1. Kadernota 2026-2029 - CONCEPT 21052025
Tekst van het document
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
39
Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Beheer en onderhoud onderwijshuisvesting Er is overeenstemming tussen gemeente en schoolbesturen bereikt over de afwikkeling van de jaarcijfers 2022. Hiermee is een streep onder het verleden gezet. Ondertekening van een vaststellingsovereenkomst is aanstaande. Daarmee wordt ook de deur opengezet naar de vorming van een nieuwe beheersvorm. Huisvesting Jeugdland Samen met Jeugdland kwamen we tot een plan. Dit plan ligt nu voor aan de gemeenteraad. Samenwerking met sportverenigingen vormgeven Het uitvoeringsplan sportvisie is vastgesteld. Uitvoeringsplan Sportvisie 2024 -implementatie De sportclubs voerden samen met de gemeente het merendeel van het uitvoeringsprogramma uit. Bijna alle clubs zijn rookvrij geworden. Er is een verhuursite voor de sportaccommodaties. Het sportevent op de Markt vond plaats in 2024. Verkoop vergadercentrum De hernieuwde biedingsprocedure is gestart. Partijen hadden tot 1 mei 2025 de mogelijkheid om in te schrijven. Verkoop Van Goghkerk De verkoop is in 2024 afgerond. Ondersteuning vrijwilligers In april 2025 herhalen we de campagne 'samen sterk in vrijwilligerswerk'. We organiseren een vrijwilligersgala in oktober 2025 in samenwerking met vrijwilligers. We organiseren een avond om met vrijwilligers in gesprek te gaan over de tekorten aan vrijwilligers binnen organisaties/verenigingen.
Beleidsnota Maatschappelijke Accommodaties 2024 We maakten de eerste stappen voor de implementatie van de beleidsnota maatschappelijke accommodaties. We pasten de subsidieregelingen aan. We stelden een demarcatielijst (lijst wie waarvoor verantwoordelijk is wat betreft het onderhoud) op en de maatschappelijke accommodaties zijn toegankelijk voor iedereen. Integraal Huisvestingsplan onderwijs opstellen We starten de voorbereiding voor het Integraal Huisvestingsplan. Een extern bureau begeleidt het proces. Haansberg onderwijs (integraal kindcentrum) Voor het tijdelijke en permanente kindcentrum hebben we de planning en kosten inmiddels in beeld. Wat heeft aandacht nodig? Beheer en onderhoud onderwijshuisvesting We verwachten de vorming van een nieuwe beheersvorm af te ronden aan het begin van het nieuwe schooljaar. Huisvesting Jeugdland We wachten de besluitvorming van de gemeenteraad af. Samenwerking met sportverenigingen vormgeven Uitvoeringsplan Sportvisie 2024 -implementatie Sportclubs draaien op vrijwilligers. Zij moeten goed aangehaakt blijven om de doelstellingen uit de Sportvisie te behalen. Gedurende 2024 zagen we een afname in betrokkenheid bij de Sportvisie. Dit willen we in 2025 veranderen door meer met werkgroepen te werken in plaats van plenaire kwartaaloverleggen. Verkoop vergadercentrum Verkoop Van Goghkerk Ondersteuning vrijwilligers Het vrijwilligerstekort blijft aandacht vragen.
Beleidsnota Maatschappelijke Accommodaties 2024 We hebben nog niet bepaald wat we in 2025 gaan oppakken voor de implementatie van de beleidsnota maatschappelijke accommodaties. De prioriteiten liggen op dit moment bij huisvesting Jeugdland en scoutingen. Integraal Huisvestingsplan onderwijs opstellen We moeten nog rekening houden met het uitvoeringsplan na vaststelling van het Integraal Huisvestingsplan. Dat uitvoeringsplan kan gevolgen hebben voor de kosten van onderwijshuisvesting. Haansberg onderwijs (integraal kindcentrum) Oorzaak en gevolg vanuit alle ambities en bouwstenen voor Haansberg beoordelen we bij het realiseren van de tijdelijke en permanente huisvesting.
40
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Onderwijshuisvesting
Omschrijving Komen tot een nieuwe rechtsvorm en systematiek van beheer van de onderwijsgebouwen.
planning:
Huisvesting Jeugdland
Passende huisvesting Jeugdland zoeken.
2025
Samenwerking met sportverenigingen vormgeven
Multifunctioneel gebruik mogelijk maken, zelfredzaamheid en zelfwerkzaamheid ontwikkelen, vrijwilligers stimuleren.
2025
Verkoop Van Gogh kerk en vergadercentrum
Verkoop maatschappelijk vastgoed.
2025
Ondersteuning vrijwilligers
Ondersteunen van vrijwilligers om met voldoende vrijwilligers het maatschappelijk veld te versterken in Etten-Leur.
2025
2026
Visie maatschappelijke accommodaties
Er is een netwerk van toegankelijke en multifunctionele voorzieningen, met actieve inzet van wijkbewoners, verenigingen en maatschappelijke partners.
2025
2026
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
2025
2026
41
2.4 Jong zijn in Etten-Leur Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad gaat ervoor dat Etten-Leur voor de jeugd voldoende (vrijetijd- sport- en cultuur)activiteiten, een bruisend jongerencentrum en goed onderwijs heeft. De gemeente denkt actief mee met ondernemende jongeren en werkt aan meer huisvesting voor jongeren. We zetten in op een betere verbinding van jong tot oud. Zo zetten we in op een aantrekkelijke gemeente voor de jeugd. Maatschappelijk effect • Etten-Leur is aantrekkelijk voor de jeugd. • Etten-Leur zorgt goed voor haar jeugd. Wat zijn de doelen? 1. Onderwijs zoveel als mogelijk dichtbij huis voor jongeren in Etten-Leur. 2. Ieder kind krijgt passende jeugdhulp en een veilig thuis. 3. Kwaliteit van zorg bevorderen door bundeling van jeugdhulp en onderwijs. 4. Goede, voldoende en betaalbare huisvesting voor jongeren. 5. De jeugd heeft/houdt eigen bruisende ontmoetingsplekken in Etten-Leur 6. Jeugd verbinden aan Etten-Leur in samenwerking met sport- en wijkverenigingen en ondernemers. 7. Inzicht krijgen in de behoeften en wensen van de jeugd, inclusief onderzoek naar behoefte jongerenraad. 8. Actief meedenken met ondernemende jongeren. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024.
Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Lokale onderwijsagenda en Nationaal Plan Onderwijs Alle projecten uit de lokale onderwijsagenda voeren we uit. De nieuwkomersklas breidden we uit vanwege de komst van het AZC. De thuiszittersvoorziening is medio april officieel geopend. Deze, was al in gebruik vanaf augustus 2024. De Trampolinegroep bij Het Kompas loopt goed. Het evenement 'Laat het licht aan' vond 3 april plaats. Veel groepen van het Munikkenheidecollege en KSE namen deel. Alle scholen nemen inmiddels deel aan het project TAEL. Jong zijn in Etten-Leur Het in gesprek zijn en raken met jongeren met tussenkomst van het jongerenwerk gaat steeds beter. Het Jongerenwerk is steeds zichtbaarder binnen de KSE en Munikkenheidecollege. Jong ondernemen Dit is een doorlopend proces. We werken in 2025 weer samen met StartToGrow. Hierdoor kunnen we startende ondernemers begeleiden en coachen bij de opzet van hun plannen. StartToGrow geeft extra begeleiding op verzoek. Denk daarbij onder andere aan het organiseren van Creative Factory. Uitvoeren regiovisie jeugdzorg en lokale paragraaf Zowel de lokale paragraaf als de regiovisie voerden we volledig uit. Hervormingsagenda jeugdzorg We kunnen vaststellen dat veel onderwerpen uit de landelijke Hervormingsagenda in onze regio al zijn uitgevoerd.
42
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Wat heeft aandacht nodig? Lokale onderwijsagenda en Nationaal Plan Onderwijs Uitzondering daarop is het project M@zzel, omdat er sprake is van personeelstekort bij de GGD. We gaan in gesprek met de GGD om te bekijken of en wanneer dit project kan doorgaan. Jong zijn in Etten-Leur De vertaling van ideeën en wensen naar concrete activiteiten. De rol van het jongerenwerk naar alle jongeren heeft meer aandacht nodig. Jong ondernemen Het concretiseren van wensen en behoeften naar acties, waarbij ondersteuning vanuit de gemeente nadrukkelijker aan de orde moet zijn. Uitvoeren regiovisie jeugdzorg en lokale paragraaf Voor 2026 moeten we een nieuwe regiovisie opstellen. We gaan ervan uit dat ook aan deze regiovisie een lokale paragraaf verbonden wordt. De voorbereidingen zijn gestart. Hervormingsagenda jeugdzorg De betaalbaarheid en de beheersing van de uitgaven hebben aandacht nodig. We komen hierop terug in het onderzoek dat we momenteel uitvoeren naar de beheersing van de kosten in het sociaal domein.
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Lokale onderwijsagenda 2023 - 2027
Omschrijving Met partners (schoolbesturen, voorschool, gemeente) afspraken maken over de ontwikkeling van onderwijs en zorg in de onderwijsagenda.
planning:
Nationaal Plan Onderwijs
Maatregelen treffen om de onderwijsvertraging bij kinderen als gevolg van Covid-19 in te lopen op cognitief, uitvoerend, sociaal en emotioneel vlak aanvullend op de maatregelen van school.
2025
Jong zijn in Etten-Leur
In gesprek gaan met jongeren om hun wensen en behoeften te kennen, behoefte aan een jongerenraad, meedenken met ondernemende jongeren en het behoud van een bruisende ontmoetingsplek.
2025
Jong Ondernemen
Dienstverlening verbeteren aan startende en jonge ondernemers.
2025
Uitvoeren regiovisie jeugdzorg en lokale paragraaf
Zorgen voor een dekkend landschap aan voorzieningen om voor elke jongere een passend aanbod van hulp te bieden.
2025
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
2025
2026
2026
43
2.5 Gezond oud worden en zelf- en samenzorg Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op maatregelen die ervoor zorgen dat inwoners langer gezond en zelfstandig kunnen blijven wonen. Dat vraagt inzet op het gebied van gezondheid, veiligheid, welzijn, eenzaamheid, activiteiten voor ouderen, maar ook op het gebied van (senioren-)huisvesting. Dit alles in samenwerking met onder andere partners in de wijken, jongeren, zorginstellingen en de woningcorporatie. Vanwege de verwachte toename van het aantal kwetsbare ouderen zet de gemeente in op een dementievriendelijke gemeente, houden we rekening met de mogelijkheden van (intensieve) zorg in de wijken en bouwen we aan een sterke gemeenschap. Maatschappelijk effect • Ouderen wonen langer zelfstandig en veilig in Etten-Leur. Wat zijn de doelen? 1. Versterken van zelfredzaamheid en gezondheid (preventie). 2. Sterke gemeenschappen, waarbij inwoners zelf en samen zorgen. 3. Voldoende ondersteuning op het juiste moment en in de juiste omgeving. 4. Etten-Leur is een dementievriendelijke gemeente. 5. Voldoende passende huisvesting (met zorg) voor senioren. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Dementievriendelijke gemeente De uitvoering van het jaarplan loopt op schema.
Alle activiteiten (VR-brillen project voor bewustwording, diverse activiteiten en ondersteuningsgroepen in het voorliggend veld) en de samenwerking tussen de verschillende partners loopt goed. We zijn een voorbeeld voor de regio, volgens het Dementienetwerk Breda en omstreken. Versterken samenwerken gemeente-zorgverzekeraars (Integraal Zorgakkoord) Het opgebouwde netwerk met zorg- en welzijnspartners is waardevol. We voeren het regioplan uit met de verschillende actielijnen daarin, zoals leefstijl, leefomgeving en kansengelijkheid, mentale gezondheid en kwetsbare ouderen. Regisseren Community Care De samenwerking tussen de leefcoaches en Wmo consulenten gaat goed. Na evaluatie verlengden we daarom het project met een jaar. Het aantal deelnemers breiden we voor 2025 uit van 20 naar 40. Samen Gezond Leven We voeren het project Samen Gezond Leven Etten-Leur en de daarin opgenomen doelen en acties uit. Er komen mooie initiatieven van partners en inwoners tot stand, die bijdragen aan de gezondheid van inwoners (variërend van projecten op gebied van bewegen en valpreventie tot gezond eten). We werken hiermee in de breedte aan preventie en gezondheid.
44
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Wat heeft aandacht nodig? Dementievriendelijke gemeente Versterken samenwerken gemeente-zorgverzekeraars (Integraal Zorgakkoord) We wachten op de landelijke ontwikkelingen wat betreft voortzetting van het Integraal Zorgakkoord en het aanvullende Zorg- en Welzijnsakkoord. Dit heeft ook gevolgen voor de verdere financieringen en mogelijkheden om de lopende activiteiten voort te zetten. Regisseren Community Care In 2024 leverden met name Avoord en gemeente deelnemers aan. In 2025 stimuleren we ook nadrukkelijk andere welzijns- en zorgpartners om deelnemers aan te leveren. Samen Gezond Leven De landelijke ontwikkelingen maken de financiering en voortzetting van de activiteiten onzeker. We werken samen met partners om ook zonder financiële bijdrage van de gemeente waar mogelijk gezondheidsinitiatieven voort te zetten.
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Omschrijving Inwoners met (beginnende) dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee laten doen in de samenleving.
planning:
Dementievriendelijke gemeente
2025
2026
Versterken van de samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars (sociaal en medisch domein)
Samenwerken aan preventie en positieve gezondheid met gezamenlijke financiering.
2025
2026
Regisseren Community Care
Sterke gemeenschappen waarin (kwetsbare) ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen.
2025
2026
Project samen gezond leven (verbinding lokaal sportakkoord, lokaal preventieakkoord en lifestyle)
Preventiemaatregelen treffen op het gebied van gezondheid, sport en bewegen en lifestyle.
2025
2026
Naam project
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
45
Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
2029
Actualisatie begroting 2025 - 2029 1. Opstellen verbeterplan De Nobelaer
-50
0
0
0
0
2. Uitkomst verbeterplan De Nobelaer
-460
-250
-250
-250
-250
3. Jeugdzorg: niet vrij toegankelijke zorg
-243
0
0
0
0
4. Jongerenwerk
-132
-147
-147
-147
-147
5. Community builder
-112
-128
0
0
0
6. Leefbaarheidsbudget
-57
0
0
0
0
0
16
-5
-28
4
-122
-95
-95
-95
-95
-1.176
-604
-497
-520
-488
7. Actualisatie indexeringen 2026-2029 8. Overig Totaal wijzigingen
Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp
Toelichting
1. Opstellen verbeterplan De Nobelaer
We zetten externe deskundigen in voor het opstellen van het verbeterplan van De Nobelaer.
2. Uitkomst verbeterplan De Nobelaer
Op 16 april 2025 presenteerden we het verbeterplan voor de Nobelaer. We spraken af om de financiële consequenties van het verbeterplan op te nemen in de kadernota. Op basis van de jaarcijfers 2024 verhogen we het budget voor 2025 voor de niet vrij toegankelijke jeugdzorg. De afgelopen jaren betaalden we een van de drie jongerenwerkers uit incidentele middelen. De blijvende aandacht voor onze jongeren vraagt om het structureel maken van de inzet van de huidige derde jongerenwerker. Dit betekent dat we naast de twee structurele jongerenwerkers ook de derde jongerenwerker structureel maken. Voor het realiseren van zorgzame buurten zetten we community building in. De kosten komen ten laste van de taakmutatie versterking wijkteams (zie ook programma 1).
3. Jeugdzorg: niet vrij toegankelijke zorg 4. Jongerenwerk
5. Community builder 6. Leefbaarheidsbudget
We vullen het leefbaarheidsbudget aan tot de afgesproken € 100.000.
7. Actualisatie indexeringen 2026-2029
We actualiseren de indexeringen voor loon- en prijsontwikkelingen.
8. Overig
Administratieve wijzigingen tussen de programma's.
46
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
3. Ruimte voor wonen en leven in Etten-Leur We werken aan een groen, levendig en veilig Etten-Leur. Op wijk- en buurtniveau zorgen we voor een goed voorzieningenniveau en kijken we waar nieuwe(re) vormen van voorzieningen de ruimte kunnen krijgen. We werken aan een optimale inrichting van de openbare ruimte en zorgen ervoor dat het onderhoud van openbaar groen, wegen en straten in orde is, nu en in de toekomst. Met adequate preventie en projecten dragen we bij aan de versterking van de leefbaarheid en de veiligheid van wijken en buurten.
Ontwikkelingen Huurverhoging sportclubs In 2020 besloot de gemeenteraad de huren voor de binnen- en buitensportverenigingen te verhogen tot een bedrag van € 247.500. Deze extra huurverhoging is tot op heden uitgesteld. Tijdens de behandeling van de kadernota 2025 is in juni 2024 toegezegd dat de gemeente samen met de sportverenigingen een realistisch plan opstellen over de toekomstige huren. Hierbij onderzoeken we ook de mogelijkheden om extra inkomsten te genereren of kosten te verlagen. We ronden dit plan begin mei af. Het gezamenlijk doel is om € 50.000 in 2026 en € 50.000 in 2027 aan extra inkomsten op sport te behalen. Meerjaren Onderhoudsplan Gebouwen (MJOP) en sportfaciliteiten Binnenkort staan er enkele belangrijke veranderingen op stapel met betrekking tot het MJOP en de investeringen in onze sportfaciliteiten. We verwachten dat we het MJOP moeten verhogen. Deze aanpassing is nodig door de gestegen tarieven voor de aanschaf van sportvelden en het onderhoud ervan. De oorzaak is de inflatie van de afgelopen jaren. Een bureau doet onderzoek naar marktconforme prijzen. Hierdoor krijgen we een beter inzicht in de huidige kosten en kunnen we de toekomstige budgettering nauwkeuriger plannen. Voetbalverenigingen hebben al enige tijd de wens om de capaciteit uit te breiden. Uit eerder bleek dat het niet noodzakelijk is om de wedstrijdcapaciteit uit te breiden.
We zien wel dat de trainingscapaciteit beperkt is. We onderzoeken hoe we de trainingscapaciteit efficiënt kunnen uitbreiden. Deze aanpassingen zijn belangrijk om de kwaliteit van onze sportvelden te waarborgen en te blijven voldoen aan de behoeften van onze sporters. Een andere belangrijke ontwikkeling is de wens van Concordia Florebit voor een paardenbak. De huidige grasbodem voldoet niet meer. Om de paardensportvereniging in Etten-Leur te behouden, is een paardenbak met zandbodem noodzakelijk. Hoewel deze voorziening momenteel niet in het MJOP is opgenomen, is deze wel belangrijk om de continuïteit van de vereniging te waarborgen. Uitwerking Meerjaren Uitvoeringsprogramma mobiliteit In juni stelt de gemeenteraad het mobiliteitsplan vast. In dit plan leggen we vast hoe we de
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
47
ambities uit de mobiliteitsvisie bereiken. Hierin staan concrete doelen en acties, maar nog geen maatregelen. Die werken we verder uit in het Meerjaren Uitvoerings Programma. Hierin komen de wegen en kruispunten die we gaan aanpakken, maar ook bijvoorbeeld gedragscampagnes die we uitvoeren. Bij de begroting 2026 maken we een inschatting van de kosten. Voorziening verhardingen We werken aan een nieuw plan voor de voorziening verhardingen. In dit plan vertalen we de ambities die in het raadsprogramma zijn opgenomen. De uitkomsten hiervan presenteren we na de zomervakantie in een raadsvoorstel aan de gemeenteraad. De financiële consequenties verwerken we in de begroting 2026.
48
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
3.1 Woningbouw Wat wil de gemeenteraad bereiken? Woningen toevoegen aan onze woningvoorraad zodat er een woning is voor elke EttenLeurenaar, passend bij diens inkomen met een diversiteit aan woningen voor jongeren, gezinnen en senioren. We gaan voor gemengde duurzame, veilige wijken waarin sprake is van sociale samenhang. Maatschappelijk effect • Er zijn voldoende passende woningen voor iedere aandachtsgroep. • Wijken en woningen zijn duurzaam, de omgeving is veilig en er is sociale samenhang. Wat zijn de doelen? 1. Het bouwen van gemiddeld 300 woningen per jaar. 2. De woon- en leefomgeving nodigen uit om naar buiten te gaan, elkaar te ontmoeten en te bewegen. 3. Er is voldoende groen, ruimte voor waterberging, infiltratie en er zijn voldoende speelvoorzieningen in woonwijken. 4. Het stimuleren van de verduurzaming van 3.000 woningen. 5. Het realiseren van nieuwe woonvormen om senioren beschut maar zelfstandig te laten wonen. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Diverse woonprojecten Op enkele locaties wordt opgeleverd en gebouwd. De meeste procedures zijn afgerond. Overeenkomsten zijn gesloten en vergunningen verleend. Haansberg Masterplan De 90% versie van het masterplan is vastgesteld. In 2025 stellen we de 100% versie na de zomer vast.
Haansberg stedelijk uitloopgebied Het project is nog in de startfase en loopt tegelijk met de ontwikkeling van de parkzone. Er zijn al tijdelijke woningen gerealiseerd in het stedelijk uitloopgebied. Lage Vaartkant: woningbouw en verplaatsing Intratuin Het participatietraject is goed afgerond. Nu wordt gewerkt aan de kaders zoals aantallen woningen, verdeling, water, groen en spelen. Uitwerking en uitvoering omgevingsvisie Er is een interne overlegstructuur, de adviestafel, met ambtenaren op basis van de thema's uit het raadsprogramma. Die adviestafel maakt het mogelijk dat we bij de start van beleid en/of uitvoering de koppeling met de Omgevingsvisie leggen. Woningbouw transformatie kantoorpand Dit project is afgerond in 2024.
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
49
Wat heeft aandacht nodig? Diverse woonprojecten De situatie op de woningmarkt leidt tot veel gesprekken met bouwende partijen en het op onderdelen bijstellen van kaders. Haansberg Masterplan Haansberg stedelijk uitloopgebied Lage Vaartkant: woningbouw en verplaatsing Intratuin Er is nog geen definitieve overeenstemming over de kaders. Geen overeenstemming hierover betekent dat we het voorstel nog niet naar de raad brengen. Uitwerking en uitvoering omgevingsvisie Het werken vanuit de integrale doelen uit de Omgevingsvisie is nog geen vanzelfsprekendheid voor alle medewerkers in de organisatie. De adviestafel is ook faciliterend en niet sturend. Het heeft onze aandacht om de organisatie hierover te blijven informeren. Wij voeren verkenningen uit naar mogelijkheden voor een meer sturende doorwerking van de programmadoelen uit de Omgevingsvisie naar de uitvoering. Woningbouw transformatie kantoorpand -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Diverse woonprojecten (met uitzondering van nieuwe wijken)
Omschrijving We ronden onder andere de volgende projecten af: Anna van Berchemlaan, Kloostervelden, Markt 9, Hoge Neerstraat 2, Schoenmakershoek-Oost, Spoorlaan 19, Stationsplein 45, Stationsplein 3, Flexwoningen en Wipakker. Verder zetten we actief in op andere minder omvangrijke projecten binnenstedelijk waar wenselijk en mogelijk.
planning: 2025
2026
Haansberg (Oost) Ontwikkeling
Wij starten met de gebiedsontwikkeling van Haansberg, met als doel start woningbouw in 2025.
2025
2026
Lage Vaartkant; Intratuin en lintbebouwing
We onderzoeken wat de mogelijkheden voor woningbouw voor deze locatie zijn.
2025
2026
Uitwerking en uitvoering omgevingsvisie inclusief inzet op data sturing
We brengen in beeld wat de opgaven zijn uit de Omgevingsvisie en plannen die voor de komende jaren. In deze periode maken wij een start met de doelen en opdrachten van de omgevingsvisie.
2025
2026
50
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
3.2 Verkeersafwikkeling Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad gaat voor een goede, duurzame en veilige verkeersafwikkeling door de verkeersstructuur daarop aan te passen. Maatschappelijk effect • Er is goede verkeersafwikkeling en verkeersdoorstroming in en om Etten-Leur. Wat zijn de doelen? 1. Duurzame mobiliteit en specifiek fietsen stimuleren. 2. Keuzemogelijkheden in mobiliteit bieden voor duurzame verkeersafwikkeling. 3. Het parkeerbeleid wordt geoptimaliseerd. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Evaluatie parkeerbeleid De parkeergarage is 24 uur per dag, zeven dagen per week open. Ook vernieuwden we de parkeerapparatuur in garage is. Het Banakkerterrein aan de Parklaan is toegevoegd aan straatparkeren. Hiermee komen we tegemoet aan de vraag voor capaciteit van werknemersparkeervergunningen. De scanauto voor parkeerhandhaving rijdt. We startten met de vernieuwing van de parkeergarage door alle parkeerapparatuur te vervangen. Bezoekers kunnen nu afrekenen door hun kenteken in te toetsen. We werken in de komende tijd onder andere nog aan de vloer van de parkeergarage. Parkeerbeleid aanpassen Het parkeerbeleid in Etten-Leur staat goed. Enkele jaren geleden digitaliseerden we de parkeerproducten.
Gemeentelijk verkeers - en vervoersplan De raad stelde de mobiliteitsvisie in 2024 vast. We stellen nu het mobiliteitsplan en uitvoeringsplan op. Plan van aanpak en uitvoering verkeersontsluitingen (inclusief tijdelijke aanpassingen Etten-Leur Noord) De uitvoering van dit project ligt op schema. Onderzoek Spoortunnel en Oostelijke randweg Ingenieursbureau Arcadis startte in november 2024 met het uitwerken van de tunnel. Aanbesteding oostelijke randweg loopt op planning. In juli 2025 contracteren we een ingenieursbureau om de oostelijke randweg uit te werken. Wat heeft aandacht nodig? Evaluatie parkeerbeleid Er dient nog gekeken te worden naar de parkeervergunningen en de bijbehorende kosten en prijzen. Dit mede met als achtergrond dat we in de Mobiliteitsvisie het principe van STOMP (Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, Mobility as a service - deelmobiliteit, Privévervoer) omarmen. Een keuze kan zijn om het autobezit (en het aantal vergunningen) minder aantrekkelijk te maken. Parkeerbeleid aanpassen We zetten als gemeente in op het STOMP-principe. Dat betekent Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, Mobility as a service (deelmobiliteit), Privévervoer. Dit vraagt om aanpassingen van de parkeernormen. Dit passen we dit jaar aan. Gemeentelijk verkeers - en vervoersplan De samenwerking met het adviesbureau loopt stroef. Ook door wisselingen in het team bij het adviesbureau.
De kwaliteit is niet wat we voor ogen hadden. Het opstellen van het mobiliteitsplan duurt daarom langer omdat we zelf eraan schrijven. Plan van aanpak en uitvoering verkeersontsluitingen (inclusief tijdelijke aanpassingen Etten-Leur Noord) Dit project is gekoppeld aan het al dan niet doorgaan van de aanleg van de tunnel en randweg. Onderzoek Spoortunnel en Oostelijke randweg Er is druk om de planning te halen omdat we de raad voor de voorkiezingen nog besluiten willen voorleggen. De benodigde stukken daarvoor dienen in december 2025 gereed te zijn.
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
51
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Evaluatie Parkeerbeleid en parkeerbeleid aanpassen
Omschrijving We evalueren en optimaliseren ons parkeerbeleid en passen aan de hand van de opgedane leerpunten uit de evaluatie ons beleid daarop aan.
planning:
Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan
We maken een verkeers- en vervoerplan waarin aandacht is voor duurzame mobiliteit en een verkeersveilige infrastructuur. Met name de afwikkeling van het verkeer in Haansberg is een belangrijk aandachtspunt.
2025
Plan van aanpak en uitvoering verkeersontsluitingen (inclusief tijdelijke aanpassingen Etten-Leur Noord)
Na vaststelling van het verkeers-en vervoersplan, komen we met een plan van aanpak om de geadviseerde wijzigingen in de infrastructuur verder op te pakken.
2025
2026
Onderzoek spoortunnel
We onderzoeken de mogelijkheden voor een spoortunnel en starten met een uitvoeringsaanpak waarin we een lobby traject starten om extra inkomsten te realiseren bij ketenpartners.
2025
2026
52
2025
2026
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
3.3 Verkeersveiligheid Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het verbeteren van de verkeersveiligheid door zich te focussen op gedrag, infrastructuur en handhaving. De gemeenteraad gaat voor 0 verkeersdoden. Maatschappelijk effect • Er is veilig gedrag in het verkeer • De infrastructuur is veilig Wat zijn de doelen? 1. Verkeersveilig gedrag stimuleren en daar bij de inrichting van infrastructuur rekening mee houden. 2. Verkeersdoden en ongevallen voorkomen. 3. Het aantal gevaarlijke verkeerspunten terugdringen. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Verlichting fietspaden Het fietspad aan de Liesbosweg is volledig verlicht. Daardoor is de veiligheid voor fietsers vergroot. Aanpak verkeersknelpunten Dit project is afgerond. We nemen dit mee in het mobiliteitsplan en uitvoeringsprogramma. Wat heeft aandacht nodig? Verlichting fietspaden Voor het Bolwerk onderzoeken we of het mogelijk is om de openbare verlichting te kunnen realiseren. Daarbij zijn we (deels) afhankelijk van externe partners. Aanpak verkeersknelpunten -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Verlichting fietspaden
Aanpak knelpunten verkeersveiligheid
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Omschrijving We leggen (extra) verlichting aan op de Liesbosweg en het Bolwerk. Hierdoor creëren we een veilig verlichte toegang en ontsluiting voor de fietsers die in de ochtend en avond van deze routes gebruik maken.
planning:
We komen met een aanpak voor de knelpunten uit de inventarisatie gevaarlijke verkeerssituaties en lossen deze voor zover dat mogelijk is op.
2025
2025
53
3.4 Beheer en onderhoud van het openbaar gebied Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op een veilige en schone leefomgeving als gegarandeerd basisniveau in alle wijken en op de bedrijventerreinen. Maatschappelijk effect • De leefomgeving is schoon, veilig en voldoet aan de afgesproken normen voor aanleg en beheer. • Het afvalbeleid is duidelijk voor inwoners en ondernemers. Wat zijn de doelen? 1. De aanlegkwaliteit van de leefomgeving voldoet aan CROW niveau A+/A (CROW: kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur). 2. Het beheer en onderhoud van de leefomgeving voldoet aan CROW niveau B of C. 3. Het behalen van de doelen uit het afvalbeleid. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Intensiveren toezicht en handhaving afval We zetten wekelijks mensen in, behandelen meldingen en beboeten waar mogelijk. Beheer openbare ruimte We werken momenteel beheerplannen uit voor straatmeubilair, verhardingen en een normenkader toegankelijkheid. Onderhoudsniveaus CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur) We verzamelen alle gegevens en berekenen de kosten van het oude niveau voor het huidige openbaar gebied tegen de huidige prijzen. We brengen de kosten in beeld van de ontwikkelingen in beheer die ook onder de beheerkosten (gaan) vallen.
Wat heeft aandacht nodig? Intensiveren toezicht en handhaving afval Verbaliseren wordt steeds lastiger omdat een kleine groep inwoners creatiever wordt in het omzeilen van de regels. We onderzoeken daarom een bestuursrechtelijke vorm om mensen te beboeten. We moeten daarom de samenwerking tussen buitendienst en handhaving verder verbeteren en intensiveren. Alleen dan is het mogelijk om dit doel zo goed als mogelijk na te streven. Beheer openbare ruimte Onderhoudsniveaus CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur) -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:
54
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Naam project Intensiveren toezicht en handhaving zwerfafval en afvaldumpingen
Omschrijving We intensiveren het toezicht en de handhaving op zwerfafval en afval dumpingen.
planning:
Beheer openbare ruimte op niveau (groen en uitvoering)
Onderhoudsniveaus vaststellen en organisatie hierop aanpassen om aan afspraken te voldoen. Areaaluitbreiding, uitbesteden of zelf gaan doen in relatie tot beheer en onderhoud hierin meenemen.
2025
Onderhoudsniveaus handhaven op huidig niveau (grijsvoorbereiding)
Terug naar A, B en C niveau van het CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur)
2025
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
2025
55
3.5 Huisvesting bijzondere doelgroepen Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op voldoende huisvesting van statushouders en andere bijzondere doelgroepen. Maatschappelijk effect • Een thuis voor alle aandachtsgroepen. Wat zijn de doelen? 1. Samen met woningcorporaties zorgen voor voldoende (tijdelijke) en betaalbare huisvesting voor: - statushouders; - spoedzoekers; - arbeidsmigranten; - sociaal en medisch urgenten; - uitstroom uit intramurale instelling; - Oekraïense vluchtelingen. 2. Voldoende en kwalitatief goede huisvesting van arbeidsmigranten binnen de kaders van het raadsbesluit op 7 februari 2022. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Huisvesting spoedzoekers en doorstromers We realiseren onder andere via tijdelijke woningen passende en betaalbare huisvesting voor spoedzoekers en urgente doorstromers en uitstromers. Huisvesting statushouders en asielzoekers We voldoen tot op heden aan de taakstelling en regionaal gemaakte afspraken. Huisvesting arbeidsmigranten Er is een project grootschalige huisvesting gerealiseerd. We zijn in gesprek over volgende plannen. Wat heeft aandacht nodig? Huisvesting spoedzoekers en doorstromers Het beschikbaar hebben van voldoende passende woonruimten.
Huisvesting statushouders en asielzoekers Duidelijkheid over rijksbeleid krijgen en hierin samen optrekken met de regio. Huisvesting arbeidsmigranten -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:
56
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Naam project Projecten huisvesting van arbeidsmigranten/ asielzoekers/ spoedzoekers/doorstromers
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Omschrijving We werken mee aan oplossingen voor huisvesting van de genoemde doelgroepen en waar de markt niet met oplossingen komt, zorgen we zelf in samenwerking met Alwel voor passende woonoplossingen.
planning: 2025
2026
57
Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
2029
Actualisatie begroting 2025 - 2029 1. Renovatie atletiekbaan
-65
0
0
0
0
2. Sfeerbeheergroep
-25
-25
-25
-25
-25
3. Huurverhoging sportclubs
0
0
0
-50
-100
4. Dekking omgevingsjurist
0
52
54
56
59
5. Overig
-9
-9
-8
-7
-7
Totaal wijzigingen
-99
18
21
-26
-73
Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp
Toelichting
1. Renovatie atletiekbaan
We renoveren de atletiekbaan. Verschillende onderdelen die aan vervanging toe zijn kunnen we niet ten laste brengen van de voorziening onderhoud sportaccommodaties. In 2023 en 2024 deden we een project met de Sfeerbeheergroep. Het project is succesvol. We hebben beter contact met de jongeren en zijn eerder op de hoogte van mogelijke problemen. We breiden de inzet nu uit naar 18 uur per week. Het deel van de huurverhoging voor de sportclubs dat we niet doorvoeren boeken we af.
2. Sfeerbeheergroep
3. Huurverhoging sportclubs 4. Dekking omgevingsjurist
5. Overig
58
De kosten van de omgevingsjurist betalen we voor de helft uit de specifieke uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energiebeleid (CDOKE programma 1) en voor de andere helft uit de implementatie van de omgevingswet. Administratieve wijzigingen tussen de programma's.
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
4. Economie en werk in Etten-Leur Samen met ondernemers, inwoners en andere partners werken we aan een gezonde economie met volop kansen voor iedereen. We stimuleren het toegroeien naar een volledig circulaire economie in 2050 en geven daarin als gemeente zelf het goede voorbeeld. Werken biedt de mogelijkheid om in ons levensonderhoud te voorzien en is een belangrijke basis om mee te doen in onze samenleving. Een goed ondernemersklimaat met aantrekkelijke werkgelegenheid, ook voor mensen met een beperking en een afstand tot de arbeidsmarkt, is daarom van groot belang. We werken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt, de verbinding van onderwijs met ondernemers, het aantrekken van arbeidsintensieve bedrijven die van toegevoegde waarde zijn, een goed vestigingsklimaat en aantrekkelijke vitale bedrijventerreinen. Voor het goed benutten van arbeidspotentieel blijven we inzetten op een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt.
Ontwikkelingen Participatiewet in balans We verwachten dat de Wet Participatiewet in Balans in 2026 in werking treedt. Deze wet wijzigt de Participatiewet op onderdelen en heeft als doel de regels en ondersteuning beter te laten aansluiten op de mogelijkheden en omstandigheden van de mensen voor wie ze bedoeld zijn. Op het moment van dit schrijven is het wetsvoorstel in behandeling door de Tweede Kamer. De Participatiewet in Balans bestaat uit maatregelen die de balans tussen rechten en plichten moet herstellen, de regels en procedures rondom bijstandsuitkeringen vereenvoudigen en gemeenten meer ruimte geven voor maatwerk. Vertrouwen en de menselijke maat worden bij de uitvoering kernwaarden. De financiële gevolgen van de wijziging van de Participatiewet zijn nog niet inzichtelijk. Wanneer hier zicht op is, verwerken we deze in de begroting 2026.
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
59
4.1 Zo veel mogelijk mensen aan het werk Wat wil de gemeenteraad bereiken? Iedereen kan meedoen en zo veel mogelijk mensen gaan aan het werk. Ook vrijwilligerswerk is werk; het doel is dan om daar waar mogelijk in te stromen op de arbeidsmarkt. Als dat laatste niet lukt, dan is het belangrijk dat mensen een zinvolle dagbesteding hebben. Maatschappelijk effect • Zo veel mogelijk Etten-Leurenaren hebben betaald werk. • Ook Etten-Leurenaren, die niet kunnen werken, doen mee door vrijwilligerswerk te doen of een zinvolle dagbesteding te hebben. Wat zijn de doelen? 1. Het terugdringen van het aantal Etten-Leurenaren, dat niet werkt. 2. Inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt begeleiden naar werk of dagbesteding. 3. Het voorkomen van armoedeval . 1
Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Onderzoek naar armoedeval Onderzoek is afgerond. Om het optreden van armoedeval terug te dringen, stemde de gemeenteraad in november 2024 in om de inkomensgrens voor de individuele inkomenstoeslag per 1 januari 2025 te verhogen van 100% naar 105%. Werken aan Onderwijs en de Human Capital Agenda De Human Capital Agenda en de regionale arbeidsmarktagenda zijn inmiddels vastgesteld. De uitvoeringsorganisatie en de onderwijsinstellingen zijn in overleg met werkgeversorganisaties en zijn aan de slag om de plannen uit te voeren. Participatiewet in balans We zijn nog in afwachting van besluitvorming door de Tweede en Eerste Kamer over de Wet Participatiewet in Balans. Extra maatregelen bestandsbeheersing Werkplein Om de stijging van het aantal bijstandsgerechtigden terug te dringen startte het Werkplein vanaf eind 2023 een aantal projecten gericht op arbeidsontwikkeling en het bevorderen van uitstroom naar werk. Inwoners zijn intensief begeleid en er is specifiek aandacht gegeven aan de doelgroep statushouders en oud-inburgeraars.In totaal zijn in de periode eind 2023 tot eind 2024 175 inwoners van Etten-Leur in deze projecten gestart. Eind 2024 is het traject voor 132 personen afgerond. Ruim een kwart is daarbij aan betaald werk geholpen.
De overige deelnemers zijn gestart in een vervolgtraject gericht op scholing of het opdoen van werkervaring (39%), doorgeleid naar een zorgtraject (28%) of zijn aan de slag gegaan in vrijwilligerswerk (8%). De projecten lopen door in 2025.
1
Armoedeval is de situatie waarin iemand vanuit de bijstand gaat werken en er daardoor financieel op achteruit gaat.
60
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Wat heeft aandacht nodig? Onderzoek naar armoedeval Werken aan Onderwijs en de Human Capital Agenda Participatiewet in balans Wanneer duidelijkheid is over de besluitvorming, gaan we met regiogemeenten en uitvoeringsorganisaties aan de slag om de wetswijzigingen te implementeren. Extra maatregelen bestandsbeheersing Werkplein -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Uitwerken visie Werken aan Onderwijs en Human Capital agenda.
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Omschrijving Goede samenwerking stimuleren tussen gemeente, (voortgezet) onderwijs en bedrijfsleven om schoolverlaters zoveel mogelijk rechtstreeks door te laten stromen naar de arbeidsmarkt.
planning: 2025
61
4.2 Het versterken van de economie Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op een sterke lokale economie die voorbereid is op de kansen en uitdagingen van de toekomst. Maatschappelijk effect • Een sterke lokale economie die voorbereid is op de toekomst. Wat zijn de doelen? 1. Goed ondernemersklimaat. 2. Ruimte voor gevestigde bedrijven om uit te breiden. 3. Binnen de mogelijkheden bij inkoop voorrang geven aan Etten-Leurse bedrijven. 4. Tegengaan van leegstand en revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Accountmanagement Invoering accountmanagement is afgerond in 2023. Versterken Lokaal Ondernemerschap In het uitvoeringsprogramma centrumvisie geven we aandacht aan de lokale ondernemers in het centrum. Zij zorgen voor een goede balans in het aanbod. Deze couleur locale betrekken we bij het uitvoeringsprogramma. Digitaal platform voor ondernemers Dit doel is afgerond in 2024. Revitaliseren bedrijventerreinen We bereiden een rapport Toekomstbestendig Vosdonk voor. Dit bevat straks ook inzichten voor strategische keuzes bedrijventerreinen. Uitgifte Fri-Jado terrein De uitgifte start in 2025.
Wat heeft aandacht nodig? Accountmanagement Versterken Lokaal Ondernemerschap Vanuit de gemeente kunnen we het lokale ondernemerschap zeker stimuleren. Belangrijk hierbij is dat de ondernemers onderling zich versterken tot een collectief. Zo is een betere samenwerking mogelijk. We nemen dit ook op in de uitvoeringsagenda van de centrumvisie. Digitaal platform voor ondernemers Revitaliseren bedrijventerreinen Uitgifte Fri-Jado terrein De balans tussen juridische mogelijkheden gronduitgifte en duurzaamheidsambitie.
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:
62
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Naam project Accountmanagement
Omschrijving We zetten adequaat accountmanagement in om verbindingen te realiseren, te weten wat er speelt, bedrijven en starters te laten groeien en beter in te spelen op economische kansen voor Etten-Leur.
planning: 2025
2026
Versterken lokaal ondernemerschap
We initiëren projecten en gaan actief inzetten om het lokaal ondernemerschap te versterken, zoals bij het winkelcentrum. Daarnaast zullen we de organisatiegraad bij lokale ondernemers stimuleren.
2025
2026
Duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen (zie ook 5.4) en revitalisering bedrijventerreinen door actief grondbeleid (revitaliseringsfonds)
We zetten actief in op de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijventerreinen. Daar waar nodig zetten we actief grondbeleid, betere benutting van gronden en panden (label C) in om de revitalisering te bespoedigen. We maken daarbij (bij voorkeur) gebruik van een revitaliseringsfonds (nog op te richten). We onderzoeken de investeringsbereidheid bij ondernemers om sneller stappen te zetten om duurzaam en toekomstbestendig te ondernemen.
2025
2026
Acquisitie verkoop bedrijventerrein (Fri-Jado)
We zetten actief in op de verkoop van de beschikbare bedrijfsgronden.
2025
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
63
4.3 Toerisme en recreatie Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad gaat voor een groei naar een duurzame vrijetijdseconomie. Meer evenementen in het bijzonder voor de jongeren onder de 18 en het beter benutten van onze parken. Maatschappelijk effect • Een duurzame vrijetijdseconomie • Etten-Leur is aantrekkelijk voor vrijetijdsbesteding door inwoners en bezoekers. • Culturele voorzieningen zijn voor iedereen toegankelijk in aanbod en gebruik. Wat zijn de doelen? 1. Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat voor toerisme, recreatie en vrije tijd. 2. Er zijn voldoende culturele voorzieningen en activiteiten. 3. Het wegnemen van onnodige regels voor ondernemers in toerisme en recreatie. 4. Het aantrekkelijker maken van de Markt door onder andere een autovrije of autoluwe markt. 5. Het stimuleren en/of faciliteren van evenementen voor jongeren onder de 18 jaar. 6. Levendige parken waar inwoners en bezoekers graag gebruik van maken. 7. We vermarkten Etten-Leur beter. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Van Gogh Nationaal Park De status van nationaal park is in oktober 2024 toegekend. Er zijn projecten in Etten-Leur ondersteund, waaronder het zonnebloemenproject bij Menmoerhoeve.
Uitvoeringsprogramma vrijetijdseconomie We maakten een koppeling met het uitvoeringsplan Centrumvisie. Daarnaast voeren we marketing en promotie via de Etten-Leur City App uit. Ook zetten we Van Gogh als icoon in. Oderkerkpark Doorontwikkeling cultuurhuis Nobelaer Wat heeft aandacht nodig? Van Gogh Nationaal Park Blijvende aansluiting bij het kerngebied van het nationaal park. Dat doen we samen met Breda en Zundert. Uitvoeringsprogramma vrijetijdseconomie De uitvoering voor wegwijzers naar toeristische plekken en wegwijzers voor het ruiter- en menroutenetwerk is voorzien voor 2025. Oderkerkpark Doorontwikkeling cultuurhuis Nobelaer -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:
64
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Naam project Versterking vrijetijdseconomie (project Oderkerkpark, Van Gogh Nationaal Park, doorontwikkeling cultuurhuis Nobelaer)
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
planning: Omschrijving Realiseren van een duurzaam en aantrekkelijk 2025 2026 vestigingsklimaat voor toerisme, recreatie en vrije tijd. Hiervoor stellen we in 2022 een uitvoeringsprogramma toerisme op wat in 2023-2024 en 2025 wordt uitgevoerd.
65
4.4 Een levendig centrum Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het versterken van de regiofunctie van Etten-Leur door voorwaarden te scheppen voor levendige en aantrekkelijke winkelcentra. Maatschappelijk effect • Winkelgebieden zijn levendig, aantrekkelijk en leefbaar. • Versterken van de regiofunctie van Etten-Leur. Wat zijn de doelen? 1. Bijdragen aan en investeren in het aantrekkelijk maken en/of houden van winkelgebieden voor winkeliers, bezoekers en bewoners. 2. Stimuleren en ondersteunen van activiteiten in winkelgebieden. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Herontwikkeling winkelcentrum De gesprekken met de ontwikkelaar verlopen goed. We verwachten dat we op hoofdlijnen overstemming gaan bereiken over de aspecten duurzaamheid, stedenbouw, woningbouwprogramma en mobiliteit. Uitwerking Centrumvisie: levendig en toekomstbestendig centrum Autoluwe markt We gaven een bureau opdracht om een variantenstudie met participatieonderzoek uit te voeren. Wat heeft aandacht nodig? Herontwikkeling winkelcentrum De ontwikkelaar geeft steeds aan dat het financieel een lastig haalbaar plan is. De juiste toepassing van de doelgroepenverordening voor het woningbouwprogramma vraagt nog om nadere uitwerking,. De ontwikkelaar gaat ons inzicht geven in de cijfers.
Uitwerking Centrumvisie: levendig en toekomstbestendig centrum Autoluwe markt -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:
66
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Naam project Herontwikkeling Winkelcentrum
Omschrijving We werken actief mee aan de herontwikkeling van het winkelcentrum. We kijken ook wat het centrum nodig heeft om levendig en toekomstbestendig te blijven. Denk hierbij aan vergroening, vierkante meters voor detailhandel, woningbouw, maatschappelijke activiteiten, autoluwe Markt en versterking lokaal ondernemerschap.
planning:
Uitwerken visie levendig en toekomstbestendig centrum
We werken het advies om te komen tot een levendig en toekomstbestendig winkelcentrum uit. De acties die hieruit voortkomen voeren we daarna uit.
2025
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
2025
67
4.5 Agrarische sector Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het behouden van een vitaal, leefbaar en aantrekkelijk buitengebied met ruimte voor economische activiteiten. Maatschappelijk effect • Vitaal, leefbaar en aantrekkelijk buitengebied. • Verduurzamen van het buitengebied. Wat zijn de doelen? 1. In het buitengebied is ruimte voor economische activiteiten en herbestemming van vrijkomende agrarische bebouwing. 2. Toeristisch-recreatief gebruik van het buitengebied stimuleren. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Uitvoeringsprogramma kwaliteitsverbetering landschap Dit doel is in 2024 afgerond. Wat heeft aandacht nodig? Uitvoeringsprogramma kwaliteitsverbetering landschap -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Uitvoeringsprogramma kwaliteitsverbetering landschap
68
Omschrijving Voor de uitvoering van de Omgevingsvisie stellen we een uitvoeringsprogramma kwaliteitsverbetering landschap op.
planning: 2025
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
2029
Actualisatie begroting 2025 - 2029 1. Uitvoering centrumvisie en vrijetijdseconomie
0
-100
-100
-100
0
2. Overig
-23
-23
-23
-23
-23
Totaal wijzigingen
-23
-123
-123
-123
-23
Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp
Toelichting
1. Uitvoering centrumvisie en vrijetijdseconomie
De raad stelde in 2024 de Centrumvisie vast. Voor 2025 is € 200.000 beschikbaar. Voor een toekomstbestendig centrum is een werkbudget nodig. Dit budget is voor drie jaar voor mogelijk doorlopende acties. Administratieve wijzigingen tussen de programma's.
2. Overig
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
69
5. Duurzaam denken en doen in Etten-Leur Duurzaam denken en doen gaat om het vinden van evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen: we kijken naar de huidige behoeften die mensen hebben en hoe die in de toekomst ontwikkeld kunnen worden zonder dat de mensen, het milieu of de economie in gevaar komen. Het is dus een zeer breed begrip en raakt in veel opzichten ons leven en onze omgeving. Duurzaamheid is meer dan alleen energie duurzaam opwekken. Het gaat ook om klimaat, behoud van natuur, voorkomen en hergebruiken van afval, biodiversiteit en circulaire economie. Samen hebben we de opgave onze leefomgeving goed door te geven aan volgende generaties. Samen met inwoners, regiogemeenten en partners als woningcorporaties, waterschap, energieleveranciers, netbeheerders, landbouw- en natuurorganisaties en ontwikkelaars werken we aan duurzame oplossingen.
Ontwikkelingen Circulair ambachtscentrum Op 14 oktober 2024 spraken we met de gemeenteraad over de ontwikkeling van het circulair ambachtscentrum en gelijktijdige nieuwbouw van de gemeentewerf. De gemeenteraad vroeg om nader onderzoek om het circulair ambachtscentrum beter te kunnen duiden. De vragen gaan met name over de effecten ervan binnen het sociaal domein en wat de circulaire opbrengsten naar verwachting zijn. Ook vroeg de gemeenteraad om een financiële berekening met doorkijk van 10 jaar. We bieden de uitkomsten van dit onderzoek en het bijbehorende raadsvoorstel op 1 juli 2025 in de raad besluit aan. In het voorstel staat ook het benodigde budget. Hier is binnen de kadernota nog geen rekening mee gehouden. Begeleiden versterken energienet door netbeheerder Door de energietransitie moeten netbeheerders het huidige elektriciteitsnetwerk verbeteren. Ze doen dit door kabels te vervangen. 1 op de 3 straten in Etten-Leur moeten we daarvoor openbreken. Ook komt er een groot aantal aan stroomhuisjes en tussenstations voor het elektriciteitsnetwerk bij. Netbeheerder Enexis voert al deze werkzaamheden uit. Om dit proces te begeleiden is extra capaciteit nodig op vakgebieden als grondzaken, juridisch, vergunningsverlening en toezicht. Op dit moment is nog onvoldoende duidelijk hoe Enexis de netwerkverbetering in Etten-Leur aan wil pakken.
We kunnen de personele invulling dan ook nog niet concreet benoemen. Via de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaaten energiebeleid (CDOKE) stelt de rijksoverheid hiervoor geld beschikbaar. Transitievisie Warmte De Transitievisie Warmte wordt opgevolgd door op te stellen warmteprogramma's. Daarvoor richten we nu een projectorganisatie op. In deze warmteprogramma's blikken we terug op en
70
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
evalueren we de Transitievisie Warmte. Eind 2026 moeten de warmteprogramma's door de gemeenteraad zijn vastgesteld.
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
71
5.1 Duurzaam wonen Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil minimaal 3.000 woningen verduurzamen. Maatschappelijk effect • Woningen en wijken verduurzamen. Wat zijn de doelen? 1. Minimaal 3.000 woningen verduurzamen. 2. Integrale benadering van de aanpak bij voorbereiding en uitvoering. 3. Energiebesparing stimuleren en realiseren. 4. Aantal zonnepanelen bij particulieren. Doel 2030 (95.000) - 2022 (61.440). Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Energiearmoede witgoedregeling De witgoedregeling is afgerond, dat is heel positief geweest. Regionale Energie Strategie De grootschalige opwek van duurzame energie. Transitievisie Warmte en Warmteplannen Het verzamelen van data en informatie documenten, afstemming met andere gemeenten in de regio. Klussendienst De klussendienst zorgt voor werkgelegenheid voor mensen van onder andere het Werkplein. Er is een Social Return on Investment (SROI) van 15 procent. Dat ligt ruim boven het minimum van 5 procent. Social Return on Investment (SROI) is een methode om de extra-financiële waarde (zoals sociale, milieu- en economische effecten) die door een organisatie of project wordt gecreëerd, te meten.
Versnelling verduurzaming huurwoningen ALWEL Het aantal aanvragen voor zonnepanelen is flink gestegen, de installatie verloopt goed. Wat heeft aandacht nodig? Energiearmoede witgoedregeling In het vervolg, mochten we een nieuwe regeling gaan opzetten: de communicatie met de uitvoerende partij (uit aanbesteding), lokale partijen (witgoed leveranciers) en inwoners. Regionale Energie Strategie Netcongestie, verduurzaming warmte en ruimtelijke inpassing van benodigde installaties in het energiesysteem. Er volgt in 2025 een nieuw regionaal plan voor de periode vanaf 2026. Transitievisie Warmte en Warmteplannen Het vormen van het juiste projectteam vergt aandacht, omdat het warmteprogramma Etten-Leur veel tijd en overeenstemming gaat vragen. In 2025 volgt een evaluatie van de Transitievisie Warmte. Klussendienst De klussendienst heeft ongeveer 52% van de doelgroep bereikt, waar het minimumpercentage voor bereik 55% was. Helaas had een grote groep inwoners geen interesse, of waren veel inwoners tot 4 keer niet thuis. Versnelling verduurzaming huurwoningen ALWEL Er is negatieve aandacht rondom zonnepanelen en de salderingsregeling. Dit zorgt voor een hoop ruis onder huurders en inwoners algemeen. Door het stopzetten van de salderingsregeling is het minder interessant om zonnepanelen te leggen. In sommige gevallen gaan mensen er zelfs meer voor moeten betalen dan zij nu doen aan stroom.
Echter, Alwel berekent dit voor haar huurders en blijft positief over het rendement.
72
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Witgoedregeling voor bestrijden van energiearmoede
Omschrijving We bieden inwoners uit de doelgroep de mogelijkheid om een oud witgoed apparaat om te ruilen voor een energiezuinige variant.
planning: 2025
2026
Regionale Energie Strategie (RES)
Klimaatdoelstellingen voor 2030 en vervolgens 2050 halen. Focus vanuit RES ligt bij "zon op dak".
2025
2026
Transitievisie Warmte (TVW)
In 2050 is iedereen van het gas af. Start met verduurzamen van woningen. Deze raadsperiode 3.000 woningen verduurzamen, met name inzet op isoleren van oudere woningen.
2025
2026
Klussendienst voor bestrijden van energiearmoede
Huishoudens die te maken hebben met energiearmoede worden door een klussendienst benaderd en voorzien van
2025
2026
2025
2026
kleine energiebesparende maatregelen en praktische tips om de energierekening structureel te verlagen. Gelijktijdig verduurzamen van huur- en koopwoningen
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
We werken samen met Alwel en enkele aannemers aan het gelijktijdig verduurzamen van huur- en koopwoningen. Dit gaat vooral om woningen in dezelfde wijk of hetzelfde blok. Daardoor kunnen woningeigenaren en huurders op dezelfde wijze verduurzamen.
73
5.2 Duurzame woon- en leefomgeving Wat wil de gemeenteraad bereiken? Een duurzame woon- en leefomgeving creëren en een duurzame gemeente zijn. Maatschappelijk effect • Duurzame woon- en leefomgeving creëren. • Duurzame gemeente zijn. Wat zijn de doelen? 1. Hittestress, wateroverlast en droogte voorkomen. 2. We beheren de gemeentelijke riool- en watervoorziening doelmatig en duurzaam om het (afval)watersysteem toekomstbestendig te maken. 3. Gebruik van fiets en openbaar vervoer stimuleren. 4. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld in duurzaamheid. 5. De gemeentelijke panden zijn duurzaam. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Project verduurzaming maatschappelijk vastgoed Dit project is afgerond in 2023. Uitvoering verduurzamingsplan Dit project is afgerond in 2024. Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie Met de vaststelling van de verschillende beleidsplannen wordt klimaatadaptatie steeds beter meegenomen in de verschillende disciplines. Door op de juiste manier aanpassingen in onze openbare ruimte uit te voeren wordt deze steeds beter bestand tegen klimaatverandering. Ook lukt het steeds beter om met Vergroen Etten-Leur in te spelen op de behoeften van onze inwoners waardoor activiteiten succesvoller zijn.
Openbare verlichting vervangen door LED-verlichting in 3 fases Fase 1 is gegund. De geplande start daarvan is in juni 2025 en de afronding 1 oktober 2025. De voorbereiding voor fase 2 loopt. De planning daarvan is om deze in april 2025 op de inkoopmarkt te zetten en om eind 2025 op te leveren. Voor fase 3 start begin 2026 de voorbereiding. De afronding is gepland voor eind 2026. Wat heeft aandacht nodig? Project verduurzaming maatschappelijk vastgoed Uitvoering verduurzamingsplan Uitvoering plan parkeergarage. De aanbesteding voor de duurzaamheidsmaatregelen is vergevorderd. Publicatie volgt aan het einde van het derde kwartaal 2025. Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie Het uitvoeringsprogramma loopt dit jaar af, we zijn daarom dit jaar een nieuw uitvoeringsprogramma voor 2026-2030 aan het voorbereiden. Deze looptijd is gelijk aan de looptijd van de visie klimaatadaptatie. Openbare verlichting vervangen door LED-verlichting in 3 fases -
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: 74
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
Naam project Klimaatadaptatie beleid en uitvoering.
Kadernota 2026-2029 - CONCEPT
planning: Omschrijving Klimaatbestendig inrichten van het stedelijk en landelijk gebied 2025 2026 met koppeling aan vergroten biodiversiteit en het vergroten van de hoeveelheid groen in de leefomgeving.
75
5.3 Duurzaam produceren Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil voorwaarden scheppen zodat bedrijven hun productieprocessen circulair in kunnen richten. Als gemeente geven we zelf het goede voorbeeld. Maatschappelijk effect • Mogelijk maken dat bedrijven hun productieprocessen circulair kunnen inrichten. • Verbindingen tussen bedrijfsleven onderling en onderwijs leggen. • De gemeente werkt duurzaam (beleid, huisvesting, wagenpark, inkoop). Wat zijn de doelen? 1. De gemeente stimuleert en faciliteert bedrijven en onderwijs in Etten-Leur die innovatieve oplossingen bieden. 2. De gemeente koopt duurzaam in. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Circulair ambachtscentrum De huidige uitwerking van het plan tot een raadsbesluit op 1 juli 2025 ligt op schema. We openden 't Groene Hoekske aan de Bisschopsmolenstraat. Daar kan iedereen die wil verduurzamen terecht voor tips en informatie. Diverse organisaties houden er activiteiten die relatie hebben tot duurzaamheid. We bieden daar ook informatie over het verduurzamen van woningen. Duurzaam inkopen beleid Dit project is afgerond in 2024. Wat heeft aandacht nodig? Circulair ambachtscentrum Duurzaam inkopen beleid -