositie hebben bij opdrachten voor het uitvoeren van werkzaamheden voor de gemeente mits ze voldoen aan de criteria bij aanbesteding van werk. CDA vindt, voor wat bedrijventerreinen betreft, naast goede bereikbaarheid, de trefwoorden ‘duurzaam, schoon en veilig’ uitgangspunt bij ontwikkeling, beheer en onderhoud. CDA ondersteunt het concept van parkmanagement voor bedrijventerreinen maar is wel van mening dat de kosten door het bedrijfsleven moet worden opgebracht. CDA vindt dat distributieplanologisch onderzoek moet uitwijzen of handhaving van het winkelaanbod economisch gezien mogelijk zal zijn, rekening houdend met de groei van het aantal woningen in Etten-Leur en de regiofunctie die de gemeente heeft. Per locatie zal naar oplossingen moeten worden gezocht, met inbegrip van de bereikbaarheid en het parkeren. CDA wil overbodige wetten en regels, die niet van toepassing zijn in onze gemeente, schrappen. Daarnaast dienen de bestaande regels vereenvoudigd te worden, procedures en termijnen moeten korter. Voor ons is economie circulaire economie. Een circulaire economie betekent een systeem waarin grondstoffen volledig hergebruikt worden. Uiterlijk in 2050 is de economie in Etten-Leur circulair (landelijk klimaatakkoord). We willen startende groene ondernemers aan de gemeente binden.

Dat doen we door een broedplaats te bieden, waar ze ondersteund worden, van elkaar kunnen leren en kennis kunnen delen. Nieuwe bedrijven die zich in Etten-Leur vestigen moeten bijdragen aan een duurzame gemeente. Gemeentelijke aanbestedingen moeten voldoen aan een groen kader, waarin we van ondernemers verwachten dat ze zich inspannen voor een verbetering van het milieu. De gemeente stimuleert samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven die actief werken aan een duurzame economie. We sluiten hiervoor aan bij de regionale initiatieven. Er is in de regio een overaanbod van kantoorlocaties en de vraag ernaar neemt af. We willen het aantal kantoormeters terugdringen en terughoudend zijn bij het plannen van nieuwe. Nieuwe bedrijfsterreinen worden regionaal ontwikkeld. In onze gemeente worden de bedrijfsterreinen niet verder uitgebreid. • • • • • •

Beleid van andere overheden is alleen leidend indien in het belang is voor de lokale economie van Etten-Leur. Dan maken we onze eigen keuzes en gaan de discussie aan. In samenwerking met de lokale ondernemers wordt management, beheer en promotie van alle winkelgebieden (Winkelhart, Bisschopsmolenstraat, Kerkwerve, Concordialaan en van Bergenplein) in de gemeente proactief bevorderd. Beleid is erop gericht om bestaande bedrijven binnen Etten-Leur te behouden. Samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven is belangrijk voor de aansluiting op de arbeidsmarkt. De Industriële Kring Etten-Leur (IKE), MKB Etten-Leur en REWIN zijn actieve gesprekspartners voor de gemeente in het kader van het vestigingsbeleid en werkgelegenheid. Het REWIN moet zijn meerwaarde nu echt gaan bewijzen. Openingstijden binnen Etten-Leur zijn zo ruim mogelijk, rekening houdend met de leefomgeving.