Jaarstukken 2023-CONCEPT-30052024

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Regionale Energie Strategie (RES)

Transitievisie Warmte (TVW)

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Omschrijving Klimaatdoelstellingen voor 2030 en vervolgens 2050 halen. Focus vanuit RES ligt bij "zon op dak".

planning: 2023

2024

2025

2026

In 2050 is iedereen van het gas af. Start met verduurzamen van woningen. Deze raadsperiode 3.000 woningen verduurzamen, met name inzet op isoleren van oudere woningen.

2023

2024

2025

2026

71

5.2 Duurzame woon- en leefomgeving Wat wilde de gemeenteraad bereiken? Een duurzame woon- en leefomgeving creëren en een duurzame gemeente zijn. Maatschappelijk effect • Duurzame woon- en leefomgeving creëren. • Duurzame gemeente zijn. Wat waren de doelen? 1. Hittestress, wateroverlast en droogte voorkomen. 2. We beheren de gemeentelijke riool- en watervoorziening doelmatig en duurzaam om het (afval)watersysteem toekomstbestendig te maken. 3. Gebruik van fiets en openbaar vervoer stimuleren. 4. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld in duurzaamheid. 5. De gemeentelijke panden zijn duurzaam. Wat hebben we gemeten? Indicator Het duurzaamheidslabel van de gemeentelijke panden De huidige en toekomstige labels staan in het duurzaamheidsplan dat we in 2023 opstelden. Percentage oppervlakte van groen Percentage oppervlakte van bomen

Laatste Vorige Laatste meting meting metin 2021

--

44,5 %

2021

--

20,0 %

Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? We stelden een nieuw Gemeentelijk Waterplan 2024-2028 op. Dit treedt vanaf 2024 in werking. Het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie is in 2023 opgepakt. Dit loopt door in 2024 en 2025. Op basis van de pilot Stationsstraat rollen we dit onderdeel verder uit over de op te starten infrastructurele projecten in 2024 en 2025. In 2023 zijn alle panden voorzien van een duurzaamheidsplan. Hieruit is gekozen om in 2024 te starten met de verduurzaming die het grootste effect heeft. Dat zijn de parkeergarage, het stadskantoor en de wijkunits. In 2024 maken we op basis van alle overige verduurzamingsplannen de routekaarten voor 2025 en verder.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023:

72

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Naam project Gemeentelijk waterplan in relatie tot klimaatadaptatie

Omschrijving Een gemeentelijk Waterplan beschrijft de bijdrage van de gemeentelijke zorgplichten en watertaken.

planning: 2023

2024

Klimaatadaptatie beleid en uitvoering.

Klimaatbestendig inrichten van het stedelijk en landelijk gebied met koppeling aan vergroten biodiversiteit en het vergroten van de hoeveelheid groen in de leefomgeving.

2023

2024

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

Naast verduurzaming binnen bestaande (vervangings-) budgetten stellen we een plan van aanpak op voor verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed.

2023

2024

Jaarstukken 2023-CONCEPT

2025

2026

73

5.3 Duurzaam produceren Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil voorwaarden scheppen zodat bedrijven hun productieprocessen circulair in kunnen richten. Als gemeente geven we zelf het goede voorbeeld. Maatschappelijk effect • Mogelijk maken dat bedrijven hun productieprocessen circulair kunnen inrichten. • Verbindingen tussen bedrijfsleven onderling en onderwijs leggen. • De gemeente werkt duurzaam (beleid, huisvesting, wagenpark, inkoop). Wat waren de doelen? 1. De gemeente stimuleert en faciliteert bedrijven en onderwijs in Etten-Leur die innovatieve oplossingen bieden. 2. De gemeente koopt duurzaam in. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: Waarstaatjegemeente.nl/duurzame leefomgeving Waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? We vroegen andere vooroplopende gemeentes hoe zij hun plan van aanpak voor circulaire economie opstelden. Dit geeft een goede basis voor ons eigen nog te maken plan. We starten hiermee in 2024. We bieden na het eerste kwartaal van 2024 drie varianten voor het circulair ambachtscentrum ter keuze aan het college en de raad aan.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Circulaire Economie

Circulair Ambachtscentrum

74

Omschrijving Aanpak en aanjagen van circulaire economie om de landelijke doelstelling volledig circulaire economie in 2050 en 50% in 2030 te realiseren.

planning: 2023

2024

We onderzoeken de mogelijkheden om te komen tot een circulair ambachtscentrum.

2023

2024

2025

2026

Jaarstukken 2023-CONCEPT

5.4 Duurzame bedrijven- en industrieterreinen Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil bedrijventerreinen revitaliseren, herstructureren en vervolgens duurzaam inrichten om zo zuinig mogelijk met de beschikbare ruimte om te gaan. Maatschappelijk effect • Vitale en toekomstbestendige bedrijventerreinen met zuinig ruimtegebruik. • Bedrijven(-terreinen) betrekken bij energieopwekking. Wat waren de doelen? 1. De structuur van bedrijventerreinen voldoet aan de behoefte van daar gevestigde ondernemers. 2. De inrichting van bedrijventerreinen voldoet aan de duurzaamheidseisen. 3. De beschikbare ruimte wordt zuinig gebruikt. 4. Het bedrijventerrein draagt bij aan de verduurzaming van Etten-Leur. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: Waarstaatjegemeente.nl/duurzame leefomgeving Waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Het project Grote Oogst loopt. Onderzoeksbureau Spectral voert een onderzoek uit naar de energiehuishouding op Vosdonk.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2023: Naam project Grote Oogst

Omschrijving Samen met bedrijven, provincie, VNO-NCW op industrieterrein Vosdonk mogelijkheden zoeken voor duurzame energie/ elektriciteit en verdere verduurzaming op andere milieuthema's (zie ook 4.2).

planning: 2023

2024

2025

2026

Risico's De belangrijkste risico's in dit programma zijn:

Jaarstukken 2023-CONCEPT

75

Financiële en technische haalbaarheid van verduurzaming Het stimuleren van de verduurzaming van 3.000 woningen brengt risico's met zich mee, zoals hoge kosten, technische uitdagingen en mogelijke weerstand van bewoners. Complexiteit van de integrale aanpak Het implementeren van een integrale benadering vereist samenwerking tussen verschillende belanghebbenden en disciplines. Het risico bestaat dat de coördinatie moeilijk wordt, wat kan leiden tot vertragingen en inefficiënties. Financiële middelen voor duurzaam beheer Het duurzaam beheren van gemeentelijke riool- en watervoorziening vereist investeringen. Het risico bestaat dat onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn voor duurzaam waterbeheer. Prijs en Beschikbaarheid van Duurzame Producten Het duurzaam inkopen door de gemeente kan worden beïnvloed door de beschikbaarheid en de kosten van duurzame producten, waardoor het moeilijk kan zijn om aan duurzaamheidsdoelen te voldoen. Betekenisvolle Bijdrage aan Verduurzaming Het is mogelijk dat bedrijventerreinen niet in voldoende mate bijdragen aan de overkoepelende verduurzamingsdoelen van Etten-Leur. Dit kan de impact van het beleid verminderen.

76

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: Gemeenschappelijke Regeling Nazorg Gesloten Stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen; Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB); N.V. Brabant Water.

Wat kostte het? Werkelijk

Begroting

Aangepaste begroting

Werkelijk

(bedragen x € 1.000)

2022

2023

2023

2023

2023

Lasten

-9.736

-11.257

-11.207

-9.956

1.251

Baten

7.613

7.028

7.382

6.677

-705

Totaal saldo van baten en lasten programma

-2.123

-4.229

-3.825

-3.279

545

Toevoeging reserves Onttrekking reserves

-4.390

-

-350

-350

-

2.304

-

-

-

-

Resultaat programma

-4.209

-4.229

-4.175

-3.629

545

5. Duurzaam denken en doen

Resultaat

Mutaties eigen vermogen:

Incidenteel Incidentele lasten Incidentele baten Resultaat structureel programma

Jaarstukken 2023-CONCEPT

-65 369 -4.513

350 -4.229

-4.175

-3.979

545

77

Toelichting financieel resultaat We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat steeds over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)

Bedrag

1. Restafval

135

2. Milieustraat

215

3. Vuil langs wegen

60

4. Afval algemeen

414

5. Storting voorziening afval

-824

6. Subsidie verduurzamen woningen

359

7. Duurzaamheidsprojecten

239

8. Overig

-53

Resultaat programma 5

545

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp

Toelichting

1. Restafval

We optimaliseerden de inzamelroutes en we haalden minder restafval op. Per inwoner daalde de hoeveelheid restafval van 69,4 kg naar 62,4 kg. Door de daling van de inzameling van alle afvalstromen zijn er minder verwerkingskosten.

2. Milieustraat 3. Vuil langs wegen 4. Afval algemeen

5. Storting voorziening afval 6. Subsidie verduurzamen woningen

7. Duurzaamheidsprojecten 8. Overig

78

We huurden minder in bij WVS, omdat WVS steeds minder personeel kan leveren. Ook gaven we minder uit aan materiaal voor zwerfafvalpakkers. We schreven minder af op het wagenpark. Er waren ook geen opstartkosten voor het nieuwe container management systeem. Overige kleine verschillen op diverse afvalstromen. De lagere (inzamelings)kosten storten we in de voorziening. We brachten de subsidieregeling uitgebreid onder de aandacht van onze inwoners. Er is minder gebruik gemaakt van de regeling dan verwacht. We nemen hiervoor een resultaatbestemming op. We voerden niet alle geplande projecten uit. We nemen hiervoor een resultaatbestemming op. Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Paragrafen De paragrafen geven inzicht in de beheersmatige aspecten en risico’s van een aantal onderdelen die dwars door alle programma’s heen lopen. Vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) moeten we een aantal verplichte paragrafen bij de begroting en het jaarverslag opnemen, dit zijn: Lokale heffingen, Weerstandsvermogen en risicobeheersing, Onderhoud kapitaalgoederen, Financiering, Bedrijfsvoering, Verbonden partijen en Grondbeleid. Naast deze verplichte onderdelen nemen we ook een paragraaf Investeringen op.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

79

Lokale heffingen Lokale heffingen Bij lokale heffingen gaat het om inkomsten die de gemeente ontvangt van inwoners en bedrijven. We maken onderscheid tussen belastingen en rechten. Belastingen zijn geldbedragen die inwoners en bedrijven betalen, zonder dat de gemeente daarvoor een directe tegenprestatie levert. Onroerendezaakbelasting (OZB) is een voorbeeld. Rechten betalen inwoners en bedrijven om kosten die de gemeente maakt te dekken. Dit zijn bijvoorbeeld rioolheffing en leges.

Kwijtscheldingsbeleid Onder bepaalde voorwaarden verlenen we kwijtschelding voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Deze kwijtschelding geldt alleen voor inwoners met een inkomen van minder dan 100% van de bijstandsnorm. In dit overzicht staan de verleende bedragen aan kwijtschelding. (bedragen x € 1.000)

2022

2023

Kwijtschelding

-466

-403

Begrote en werkelijke opbrengst 2023 In dit overzicht staan de begrote opbrengst en de werkelijke opbrengst van de belastingen en rechten in 2023. We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. Lokale heffingen

Begrote Werkelijke opbrengst opbrengst

(bedragen x € 1.000)

2023

2023

Onroerendezaakbelasting

9.307

9.370

63

Reinigingsheffingen

5.091

5.076

-15

Rioolheffingen

3.939

4.052

113

Overige leges

780

783

3

Leges omgevingsvergunningen

745

842

97

Parkeergelden

2.534

2.364

-171

Hondenbelasting

194

198

3

Lijkbezorgingsrechten

89

137

48

Toeristenbelasting

57

57

0

Precariobelasting Marktgelden

48 19

40 31

-7 12

22.803

22.949

146

Totaal

Verschil

Kostendekkendheid tarieven We maakten een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen. Dit is verplicht volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). We laten zien hoe we er voor zorgen dat de tarieven

80

Jaarstukken 2023-CONCEPT

niet hoger dan kostendekkend zijn. Kostendekkend betekent dat de verwachte opbrengsten niet hoger zijn dan de verwachte kosten. De gemeente houdt er dus niets aan over. Overhead Bij de kosten houden we rekening met een opslag van 80% voor overhead op de salariskosten en de kosten van inhuur derden. Compensabele BTW Voor overheidstaken kunnen gemeenten de BTW die ze moeten betalen declareren bij het BTWcompensatiefonds. Denk hierbij aan afvalinzameling of rioolwerkzaamheden. Hierdoor is de BTW per saldo geen kostenpost voor de gemeente. Het BTW-compensatiefonds wordt echter gevoed door gemeenten zelf. Hiervoor zijn gemeenten gekort op de uitkering vanuit het Gemeentefonds. Door deze korting op het Gemeentefonds is het toegestaan om het BTW-bedrag in de berekening van het tarief mee te nemen. Marktgeld Omdat de weekmarkt een maatschappelijke en sociale functie heeft streven we hierbij niet naar 100% kostendekkendheid. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)

Begroting 2023 Begroting 2023

Werkelijk 2023

Resultaat 2023

Kosten

-43

-44

-43

1

Overhead

-21

-21

-21

0

Totale kosten

-64

-65

-64

Opbrengst

41

19

31

64%

30%

49%

Dekkingspercentage

12

Lijkbezorgingsrechten We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)

Begroting 2023 Begroting 2023

Werkelijk 2023

Resultaat 2023 1

Beheer begraafplaats Overhead

-109 -19

-111 -19

-110 -19

Totale kosten

-128

-130

-129

89

89

137

69%

68%

106%

Opbrengst Dekkingspercentage

Jaarstukken 2023-CONCEPT

0

48

81

Reinigingsheffingen Voor de reinigingsheffingen (afvalstoffenheffing en reinigingsrecht) geldt als uitgangspunt dat deze 100% kostendekkend zijn. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)

Begroting 2023 Begroting 2023

Werkelijk 2023

Resultaat 2023

Kosten reiniging Inkomsten reiniging (exclusief afvalstoffenheffing)

-5.531 830

-5.477 771

-5.128 1.261

349

Netto kosten

-4.700

-4.706

-3.867

780

Overhead

-537

-625

-625

0

BTW

-816

-722

-644

78

431

Inzet voorziening

1.000

1.000

0

0

Totale kosten

-5.053

-5.053

-5.136

858

Opbrengst heffingen

5.054

5.054

5.029

-25

Dekkingspercentage voor storting in voorziening

100%

100%

98%

0

0

90

100%

100%

100%

Storting voorziening (resultaat afval) Dekkingspercentage na storting in voorziening

90

Rioolheffing Het huidige verbreed gemeentelijk rioleringsplan (VGRP) is de basis voor de rioolheffing. Het uitgangspunt is dat deze 100% kostendekkend is. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)

Begroting 2023 Begroting 2023

Werkelijk 2023

Resultaat 2023 -135

Kosten riool

-3.679

-3.087

-3.222

Overhead

-256

-256

-256

0

BTW Inzet voorziening

-306 168

-246 168

-274 0

-28 168

Totale kosten

-4.073

-3.421

-3.752

5

Opbrengst heffingen

4.072

3.939

4.052

113

Dekkingspercentage voor storting in voorziening

100%

115%

108%

0

-519

-301

100%

100%

100%

Storting voorziening (resultaat riolering) Dekkingspercentage na storting in voorziening

218

Leges De gemeente brengt voor een aantal diensten de kosten in rekening bij de aanvrager. Deze kosten noemen we leges. In de volgende tabel geven we per hoofdstuk van de tarieventabel inzicht in de mate van kostendekkendheid, zowel begroot als werkelijk.

82

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Vanaf 2023 gebruiken we een nieuw financieel pakket. De inrichting van onze financiële administratie is daardoor gewijzigd. Door de invoering van de Omgevingswet gebruiken we vanaf de begroting 2024 voor de berekening van de kostendekkendheid een aparte applicatie: kostendekkendheid.nl. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Titel I Algemene dienstverlening

begroting

begroting

begroting

werkelijk

werkelijk

werkelijk

kosten

opbrengst

%

kosten

opbrengst

%

(bedragen x € 1.000) 1. Burgerlijke stand

-40

40

100%

-56

-56

-100%

2. Reisdocumenten

-241

166

69%

-287

227

79%

3. Rijbewijzen

-238

165

69%

-244

153

63%

4. Verstrekkingen uit Basisregistratie personen

-24

10

42%

-24

11

47%

-21

9

43%

-21

9

44%

-328

164

50%

-335

258

77%

-59

27

46%

-59

13

22%

5. Verstrekkingen uit het kiezersregister 6. Wet bescherming persoonsgegevens 7. Bestuursstukken 8. Vastgoedinformatie 9. Verklaring omtrent gedrag en overig 10. Gemeentearchief 12. Leegstandswet 14. Marktstandplaatsen 15. Winkeltijdenwet 16. Kansspelen 17. Telecommunicatie 18. Verkeer en vervoer 19. Diverse afschriften/aansluitvergunning riool Titel II Omgevingsvergunningen

begroting

begroting

begroting

werkelijk

werkelijk

werkelijk

kosten

opbrengst

%

kosten

opbrengst

%

(bedragen x € 1.000) 1. Begripsomschrijvingen 2. Vooroverleg/beoordeling conceptoverleg 3. Omgevingsvergunning

-143

14

10%

-37

18

48%

-1.117

902

81%

-852

868

102%

-35

33

94%

-129

129

100%

4. Vermindering 5. Teruggaaf 6. Intrekking omgevingsvergunning 7. Wijziging omgevingsvergunning door wijziging project 8. Bestemmingswijzigingen zonder activiteiten (vaststellen bestemmingsplannen) 11. Niet benoemde beschikking Titel III Dienstverlening onder Europese dienstenrichtlijn (bedragen x € 1.000) 1. Horeca 2. Organiseren evenementen of markten

begroting

begroting

begroting

werkelijk

werkelijk

werkelijk

kosten

opbrengst

%

kosten

opbrengst

%

-40

10

25%

-40

2

4%

-38

9

24%

-38

2

4%

-2.324

1.549

67%

-2.122

1.633

77%

3. Prostitutiebedrijven 7. Overig Totaal

Jaarstukken 2023-CONCEPT

83

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is de relatie tussen alle bekende risico’s waarvoor we geen maatregelen nemen en de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bestaat uit de mogelijkheden en de middelen die de gemeente heeft om onvoorziene kosten op te vangen. Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente Etten-Leur risico’s met financiële gevolgen op kan vangen, zonder dat we hiervoor direct het beleid moeten aanpassen. Door de financiële risico’s te beheersen en de weerstandscapaciteit hierop af te stemmen, voorkomen we dat elk risico dat zich voordoet direct dwingt tot bezuinigen of financiële lastenverzwaring.

Ontwikkelingen We informeerden de gemeenteraad over de doorontwikkeling van het proces risicomanagement. Deze doorontwikkeling is erop gericht om de raad een beter inzicht te geven in de belangrijkste risico’s die van invloed kunnen zijn op het realiseren van de doelstellingen uit het raadsprogramma. Het afgelopen jaar gaven we deze doorontwikkeling verder vorm. We stelden een nieuw proces op van risico-inventarisatie en informatievoorziening. De belangrijkste wijzigingen zijn: 1. De doelstellingen uit het raadsprogramma staan centraal en vormen het uitgangspunt voor de risico-inventarisatie; 2. Risico’s worden niet langer financieel vertaald, zodat ook andersoortige risico’s in beeld komen (bijvoorbeeld op het gebied van politiek, imago, veiligheid of duurzaamheid); 3. De benodigde weerstandscapaciteit (het bedrag wat minimaal in de algemene reserve moet zitten om tegenvallers op te kunnen vangen) baseren we op het gemiddelde van: a. 6,5% van de totale lasten b. € 175 per inwoner 4. We presenteren geen weerstandsratio, omdat niet alle risico’s financieel vertaald kunnen worden.

Risico's Jeugdzorg De hervormingsagenda jeugd is een plan om de jeugdzorg te verbeteren en de kosten te verlagen. De (financiële) gevolgen hiervan zijn echter nog onduidelijk. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Het gebruik van WMO-maatwerkvoorzieningen neemt toe door vergrijzing en senioren die langer thuis moeten blijven wonen. Personeelskrapte bij uitvoerende zorginstellingen kan ertoe leiden dat de gemeente in onvoldoende mate laagdrempelige zorg aan kwetsbare inwoners kan aanbieden.

84

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Ontwikkelingen Werkplein Hart van West-Brabant De toenemende aanspraak op bijstandsuitkeringen kunnen tot gevolg hebben dat het rijksbudget voor uitkeringslasten niet toereikend is. Capaciteit en snelheid van bouwprocessen, inclusief partijen die verantwoordelijk zijn voor de NUTS voorzieningen Het bouwen van 300 woningen per jaar, onder andere in de nieuwe wijk Haansberg, kan vertraging oplopen door bijvoorbeeld een tekort aan bouwmaterialen, arbeidskrachten en problemen bij de uitgifte van bouwvergunningen. Vooralsnog is de levering van nutsvoorzieningen gegarandeerd. Ruimtelijke planning en gemeenschapsbetrokkenheid Het creëren van een woon- en leefomgeving die uitnodigt tot activiteit en ontmoeting vereist zorgvuldige ruimtelijke planning en betrokkenheid van de gemeenschap. Het risico bestaat dat de plannen niet voldoen aan de behoeften en verwachtingen van de bewoners. Complexiteit van infrastructuurprojecten Het uitvoeren van grote infrastructurele projecten kan complex zijn vanwege technische en financiële beperkingen, wat de volledige uitvoering kan belemmeren. Krapte arbeidsmarkt Door krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzing wordt het een uitdaging om medewerkers aan te trekken, te behouden en te ontwikkelen. We willen een aantrekkelijke werkgever zijn. Het risico is dat we onze doelstellingen niet realiseren en dat we onze wettelijke taken niet voldoende kunnen uitvoeren.

Privacy en gegevensbescherming De gemeente beheert veel gevoelige (persoons) gegevens. Risico’s van informatiebeveiliging/ privacybescherming door bijvoorbeeld hacking, phishing of ongeautoriseerd gebruik van onze systemen of datalekken nemen toe. Pogingen nemen toe maar ook onze maatregelen worden beter en scherper. Het gaat hier om zowel de technische kant van een goede beveiliging als ook om de gedragskant, hoe onze medewerker hiermee omgaan en alert op zijn. We zorgen ervoor dat de medewerkers zich hiervan bewust zijn. Risico is imagoschade, verlies van vertrouwen in de overheid, het lekken van data, kosten om gegevens terug te krijgen en/of boetes. Ook de dienstverlening kan (deels) stil komen te liggen. Financiële onzekerheid (algemene uitkering / formatie) Etten-Leur wil graag een financieel gezonde gemeente zijn. De algemene uitkering van het Rijk is onze grootste bron van inkomsten. Hiermee dekken we onder meer de uitgaven die we doen bij de uitvoering van taken die door het Rijk aan de gemeente zijn opgedragen. Het gaat onder meer om uitgaven van de Wet maatschappelijke ondersteuning, Jeugdzorg, maar ook

Jaarstukken 2023-CONCEPT

85

investeringen in onderwijshuisvesting en infrastructuur. In 2022 besloot het kabinet om vanaf 2026 deze algemene uitkering aan gemeenten te korten voor in totaal € 3 miljard. Dit betekent dat we niet alle kosten voor de uitvoering van opgedragen taken kunnen dekken. Ook voor de gemeente Etten-Leur betekent dit dat er tekorten ontstaan in de begroting. Als deze korting niet wordt ingetrokken is het risico dat we ambities uit het raadsprogramma deels of niet kunnen waarmaken en we wellicht moeten bezuinigen op de uitgaven. Financiële en technische haalbaarheid duurzaamheid Het stimuleren van de verduurzaming van 3.000 woningen brengt risico's met zich mee, zoals hoge kosten, technische uitdagingen, en mogelijke weerstand van bewoners.

Weerstandsvermogen De weerstandscapaciteit bestaat uit de mogelijkheden en de middelen die de gemeente heeft om onvoorziene kosten op te vangen. Beschikbare weerstandscapaciteit In de tabel staat de weerstandscapaciteit die de gemeente beschikbaar heeft. weerstandcapaciteit Saldo rekening

3.793.000

Voorgestelde resultaatbestemmingen

-1.864.000

Algemene risicoreserve (*)

19.140.000

Reserve exploitatierisico’s

9.500.000

Onbenutte belastingcapaciteit

3.410.000 250.000

Post onvoorzien Stille reserves

p.m.

Totaal beschikbare weerstandscapaciteit

34.229.000

(*) Uitgangspunt voor de bepaling van dit bedrag is de stand van de reserve op 31 december 2023 waarbij we rekening houden met eventuele onttrekkingen aan deze reserve in de toekomst. Benodigde weerstandscapaciteit Het bedrag dat minimaal in de algemene reserve beschikbaar moet zijn om tegenvallers op te kunnen vangen, is het gemiddelde van het percentage van de totale lasten en een bedrag per inwoner. weerstandcapaciteit - benodigd Percentage van de totale lasten

6,50% € 145.539.000

Bedrag per inwoner

€ 175

Gemiddeld benodigde weerstandscapaciteit

45.237

9.460.000 7.916.000 8.688.000

Conclusie: De weerstandcapaciteit die beschikbaar is, is voldoende om onverwachte tegenvallers op te vangen.

86

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Stille reserves De totale omvang van het gemeentelijk vastgoed vertegenwoordigt een bepaalde waarde. Als de marktwaarde hoger is dan de boekwaarde van dit vastgoed is er sprake van een stille reserve. Omvang, verkoopbaarheid, de gebruiksmogelijkheden en de (on)mogelijkheid om het vastgoed of de locaties te herontwikkelen bepalen de marktwaarde. Deze factoren blijven onzeker en zijn moeilijk te beïnvloeden. De stille reserves brengen we jaarlijks in beeld bij de kadernota.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

87

Project Nobelaer De nieuwbouw van Cultuurhuis De Nobelaer leverden we in 2021 op. De Nobelaer nam daarna het gebouw in gebruik. Bij de oplevering constateerden we een aantal restpunten, die nu zijn opgelost. De totale kosten zijn ruim binnen het door de gemeenteraad beschikbaar gestelde budget gebleven. We laten daarom nu al een bedrag van € 1,3 miljoen vrijvallen. Er zijn nog enkele punten die in 2024 nog wel aandacht nodig hebben, zoals luchtbehandeling, vloer en het recht uit- en in blijven rijden van de tribune. Hiervoor houden we nog een bedrag van € 500.000 gereserveerd. We verwachten dat deze punten in 2024 worden opgelost, waarna we het project definitief kunnen sluiten. Het gedeelte van de € 500.000 dat overblijft, valt dan ook vrij.

88

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Financiële kengetallen Kengetallen en de financiële positie van de gemeente Het Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies bepaalt dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing vijf kengetallen worden opgenomen. Met behulp van de kengetallen geven we inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid van de gemeente. De kengetallen geven alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld van de financiële positie van de gemeente. In de tabel staan de kengetallen voor de rekening 2023. Door ook de kengetallen uit de rekening 2021 en 2022 en de begroting 2023 op te nemen, krijgen we een beeld van het verloop van de kengetallen. Rekening

Rekening

Begroting

Rekening

Categorie

2021

2022

2023

2023

1. Netto schuldquote zonder *

A

46%

49%

60%

53%

1. Netto schuldquote met *

A

45%

48%

59%

53%

2. Solvabiliteitsratio

B

26%

29%

25%

29%

3. Grondexploitatie

A

1%

14%

11%

10%

4. Structurele exploitatieruimte

A

13%

12%

3%

2%

5. Belastingcapaciteit

A

101%

90%

85%

82%

* correctie doorgeleende gelden Om te beoordelen of de waarden van de kengetallen risicovol zijn of niet worden signaleringswaarden gebruikt. Categorie A is het minst risicovol en categorie C is het meest risicovol. Meer uitleg over deze signaleringswaarden staat hier. Behalve voor de solvabiliteit vallen we overal in de categorie met het laagste risico (categorie A).

Jaarstukken 2023-CONCEPT

89

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. Hoe lager het percentage, hoe beter. 150

125

100 Rekening 2021 Rekening 2022

75

Begroting 2023 Rekening 2023 A: Laag risico

50

C: Hoog risico

25

0

46%

Netto schuldquote zonder *

45%

Netto schuldquote met *

* correctie doorgeleende gelden De gemeente lost af op afgesloten geldleningen maar sluit ook nieuwe leningen af om investeringen mogelijk te maken. In 2023 steeg het bedrag aan leningen van € 77 miljoen naar € 83 miljoen. Hierdoor valt de schuldquote iets hoger uit dan in 2022. De omvang van onze schuld is nog relatief beperkt maar de stijging van rente zorgt wel voor een hoger risico bij nieuwe leningen.

90

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Solvabiliteitsratio De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin het bezit op de balans gefinancierd is door het eigen vermogen. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe groter de weerbaarheid. 60

50

40 Rekening 2021 Rekening 2022

30

Begroting 2023 Rekening 2023 A: Laag risico

20

C: Hoog risico

10

0 Solvabiliteit

Met name door de positieve jaarresultaten in de afgelopen jaren is onze solvabiliteit weer boven 20% gestegen. Een gedeelte van het resultaat 2023 gebruiken we voor dekking van de resultaatbestemmingen. Hierdoor zakt de solvabiliteit weer wat.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

91

Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie laat zien hoe groot de grondpositie is ten opzichte van het totaal van de baten in de programmabegroting. Hoe lager het percentage, hoe beter. 40

30

Rekening 2021 Rekening 2022

20

Begroting 2023 Rekening 2023 A: Laag risico C: Hoog risico

10

0 Grondexploitatie

In 2023 deden we aankopen voor de nieuwe woonwijk Haansberg. Deze vallen nog onder de materiele vaste activa en hebben daardoor nog geen effect op dit kengetal. Na het vaststellen van de grondexploitaties van de verschillende deelgebieden stijgt dit kengetal. Dit is een logisch gevolg van het uitvoeren van het woningbouwprogramma.

92

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Structurele exploitatieruimte Wanneer tegenover structurele lasten incidentele baten staan, ontstaat er op enig moment een probleem in de begroting. Het kengetal structurele exploitatieruimte laat zien of dit het geval is. Een negatief percentage betekent dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. 15

10

5

Rekening 2021 Rekening 2022 Begroting 2023 Rekening 2023

0

A: Laag risico C: Hoog risico

-5

-5%

-10 Structurele exploitatieruimte

Het rekeningsaldo is in 2023 positief en de incidentele uitgaven en inkomsten zijn beperkt. Daardoor is dit kengetal licht positief.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

93

Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente een financiële tegenvaller kan opvangen of in hoeverre er ruimte is voor nieuw beleid. Een laag percentage betekent dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen kan verwerven. 125

100

75

Rekening 2021 Rekening 2022 Begroting 2023 Rekening 2023

50

A: Laag risico C: Hoog risico

25

0 Belastingcapaciteit

Dit kengetal daalt de afgelopen jaren. Dit betekent dat in vergelijking met het landelijke gemiddelde onze woonlasten minder hard stijgen of zelfs dalen (in 2023 daalde de afvalstoffenheffing en het rioolrecht).

94

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Signaleringswaarden In de tabel ziet u bij welke categorie (A, B of C) de berekende waarden behoren. Categorie A is het minst risicovol en categorie C het meest risicovol. Kengetal 1. Netto schuldquote zonder correctie doorgeleende gelden

Categorie A < 90%

Categorie B 90 - 130 %

Categorie C > 130 %

1. Netto schuldquote met correctie doorgeleende gelden

< 90%

90 - 130 %

> 130 %

2. Solvabiliteitsratio

> 50%

20 - 50 %

< 20 %

3. Grondexploitatie

< 20 %

20 - 35 %

> 35 %

4. Structurele exploitatieruimte

Begroting > 0%

Begroting 0%

Begroting < 0%

5. Belastingcapaciteit

< 95%

95 - 105 %

> 105 %

Op basis van deze indeling vullen we in de tabel van de jaarrekening 2022 per kengetal de categorie in. Signaleringswaarden van de kengetallen De kengetallen zijn bedoeld als instrument voor de raad om de financiële positie van de gemeente te beoordelen. De kengetallen worden niet gebruikt als extra normeringsinstrument voor het financieel toezicht door de provincies of het Rijk. De gezamenlijke provinciale toezichthouders constateerden dat het financiële beeld dat uit de kengetallen naar voren komt ook voor de toezichthouder belangrijk is voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. Om te beoordelen of de waarden van de kengetallen risicovol zijn of niet worden signaleringswaarden gebruikt. Categorie A is het minst risicovol en categorie C is het meest risicovol.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

95

Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen Om ervoor te zorgen dat kapitaalgoederen, bijvoorbeeld gebouwen en wegen, lang mee gaan is onderhoud nodig. In deze paragraaf beschrijven we het beleid over het onderhoud van kapitaalgoederen. Ook geven we informatie over de uitgaven voor dit onderhoud. De kapitaalgoederen verdelen we in: • kapitaalgoederen openbaar gebied; • kapitaalgoederen gebouwen; • kapitaalgoederen sportaccommodaties.

Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - 1 De kapitaalgoederen in het openbaar gebied zijn: • wegen; • groen; • verlichting; • speeltoestellen en straatmeubilair; • riolering, sloten en waterpartijen; • afvalinzameling; • parkeermeters. De ontwikkelingen in 2023 lichten we toe. Onderhoud openbaar gebied Voor het onderhoud van de openbare ruimte legden we de kwaliteitsniveaus vast en hoeveel geld daarvoor nodig is. De kwaliteitsniveaus van het kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur CROW vertaalden we naar de situatie in Etten-Leur. We maken hiervoor gebruik van de letters A+ (5) tot en met D (1). Aanleg gebeurt altijd op niveau A+/A. Het beheer vindt plaats op niveau B (3) of C (2). Met de cijfers tussen haakjes kunnen we het gemeten niveau beoordelen. We gebruiken niveau A+ (uitmuntend), niveau A (hoog) en niveau D (onacceptabel) niet voor beheer en onderhoud. Niveau A+/A zijn te kostbaar en niveau D mag niet voorkomen. Integrale projecten Integrale projecten zijn projecten met riolering, verharding, openbaar groen en verlichting. In 2023 voerden we een aantal grootschalige integrale onderhoudsprojecten uit. Voorbeelden hiervan zijn: P.A. Damenstraat, Cornelisstraat, Paukenslag, Noord-, Oost-, Zuid- en Westwiek en de Pastoor van Weesstraat.

96

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Wegbeheer We pakten alleen de verharding aan in de volgende projecten: Brakkenstraat tussen de Olieakkers en de Zundertseweg en de Geerstraat. Groenbeheer Los van de integrale projecten vond er in 2023 geen grootschalig onderhoud plaats aan het openbaar groen. Zoals gebruikelijk voerden we de jaarlijkse inboet uit. Dit is het opnieuw inplanten op plaatsen waar andere planten zijn weggevallen. We werkten verder aan de ontwikkeling van een nieuw Groenplan waarin klimaatadaptatie, duurzaamheid en biodiversiteit meer aandacht krijgen. We bieden dat in 2024 aan de raad aan. Openbare verlichting In 2019 startten we met het per wijk vervangen van de verlichting door energiezuinige LEDverlichting. Met de vervanging naar LED leveren we een bijdrage aan de CO2-reductie. Ook wordt het beheer van de openbare verlichting eenvoudiger omdat we minder verschillende armaturen gebruiken. In 2023 is geen LED-verlichting geïnstalleerd. We doen dat in 2024 weer.

Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - 2 Westpolderplas In 2020 startte het blauwalgenonderzoek in de Westpolderplas. Het onderzoek liep vertraging op omdat het veldonderzoek door de coronacrisis later begon. In 2023 legden we de resultaten van dit onderzoek aan de raad voor. In 2024 werken we de meest geschikte maatregel uit in een werkplan met kostenraming. Riolering In 2023 voerden we diverse integrale projecten uit. Ook realiseerden we de afvoer van het riool van een deel van de wijk Grauwe Polder langs de Roosendaalseweg. Sloten en waterpartijen Ieder jaar maaien we de gemeentelijke sloten. We stelden hiervoor een bestek op met het waterschap en andere gemeenten. De werkzaamheden werden conform bestek uitgevoerd. Het waterschap voerde toezicht en directie uit. In 2023 voerde het waterschap geen baggerwerkzaamheden uit in Etten-Leur. Deze werkzaamheden staan gepland in 2024. Begraafplaats Naast het reguliere onderhoud is in 2023 een nieuwe laurierhaag aangeplant naast het strooiveld. In 2023 waren er 53 gebeurtenissen. Een gebeurtenis betreft een begraving, plaatsing van een urn en het verstrooien van as. Afvalinzameling We baseren de afvalinzameling op het Gemeentelijk Afvalbeleidsplan 2020. We volgen hierin de landelijk richtlijn “Van afval naar grondstof”.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

97

In 2023 voerden we een wijziging bij de inzamelroutes door. Het aantal huis-aan-huis inzamelroutes breidden we uit van 9 naar 10. Met ingang van september 2023 richtten we een afzonderlijke inzamelroute in voor de GFT inzameling bij hoogbouw en voegden dit samen met de inzameling van incontinentie-afval. De resultaten hiervan zijn: • Minder inhuur van ondersteuningsvoertuigen; • Optimalisatie gebruik eigen inzamelvoertuigen; • Binnen de routes waar we uitbreiding van het aantal woningen verwachten is de inzamelcapaciteit daar al op aangepast. In 2023 behaalden we de richtlijn van maximaal 100 kilogram restafval per inwoner. De inzameling van restafval aan huis daalde naar 63 kilogram per inwoner. Het aanbod van grof huishoudelijk afval op de milieustraat nam licht af naar 23 kilogram per inwoner. Totaal komt hiermee het ingezamelde restafval in 2023 uit op 86 kilogram per inwoner. Een prima resultaat dat we samen met onze inwoners realiseerden. Vanaf 1 juli 2021 werken we voor de afvalinzameling aan huis en in de wijk samen met Afvalservice van de gemeente Breda. Deze samenwerking verliep in 2023 efficiënter en beter. Parkeermeters De parkeerautomaten in de parkeergarage zijn verouderd en zijn af en toe buiten werking. De wens is om over te stappen parkeren op kenteken in de garage. Dit betekent dat de betaalautomaten vernieuwd moeten worden.

Hiervoor is in de begroting rekening gehouden. De automaten op straat voldoen en zijn in goede staat.

Uitgaven voor onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied In de tabel staan de opgenomen exploitatiekosten voor het openbaar gebied inclusief groot onderhoud en afschrijvingen. (bedragen x € 1.000) Klein onderhoud wegen

Werkelijk 2022 -1.072

Begroot 2023 -958

Werkelijk 2023 -1.178

Groot onderhoud wegen

-1.911

-1.904

-1.904

Afschrijvingen wegen

-356

-459

-460

Klein onderhoud verlichting

-522

-907

-949

Afschrijvingen openbare verlichting

-28

-48

-47

Klein onderhoud sloten en waterlopen

-73

-46

-69

-2.367

-1.614

-1.668

Klein onderhoud groen Afschrijvingen groen

0

0

0

Klein onderhoud riolering

-1.324

-997

-1.487

Afschrijvingen riolering

-550

-752

-560

Klein onderhoud afvalcontainers

-1

0

-1

Afschrijvingen afvalcontainers

-176

-259

-182

Klein onderhoud parkeermeters

-269

-323

-317

Afschrijvingen parkeermeters

-24

-38

-24

-8.875

-8.112

-8.835

Totaal

98

Jaarstukken 2023-CONCEPT

Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen gebouwen Het college stelt elk jaar de onderhoudsplanning vast voor alle gemeentelijke gebouwen. Hierin maken we ook een inschatting voor de onderhoudswerkzaamheden voor de volgende tien jaren. Dit heet de meerjarenonderhoudsplanning. Gebouwen die we behouden worden ‘goed’ onderhouden. Aan panden die we in de toekomst afstoten, plegen we alleen noodzakelijk onderhoud. Door de werkzaamheden goed af te stemmen en te faseren, proberen we zo efficiënt als mogelijk binnen het beschikbare budget te werken. Cultuurhuis De Nobelaer is voor 2024 uit de algemene meerjarenonderhoudsplanning gehaald en heeft nu een eigen voorziening. Het gebouw van scouting Tarcisius is overgedragen. Er zijn nieuwbouw plannen voor wijkgebouw Den Drempel, een (tijdelijke) school in de nieuwe wijk Haansberg en 3 of 4 lokalen op de school De 4 Heemskinderen. Onderhoud kapitaalgoederen elektrische installaties gemeentelijke objecten In 2023 volgden nieuwe medewerkers veiligheidscursussen. We voerden controles uit bij markten en projecten. Ook controleerden we op veilig werken aan elektrische installaties.

Uitgaven voor onderhoud kapitaalgoederen gebouwen In de tabel staan de opgenomen exploitatiekosten voor gebouwen, zwembad en elektrische installaties, inclusief groot onderhoud en afschrijvingen. (bedragen x € 1.000) Klein onderhoud gebouwen

Werkelijk 2022 -410

Begroot 2023 -262

Werkelijk 2023 -370

Groot onderhoud gebouwen

-740

-820

-825

Groot onderhoud zwembad

-101

-101

-101

Afschrijvingen zwembad

-208

-209

-209

Groot onderhoud elektrische installaties

-67

-72

-72

-1.524

-1.463

-1.576

Totaal

Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen sportaccommodaties Buitensportaccommodaties In 2023 spoten we alle drainages door op de drie sportparken. Ook behandelden we alle hockeyvelden met een dieptereiniger. Op drie natuurgrasvelden van voetbalvereniging Internos voerden we klein onderhoud uit volgens de meerjarenonderhoudsplanning.

In 2023 vervingen we de toplaag van de gravelbaan van de honk- & softbalvereniging. Ook zaaiden we een bloemenmengsel in. Bij beide korfbalvelden vervingen we de kunstgrasmatten.

Jaarstukken 2023-CONCEPT

99

Bij de hockeyvelden renoveerden we de semi-watervelden 2 & 3 en het waterveld 1. Naast een dieptereiniging werden op waterveld 2 de sproeiers en besturing vervangen. Naast het regulier onderhoud op alle sportvelden, zijn de sportvelden van de honk & softbal, rugby en voetbal waar nodig hersteld. Onderhoud inventaris gymlokalen In 2023 vervingen we volgens de meerjarenonderhoudsplanning diverse gymtoestellen.

Uitgaven voor onderhoud kapitaalgoederen sportvoorzieningen In de tabel staan de opgenomen exploitatiekosten voor sportvoorzieningen, inclusief de storting voor groot onderhoud. (bedragen x € 1.000) Klein onderhoud gymlokalen

Werkelijk 2022 -21

Begroot 2023 -6

Werkelijk 2023 -12

Groot onderhoud inventaris gymlokalen

-18

-28

-28

Klein onderhoud sportaccommodaties

-337

-243

-315

Groot onderhoud sportaccommodaties

-308

-320

-320

Afschrijvingen sportaccommodaties

-361

-361

-361

-1.045

-958

-1.036

Totaal

100

Jaarstukken 2023-CONCEPT