Jaarstukken 2023-CONCEPT-30052024

Laatste Vorige Laatste meting meting meting 2023 11,6 % 12,1 %

Waardering cliënten van de hulp van het Centrum Jeugd en Gezin

2023

7,8

7,8

(Kwaliteitsmonitor cijfer 2022)

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

35

Wat gaat goed? Ondanks het faillissement van enkele zorgaanbieders in onze jeugdzorgregio beschikken we nog steeds over een dekkend zorglandschap. Vele activiteiten vanuit de lokale paragraaf kregen inmiddels vorm. Voorbeelden zijn onderwijszorgarrangementen, aandacht voor het mentaal welbevinden van jongeren (ggz-deskundigheid in het onderwijs), inzet van steunouders en inzet van ervaringsdeskundigen bij echtscheidingen. Het college stelde de lokale onderwijsagenda 2023 tot en met 2027 vast. In 2023 zijn inmiddels de volgende projecten gestart: TAEL (extra taalondersteuning in kinderopvang en basisonderwijs), Logo 3000 (aanleren van 3.000 basiswoorden voor jonge kinderen), Theaterlessen mentaal welzijn op het Voortgezet Onderwijs, Theaterlessen mentaal welzijn op het Primair Onderwijs, GGZ op het Voortgezet Onderwijs en M@zzl op het Primair Onderwijs (gericht op voorkomen van langdurig verzuim). Ook de trajecten dagbesteding Voortgezet Onderwijs en de doorontwikkeling van de Time-in voorziening zijn reeds gestart in 2023. Aan de implementatie van de Trampolinegroep (specifieke ondersteuning op gedrag en/of werkhouding) en de Huiskamergroep leggen we de laatste hand. Deze starten na verwachting na de meivakantie 2024. In het kader van de opgestelde Woonzorgvisie is overleg gevoerd met een groep jongeren om op die manier inzicht te krijgen in hun woonwensen.

Het plan voor het toevoegen van Urban Sportfaciliteiten in het Brabantpark is samen met jongeren nader uitgewerkt en wordt als wens opgenomen in de nota Speelbeleid. In 2024 worden diverse events door en voor jongeren georganiseerd in samenspraak met het jongerenwerk. De jongeren die betrokken zijn bij de creative factory worden door Start-to-Grow begeleid. Doel daarbij is om hun ideeën zelfstandig uit te werken tot een realiseerbaar plan. Wij verwachten in de eerste helft van 2024 een concreet resultaat te kunnen melden. Het college stelde de lokale onderwijsagenda 2023 - 2027 vast. Voor de projecten die gestart zijn, zie onder 2.4. De samenwerking StartToGrow voor jonge ondernemers loopt goed. Voor 2024 zetten we de samenwerking voort. De StartToGrow-awards zijn in Etten-Leur uitgereikt. StartToGrow begeleidt What's Next. Uit de ondernemerspeling kwam naar voren dat ondernemers tevreden zijn met de dienstverlening van de gemeente.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? In zijn algemeenheid is het lastig om betrokkenheid van jongeren vast te houden bij langer lopende projecten. De “druk” komt daardoor soms te liggen bij een relatief klein groepje jongeren die al een druk leven leiden met tal van verplichtingen (werk, studie, sociaal). De feitelijke haalbaarheid van een creative factory is mede afhankelijk van kosten. Maar zeker ook van te maken afspraken over zaken als organisatie(structuur), ieders rol en verantwoordelijkheid daarin en de feitelijk beschikbaarheid van een geschikt gebouw.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023:

36

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Uitvoeren regiovisie jeugdzorg en lokale paragraaf

Omschrijving Zorgen voor een dekkend landschap aan voorzieningen om voor elke jongere een passend aanbod van hulp te bieden.

planning: 2023

2024

2025

Nationaal Plan Onderwijs

Maatregelen treffen om de onderwijsvertraging bij kinderen als gevolg van Covid-19 in te lopen op cognitief, uitvoerend, sociaal en emotioneel vlak aanvullend op de maatregelen van school.

2023

2024

2025

Jong zijn in Etten-Leur

In gesprek gaan met jongeren om hun wensen en behoeften te kennen, behoefte aan een jongerenraad, meedenken met ondernemende jongeren en het behoud van een bruisende ontmoetingsplek.

2023

2024

2025

Lokale onderwijsagenda 2023 - 2027

Met partners (schoolbesturen, voorschool, gemeente) afspraken maken over de ontwikkeling van onderwijs en zorg in de onderwijsagenda.

2023

Jong Ondernemen

Dienstverlening verbeteren aan startende en jonge ondernemers.

2023

2024

2025

Jaarstukken 2023-CONCEPT

2026

37

2.5 Gezond oud worden en zelf- en samenzorg Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op maatregelen die ervoor zorgen dat inwoners langer gezond en zelfstandig kunnen blijven wonen. Dat vraagt inzet op het gebied van gezondheid, veiligheid, welzijn, eenzaamheid, activiteiten voor ouderen, maar ook op het gebied van (senioren-)huisvesting. Dit alles in samenwerking met onder andere partners in de wijken, jongeren, zorginstellingen en de woningcorporatie. Vanwege de verwachte toename van het aantal kwetsbare ouderen zet de gemeente in op een dementievriendelijke gemeente, houden we rekening met de mogelijkheden van (intensieve) zorg in de wijken en bouwen we aan een sterke gemeenschap. Maatschappelijk effect • Ouderen wonen langer zelfstandig en veilig in Etten-Leur. Wat waren de doelen? 1. Versterken van zelfredzaamheid en gezondheid (preventie). 2. Sterke gemeenschappen, waarbij inwoners zelf en samen zorgen. 3. Voldoende ondersteuning op het juiste moment en in de juiste omgeving. 4. Etten-Leur is een dementievriendelijke gemeente. 5. Voldoende passende huisvesting (met zorg) voor senioren.

Wat hebben we gemeten? Indicator Percentage van de mantelzorgers dat hoge belasting ervaart Percentage van de inwoners dat (zeer) tevreden is over het aanbod van (gezondheids-)zorgvoorzieningen in de nabije omgeving Waardering cliënten over het (keukentafel-)gesprek met een medewerker van de gemeente over zorg en ondersteuning

Laatste Vorige Laatste meting meting meting 2021 31 % 21 % 2023

71 %

63 %

2022

7,9

7,9

(klanttevredenheidsonderzoek Wmo cijfer 2022)

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat.

38

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Wat gaat goed? Wij ontvingen de subsidie van het ministerie voor domein overstijgend samenwerken. Leefcoaches zijn nu actief om het netwerk om een kwetsbare oudere te versterken om opname zo lang mogelijk uit te stellen. We voeren het plan van aanpak 'een tegen eenzaamheid' uit. We zetten steeds meer stappen naar een dementievriendelijke gemeente. In de komende woonzorgvisie is aandacht voor senioren, zowel wat betreft wonen, welzijn en zorg. Enkele collegeleden en ambtenaren testten in 2023 de openbare ruimte vanuit de praktijk van mensen met een beperking. Bij de gebiedsontwikkeling van de nieuwe woonwijk Haansberg houden we vanaf het begin rekening met toegankelijkheid en dementievriendelijkheid. In 2023 spraken we met inwoners met dementie in een panelgroep. Dit leidde tot nieuwe initiatieven zoals het inlooppunt dementie. Inwoners zijn positief over de ontwikkelingen. In 2023 troffen we de voorbereidingen voor een groot VR-brillen project rondom dementie om zo bewustzijn te creëren. Ook troffen we de verdere voorbereidingen voor het predicaat dementievriendelijk. We voeren het uitvoeringsplan Een tegen eenzaamheid uit (zie hiervoor punt 2.1). We werken aan het project om Etten-Leur dementievriendelijk te maken (zie hiervoor punt 2.5). We stelden een notitie op om de sociale basis te versterken. De aanbevelingen hieruit voeren we in 2024 uit.

Diverse projecten uit het plan Samen Gezond Leven Etten-Leur, bereiden we voor. Bijvoorbeeld valpreventie en welzijn op recept. Met Sportservice Noord-Brabant maakten we afspraken over de inzet van de buurtsportcoaches. We nemen deel aan de regionale overleggen over het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Zowel West-Brabant West als West-Brabant Oost stelden eind 2023 de regioplannen vast. Na akkoord over de governancestructuur wordt gestart met de uitvoering van deze regioplannen. De notitie huisvesting mantelzorg 2009 is ingetrokken. De notitie huisvesting (pre) mantelzorg Etten-Leur stelden we eind 2023 vast.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? In 2023 bepaalden we de vereisten van de dementievriendelijke openbare ruimte nog niet. We wachten daarvoor op het actieplan. In 2025 komen we met een normenkader bereikbaarheid en toegankelijkheid buitenruimte. In 2024 voeren we het VR-brillen project uit. Dit loopt op schema maar heeft wel aandacht nodig. Het predicaat dementievriendelijk heeft nieuwe regels. We verwachten wel in 2024 het predicaat aan te vragen.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Regisseren Community Care

Omschrijving Sterke gemeenschappen waarin (kwetsbare) ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen.

planning: 2023

2024

Dementievriendelijke gemeente

Inwoners met (beginnende) dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee laten doen in de samenleving.

2023

2024

2025

2026

Project samen gezond leven (verbinding lokaal sportakkoord, lokaal preventieakkoord en lifestyle)

Preventiemaatregelen treffen op het gebied van gezondheid, sport en bewegen en lifestyle.

2023

Versterken van de samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars (sociaal en medisch domein)

Samenwerken aan preventie en positieve gezondheid met gezamenlijke financiering.

2023

2024

2025

2026

Notitie mantelzorgwoningen, inclusief premantelzorgwoningen.

De huidige notitie voor mogelijkheden huisvesting mantelzorg actualiseren en daarbij mogelijkheden onderzoeken voor premantelzorgwoningen (mantelzorgwoning realiseren voordat er sprake is mantelzorgondersteuning).

2023

Jaarstukken 2023-CONCEPT

39

Risico's De belangrijkste risico's in dit programma zijn: Jeugdzorg De hervormingsagenda jeugd is een plan om de jeugdzorg te verbeteren en de kosten te verlagen. De (financiële) gevolgen hiervan zijn echter nog onduidelijk. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Het gebruik van WMO-maatwerkvoorzieningen neemt toe door vergrijzing en senioren die langer thuis moeten blijven wonen. Personeelskrapte bij uitvoerende zorginstellingen kan ertoe leiden dat de gemeente in onvoldoende mate laagdrempelige zorg aan kwetsbare inwoners kan aanbieden. Maatschappelijke accommodaties Uit het onderzoek dat loopt naar de vraag- en aanbodbehoefte van maatschappelijke accommodaties zal duidelijk worden wat de financiële gevolgen op de langere termijn zijn.

40

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Gemeenschappelijke Regeling Werkvoorzieningsschap West Noord-Brabant (WVS); • Gemeenschappelijke Regeling Intergemeentelijke Sociale Dienst Werkplein Hart van WestBrabant; • Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijke Gezondheidsdienst West-Brabant (GGD); • Gemeenschappelijke Regeling Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV); • Gemeenschappelijke Regeling voor Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) en Meldpunt Crisiszorg West-Brabant; • Gemeenschappelijke Regeling Schoolverzuim en Voortijdig Schoolverlaten regio West-Brabant; • Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio Breda.

Wat kostte het? Werkelijk

Begroting

Aangepaste begroting

Werkelijk

2022

2023

2023

2023

2023

Lasten

-45.406

-47.789

-55.722

-53.325

2.398

Baten

3.906

3.862

10.014

10.593

579

-41.501

-43.927

-45.708

-42.732

2.977

2. Sociaal (bedragen x € 1.000)

Totaal saldo van baten en lasten programma

Resultaat

Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves Onttrekking reserves

-1.040

-

-500

-500

-

659

550

967

917

-50

Resultaat programma

-41.882

-43.377

-45.241

-42.315

2.927

Incidenteel Incidentele lasten Incidentele baten Resultaat structureel programma

Jaarstukken 2023-CONCEPT

507 -42.389

-500 917 -43.377

-45.241

-42.732

2.927

41

Toelichting financieel resultaat We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat steeds over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000) 1. Onderwijsagenda

Bedrag 526

2. Noodopvang Oekraïne

514

3. Wmo: Beschermd wonen

355

4. Wmo: Begeleiding

336

5. Wmo: Huishoudelijke ondersteuning Zorg in natura

154

6. WMO: Eerstelijnsloket

97

7. Participatie - inburgering

437

8. Jeugdzorg: jeugdreclassering

262

9. Jeugdzorg: jeugdzorg plus gesloten plaatsing

242

10. Jeugdzorg: niet vrij toegankelijke zorg

-539

11. Jeugdzorg: jeugdprofessionals

113

12. Specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

157

13. Specifieke uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA)

77

14. Leerlingenvervoer

-102

15. Energiekosten primair onderwijs

101

16. Inhuur WVS openbaar basisonderwijs

75

17. Kinderopvang sociaal medische indicatie (SMI)

-70

18. Huuropbrengsten kinderopvang

-60

19. Kunst in de wijken

50

20. Reserves Cultuur

-50

21. Onderzoek maatschappelijke accommodaties

32

22. Overig

220

Resultaat programma 2

2.927

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp 1. Onderwijsagenda

2. Noodopvang Oekraïne

3. Wmo: Beschermd wonen

4. Wmo: Begeleiding

42

Toelichting Voor de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) ontvingen wij voor de periode zomer 2022 tot zomer 2025 totaal € 867.744. Daarnaast namen we € 525.000 structureel op in onze begroting voor de lokale onderwijsagenda. Beide bedragen zijn bestemd voor de uitvoering van de Onderwijsagenda 2023-2027, die we in december 2023 vaststelden. In 2023 gaven we deze bedragen gedeeltelijk uit. Het restant nemen we als resultaatbestemming mee naar 2024 voor de uitvoering van de Onderwijsagenda 2023-2027. We ontvangen voor noodopvang Oekraïne een bijdrage van het Rijk. Deze bijdrage is hoger dan de kosten. Dit leidt tot een positief resultaat van € 514.000. We verwachten in de toekomst budget nodig te hebben voor herstelkosten van de locaties en overige onvoorziene kosten. We nemen hiervoor een resultaatbestemming op. Met ingang van 2022 trad de Gemeenschappelijke Regeling in werking en voert Breda de taken uit namens alle gemeenten. Breda ontvangt van het Rijk de middelen voor Beschermd Wonen. In Etten-Leur zijn er minder aanvragen voor de voorziening Beschermd Wonen. Het niet besteedde aandeel stort de gemeente Breda terug naar Etten-Leur. Met ingang van 1 januari 2023 sloten we een nieuwe overeenkomst af voor de maatwerkvoorziening Begeleiding. In deze nieuwe overeenkomst werken we met meerdere en ook goedkopere producten.

Hierdoor zagen we een forse daling van de kosten, terwijl we het aantal voorzieningen zien stabiliseren/licht zien stijgen.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Onderwerp 5. Wmo: Huishoudelijke ondersteuning Zorg in natura

6. WMO: Eerstelijnsloket 7. Participatie - inburgering 8. Jeugdzorg: jeugdreclassering 9. Jeugdzorg: jeugdzorg plus gesloten plaatsing 10. Jeugdzorg: niet vrij toegankelijke zorg

11. Jeugdzorg: jeugdprofessionals

12. Specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

13. Specifieke uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA) 14. Leerlingenvervoer

15. Energiekosten primair onderwijs 16. Inhuur WVS openbaar basisonderwijs 17. Kinderopvang sociaal medische indicatie (SMI) 18. Huuropbrengsten kinderopvang 19. Kunst in de wijken 20. Reserves Cultuur 21. Onderzoek maatschappelijke accommodaties 22. Overig

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Toelichting Met ingang van 1 oktober 2022 sloten we nieuwe overeenkomsten af voor de maatwerkvoorziening Huishoudelijke Ondersteuning (HO). Vanaf die datum zagen we een forse daling van de kosten door het toepassen van meer en lichtere vormen van Huishoudelijke Ondersteuning in de nieuwe contracten. Bij de eerste en tweede bestuursrapportage 2023 zagen we het effect van de nieuwe overeenkomsten. We boekten het budget niet af omdat we kostenstijgingen voorzagen van het lopende onderzoek naar de tarieven HO (zowel Zorg in Natura als Persoonsgebonden budget). Deze tariefsverhoging berekenden we op € 140.000. Het aantal inwoners dat een beroep doet op deze maatwerkvoorziening blijft overigens nog steeds stijgen. Met de tariefsverhoging en een nog steeds stijgend gebruik van HO is er nog sprake van een overschot in 2023. We maakten minder uitvoeringskosten, waaronder externe adviezen, automatiseringskosten, abonnementen en regionale kosten. De lasten voor inburgering vallen lager uit dan het Werkplein in zijn (gewijzigde) begroting had opgenomen. Dit wordt met name verklaard door de lagere uitvoeringskosten. De rechtbank sprak in 2023 beduidend minder langlopende (en daarmee goedkopere) maatregelen jeugdreclassering uit. Er zijn minder kinderen in gesloten behandeling genomen dan waarmee we in de begroting rekening hielden.

De overschrijding komt door de bekostiging van het Landelijke Transitie Arrangement (LTA). Dit is de meest complexe en daarmee ook de meest dure vorm van zorg. We hebben in 2023 te maken gehad met twee jongeren die LTA zorg ontvingen voor € 375.000. Daarnaast is het jeugdzorgaanbod van de jeugdzorgaanbieder De Viersprong overgeheveld van niet vrij toegankelijke zorg naar LTA zorg. In de begroting 2023 namen we geld op om extra jeugdprofessionals in te zetten om de wachtlijsten weg te werken. Door langdurige zieken en zwangerschapsverlof kon deze extra formatie niet volledig ingezet worden. Ondanks dat de wachtlijst enigszins korter is geworden, nemen we deze middelen via een resultaatbestemming mee naar 2024. Het Samen Gezond Leven Etten-Leur (het Etten-Leurse GALA Akkoord) heeft als doel te werken aan een gezonde samenleving in 2040. In 2023 financierden we deels al lopende projecten ten laste van deze specifieke uitkering, omdat de inhoud en voorwaarden van deze regeling pas in de loop van 2023 bekend werden. Het IZA heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. We ontvangen hiervoor een subsidie. Een belangrijk deel van de doelstellingen sluiten aan op het huidige gemeentelijke beleid. Dit levert een voordeel op in de begroting.

Bij de eerste bestuursrapportage 2023 raamden we € 200.000 bij naar aanleiding van het tekort op het budget over 2022 alsmede voor de hoge indexatie per 2023 (13%). We constateren nu dat we te weinig bijraamden voor 2023. Daarnaast overschreden de kosten van het leerlingenvervoer voor de Oekraïense kinderen (totaal € 86.000) de financiële bijdrage die we hiervoor ontvingen (€ 40.000). We namen de doorberekening van de energiekosten aan Sonate niet op in de begroting. In 2023 was er 1 huismeester via het Werkvoorzieningsschap in dienst in plaats van twee huismeesters. Er is aan meer huishoudens kinderopvang op basis van SMI toegekend. Daarnaast is het tarief van de kinderopvangorganisaties gestegen. De afgelopen jaren brachten we te veel huur in rekening bij de kinderopvang. Dit corrigeerden we in 2023. We deden in 2023 geen investeringen in kunstwerken. We maakten een ontwerp voor een kunstwerk in de wijk Schoenmakershoek. We deden in 2023 geen investeringen in kunstwerken daarom ook geen onttrekking aan de reserve Cultuur. Onderzoek niet volledig afgerond in 2023. Voorstel om deze € 32.000 mee te nemen als resultaatbestemming naar 2024 voor afronding onderzoek. Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000.

43

3. Ruimte voor wonen en leven in Etten-Leur We werken aan een groen, levendig en veilig Etten-Leur. Op wijk- en buurtniveau zorgen we voor een goed voorzieningenniveau en kijken we waar nieuwe(re) vormen van voorzieningen de ruimte kunnen krijgen. We werken aan een optimale inrichting van de openbare ruimte en zorgen ervoor dat het onderhoud van openbaar groen, wegen en straten in orde is, nu en in de toekomst. Met adequate preventie en projecten dragen we bij aan de versterking van de leefbaarheid en de veiligheid van wijken en buurten.

44

Jaarstukken 2023-CONCEPT

3.1 Woningbouw Wat wilde de gemeenteraad bereiken? Woningen toevoegen aan onze woningvoorraad zodat er een woning is voor elke EttenLeurenaar, passend bij diens inkomen met een diversiteit aan woningen voor jongeren, gezinnen en senioren. We gaan voor gemengde duurzame, veilige wijken waarin sprake is van sociale samenhang. Maatschappelijk effect • Er zijn voldoende passende woningen voor iedere aandachtsgroep. • Wijken en woningen zijn duurzaam, de omgeving is veilig en er is sociale samenhang. Wat waren de doelen? 1. Het bouwen van gemiddeld 300 woningen per jaar. 2. De woon- en leefomgeving nodigen uit om naar buiten te gaan, elkaar te ontmoeten en te bewegen. 3. Er is voldoende groen, ruimte voor waterberging, infiltratie en er zijn voldoende speelvoorzieningen in woonwijken. 4. Het stimuleren van de verduurzaming van 3.000 woningen. 5. Het realiseren van nieuwe woonvormen om senioren beschut maar zelfstandig te laten wonen. Wat hebben we gemeten? • Aantal gerealiseerde woningen (onderverdeeld naar type, aandachtsgroep en koop/huur) in een jaar. Deze aantallen staan in de paragraaf grondbeleid. • Waarstaatjegemeente.nl Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

45

Wat gaat goed? De Omgevingsvisie is de basis voor het opstellen van het Omgevingsplan. Het is het vertrekpunt bij het opstellen van nieuw beleid. Denk daarbij aan Centrumvisie, het groenplan, de mobiliteitsvisie, de woonzorgvisie en wijkplannen. Kloostervelden, Markt 9 en Hoge Neerstraat 2 zijn in 2023 opgeleverd. De bouw van het project Anna van Berchemlaan startte in 2023. We verwachten dat alle woningen in 2024 worden opgeleverd. De projecten Schoenmakershoek Noordoost, Spoorlaan 19, Stationsplein 45, Stationsplein 3, Edward Poppelaan 14, Markt/Dreef en Flexwoningen Haansberg zijn in voorbereiding. De ontwikkelaars maakten afspraken met het tuincentrum en omliggende grondeigenaren. Ze starten de participatie begin 2024 op. Er is een planning op hoofdlijnen. De raad stelde drie startnotities vast. Deze voeren we uit. Ook nam de raad besluiten over Haansberg. We vroegen kredieten aan en verwierven daarmee gronden. Ook de situatie rond twee milieucirkels lossen we op. We zijn gestart met de participatie voor de verkeerskundige en infrastructurele aanpassingen. In 2023 werkten we aan de Visie op Haansberg. We begonnen ook aan het masterplan voor heel Haansberg. Dit komt medio 2024. We startten met de omgevingsdialoog en het ontwerpen van de eerste woonbuurt. Na uitvoering van onderzoeken begon de voorbereiding van de planologische procedure.

Voor de eerste (tijdelijke) woonbuurt Veldbloemenhof werken we na de omgevingsdialoog en het ontwerp aan de uitwerking. De rotonde ter hoogte van de Kattestraat hoort hier ook bij.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? We bouwen aan een dashboard om de ambities uit de Omgevingsvisie te volgen. Niet alle ambities zijn te volgen met objectieve data en indicatoren. We zien een oplossing in het gebruiken van de bestaande data en indicatoren. Dat gebruiken we als vertrekpunt voor het gesprek met belanghebbenden en de politiek. Als er ambities zijn waar nog geen data over is kunnen we die bijvoorbeeld volgen via enquetes of peilingen. Het project Wipakker is uitgesteld in verband met het onderzoek naar de maatschappelijke functies. Regionaal worden nog praktische zaken geregeld, waardoor het in 2023 niet is gelukt om de regionale woningbouwmonitor online te laten gaan. We willen graag de eerste woning in 2026 opleveren. Dat is een ambitieuze planning die afhankelijk is van factoren waar we niet altijd invloed op hebben. Dat komt onder andere door de krapte op arbeidsmarkt in alle sectoren. Ook de verlening van vergunningen, eventuele bezwaren en de mogelijkheid om kabels en leidingen aan te sluiten speelt een rol.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023:

46

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Uitwerking en uitvoering omgevingsvisie inclusief inzet op data sturing

Omschrijving We brengen in beeld wat de opgaven zijn uit de Omgevingsvisie en plannen die voor de komende jaren. In deze periode maken wij een start met de doelen en opdrachten van de omgevingsvisie.

planning: 2023

2024

2025

2026

Diverse woonprojecten (met uitzondering van nieuwe wijken)

We ronden onder andere de volgende projecten af: Anna van Berchemlaan, Kloostervelden, Markt 9, Hoge Neerstraat 2, Schoenmakershoek-Oost, Spoorlaan 19, Stationsplein 45, Stationsplein 3, Flexwoningen en Wipakker. Verder zetten we actief in op andere minder omvangrijke projecten binnenstedelijk waar wenselijk en mogelijk.

2023

2024

2025

2026

Toegankelijk maken concrete informatie woningbouwplannen

We zorgen ervoor dat de planning van woningbouwplannen voor inwoners digitaal vindbaar en toegankelijk is.

2023

Lage Vaartkant; Life & Garden en lintbebouwing

We onderzoeken wat de mogelijkheden voor woningbouw voor deze locatie zijn.

2023

2024

2025

2026

Haansberg (Oost) Ontwikkeling

Wij starten met de gebiedsontwikkeling van Haansberg, met als doel start woningbouw in 2025.

2023

2024

2025

2026

Jaarstukken 2023-CONCEPT

47

3.2 Verkeersafwikkeling Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad gaat voor een goede, duurzame en veilige verkeersafwikkeling door de verkeersstructuur daarop aan te passen. Maatschappelijk effect • Er is goede verkeersafwikkeling en verkeersdoorstroming in en om Etten-Leur. Wat waren de doelen? 1. Duurzame mobiliteit en specifiek fietsen stimuleren. 2. Keuzemogelijkheden in mobiliteit bieden voor duurzame verkeersafwikkeling. 3. Het parkeerbeleid wordt geoptimaliseerd. Wat hebben we gemeten? Indicator De totaalscore fietsstad

Laatste Vorige Laatste meting meting meting 2020 4,1 3,7

Aantal verplaatsingen zonder gemotoriseerd voertuig per persoon per dag voor lopen

2023

0,61

0,58

Aantal verplaatsingen zonder gemotoriseerd voertuig per persoon per dag voor fietsen

2023

0,60

0,71

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? We bereidden verdere verbeteringen van het parkeerbeleid voor. Dit gaat onder andere om de invoering van straatparkeren bij het Banakkerterrein. Ook bereidden we de 24 uurs openstelling van de parkeergarage voor. De scanauto zetten we vanaf december 2023 in. We werken aan nieuwe plannen voor de mobiliteit in Etten-Leur. Die vervangen het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan. Dit bestaat uit de Mobiliteitsvisie, het Mobiliteitsplan en het uitvoeringsplan. De Mobiliteitsvisie bieden we in het eerste kwartaal van 2024 aan de raad aan. De studie naar de verkeerskundige, technische en financiële haalbaarheid was in december 2023 gereed. De conclusie is dat de aanleg van de spooronderdoorgang met randweg-oost haalbaar is. Wanneer de raad besluit een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen, beginnen we met de inkoop van de ingenieursdiensten via een Europese aanbesteding. De ingenieursdiensten zijn voor de tunnelalliantie met ProRail en voor onderzoek en ontwerp van de Randweg-oost. Wanneer we binnen onze organisatie geen projectmanagementteam kunnen samenstellen, moeten we hiervoor ook een bureau inschakelen. We zochten voor het knelpunt in Etten-Leur Noord de (on)mogelijkheden uit. Die hebben een relatie met de keuze voor een spooronderdoorgang.

Begin 2024 legden we de keuzes voor de oostelijke verkeersaanpassingen aan de raad voor. Voor de ontsluiting van de flexwoningen in Haansberg leggen we een rotonde aan.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023:

48

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Evaluatie Parkeerbeleid en parkeerbeleid aanpassen

Omschrijving We evalueren en optimaliseren ons parkeerbeleid en passen aan de hand van de opgedane leerpunten uit de evaluatie ons beleid daarop aan.

planning:

Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan

We maken een verkeers- en vervoerplan waarin aandacht is voor duurzame mobiliteit en een verkeersveilige infrastructuur. Met name de afwikkeling van het verkeer in Haansberg is een belangrijk aandachtspunt.

2023

Onderzoek spooronderdoorgang

We onderzoeken de mogelijkheden voor een spooronderdoorgang en starten met een uitvoeringsaanpak waarin we een lobby traject starten om extra inkomsten te realiseren bij ketenpartners.

2023

2024

2025

2026

Plan van aanpak en uitvoering verkeersontsluitingen (inclusief tijdelijke aanpassingen Etten-Leur Noord)

Na vaststelling van het verkeers-en vervoersplan, komen we met een plan van aanpak om de geadviseerde wijzigingen in de infrastructuur verder op te pakken.

2023

2024

2025

2026

Jaarstukken 2023-CONCEPT

2023

49

3.3 Verkeersveiligheid Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het verbeteren van de verkeersveiligheid door zich te focussen op gedrag, infrastructuur en handhaving. De gemeenteraad gaat voor 0 verkeersdoden. Maatschappelijk effect • Er is veilig gedrag in het verkeer. • De infrastructuur is veilig. Wat waren de doelen? 1. Verkeersveilig gedrag stimuleren en daar bij de inrichting van infrastructuur rekening mee houden. 2. Verkeersdoden en ongevallen voorkomen. 3. Het aantal gevaarlijke verkeerspunten terugdringen. Wat hebben we gemeten? Indicator Het aantal gevaarlijke punten en hoeveel er daarvan aangepakt zijn We meten dit niet. We informeerden de raad over deze punten per brief en bij de vragen over de begroting in 2023. Aantal verkeersdoden (5-jaars cumulatief) per 100 km weglengte

Laatste Vorige Laatste meting meting meting -

2022

0,6

0,3

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? We brengen bij twee fietsoversteken bij de Katholieke Scholengemeenschap Etten-Leur lampjes in het wegdek aan. Dat doen we ook bij de fietsoversteek bij de Nachtegaal en Lage Vaartkant. We nemen de maatregelen om knelpunten in de infrastructuur aan te pakken op in het uitvoeringsplan. Dat hoort bij het Mobiliteitsplan. Dit bieden we de raad in het vierde kwartaal van 2024 ter besluitvorming aan. De materialen voor de verlichting op de Liesbosweg zijn aanwezig. We verwachten de werkzaamheden in het tweede kwartaal van 2024 uit te voeren.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Op dit moment is er geen kabel op het Bolwerk aanwezig om de verlichting op aan te sluiten. We brengen in beeld of de aanleg mogelijk is en wat de kosten zijn. Op basis daarvan bepalen we of het mogelijk is om (slimme) verlichting te realiseren op het Bolwerk.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023:

50

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Aanpak knelpunten verkeersveiligheid

planning: Omschrijving We komen met een aanpak voor de knelpunten uit de 2023 2024 inventarisatie gevaarlijke verkeerssituaties en lossen deze voor zover dat mogelijk is op.

Verlichting fietspaden

We leggen (extra) verlichting aan op de Liesbosweg en het Bolwerk. Hierdoor creëren we een veilig verlichte toegang en ontsluiting voor de fietsers die in de ochtend en avond van deze routes gebruik maken.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

2023

2025

2024

51

3.4 Beheer en onderhoud van het openbaar gebied Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op een veilige en schone leefomgeving als gegarandeerd basisniveau in alle wijken en op de bedrijventerreinen. Maatschappelijk effect • De leefomgeving is schoon, veilig en voldoet aan de afgesproken normen voor aanleg en beheer. • Het afvalbeleid is duidelijk voor inwoners en ondernemers. Wat waren de doelen? 1. De aanlegkwaliteit van de leefomgeving voldoet aan CROW niveau A+/A (CROW: kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur). 2. Het beheer en onderhoud van de leefomgeving voldoet aan CROW niveau B of C. 3. Het behalen van de doelen uit het afvalbeleid. Wat hebben we gemeten? Indicator Percentage van de leefomgeving dat voldoet aan de afgesproken CROW-normen voor aanleg en onderhoud (op basis van steekproef). In het derde kwartaal van 2024 werken we deze indicator bij. Totaal huishoudelijk afval kg per inwoner

Laatste Vorige Laatste meting meting meting -

2023

470

465

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? De gemaakte afspraken om het toezicht en de handhaving op zwerfafval en dumpingen te intensiveren worden goed uitgevoerd. In onderling overleg bekijken buitendienst, afvalcoaches en handhaving welke maatregelen ze kunnen nemen om het toezicht zo succesvol mogelijk te maken. We werkten in 2023 aan het Groenplan. De plannen voor verhardingen en straatmeubilair volgen daarna.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Afvalbijplaatsing blijft een punt van zorg. Als gemeente doen we het in vergelijking met andere gemeentes gemiddeld genomen goed. Toch zijn er een aantal locaties waar we meer toezicht houden de komende periode. We onderzoeken nog steeds de inzet van cameratoezicht. Het is een weerbarstig en complex onderwerp. We leggen het Groenplan in juni 2024 voor ter besluitvorming aan de raad, in plaats van het eerste kwartaal.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023:

52

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Intensiveren toezicht en handhaving zwerfafval en afvaldumpingen

Omschrijving We intensiveren het toezicht en de handhaving op zwerfafval en afval dumpingen.

planning: 2023

2024

2025

Beheer openbare ruimte op niveau (groen en uitvoering)

Onderhoudsniveaus vaststellen en organisatie hierop aanpassen om aan afspraken te voldoen. Areaaluitbreiding, uitbesteden of zelf gaan doen in relatie tot beheer en onderhoud hierin meenemen.

2023

2024

2025

Onderhoudsniveaus handhaven op huidig niveau (grijs-voorbereiding)

Terug naar A, B en C niveau van het CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur)

2023

2024

Jaarstukken 2023-CONCEPT

53

3.5 Huisvesting bijzondere doelgroepen Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op voldoende huisvesting van statushouders en andere bijzondere doelgroepen. Maatschappelijk effect • Een thuis voor alle aandachtsgroepen. Wat waren de doelen? 1. Samen met woningcorporaties zorgen voor voldoende (tijdelijke) en betaalbare huisvesting voor: - statushouders; - spoedzoekers; - arbeidsmigranten; - sociaal en medisch urgenten; - uitstroom uit intramurale instelling; - Oekraïense vluchtelingen. 2. Voldoende en kwalitatief goede huisvesting van arbeidsmigranten binnen de kaders van het raadsbesluit op 7 februari 2022. Wat hebben we gemeten? Indicator Aantal beschikbaar gestelde woningen voor het totaal van hieronder genoemde aandachtsgroepen - statushouders (aantal gehuisveste personen); - spoedzoekers; - arbeidsmigranten (vergunning verleend voor het aantal personen); - sociaal en medisch urgenten; - uitstroom uit intramurale instelling; - Oekraïense vluchtelingen

Laatste Vorige Laatste meting meting meting 2023 -

91 2 250 -

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? In 2023 zijn administratief 8 personen te weinig gehuisvest om onze taakstelling statushouders te realiseren. Dit komt echter door de verwerkingstijd die het COA nodig heeft om deze mensen als gehuisvest te registreren. De mensen zijn wel door ons in 2023 gehuisvest. In 2023 is zoals eerder gemeld nog geen grootschalige vorm van huisvesting voor arbeidsmigranten vergund of gerealiseerd. Wel lukte het om stappen te zetten in het beschikbaar stellen van (huur)woningen voor de projecten Housing First en Onder de Pannen.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben.

54

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Wat heeft aandacht nodig? Het beschikbaar hebben van voldoende betaalbare sociale huurwoningen voor statushouders heeft aandacht nodig. Daarnaast is er behoefte aan concrete en haalbare plannen voor huisvesting van arbeidsmigranten.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Projecten huisvesting van arbeidsmigranten/ asielzoekers/ spoedzoekers/doorstromers

Omschrijving We werken mee aan oplossingen voor huisvesting van de genoemde doelgroepen en waar de markt niet met oplossingen komt, zorgen we zelf in samenwerking met Alwel voor passende woonoplossingen.

planning: 2023

2024

2025

2026

Risico's De belangrijkste risico's in dit programma zijn: Capaciteit en snelheid van bouwprocessen, inclusief partijen die verantwoordelijk zijn voor de NUTS voorzieningen Het bouwen van 300 woningen per jaar, onder andere in de nieuwe wijk Haansberg, kan vertraging oplopen door bijvoorbeeld een tekort aan bouwmaterialen, arbeidskrachten en problemen bij de uitgifte van bouwvergunningen. Ruimtelijke planning en gemeenschapsbetrokkenheid Het creëren van een woon- en leefomgeving die uitnodigt tot activiteit en ontmoeting vereist zorgvuldige ruimtelijke planning en betrokkenheid van de gemeenschap. Het risico bestaat dat de plannen niet voldoen aan de behoeften en verwachtingen van de bewoners. Complexiteit van Infrastructuurprojecten Het uitvoeren van grote infrastructurele projecten kan complex zijn vanwege technische en financiële beperkingen, wat de volledige uitvoering kan belemmeren (bijvoorbeeld de realisatie van de tunnel bij de Lage Vaartkant). Sociale Acceptatie bij huisvesting van bijzondere doelgroepen Het zorgen voor voldoende huisvesting voor diverse doelgroepen kan stuiten op sociale weerstand en discriminatie, wat de uitvoering kan bemoeilijken. Stijgende loon-, bouw- en brandstofkosten De snel veranderende markt zorgt ervoor dat een groot deel van de bovenstaande doelen lastiger, later of niet meer gerealiseerd worden.

Toenemende congestie op het netwerk Door toenemende congestie op het elektra netwerk, kan een aantal van onderstaande doelen lastiger, later of niet meer gerealiseerd worden.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

55

Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma levert de volgende verbonden partij een bijdrage: • Gemeenschappelijke Regeling West-Brabants Archief (WBA); • Coöperatie Parkeerbeheer Zuidwest Nederland UA.

Wat kostte het? 3. Ruimte voor wonen en leven (bedragen x € 1.000) Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten programma

Werkelijk

Begroting

Aangepaste begroting

Werkelijk

2022

2023

2023

2023

2023

-24.891

-34.044

-43.766

-29.214

14.552

17.250

22.496

30.790

17.098

-13.692

-7.640

-11.548

-12.976

-12.116

861

-

-2.099

-2.489

-2.642

-153

-

414

1.316

1.078

-238

-7.640

-13.234

-14.149

-13.680

470

Resultaat

Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat programma Incidenteel Incidentele lasten Incidentele baten

-3.809 2.920

Resultaat structureel programma

-6.751

56

-2.177 677 -13.234

-14.149

-12.180

470

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Toelichting financieel resultaat We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat steeds over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000) 1. Parkeergarage

Bedrag -227

2. Parkeergelden

57

3. Specifieke uitkering sport

194

4. Leges omgevingsvergunningen

96

5. Specifieke uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden

92

6. Leges en exploitatiebijdragen planologie

92

7. Implementatie omgevingswet

58

8. Herstraten sportterrein Hoge Neerstraat

20

9. Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan

31

10. Aanschaf programma monitoring parkeergelden

30

11. Rioolrechten

113

12. Riolering algemeen

29

13. Drukriolering

-53

14. Pompgemalen

-139

15. Voorziening riolering

50

16. Grondexploitatie

367

17. Reserve grondexploitaties

-367

18. Overig

27

Resultaat programma 3

470

Jaarstukken 2023-CONCEPT

57

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp

Toelichting

1. Parkeergarage

Het bezoek aan de parkeergarage is nog niet terug op het niveau van voor corona.

2. Parkeergelden

Er werd meer gebruik gemaakt van betaald parkeren. Door de inzet van de scanauto nam de betalingsbereidheid toe. Door de vervanging van een aantal sportvelden ontvingen we een hogere uitkering uit de compensatieregeling BTW sport. We verleenden vergunningen voor enkele grote projecten die niet in de begroting opgenomen waren. We ontvingen een specifieke uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden. Dit bedrag was bij de tweede bestuursrapportage 2023 nog niet bekend. We ontvingen meer leges en bijdragen. Er waren meer projecten dan verwacht en we ontvingen een bijdrage uit een voorgaand jaar. We huurden minder personeel in dan verwacht. Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking. De implementatie is afgerond. Het herstraten van de paden bij voetbalvereniging Internos is in 2023 niet uitgevoerd. Dit doen we in 2024. We nemen hiervoor een resultaatbestemming op. Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan is in 2023 nog niet afgerond. We nemen hiervoor een resultaatbestemming op. We stelden de aanschaf van het programma voor monitoring parkeergelden uit naar 2024. We nemen hiervoor een resultaatbestemming op. We hadden meer grootverbruikers en er zijn meer nieuwe woningen gereed gekomen dan verwacht. Door het stellen van prioriteiten bij de verschillende rioleringswerkzaamheden waren de kosten bij riolering-algemeen lager dan begroot.

3. Specifieke uitkering sport 4. Leges omgevingsvergunningen 5. Specifieke uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden 6. Leges en exploitatiebijdragen planologie 7. Implementatie omgevingswet 8. Herstraten sportterrein Hoge Neerstraat 9. Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan 10. Aanschaf programma monitoring parkeergelden 11. Rioolrechten 12. Riolering algemeen 13. Drukriolering

We hadden meer storingen door slechte pompen. Deze worden in 2024 vervangen.

14. Pompgemalen

Er waren veel datastoringen en daarom zijn de modems voor het dataverkeer op de verschillende locaties vervangen Ondanks de hogere opbrengsten stortten we toch wat minder in de voorziening dan begroot. Per saldo gaven we meer uit dan we ontvingen via de rioolrechten. We hadden lagere lasten door vertraging in uitvoering van projecten en we sloten enkele projecten financieel af. Door winstnemingen en vrijval voorzieningen voegen we €327.000 aan de reserves toe in plaats van de begrote onttrekking van € 40.000. Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000.

15. Voorziening riolering 16. Grondexploitatie 17. Reserve grondexploitaties 18. Overig

58

Jaarstukken 2023-CONCEPT

4. Economie en werk in Etten-Leur Samen met ondernemers, inwoners en andere partners werken we aan een gezonde economie met volop kansen voor iedereen. We stimuleren het toegroeien naar een volledig circulaire economie in 2050 en geven daarin als gemeente zelf het goede voorbeeld. Werken biedt de mogelijkheid om in ons levensonderhoud te voorzien en is een belangrijke basis om mee te doen in onze samenleving. Een goed ondernemersklimaat met aantrekkelijke werkgelegenheid, ook voor mensen met een beperking en een afstand tot de arbeidsmarkt, is daarom van groot belang. We werken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt, de verbinding van onderwijs met ondernemers, het aantrekken van arbeidsintensieve bedrijven die van toegevoegde waarde zijn, een goed vestigingsklimaat en aantrekkelijke vitale bedrijventerreinen. Voor het goed benutten van arbeidspotentieel blijven we inzetten op een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

59

4.1 Zo veel mogelijk mensen aan het werk Wat wilde de gemeenteraad bereiken? Iedereen kan meedoen en zo veel mogelijk mensen gaan aan het werk. Ook vrijwilligerswerk is werk; het doel is dan om daar waar mogelijk in te stromen op de arbeidsmarkt. Als dat laatste niet lukt, dan is het belangrijk dat mensen een zinvolle dagbesteding hebben. Maatschappelijk effect • Zo veel mogelijk Etten-Leurenaren hebben betaald werk. • Ook Etten-Leurenaren, die niet kunnen werken, doen mee door vrijwilligerswerk te doen of een zinvolle dagbesteding te hebben. Wat waren de doelen? Het terugdringen van het aantal Etten-Leurenaren, dat niet werkt. Inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt begeleiden naar werk of dagbesteding. Het voorkomen van armoedeval . 1

Wat hebben we gemeten? Indicator Aantal personen per 1.000 inwoners met bijstandsuitkering (18 jaar en ouder) Percentage van de beroepsbevolking dat werkzaam is ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking (netto arbeidsparticipatie)

Laatste Vorige Laatste meting meting meting 2023 28 28 2023

72 %

74 %

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Oplevering van de regionale arbeidsmarktagenda en bijbehorend uitvoeringsplan voor de Human Capital Agenda bevindt zich in afrondende fase. Oplevering is doorgeschoven naar het eerste kwartaal 2024. Uit het onderzoek van Stimulansz blijkt dat armoedeval in Etten-Leur voorkomt, maar dat de invloed door gemeentelijk beleid hierop beperkt is. Aanpassing van de individuele inkomenstoeslag biedt hier in sommige gevallen een oplossing voor. Dit onderzoeken we. Het onderzoek bespraken we inmiddels met de fractiespecialisten sociaal domein en delen we in 2024 met de gemeenteraad.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Vertraging in arbeidsmarktagenda en uitvoeringsplan door onduidelijkheid over de regionale governance-structuur. Uitwerking governancestructuur wordt nu opgenomen in de regionale agenda.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: 1

Armoedeval is de situatie waarin iemand vanuit de bijstand gaat werken en er daardoor financieel op achteruit gaat.

60

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Uitwerken visie Werken aan Onderwijs en Human Capital agenda.

Omschrijving Goede samenwerking stimuleren tussen gemeente, (voortgezet) onderwijs en bedrijfsleven om schoolverlaters zoveel mogelijk rechtstreeks door te laten stromen naar de arbeidsmarkt.

planning:

Onderzoek naar armoedeval

Onderzoek naar armoedeval en waar nodig beperken/ voorkomen van armoedeval.

2023

Jaarstukken 2023-CONCEPT

2023

61

4.2 Het versterken van de economie Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op een sterke lokale economie die voorbereid is op de kansen en uitdagingen van de toekomst. Maatschappelijk effect • Een sterke lokale economie die voorbereid is op de toekomst. Wat waren de doelen? 1. Goed ondernemersklimaat. 2. Ruimte voor gevestigde bedrijven om uit te breiden. 3. Binnen de mogelijkheden bij inkoop voorrang geven aan Etten-Leurse bedrijven. 4. Tegengaan van leegstand en revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen. Wat hebben we gemeten? Indicator Aantal vestigingen van bedrijven per 10.000 inwoners.

Laatste Vorige Laatste meting meting meting 2024 1.264 1.267

(Waarstaatjegemeente/KvK cijfer 2024, 1e kwartaal)

Stijging op ranking MKB-vriendelijkste gemeente. (indicator vervalt omdat deze niet meer bestaat)

2020

-

57

(ranking 2020: plaats 57)

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Project Grote Oogst is gestart. We stelden de Centrumvisie op en boden die aan de raad aan voor vaststelling. In 2024 volgt de uitwerking. Er zijn elke maand diverse ambtelijke en bestuurlijke bedrijfsbezoeken bij ondernemers. Op Linkedin hebben we een pagina die sterk groeit. Ook zetten we de samenwerking met het Ondernemersklankbord en StartToGrow voort. De acties uit de ondernemerspeiling voeren we uit. Het college organiseert vanaf 2024 ook vergaderingen bij bedrijven.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Het is wenselijk zo snel mogelijk duidelijkheid te krijgen over het meningsverschil over de sanering van de grond van de voormalige Fri-Jado locatie. Ook de capaciteit op het stroomnet blijft een knelpunt bij vestiging van bedrijven.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023:

62

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen (zie ook 5.4) en revitalisering bedrijventerreinen door actief grondbeleid (revitaliseringsfonds)

planning: Omschrijving We zetten actief in op de ontwikkeling van toekomstbestendige 2023 2024 bedrijventerreinen. Daar waar nodig zetten we actief grondbeleid, betere benutting van gronden en panden (label C) in om de revitalisering te bespoedigen. We maken daarbij (bij voorkeur) gebruik van een revitaliseringsfonds (nog op te richten). We onderzoeken de investeringsbereidheid bij ondernemers om sneller stappen te zetten om duurzaam en toekomstbestendig te ondernemen.

Versterken lokaal ondernemerschap

We initiëren projecten en gaan actief inzetten om het lokaal ondernemerschap te versterken, zoals bij het winkelcentrum. Daarnaast zullen we de organisatiegraad bij lokale ondernemers stimuleren.

2023

2024

Acquisitie verkoop bedrijventerrein (FriJado)

We zetten actief in op de verkoop van de beschikbare bedrijfsgronden.

2023

2024

Accountmanagement

We zetten adequaat accountmanagement in om verbindingen te realiseren, te weten wat er speelt, bedrijven en starters te laten groeien en beter in te spelen op economische kansen voor Etten-Leur.

2023

2024

Jaarstukken 2023-CONCEPT

2025

2026

2025

2026

2025

2026

63

4.3 Toerisme en recreatie Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad gaat voor een groei naar een duurzame vrijetijdseconomie. Meer evenementen in het bijzonder voor de jongeren onder de 18 en het beter benutten van onze parken. Maatschappelijk effect • Een duurzame vrijetijdseconomie. • Etten-Leur is aantrekkelijk voor vrijetijdsbesteding door inwoners en bezoekers. • Culturele voorzieningen zijn voor iedereen toegankelijk in aanbod en gebruik. Wat waren de doelen? 1. Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat voor toerisme, recreatie en vrije tijd. 2. Er zijn voldoende culturele voorzieningen en activiteiten. 3. Het wegnemen van onnodige regels voor ondernemers in toerisme en recreatie. 4. Het aantrekkelijker maken van de Markt door onder andere een autovrije of autoluwe markt. 5. Het stimuleren en/of faciliteren van evenementen voor jongeren onder de 18 jaar. 6. Levendige parken waar inwoners en bezoekers graag gebruik van maken. 7. We vermarkten Etten-Leur beter. Wat hebben we gemeten? Indicator Aantal toeristen met overnachting - deze cijfers zijn niet beschikbaar.

Laatste Vorige Laatste meting meting meting -

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? We voerden de acties uit het uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie uit. Voorbeelden zijn de digitale matrixborden en het onderzoek ruiter- en menroutenetwerk. Ook verlengden we de samenwerkingsovereenkomst voor het Van Gogh National Park met een jaar tot en met 2024. Het onderzoek naar het autoluw maken van de Markt nemen we mee in het Mobiliteitsplan. In januari 2024 nam de raad het besluit over de eerste fase van het project Oderkerkpark. Samen met de werkgroep met inwoners geven we verder invulling aan de gebruiksfunctie 'ontmoeten in het groene hart'. We koppelen het uitvoeringsprogramma vrijetijdseconomie in 2024 aan het uitvoeringsplan van de Centrumvisie.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Versterking vrijetijdseconomie (project Oderkerkpark, Van Gogh Nationaal Park, doorontwikkeling cultuurhuis Nobelaer)

64

planning: Omschrijving Realiseren van een duurzaam en aantrekkelijk 2023 2024 vestigingsklimaat voor toerisme, recreatie en vrije tijd. Hiervoor stellen we in 2022 een uitvoeringsprogramma toerisme op wat in 2023-2024 en 2025 wordt uitgevoerd.

2025

2026

Jaarstukken 2023-CONCEPT

4.4 Een levendig centrum Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het versterken van de regiofunctie van Etten-Leur door voorwaarden te scheppen voor levendige en aantrekkelijke winkelcentra. Maatschappelijk effect • Winkelgebieden zijn levendig, aantrekkelijk en leefbaar. • Versterken van de regiofunctie van Etten-Leur. Wat waren de doelen? 1. Bijdragen aan en investeren in het aantrekkelijk maken en/of houden van winkelgebieden voor winkeliers, bezoekers en bewoners. 2. Stimuleren en ondersteunen van activiteiten in winkelgebieden. Wat hebben we gemeten? Indicator Percentage gestarte MKB-vestigingen per 10.000 inwoners

Laatste Vorige Laatste meting meting meting 2023 31,8 31,2

Percentage gestopte MKB-vestigingen per 10.000 inwoners

2023

15,8

26,7

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? We stelden de Centrumvisie op en boden die aan de raad aan voor vaststelling. In 2024 volgt de uitwerking.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Het overleg met de eigenaar van het winkelcentrum stagneert. We bereikten geen overeenstemming over het plan. Dit komt door kwesties over parkeren, een extra supermarkt en de realisatie van minstens 30 procent sociale huurwoningen.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Herontwikkeling Winkelcentrum

Uitwerken visie levendig en toekomstbestendig centrum

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Omschrijving We werken actief mee aan de herontwikkeling van het winkelcentrum. We kijken ook wat het centrum nodig heeft om levendig en toekomstbestendig te blijven. Denk hierbij aan vergroening, vierkante meters voor detailhandel, woningbouw, maatschappelijke activiteiten, autoluwe Markt en versterking lokaal ondernemerschap.

planning: 2023

2024

We werken het advies om te komen tot een levendig en toekomstbestendig winkelcentrum uit. De acties die hieruit voortkomen voeren we daarna uit.

2023

2024

2025

65

4.5 Agrarische sector Wat wilde de gemeenteraad bereiken? Het behouden van een vitaal, leefbaar en aantrekkelijk buitengebied met ruimte voor economische activiteiten. Maatschappelijk effect • Vitaal, leefbaar en aantrekkelijk buitengebied. • Verduurzamen van het buitengebied. Wat waren de doelen? 1. In het buitengebied is ruimte voor economische activiteiten en herbestemming van vrijkomende agrarische bebouwing. 2. Toeristisch-recreatief gebruik van het buitengebied stimuleren. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Opstellen van een (eenvoudig) uitvoeringprogramma kwaliteitsverbetering landschap: We beogen een aantal investeringen vanuit de reserve 'Kwaliteitsverbetering landschap'. Daarvoor inventariseerden we eind 2023 al een aantal mogelijke onderwerpen voor het overzicht. We moeten nog overleggen met enkele relevante partners voor het buitengebied. Daarna vindt integrale afstemming plaats. Dit doen we in de eerste helft van 2024.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Beleidsmatige gedachtewisseling over het buitengebied met de gemeenteraad: We planden deze bijeenkomst aanvankelijk in 2023. Dat lukte niet, maar in de praktijk hebben we daar nog weinig tot geen last van. We organiseren de gedachtewisseling nog tijdens deze raadsperiode in 2024.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Uitvoeringsprogramma kwaliteitsverbetering landschap

66

Omschrijving Voor de uitvoering van de Omgevingsvisie stellen we een uitvoeringsprogramma kwaliteitsverbetering landschap op.

planning: 2023

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Risico's De belangrijkste risico's in dit programma zijn: Arbeidsmarkt dynamiek Het terugdringen van het aantal niet-werkenden kan bemoeilijkt worden door economische schommelingen, waardoor er mogelijk onvoldoende banen beschikbaar zijn. Effectiviteit van begeleidingsprogramma's Het succesvol begeleiden van inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk of dagbesteding kan beperkt worden door de effectiviteit van de begeleidingsprogramma's en de bereidheid van werkgevers om deze doelgroep in dienst te nemen. Armoedeval en sociaal vangnet Het voorkomen van armoedeval vereist nauwkeurige afstemming van financiële prikkels en sociaal vangnet, anders kan het stimuleren van werk leiden tot verlies van sociale voorzieningen, waardoor mensen terughoudend worden om (meer) te gaan werken. Leegstand en revitalisatie Tegengaan van leegstand en revitaliseren van bedrijventerreinen kan financiële risico's met zich meebrengen, vooral als er weinig interesse is vanuit bedrijven om zich in bestaande gebieden te vestigen. Balans tussen economie en natuur Het stimuleren van toeristisch-recreatief gebruik van het buitengebied moet zorgvuldig worden afgewogen om de balans tussen economische voordelen en behoud van natuurwaarden te waarborgen.

Terugdringen van het aantal mensen met schulden Door prijsstijgingen en een achterblijvend financieel (sociaal) vangnet komen steeds meer huishoudens in financiële problemen. Ontwikkelingen Werkplein Hart van West-Brabant De toenemende aanspraak op bijstandsuitkeringen kunnen tot gevolg hebben dat het rijksbudget voor uitkeringslasten niet toereikend is.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

67

Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma levert de volgende verbonden partij een bijdrage: • N.V. Rewin (Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Rewin West-Brabant).

Wat kostte het? 4. Economie en werk (bedragen x € 1.000) Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten programma

Werkelijk

Begroting

Aangepaste begroting

Werkelijk

Resultaat

2022

2023

2023

2023

2023

-25.637

-24.242

-28.188

-29.044

-857

11.023

11.402

11.403

11.363

-40

-14.614

-12.841

-16.785

-17.682

-897

-

-

-70

-117

-47

-

-

-

-

-

-14.614

-12.841

-16.855

-17.799

-944

Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat programma Incidenteel Incidentele lasten Incidentele baten Resultaat structureel programma

68

-14.614

-70 -12.841

-16.855

-17.729

-944

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Toelichting financieel resultaat We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat steeds over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)

Bedrag

1. Energietoeslag

-1.011

2. Leefbaarheidsbudget

47

3. Reserve nog uit te voeren werkzaamheden

-47

4. Overig

67

Resultaat programma 4

-944

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp

Toelichting

1. Energietoeslag

Het Rijk besloot ook in 2023 een energietoeslag uit te keren voor mensen met een inkomen tot maximaal 120 % van het sociaal minimum. We ontvingen daarvoor extra geld in de decembercirculaire. We gebruikten dit geld in 2023 om de energietoeslag uit te keren. De ontvangst hiervan staat in programma 1.

2. Leefbaarheidsbudget

Het overschot van het leefbaarheidsbudget in 2023 gebruiken we in 2024.

3. Reserve nog uit te voeren werkzaamheden

Het overschot van het leefbaarheidsbudget in 2023 gebruiken we in 2024. We storten dit bedrag daarom in de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden. Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000.

4. Overig

Jaarstukken 2023-CONCEPT

69

5. Duurzaam denken en doen in Etten-Leur Duurzaam denken en doen gaat om het vinden van evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen: we kijken naar de huidige behoeften die mensen hebben en hoe die in de toekomst ontwikkeld kunnen worden zonder dat de mensen, het milieu of de economie in gevaar komen. Het is dus een zeer breed begrip en raakt in veel opzichten ons leven en onze omgeving. Duurzaamheid is meer dan alleen energie duurzaam opwekken. Het gaat ook om klimaat, behoud van natuur, voorkomen en hergebruiken van afval, biodiversiteit en circulaire economie. Samen hebben we de opgave onze leefomgeving goed door te geven aan volgende generaties. Samen met inwoners, regiogemeenten en partners als woningcorporaties, waterschap, energieleveranciers, netbeheerders, landbouw- en natuurorganisaties en ontwikkelaars werken we aan duurzame oplossingen.

70

Jaarstukken 2023-CONCEPT

5.1 Duurzaam wonen Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil minimaal 3.000 woningen verduurzamen. Maatschappelijk effect • Woningen en wijken verduurzamen. Wat waren de doelen? 1. Minimaal 3.000 woningen verduurzamen. 2. Integrale benadering van de aanpak bij voorbereiding en uitvoering. 3. Energiebesparing stimuleren en realiseren. 4. Zonne-energie-installaties aantal per 1.000 inwoners. Wat hebben we gemeten? Indicator Aantal verduurzaamde woningen. Zie de toelichting.

Laatste Vorige Laatste meting meting meting -

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Het aantal zonnepanelen op daken van woningen neemt snel toe. In 2023 kwamen er in Etten-Leur meer dan 15.000 zonnepanelen op particuliere daken bij. We hielden drie bijeenkomsten over verduurzaming van woningen voor belanghebbenden. Dit was voor de Transitievisie Warmte. We stuurden alle huiseigenaren in de betreffende wijken in het najaar een brief met de stand van zaken. De afstemming met een aannemer loopt nog.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Het lukte niet om na de zomer met een aanbod van verduurzaming van woningen te komen. Reden is dat aannemers al veel werk hadden en weinig ruimte hadden voor nog meer werkzaamheden.