1. Kadernota 2026-2029 - CONCEPT 21052025

KADERNOTA 2026-2029 - CONCEPT

Inhoudsopgave Samenvatting Samenvatting Voorwoord Uitgangssituatie 2025-2029 Meerjarenperspectief 2025-2029 Toelichting financiële mutaties Reserves Voorzieningen Uitgangspunten PDF Toelichting reserve (op website anders weergegeven) Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Programma

2

5 5 5 7 8 9 10 12 13 16 17 17 18

1. Eigentijds bestuur en dienstverlening op maat in Etten-Leur Ontwikkelingen - 1 Ontwikkelingen - 2 1.1 Vertrouwen in de overheid 1.2 Communicatie en participatie 1.3 Dienstverlening en menselijke maat 1.4 Ondermijnende criminaliteit Financiële ontwikkelingen

18 18 19 21 23 25 28 29

2. Sociaal Etten-Leur Ontwikkelingen - Jeugdzorg en Wmo Ontwikkelingen - Onderwijs Ontwikkelingen - Overig 2.1 Iedereen moet mee kunnen doen 2.2 Minima- en armoedebeleid 2.3 Wijkvoorzieningen en -gebouwen/accommodaties 2.4 Jong zijn in Etten-Leur 2.5 Gezond oud worden en zelf- en samenzorg Financiële ontwikkelingen

31 32 32 32 34 37 39 42 44 46

3. Ruimte voor wonen en leven in Etten-Leur Ontwikkelingen 3.1 Woningbouw 3.2 Verkeersafwikkeling 3.3 Verkeersveiligheid 3.4 Beheer en onderhoud van het openbaar gebied 3.5 Huisvesting bijzondere doelgroepen

47 47 49 51 53 54 56 Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Financiële ontwikkelingen

58

4. Economie en werk in Etten-Leur Ontwikkelingen 4.1 Zo veel mogelijk mensen aan het werk 4.2 Het versterken van de economie 4.3 Toerisme en recreatie 4.4 Een levendig centrum 4.5 Agrarische sector Financiële ontwikkelingen

59 59 60 62 64 66 68 69

5. Duurzaam denken en doen in Etten-Leur Ontwikkelingen 5.1 Duurzaam wonen 5.2 Duurzame woon- en leefomgeving 5.3 Duurzaam produceren 5.4 Duurzame bedrijven- en industrieterreinen Financiële ontwikkelingen

70 70 72 74 76 77 78

Paragrafen

79

Lokale heffingen Aanpassing tarieven

80 80

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Uitgangspunten

81 81

Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen Ontwikkelingen openbaar gebied - 1 Ontwikkelingen openbaar gebied - 2 Ontwikkelingen gebouwen Ontwikkelingen sportaccommodaties

82 82 82 83 85 85

Financiering Financiering

86 86

Bedrijfsvoering Algemeen Loonkosten

87 87 87

Verbonden partijen Ontwikkelingen

88 88

Grondbeleid Grondbeleid Wonen Bedrijventerreinen Kwaliteitsverbetering landschapsbeleid

89 89 89 90 90

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

3

Risico's Investeringen Krediet aanpassingen Investeringsruimte 2026-2029 Financiële positie Financiële positie reserves en voorzieningen Inleiding Samenvatting Reserves 2024-2029 Voorzieningen 2024-2029 BESLUITVORMING Besluitvorming Besluitvorming Toezeggingen Vragen gemeenteraad

90 92 92 92 93 93 93 93 95 110 120 120 120 121 121

Contact en privacy

122

Contact Contact Privacy beleid

122 122 122

4

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Samenvatting Samenvatting Voorwoord Etten-Leur kan investeren en vooruitkijken In deze kadernota en bestuursrapportage laten we zien hoe we er op dit moment voor staan en kijken we ook alvast vooruit naar volgend jaar. Kort voor de kadernota stelde het Rijk de voorjaarsnota vast. Hiermee zijn er meer middelen naar gemeenten gekomen, vooral voor de jaren 2026 en 2027. Gemeenten en VNG hebben hun krachten gebundeld en een duidelijk geluid afgegeven. Het Rijk heeft hiernaar geluisterd. Althans, voor een deel en in ieder geval voor de eerste jaren. Voor de jaren vanaf 2028 blijft het onzeker, wat inmiddels gebruikelijk is geworden in de financiële relatie tussen Rijk en gemeenten. Er zijn gemeenten die zelfs met de handreiking van het Rijk nog niet uitkomen. Gelukkig kunnen wij vanuit ons financieel beleid, onzekerheden redelijk opvangen en onze ambitie blijven vasthouden. Goed perspectief voor de komende jaren Vanuit het Rijk is nu gezorgd voor extra middelen voor de demping van het zogenaamde ravijnjaar, voor loon- en prijscompensatie en geld voor jeugdzorg. Daarnaast hebben we de afgelopen jaren altijd kritisch gekeken naar onze begroting waar we konden besparen of juist konden investeren. Dat maakte ons ‘ravijn’ minder diep dan bij andere gemeenten. Dat alles maakt dat we voor 2025, 2026 en 2027 een goed perspectief hebben.

Er is ook voldoende ruimte voor de nieuwe gemeenteraad om ambities door te trekken in de nieuwe raadsperiode. Investeren in Wmo en Jeugdzorg Eind 2024 startten we een onderzoek naar onze uitgaven op het gebied van Wmo en Jeugdzorg. Naast het project over normalisering in de jeugdzorg dat al liep. Dat de druk van het ravijnjaar is uitgesteld tot 2028, wil niet zeggen dat dat onderzoek niet nuttig is. Sterker nog: we vinden het belangrijk om de vinger achter de kosten op deze gebieden te krijgen zodat we de kosten beter kunnen beheersen. De zogenaamde open-einde-regelingen blijven een risicovolle onderneming voor gemeenten. Daarom is het belangrijk om deze risico’s waar mogelijk te dempen en dat komt terug in dit onderzoek. Het gaat natuurlijk om het doel: mensen die kwetsbaar zijn, kunnen blijven helpen. Maar dan wel zo dat financieel haalbaar is en blijft. Daarom kijken we uit naar de resultaten van het onderzoek en naar het implementeren van de verbetervoorstellen. We verwachten deze voor de begrotingsvoorstellen 2026 te presenteren. Investeren in de lange termijn Door behoedzaam en degelijk financieel beleid zorgen we voor de toekomst van Etten-Leur. Daardoor kunnen we blijven investeren voor de lange termijn en zorgen we daarmee ook voor stabiliteit. Dat geldt bijvoorbeeld voor het Integraal Huisvestingplan voor het onderwijs, voor het

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

5

onderhouden van wegen (verhardingen) in onze gemeente en voor de investeringen die nodig zijn voor de spoortunnel en de mogelijke aanleg van een Oostelijke randweg. Ruimte voor de volgende raadsperiode In 2025 zijn we nog volop bezig met het huidige raadsprogramma. We zullen als college nog een aantal belangrijke voorstellen aan de gemeenteraad voorleggen voor zaken die zullen doorlopen in de volgende raadsperiode. Financieel is er ruimte voor de nieuwe raad om deze zaken door te zetten en nieuwe ambities af te spreken. Een uitdaging de komende tijd is met name dat de capaciteit in onze organisatie niet oneindig is. Hoewel we nog steeds als goed werkgever te boek staan, staat de arbeidsmarkt nog steeds onder druk. Oftewel: we moeten zuinig zijn op de mensen die onze ambities moeten waarmaken. Zij doen dit met grote gedrevenheid en met een groot hart voor onze gemeente. Maar het laat onverlet dat we op onderdelen ook prioriteiten moeten bepalen voor de inzet van onze mensen. Tot slot In het jaar voor de verkiezingen zien we dat we goed op dreef zijn om de doelstellingen uit het huidige brede raadsprogramma te realiseren. De laatste grote besluiten van het raadsprogramma staan in 2025 op de agenda. Het Rijk is met extra middelen over de brug gekomen, in ieder geval tot 2028. Het nieuwe gemeentebestuur heeft nu ruimte voor een nieuw raadsprogramma.

Al moeten we behoedzaam blijven voor de jaren na 2028. We hebben er alle vertrouwen in dat deze gemeenteraad en de nieuwe gemeenteraad, de bestuurlijke vertegenwoordiging van Etten-Leur, de juiste keuzes maakt voor de toekomst. Natuurlijk met onze inwoners, ondernemers en alle andere partners in Etten-Leur. Want Etten-Leur maken we samen! Het college van burgemeester en wethouders

6

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Uitgangssituatie 2025-2029 Op 11 november 2024 stelde de gemeenteraad de programmabegroting 2025 vast. De gemeenteraad nam ook kennis van de meerjarenraming 2026-2028. (bedragen x € 1.000) Vastgestelde begroting 2025

2025

2026

2027

2028

0

-2.382

-1.610

-2.037 -2.037

Startpositie 2029 (= 2028) Startpositie kadernota 2026-2029

2029

0

-2.382

-1.610

-2.037

-2.037

Resultaat 2024 We sloten 2024 af met een positief resultaat van € 6.677.000. Een toelichting op het resultaat 2024 leest u in de jaarstukken 2024. De gemeenteraad stelt de jaarstukken 2024 in dezelfde raadsvergadering als deze kadernota vast.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

7

Meerjarenperspectief 2025-2029 De ontwikkelingen en voorstellen in de eerste bestuursrapportage 2025 en de kadernota 2026-2029 leiden tot het volgende meerjarenperspectief. 2025

2026

2027

2028

2029

0

-2.382

-1.610

-2.037

-2.037

Wijzigingen

810

1.291

538

-608

-449

Mutatie meicirculaire 2025

pm

pm

pm

pm

pm

Saldo kadernota 2026-2029

810

-1.091

-1.072

-2.645

-2.486

(bedragen x € 1.000) Startpositie kadernota 2026-2029

De toelichting op deze cijfers leest u hier. 2025 Op basis van de huidige inzichten sluiten we 2025 af met een positief saldo. 2026-2029 In de meerjarenbegroting staan tekorten. We verwachten dat de tekorten na verwerking van de meicirculaire afnemen.

8

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Toelichting financiële mutaties In het overzicht leest u een samenvatting van de mutaties bij het opstellen van de kadernota 2026-2029. In de programma's nemen we financiële overzichten op met meer details en toelichtingen. (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

2029

1. Algemene uitkering decembercirculaire 2024

1.784

1.504

1.394

1.380

1.380

2. Actualisatie indexeringen 2026-2029

0

688

29

-1.043

-903

3. Uitbreiding formatie

0

-245

-256

-266

-277

4. Uitkomst verbeterplan De Nobelaer

-460

-250

-250

-250

-250

5. Jeugdzorg: niet vrij toegankelijke zorg

-243

0

0

0

0

6. Jongerenwerk en community builder

-244

-275

-147

-147

-147

7. Uitvoering centrumvisie en vrijetijdseconomie 8. Overig

0 -27

-100 -31

-100 -132

-100 -182

0 -252

Totaal wijzigingen

810

1.291

538

-608

-449

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

9

Reserves Reserve nog uit te voeren werkzaamheden Wanneer we bedragen storten of onttrekken aan een reserve nemen we dit op in het betreffende programma. Een uitzondering hierop is de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden. Deze bedragen voegden we in 2024 toe aan de reserve. Deze halen we er nu weer uit om de werkzaamheden in 2025 verder uit te voeren. programma 1

2025

2026

2027

2028

45

0

0

0

2. Applicatie burgerzaken

1

150

0

0

0

3. Onderwijsachterstand

2

906

0

0

0

4. Herstelkosten opvanglocaties vluchtelingen Oekraïne

2

514

0

0

0

5. Leefbaarheidsbudget

2

43

0

0

0

6. Subsidies duurzaamheidsmaatregelen

5

829

0

0

0

7. Subsidie zonnepanelen

5

195

0

0

0

8. Grote oogst

5

110

0

0

0

9. Schone luchtakkoord

5

43

0

0

0

-2.835

0

0

0

(bedragen x € 1.000) 1. Het verhaal van Etten-Leur

Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden

Reserves Op basis van de geactualiseerde meerjarenbegroting 2025-2029 bij deze kadernota brengen we de financiële positie van reserves en voorzieningen en het verloop voor de komende jaren in beeld. Het overzicht van alle reserves en voorzieningen vindt u bij de gedetailleerde financiële positie. Reserves behoren tot het eigen vermogen en zijn in principe vrij inzetbaar. Aan sommige reserves ligt een bestemming ten grondslag. Deze zijn daarom niet vrij inzetbaar. De algemene reserves zijn vrij om in te zetten, maar ook noodzakelijk om eventuele tekorten en risico's op te kunnen vangen. Verloop reserves 2017-2029

10

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

80.000.000

60.000.000

40.000.000

Grondbedrijf Bestemmingsreserves Dekkingsreserves Algemene reserves

20.000.000

29 -1 220

31

20 28 2-

27

31 -1

20

31 -1 2-

-2 02 6 12

5

31 -

220 2

31

-1

-2 02 4

31 -

12

02 3 12 -2

22 -1 31

31 -

21 220

0 -1

02

31

-2 -1 2 31

02 2

0

Solide reservepositie Onze reservepositie stijgt licht. Het totaalbedrag aan reserves was op 31 december 2024 € 56,6 miljoen. Hiervan behoort ongeveer € 21,8 miljoen tot de algemene reserve. In dit overzicht houden we geen rekening met het rekeningresultaat 2024 en de resultaatbestemmingen uit de jaarrekening 2024.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

11

Voorzieningen Voorzieningen behoren tot het vreemd vermogen en zijn nodig om uitgaven in de toekomst te kunnen doen. We kijken hierbij minimaal 10 jaar vooruit. De belangrijkste voorzieningen zijn de onderhoudsvoorzieningen voor het openbaar gebied, sportvoorzieningen en gebouwen. Verloop voorzieningen 2017-2029 50.000.000

40.000.000

30.000.000 Voorzieningen Grondbedrijf

20.000.000

Overige voorzieningen Onderhoudsvoorzieningen

10.000.000

12

-2 02 2 220 23 31 -1 220 24 31 -1 220 25 31 -1 220 26 31 -1 220 27 31 -1 220 28 31 -1 220 29 31 -1

02 1

12

31 -

22

02 0

-1

31

22

19 -1

-2 0

31

-1 2

-2

31

12

31 -

31

-1

220

17

01 8

0

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Uitgangspunten Voor het opstellen van de kadernota 2026-2029 actualiseren we de meerjarenraming. Het Centraal Planbureau publiceerde in februari het Centraal Economisch Plan 2025. Dit plan wordt gebruikt voor de meerjarige begrotingsramingen van het kabinet. In de kadernota gebruiken we de indexpercentages uit dit plan. Inwoners en woningen Voor de kadernota 2026-2029 actualiseren we de prognoses voor inwoner- en woningaantallen. De actuele cijfers baseren we op de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), databestand Burgerzaken en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). We houden voor de groei van de woningvoorraad vanaf 2025 nadrukkelijk rekening met aantallen te bouwen woningen zoals vastgelegd in de regionale Woondeal van maart 2023. De update daarvan wordt medio 2025 vastgesteld. Etten-Leur wordt gevraagd in de jaren 2022 tot en met 2030 nog minstens 2.000 nieuwe woningen, waaronder tijdelijke woningen, te realiseren. Ons actuele bouwprogramma ligt daarboven. We voldoen daarbij aan de afspraak om 130% capaciteit te plannen. Omdat de definitie van een woning(eenheid) voor de verschillende onderdelen binnen de begroting verschillend is, geven we in deze interne kaderbrief de mutatie van de woningaantallen als kader mee. woningen

toename

inwoners

toename

2025

20.354

294

45.478

382

2026

20.648

237

45.860

308

2027

20.885

423

46.168

550

2028

21.308

251

46.718

326

2029

21.559

271

47.044

352

2030

21.830

237

47.396

308

2031

22.067

192

47.704

250

2032

22.259

192

47.954

250

2033

22.451

362

48.204

471

2034

22.813

200

48.675

221

2035

22.983

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

48.896

13

Kosten Personeelskosten De cao had een looptijd tot 31 maart 2025. We actualiseerden de personeelskosten 2025 op basis van deze cao. Voor de volgende jaren baseren we ons op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers’. Op basis van deze aannames ziet de indexering van de totale personeelslasten er als volgt uit: CAO ontwikkelingen

2026

2027

2028

2029

CAO ontwikkelingen

1,80%

5,70%

4,60%

4,30%

Kosten derden Voor de kosten zoals inhuur personeel, energie, duurzame zaken, sociale uitkeringen en overige goederen en diensten gebruiken we de volgende indexeringspercentages: 2026

2027

2028

2029

Inhuur personeel

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Duurzame zaken

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Sociale uitkeringen

1,80%

5,70%

4,60%

4,30%

Overige goederen en diensten

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Deze percentages baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Bij de stijging van de sociale uitkeringen zoeken we aansluiting bij de uitgangspunten voor de stijging van de loonkosten.

14

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Opbrengsten Onroerendezaakbelasting Het tarief van onder andere de onroerendezaakbelasting baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. In de tabel hieronder nemen we de voorgestelde verhogingen op:

2026

2027

2028

2029

Onroerendezaakbelasting

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Hondenbelasting

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Precariobelasting

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Toeristenbelasting

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Parkeerbelasting

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Rechten en heffingen

2026

2027

2028

2029

Lijkbezorgingsrechten

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Marktgelden

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

We baseren deze percentages op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing is sprake van kostendekkende tarieven. De opbrengsten zijn afhankelijk van de kosten. Voorstellen voor tariefaanpassing doen we bij de belastingvoorstellen 2026. Overige

2026

2027

2028

2029

Leges

1,80%

5,70%

4,60%

4,30%

Huren en pachten

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Overige inkomsten

2,10%

2,20%

2,20%

2,30%

Bij de stijging van de leges zoeken we aansluiting bij de uitgangspunten voor de stijging van de loonkosten. Het merendeel van de legeskosten bestaat uit loonkosten. De huren en pachten baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Parkeergelden Voor parkeren gelden de volgende uitgangspunten: 1. de tarieven zijn tenminste kostendekkend; 2. de tarieven zijn concurrerend met die van omliggende gemeenten.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

15

In 2025 verhogen we de tarieven met 5%. Vanaf 2026 indexeren we de tarieven met de door het CPB gepubliceerde indexering ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Dit jaar onderzoeken we doel en noodzaak van de verschillende parkeerproducten en de daarbij horende vergoedingen. Gemeentefonds / Onvoorzien We ramen de algemene uitkering uit het gemeentefonds tegen lopende prijzen. Dit betekent dat in deze raming de loon- en prijsontwikkeling van de rijksuitgaven is meegenomen. Bij het opstellen van de kadernota 2026-2029 herrekenen we de uitkeringen uit het gemeentefonds op basis van actuele ontwikkelingen en op basis van de laatst bekende circulaire. Onvoorzien In de meerjarenraming nemen we de post onvoorzien op: (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Onvoorzien

150

150

150

150

PDF Klik op deze link om het pdf-bestand van de kadernota 2026-2029 te lezen. De ‘pdf-versie’ van de kadernota ziet er niet optimaal uit. De digitale presentatie staat voorop.

16

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Toelichting reserve (op website anders weergegeven) Onderwerp

Toelichting

1. Het verhaal van Etten-Leur

In 2024 maakten we een start met "Het verhaal van Etten-Leur". In 2025 gaan we verder met de promotie van Etten-Leur. In 2025 ronden we de invoering van de nieuwe burgerzaken applicatie af.

2. Applicatie burgerzaken 3. Onderwijsachterstand

4. Herstelkosten opvanglocaties vluchtelingen Oekraïne 5. Leefbaarheidsbudget

6. Subsidies duurzaamheidsmaatregelen 7. Subsidie zonnepanelen

8. Grote oogst 9. Schone luchtakkoord

De lokale onderwijsagenda is een akkoord tussen gemeente en schoolbesturen. Hierin is vastgelegd hoe onze onderwijspartners en zorg zich verder ontwikkelen de komende jaren. We ontvangen hiervoor een subsidie vanuit de overheid die we in meerdere jaren gebruiken. In de jaarrekening van 2023 namen we een resultaatbestemming op van € 514.000 voor toekomstige herstelkosten van de locaties waar Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen. Deze locaties zijn nog steeds in gebruik en er zijn tot nu toe geen herstelkosten gemaakt Bij de vaststelling van de begroting 2025 werd toegezegd het overschot van het leefbaarheidsbudget mee te nemen naar 2025. We vullen dit budget in 2025 aan. Hiermee is ook in 2025 weer € 100.000 beschikbaar. Voor subsidieregelingen was in 2024 € 900.000 beschikbaar. Hiervan is € 300.000 afkomstig uit 2023. Subsidieregelingen zijn nog onvoldoende in beeld bij inwoners. Vanaf 2025 brengen we de regelingen nog meer onder de aandacht van inwoners. Dit is een regeling voor huurders van Alwel. De samenwerking met Alwel kwam langzaam op gang. Door de afschaffing van de salderingsregeling werden zonnepanelen minder aantrekkelijk. We zoeken naar een andere invulling voor dit budget in overleg met Alwel. Het project Grote oogst ronden we in 2026 af. De raad stelde voor het Schone luchtakkoord € 50.000 beschikbaar.

Via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden nemen we het restant mee naar 2025.

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp 1. Algemene uitkering decembercirculaire 2024 2. Actualisatie indexeringen 2026-2029

Toelichting We verwerken de decembercirculaire 2024. Voor de jaren 2026-2029 actualiseerden we diverse indexeringspercentages voor loon- en prijsontwikkelingen. We gebruiken indexeringspercentages uit onafhankelijke bronnen (Centraal Planbureau).

3. Uitbreiding formatie

We breiden de formatie op diverse gebieden uit. Een toelichting leest u in programma 1 en 2.

4. Uitkomst verbeterplan De Nobelaer

Op 16 april 2025 presenteerden we het verbeterplan voor de Nobelaer. We spraken af om de financiële consequenties van het verbeterplan op te nemen in de kadernota. Op basis van de jaarcijfers 2024 verhogen we het budget voor 2025 voor de niet vrij toegankelijke jeugdzorg. De blijvende aandacht voor onze jongeren vraagt om het structureel maken van de inzet van de huidige derde jongerenwerker. Voor het realiseren van zorgzame buurten zetten we community building in.

5. Jeugdzorg: niet vrij toegankelijke zorg 6. Jongerenwerk en community builder

7. Uitvoering centrumvisie en vrijetijdseconomie

De raad stelde in 2024 de Centrumvisie vast. Voor 2025 is € 200.000 beschikbaar. Voor een toekomstbestendig centrum is een werkbudget nodig. Dit budget is voor drie jaar voor mogelijk doorlopende acties.

8. Overig

Meerdere afwijkingen, uitgebreidere specificatie in de programma's.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

17

Programma 1. Eigentijds bestuur en dienstverlening op maat in Etten-Leur We werken aan een betrouwbare en servicegerichte organisatie voor onze inwoners en partners zoals het onderwijs, ondernemers, andere overheden en maatschappelijke organisaties, verenigingen en instellingen. Een organisatie zonder onnodige drempels en procedures waarbij de menselijke maat het uitgangspunt is van onze dienstverlening. Dat vraagt om professionals die binnen de wetten en regelgeving ruimte voor maatwerk zien en benutten. De gemeente inspireert, stimuleert en faciliteert en zoekt actief de dialoog en samenwerking op. Veel aandacht gaat uit naar het vroegtijdig betrekken van inwoners en andere partijen bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van beleid. Bestuurders en de organisatie gaan tijdig met inwoners in gesprek over maatschappelijke vraagstukken. Voor een goed functionerende gemeente is ook de relatie tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie van groot belang, evenals een goede samenwerking in de regio zowel ambtelijk, bestuurlijk en politiek.

Ontwikkelingen - 1 Samenwerking Baronie gemeenten en Stedelijke Regio Breda-Tilburg in ontwikkeling De Baroniegemeenten vormen samen een krachtig netwerk waarin elke gemeente zijn unieke kwaliteiten inbrengt. Samenwerking biedt ons ook de kans om een sterkere positie in te nemen in provinciale en landelijke overleggen. Hiermee kunnen we meer invloed uitoefenen op besluitvorming die onze regio raakt. De strategische samenwerking in de Stedelijke Regio BredaTilburg (SRBT), met de regio Hart van Brabant, is hierbij van groot belang. Door de samenwerking vanaf 2025 binnen de Baronie verder te ontwikkelen, versterken we onze positie binnen de SRBT naast Hart van Brabant. De extra kosten van € 38.000 brengen we in 2025 ten laste van de post Onvoorzien. De financiële consequenties van de samenwerking in 2026 en verder nemen we mee in het raadsvoorstel over de gemeenschappelijke regeling die we eind 2025 aan de raad voorleggen. Integriteit decentraal bestuur Eind januari 2025 stuurde de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het wetsvoorstel Bevorderen integriteit decentraal bestuur naar de Raad van State voor advies. Dit wetsvoorstel stelt onder meer verplicht dat voor een benoeming van wethouders een risicoanalyse plaatsvindt. Het wetsvoorstel geeft aan naar welke integriteitsaspecten mag worden gekeken.

Het schept ook duidelijkheid over hoe wethouders moeten omgaan met hun eventuele financiële belangen. Verdeling restzetels bij verkiezingen Bij de Tweede Kamer is een voorstel voor het wijzigen van de Kieswet in behandeling. Hierin staat dat politieke partijen voortaan minstens 1 zetel moeten hebben behaald om in aanmerking te komen voor een restzetel. Deze restzetelverdeling geldt nu alleen voor de verkiezing van

18

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

de Tweede Kamer. Na de wetswijziging geldt deze ook voor de verkiezingen van leden van gemeenteraden, provinciale staten, waterschappen en eilandraden. De wet treedt op 1 januari 2026 in werking.

Ontwikkelingen - 2 De Cyberbeveiligingswet voert de rijksoverheid naar verwachting in het vierde kwartaal van 2025 in De Europese Unie nam twee richtlijnen aan om de fysieke, digitale en economische weerbaarheid te versterken. De rijksoverheid werkt aan de doorvertaling hiervan naar nationale wetgeving, de Cyberbeveiligingswet (Cbw) en de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten. Deze wetten worden in het vierde kwartaal van 2025 ingevoerd. In vergelijking met de huidige wetgeving verandert voor gemeenten de zorgplicht, meldplicht en het toezicht op informatiebeveiliging. Binnen de gemeente is het van belang dat primair de gemeenteraad toezicht houdt op de naleving van de wet. De raad doet dit door het oppakken van zijn kaderstellende en controlerende rol en het borgen van voldoende budget. De raad gebruikt hiervoor de ENSIArapportages (ENSIA staat voor Eenduidige Normatiek Single Information Audit). Informatiebeveiliging, privacy en functioneel applicatiebeheer Informatiebeveiliging en privacy zijn actueler dan ooit. Dagelijks zien we cyberdreigingen en incidenten zoals datalekken en phishing berichten. Bewustwording bij de mens creëren is hierin cruciaal. Daarnaast komt er steeds strengere en nieuwe wetgeving zoals de NIS2-richtlijn (Netwerk- en Informatiebeveiliging) en spelen deze onderwerpen een belangrijke rol bij het inkopen van 'veilige' goederen en diensten.

Om mee te gaan in de huidige technologische en maatschappelijke ontwikkelingen en om onze dienstverlening te verbeteren, schaffen we steeds meer applicaties aan en maken we meer en slimmer gebruik van functionaliteiten. Het beheer van applicaties neemt hierdoor steeds verder toe, zowel qua techniek als aan de gebruikerskant. Deze ontwikkelingen leiden tot een steeds grotere druk op de organisatie en daarmee een toenemende vraag naar extra capaciteit. Regionale samenwerking informatievoorziening Begin 2024 zijn we met de gemeente Moerdijk, Roosendaal, Tholen en het Werkplein intensiever gaan samenwerken op het gebied van informatievoorziening. We werken met elkaar toe naar een meer formele samenwerkingsvorm vanaf 2026. Voor het opzetten van deze samenwerking is voor 2024 en 2025 budget beschikbaar gesteld. Vanaf 2026 behalen we niet direct de beoogde efficiencyvoordelen. Daarnaast komt er een verdeelsleutel voor de financiering van de

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

19

samenwerking. De structurele kosten zijn nog niet bekend. De bedoeling is deze voor een deel uit reguliere budgetten te dekken.

20

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

1.1 Vertrouwen in de overheid Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het vergroten van het vertrouwen van de inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners in het gemeentebestuur. Meer en beter contact vanuit de gemeente met hen zodat zij weten waar ze aan toe zijn. De gemeenteraad wil zichtbaar en benaderbaar zijn. Maatschappelijk effect • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners krijgen meer vertrouwen in de gemeente/het gemeentebestuur. • De gemeente betrekt (we betrekken onze) inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners meer en beter bij wat de gemeente doet (we doen). • De gemeente(-raad) is zichtbaar en benaderbaar. Wat zijn de doelen? 1. Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners weten altijd wie hun contactpersoon is bij de gemeente. 2. Raadsvergaderingen worden gehouden op een prettig toegankelijke locatie. 3. Inwoners, ondernemers en andere maatschappelijke partners worden verwelkomd wanneer ze ‘aankloppen’ bij de gemeente. 4. De gemeente treedt vaker naar buiten en spreekt met inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners die met de gemeente willen spreken. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024.

Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Afstemming met maatschappelijke partners Op 24 maart 2025 vond het eerste overleg van 2025 plaats. Onderwerp van bespreking was slimmer samenwerken op het gebied van Wmo en jeugdzorg. De opbrengst van het overleg wordt verwerkt in het rapport over de beheersing van de kosten voor de Wmo en de jeugdzorg. Bureau HHM stelt dit rapport op. Toegankelijkheid van raadsvergaderingen Het raadscommunicatieplan voeren we uit. Wanneer een nieuw onderdeel uit het plan ter hand wordt genomen, vindt dit in afstemming met de raadswerkgroep participatie plaats. De nieuwe website van de gemeenteraad ging eind 2024 live. De verbouwing van de begane grond van het Stadskantoor, waarin ook de nieuwe raadzaal wordt gerealiseerd, loopt volgens planning. Project Raadszaal en Herindeling Publiekshal De opdracht bouw & techniek is gegund. Op 1 januari 2025 zijn de werkzaamheden gestart. Een aantal inkoopprocessen wordt uitgevoerd: raadszaaltechniek, verlichting en meubilair.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

21

Wat heeft aandacht nodig? Afstemming met maatschappelijke partners Toegankelijkheid van raadsvergaderingen Er zijn extra middelen nodig om de zichtbaarheid van de gemeenteraad te vergroten en (mede daarmee) de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen te bevorderen. Daarvoor doen we voorstellen in de kadernota. Project Raadszaal en Herindeling Publiekshal -

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Afstemming met maatschappelijke partners

Omschrijving Tweemaal per jaar (ruim voor de kadernota en ruim voor de begroting) een bijeenkomst organiseren met maatschappelijke partners om antwoord te krijgen op de vraag: 'liggen we op koers met de uitvoering van het raadsprogramma en zijn er eventueel bijstellingen nodig gegeven maatschappelijke ontwikkelingen?'

planning:

Toegankelijkheid van raadsvergaderingen

De gemeenteraad wil zichtbaar en benaderbaar zijn.

2025

Project Raadzaal en Herindeling Publiekshal

Toegankelijke locatie voor raadsvergaderingen en een publiekshal die aansluit bij de opgave dienstverlening. (Met oog voor werkplekken van RWB/Werkplein).

2025

22

2025

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

1.2 Communicatie en participatie Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het doel van de gemeenteraad is dat inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners beter begrijpen wat de gemeente doet en waarom. Door duidelijke communicatie in heldere taal weten mensen beter waar ze terecht kunnen bij de gemeente en worden ze dus beter geholpen. Met goede communicatie en participatie verlopen projecten beter en hebben inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners meer invloed op wat de gemeente doet. Inwoners moeten meer regie krijgen over hun woon- en leefomgeving doordat de gemeente openstaat voor hun expertise en initiatieven en deze waar nodig ondersteunt. Dat geldt ook voor ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. De gemeenteraad zet in op een betere toegankelijkheid van de gemeente, zowel digitaal als persoonlijk. Voor inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners moet duidelijk zijn welke informatie zij waar kunnen vinden en met wie zij contact kunnen opnemen. Maatschappelijk effect • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners begrijpen wat de gemeente doet en waarom. • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners weten, zowel persoonlijk als digitaal, waar en waarvoor ze bij de gemeente terecht kunnen. • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners hebben (meer) regie over hun woon- en leefomgeving.

Wat zijn de doelen? 1. We gebruiken heldere taal (altijd, maar in het bijzonder wanneer we met onze inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners communiceren). 2. We zijn bereikbaar en informatie is vindbaar en begrijpelijk. 3. We leggen altijd uit wat we doen en waarom. 4. We betrekken inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners actief bij (communiceren actief over) plannen en activiteiten. 5. De gemeente biedt ruimte voor initiatieven van inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Evaluatie wijkgericht werken Evaluatie wijkgericht werken is begin 2025 afgerond. We bereiden nu de werkzaamheden voor om van de oude naar de nieuwe situatie te gaan. Online participatie/communicatiestrategie In 2024 is de online strategie participatie/communicatie vastgesteld door het college en is de gemeenteraad geïnformeerd.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

23

Wat heeft aandacht nodig? Evaluatie wijkgericht werken Online participatie/communicatiestrategie -

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Evaluatie wijkgericht werken

24

Omschrijving Wijkgericht werken als methodiek en de positionering van de wijkmanager evalueren.

planning: 2025

2026

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

1.3 Dienstverlening en menselijke maat Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het doel is dat iedereen mee kan doen in Etten-Leur. Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners mogen niet belemmerd worden door te complexe regels, door te weinig digitale vaardigheden of andere obstakels zoals een taalbarrière of fysieke ontoegankelijkheid. In onze dienstverlening moet de mens, het bedrijf, de vereniging of de maatschappelijke organisatie meer centraal staan. We verplaatsen ons beter in de persoon, ondernemer of (maatschappelijke) partner en helpen diegene door de complexe wereld van de overheid heen. Maatschappelijk effect • Inwoners en andere partners vinden de gemeentelijke dienstverlening, zowel persoonlijk als digitaal, duidelijk, vindbaar, toegankelijk, betrouwbaar en begrijpelijk. Dit geldt ook voor mensen die minder digitaalvaardig zijn. • Inwoners en andere partners ervaren de gemeentelijke dienstverlening als eerlijk en begripvol. Wat zijn de doelen? 1. We leggen zowel digitaal als fysiek beter en persoonlijker contact met inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. 2. De gemeentewebsite en andere dienstverleningskanalen zijn duidelijk vormgegeven en goed toegankelijk, ook voor mensen die minder digitaalvaardig zijn. 3. Goede dienstverlening is gebaat bij ‘regelruimte’: handelingsperspectief om te doen wat in een specifiek geval nodig is. 4.

Voor burgers die zelf goed aan de slag kunnen, richten we de werkprocessen zo in dat hun zelfwerkzaamheid beloond wordt met vloeiende dienstverleningsprocessen, korte tijdsbelasting en vlotte afhandeling. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

25

Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Inclusieve gemeente en menselijke maat We werken aan onze uitvoeringsagenda dienstverlening: In 2024 voerden we diverse trainingen heldere taal uit. We hielden op 18 november 2024 een werksessie hostmanship / menselijke maat met MT en teamleiders. Het begrip menselijke maat is nader geduid en prioriteiten voor verdere aanpak zijn benoemd. We geven hostmanship een plek in ons inwerkprogramma en leer & en ontwikkelplatform. Bereikbaarheid gemeente bevorderen We werken aan onze uitvoeringsagenda dienstverlening: Er startte een werkgroep om de integrale vraagbenadering binnen de toegangen van Wmo, Jeugd en Werkplein te verbeteren. Ontwikkelingen uit andere opgaves zoals sterke lokale teams volgens het Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming nemen we hierin mee. Inzicht in de mensen, ondernemers en instellingen We voerden het cliëntervaringsonderzoek Wmo over 2023 uit. De resultaten deelden we met de gemeenteraad. De resultaten van de kwaliteit van onze dienstverlening en de kwaliteit van de ondersteuning waren goed. De werkgroep indicatoren raadsprogramma heeft voor de programma's 1 en 2 mogelijke indicatoren beschreven. Onderzocht wordt of de gevraagde gegevens zonder al te grote inspanningen geleverd kunnen worden.

Er wordt gewerkt aan service- en kwaliteitsnormen dienstverlening: een werkgroep is op 30 januari 2025 gestart met ontwerp van concept servicenormen. Verbeteren digitale dienstverlening Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer: deze wet regelt dat burgers en bedrijven hun zaken met de overheid digitaal kunnen afhandelen. Alle teams zijn bezig met de benodigde aanpassingen. Hoewel inwerkingtreding van de wet is uitgesteld tot 1 januari 2026 gaan we wel verder met de implementatie. Werken aan uitvoering dienstverlening en menselijke maat Op 18 oktober 2024 vond een werksessie hostmanship met MT en teamleiders plaats. Het begrip menselijke maat is nader geduid en prioriteiten voor verdere aanpak zijn benoemd. We geven hostmanship een plek in ons inwerkprogramma en leer en ontwikkelplatform. Wat heeft aandacht nodig? Inclusieve gemeente en menselijke maat Vervolg na werksessie met MT en teamleiders 18 november 2024 moet gestalte krijgen. De resultaten worden verder uitgewerkt. Bereikbaarheid gemeente bevorderen Inzicht in de mensen, ondernemers en instellingen Het in beeld brengen welke van de indicatoren zonder al te grote inspanningen geleverd kunnen worden. Daarna afstemmen met de raadswerkgroep of de indicator daadwerkelijk inzicht geeft in de mate waarin een effect is bereikt.

Verbeteren digitale dienstverlening Voortgang projecten en acties digitale overheid is sterk afhankelijk van landelijk te realiseren randvoorwaarden. Zoals wetgeving en digitale infrastructuur. Werken aan uitvoering dienstverlening en menselijke maat -

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:

26

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Naam project Inclusieve gemeente en de menselijke maat

Omschrijving We werken eraan dat onze dienstverlening voor iedereen, zowel fysiek als digitaal, toegankelijk is en dat iedereen kan meedoen. In de wijze waarop we onze dienstverlening uitvoeren houden we rekening met de persoonlijke mogelijkheden en behoeften van mensen. We betrekken onze inwoners hierbij.

planning:

Bereikbaarheid gemeente bevorderen

We zetten in op moderne communicatiemiddelen om bereikbaarheid van de gemeente meetbaar en voor iedereen toegankelijk te maken. Daarnaast investeren we in het gedrag van onze medewerkers. Afhankelijk van het onderzoek rond communicatie (zie onderzoek behoefte communicatie en bereikbaarheid) nemen we concrete maatregelen.

2025

Inzicht in de mensen, ondernemers en instellingen

Verkennen hoe we beter (integraal) inzicht kunnen krijgen in de interactie tussen mensen, ondernemers, instellingen en gemeente. Zodat we op basis van dit inzicht de mens, ondernemer of instelling centraal kunnen stellen in onze dienstverlening en onze dienstverlening kunnen ontwikkelen.

2025

Verbeteren digitale dienstverlening

Met de rapportage van de onderzoeksopdracht digitale dienstverlening bepalen we de agenda van ontwikkelingen en verbeteracties voor de digitale dienstverlening in de komende vier jaren. We zetten in op het vernieuwen gemeentelijke website www.etten-leur.nl en het verbeteren van de integrale sturing op de online dienstverlening. We doen dit samen met onze inwoners.

2025

Werken aan uitvoering dienstverlening en menselijke We investeren in houding en gedrag van onze medewerkers. maat Hostmanship moet in alle geledingen van de organisatie voelbaar worden. We monitoren voortdurend wat landelijk ontwikkeld en beschikbaar gesteld wordt en sluiten daarbij aan als het onze gemeente voordelen geeft in verbetering van onze dienstverlening.

2025

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

2025

2026

27

1.4 Ondermijnende criminaliteit Wat wil de gemeenteraad bereiken? We willen het fenomeen ondermijnende criminaliteit zo effectief mogelijk aanpakken. Er wordt blijvend gewerkt aan de bewustwording voor bewoners, ondernemers, maar zeker ook ons eigen bestuur en organisatie. We zetten samen met partners zoals de Taskforce-RIEC, politie en andere partners in op het voorkomen van ondermijnende criminaliteit en (woon-) fraude. Bij constateren van ondermijnende criminaliteit wordt hierbij ook door de gezamenlijke partners opgetreden, en worden door deze partners de boetes opgelegd die binnen hun mogelijkheden liggen. Maatschappelijk effect Inwoners en ondernemers voelen zich veilig in hun woon- en werkomgeving. Wat zijn de doelen? 1. Inwoners, ondernemers en onze eigen organisatie weten wat ze (ook anoniem) kunnen doen bij een vermoeden van ondermijnende activiteiten in hun omgeving. 2. We onderzoeken en pakken ontvangen signalen op met de samenwerkingspartners. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Ondermijning Continue aandacht voor bewustwording. In de week van de veiligheid (oktober 2025) informeren we inwoners over verschillende thema's op het gebied van ondermijning. Wat heeft aandacht nodig? Ondermijning -

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025: Naam project Ondermijning

28

Omschrijving Ondermijning op de agenda zetten (onder andere cybercrime en aanpak mensenhandel), werken aan bewustwording, zorgen voor een duidelijk meldpunt voor signalen. Samen met partners pakken we deze signalen aan. Het veiligheidsprogramma passen we daarop aan.

planning: 2025

2026

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

2029

Actualisatie begroting 2025 - 2029 1. Algemene uitkering decembercirculaire 2024

1.784

1.504

1.394

1.380

1.380

2. Beleidsadviseur wonen

0

-104

-109

-113

-118

3. Medewerker Verkeer

0

-47

-49

-51

-53

4. Schuldhulpverlening

0

-94

-98

-102

-106

5. Omgevingsjurist

0

-104

-109

-113

-118

6. Dekking omgevingsjurist

0

52

54

56

59

7. Accountmanager duurzame en circulaire economie

0

-104

-109

-113

-118

8. Dekking Accountmanager duurzame en circulaire economie

0

104

109

113

118

9. Uitbreiding raadsleden

0

-38

-50

-50

-50

10. Uitkering raadsleden

-44

-47

-48

-49

-50

11. Opleidingskosten raad

0

-6

0

0

0

12. Raadscommunicatie

-10

-10

-10

-10

-10

13. Opkomst verkiezingen

-10

-13

0

0

0

14. Beleidsverkenning en opstellen raadsprogramma

-10

-20

0

0

-20

15. Inzet taakmutaties

244

128

0

0

0

0

672

34

-1.015

-907

159

131

131

131

131

2.113

2.004

1.140

64

138

16. Actualisatie indexeringen 2026-2029 17. Overig Totaal wijzigingen

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp

Toelichting

1. Algemene uitkering decembercirculaire 2024

We verwerken de decembercirculaire 2024.

2. Beleidsadviseur wonen

Het team Ruimte en Economie heeft te maken met grote uitdagingen bij de woningbouw. Eén strategisch adviseur is niet voldoende om alle taken uit te voeren. Extra inzet is nodig om de toenemende werkdruk te verlichten. Voor mobiliteit en parkeren voegden we 0,5 fte toe. We breiden dit uit naar 1 fte, omdat er weinig ruimte is om kleine vraagstukken op te pakken. De raad stelde het beleidsplan schuldhulpverlening vast en zet in op extra preventie en nazorg schuldhulpverlening. Hiervoor is structureel 1 extra fte noodzakelijk. Door de grote werkvoorraad is een extra omgevingsjurist nodig.

3. Medewerker Verkeer 4. Schuldhulpverlening 5. Omgevingsjurist 6. Dekking omgevingsjurist

7. Accountmanager duurzame en circulaire economie 8. Dekking Accountmanager duurzame en circulaire economie 9. Uitbreiding raadsleden

10. Uitkering raadsleden

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

De kosten van de omgevingsjurist betalen we voor de helft uit de specifieke uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energiebeleid (CDOKE programma 3) en voor de andere helft uit de implementatie van de omgevingswet. Op verzoek van de raad namen we deze functie voor 3 jaar op in de begroting. Het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen blijft de komende jaren een aandachtspunt en daarom nemen deze formatie structureel op. We betalen de kosten van de accountmanager duurzame en circulaire economie uit de specifieke uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energiebeleid (CDOKE). Vanaf 2026 krijgen we er twee raadszetels bij. Op 18 maart 2026 vinden de verkiezingen voor de gemeenteraad plaats. Omdat het aantal inwoners van Etten-Leur is gegroeid tot boven de 45.000, stijgt het aantal raadszetels van 27 naar 29. Alle raadsleden krijgen een vergoeding voor het treffen van een voorziening voor arbeidsongeschiktheid, ouderdom en overlijden.

29

Onderwerp

Toelichting

11. Opleidingskosten raad

Om de nieuwe gemeenteraad een goede start te laten maken en hen snel in te werken verdubbelen we in 2026 het budget voor scholing van de gemeenteraad. Vanaf 2027 hanteren we weer het reguliere budget. Ook maken we eenmalig budget vrij voor het zorgen voor een goede overdracht van de huidige naar de nieuwe gemeenteraad. We vergroten de zichtbaarheid van de gemeenteraad. Dit doen we door extra publicaties in de Etten-Leurse Bode en het maken van meer digitale beelden. Met een aantal gerichte acties vestigen we de aandacht op de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026. Het doel is de opkomst van onze stemgerechtigde inwoners te bevorderen. We gebruiken extra raadscommunicatie. Dit om ervoor te zorgen dat het werk van de gemeenteraad beter zichtbaar wordt voor onze inwoners. Samen met de politieke partijen kiezen we een digitale stemhulp die in februari 2026 online gaat. Ook brengen we een verkiezingskrant uit en organiseren we een verkiezingsdebat.

12. Raadscommunicatie 13. Opkomst verkiezingen

14. Beleidsverkenning en opstellen raadsprogramma 15. Inzet taakmutaties 16. Actualisatie indexeringen 2026-2029

17. Overig

30

Bij het opstellen van de beleidsverkenning en het raadsprogramma betrekken we inwoners en externe partners. Bijvoorbeeld door de inzet van het burgerpanel, het organiseren van bijeenkomsten of door te experimenteren met themastemmen. We ontvingen voor diverse taken geld via de algemene uitkering. We zetten dit voor de jongerenwerker in 2025 en de community builder in 2025 en 2026 (zie programma 2). Voor de jaren 2026-2029 actualiseerden we diverse indexeringspercentages voor loon- en prijsontwikkelingen. We gebruiken indexeringspercentages uit onafhankelijke bronnen (Centraal Planbureau). Administratieve wijzigingen tussen de programma's.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

2. Sociaal Etten-Leur Etten-Leur is een inclusieve gemeente waar iedereen alle kansen krijgt om mee te doen. Iedereen moet zich prettig en veilig kunnen voelen in zijn eigen leefomgeving. Samen zijn we verantwoordelijk voor schone en leefbare straten, buurten en wijken. Voor iedereen in EttenLeur die dat nodig heeft moeten (sport)voorzieningen, zorg en ondersteuning toegankelijk en beschikbaar zijn. We denken vanuit het perspectief van mensen. Daarom spannen we ons in om zoveel als mogelijk problemen te voorkomen en de zorgvragers vroegtijdig te signaleren en te ondersteunen. We werken samen aan een gemeente waarin iedereen zelf regie voert over zijn/ haar leven en de mogelijkheid krijgt om talenten en kwaliteiten te ontwikkelen en te benutten. Het beleid van de gemeente richt zich op alle doelgroepen, zogenaamd inclusief beleid. De komende jaren is er vanuit dit beleid wel extra aandacht voor de doelgroepen jongeren en ouderen.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

31

Ontwikkelingen - Jeugdzorg en Wmo Onderzoek financiën We onderzoeken mogelijke maatregelen voor Jeugdzorg en Wet maatschappelijke ondersteuning. Deze maatregelen moeten bijdragen aan de financiële opgave voor 2026 en verder. Het doel is om de zorg voor de inwoners die deze het hardst nodig hebben, beschikbaar blijft. In dit onderzoek betrekken we ook de uitkomsten van het participatiegesprek, dat de gemeenteraad op 24 maart 2025 met maatschappelijke partners voerde. In september 2025 presenteren we een raadsvoorstel, zodat de resultaten kunnen meenemen in de begroting voor 2026. We hechten eraan op dit moment te melden dat de eerste voorlopige resultaten laten zien dat onze gemeente op het gebied van Jeugdzorg en Wmo goed presteert in vergelijking met andere gemeenten. We kunnen op dit moment nog geen uitspraak doen of er besparingsmogelijkheden zijn en wat daarvan de grootte is. Wachtlijsten Centrum Jeugd en Gezin en Wmo-loket Zowel binnen het Centrum Jeugd en Gezin als het Wmo-loket worden we geconfronteerd met wachtlijsten. Wachtlijsten zijn in principe onwenselijk omdat dit veelal verzwaring van de problematiek en veiligheidsrisico’s met zich mee brengt. We wachten de resultaten van het financieel onderzoek naar kosten Jeugdzorg en Wmo af en wegen op dat moment af of uitbreiding van formatie noodzakelijk is.

In de tussentijd houden we de ontwikkelingen van de wachtlijsten nauwlettend in de gaten.

Ontwikkelingen - Onderwijs Integraal Huisvestingsplan Onderwijs In 2025 stellen we een nieuw Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) op. Dit is noodzakelijk omdat we rekening moeten houden met ontwikkelingen, zoals het Kindcentrum Haansberg, het inclusiever maken van het onderwijs en het verduurzamen van onze schoolgebouwen. De aanpak voor onze schoolgebouwen, zowel inhoudelijk als financieel, voor de komende vier jaar (met een doorkijk naar 12 jaar) nemen we op in het Integraal Huisvestingplan.

Ontwikkelingen - Overig De Nobelaer In 2021 stelden we de subsidie voor De Nobelaer vast op € 2,9 miljoen in plaats van € 3,0 miljoen. In de eerste bestuursrapportage 2025 draaien we deze korting terug. Inclusief indexering gaat dat voor 2022 tot en met 2025 om € 460.000. Het doel van deze eenmalige bijdrage is het eigen vermogen van De Nobelaer te versterken om eventuele toekomstige verliezen op te vangen. Vanaf 2026 stellen we de subsidie weer vast op € 3,0 miljoen. De extra bezuiniging van € 150.000 die we op verzoek van de gemeenteraad in de begroting 2025 opnieuw opnamen, draaien we ook terug. Dit betekent dat we vanaf 2026 € 250.000 opnemen.

32

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Integraal Zorg Akkoord In november 2024 besloot de VNG niet langer deel te nemen aan het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Inmiddels lopen de onderhandelingen weer over de gelijkwaardige positie van gemeenten ten opzichte van overige zorgpartners en over voldoende financiële middelen voor gemeenten voor de uitvoering van het sociaal domein. In juni 2025 besluit de Algemene ledenvergadering van de VNG over het opnieuw aansluiten bij het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (het vervolg op het IZA). Vanaf dat moment kunnen we aangeven wat de positie is en de (financiële) gevolgen zijn voor de gemeente de komende jaren. Kostwinnersregeling kinderopvang Van het budget onderwijsachterstanden betalen we nu de kostwinnersregeling kinderopvang. Met deze regeling bieden we extra opvang voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben in hun (taal) ontwikkeling. De kosten van deze regeling stijgen zodanig dat de middelen van onderwijsachterstanden onvoldoende zijn voor de doelgroep van voor- en vroegschoolse educatie. Daarom onderzoeken we in 2025 in hoeverre dit een onderdeel kan zijn van het minimabeleid. Lokale agenda suïcidepreventie Eind 2025 wordt de Wet integrale suïcide preventie van kracht. In deze wet is opgenomen dat gemeenten uiterlijk een jaar na 1 januari 2026 een lokale aanpak suïcidepreventie opstellen.

In 2026 werken we de lokale aanpak uit in samenwerking met onze partners. Op dit moment weten we nog niet welke financiële middelen we van het Rijk ontvangen. Ons uitgangspunt hierbij is wel, dat we voor de uitvoering van deze taak niet meer uitgeven dan we van het Rijk ontvangen. Versterking anti-discriminatie Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt aan versterking van het stelsel van anti-discriminatie voorzieningen. Dit is opgenomen in het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet. Het kabinet wil dat daadkrachtig wordt opgetreden tegen diegenen, die zich schuldig maken aan discriminatie, racisme, antisemitisme en moslimdiscriminatie. De versterking van het stelsel beoogt in de eerste plaats een betere vindbaarheid en toegankelijkheid van de meldpunten voor inwoners. Daarnaast moeten we gemeenten zorgen voor lokale preventieactiviteiten. We stellen hiervoor een actieplan op. We krijgen hiervoor extra middelen van het Rijk. Uitgangspunt is dat de lokale versterking past binnen de middelen die we hiervoor van het Rijk ontvangen. Schuldhulpverlening Op 17 maart 2025 stelde de gemeenteraad het Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028 vast. We zorgen voor meer preventie om schulden te voorkomen en bevorderen financiële zelfredzaamheid. We constateren in de afgelopen jaren een toename van het aantal en de complexiteit van dossiers, terwijl de formatie gelijk bleef.

Voor extra preventie en nazorg is structurele uitbreiding van de huidige formatie schuldhulpverlening (1,38 fte) noodzakelijk met 1 fte. De kosten zijn € 91.000.

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

33

2.1 Iedereen moet mee kunnen doen Wat wil de gemeenteraad bereiken? Iedereen moet mee kunnen doen in Etten-Leur. De gemeenteraad zet in op het voorkomen dat jongeren vertrekken en zorgt ervoor dat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. De gemeente moet voorkomen dat mensen tussen wal en schip vallen, in een armoedesituatie terechtkomen of grotere (gezondheids-)problemen krijgen. Ook gaat de raad voor een dementievriendelijke gemeente. Dat alles vraagt om meer activiteiten die gericht zijn op preventie, goede ondersteuning, zorg, hulpverlening, algemene voorzieningen, sport- en cultuurvoorzieningen. Ook hierbij is de menselijke maat leidend en doen we dit samen met de inwoners, ondernemers, verenigingen, instellingen en andere partners door goede communicatie en participatie. Door het samen te doen vergroot dit het gemeenschapsgevoel en wordt de afstand tussen gemeente en inwoners kleiner. Maatschappelijk effect • Iedereen kan meedoen en is welkom in de Etten-Leurse samenleving. • (Kwetsbare) inwoners kunnen langer zelfstandig blijven. • Etten-Leurenaren voelen zich verbonden met elkaar en met de gemeente. Wat zijn de doelen? 1. Er zijn voldoende en laagdrempelige zorg- en welzijnsvoorzieningen dichtbij voor (kwetsbare) inwoners om langer zelfstandig te blijven leven in de eigen woning. 2.

Voorzieningen en activiteiten, gericht op preventie, goede ondersteuning, zorg, hulpverlening, algemene voorzieningen, sport- en cultuur worden door de inwoners optimaal benut. 3. In deze voorzieningen en activiteiten samen optrekken met inwoners, zorg- en welzijnsondernemers, verenigingen en andere partners. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024.

34

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Uitvoeringsplan Woonzorgvisie Gewerkt wordt aan het uitvoeringsplan van de woonzorgvisie, zoals scan toekomstbestendige wijken, zorgzame buurten. De woontafel en woon, welzijn, zorgtafel worden periodiek georganiseerd. Het normenkader voor een toegankelijke openbare ruimte is in voorbereiding. Voorstellen zijn in voorbereiding voor de starterslening en doelgroepenverordening. We verstrekten opdracht aan het Centrum voor Wonen om woningeigenaren te informeren over het langer thuis blijven wonen. Het regionaal afsprakenkader wonen-zorg is eveneens vastgesteld. We verstrekken (toekomstige) huurders informatie over de Wet goed huurderschap en de Wet betaalbare huur. Opstellen Woonzorgvisie De woonzorgvisie Etten-Leur is vastgesteld door de raad in april 2024. Versterkingsprogramma mantelzorgondersteuning We gebruiken de mantelzorgtest. Regionale samenwerking op mantelzorg breiden we uit. De mantelzorgwaardering (956 aanvragen) reikten we uit op 17 mei 2025. We bereiden de week van de mantelzorg voor. Notitie mantelzorgwoningen, inclusief pre-mantelzorgwoningen. De gemeenteraad stelde de notitie vast. Eén tegen eenzaamheid Dit jaar organiseren we een kerstactiviteit. We voeren het jaarplan 'een tegen eenzaamheid' uit. We bereiden de week tegen eenzaamheid voor. Aanpak laaggeletterdheid Het Digitaalhuis loopt goed.

Ook de taallessen bij Curio lopen goed, tevredenheidsscore onder de deelnemers is 8,6. Daarnaast geven we losse taallessen op basisschool de Hasselbraam. De resultaten van de eerste groep waren positief. We kunnen beroep doen op een groot aantal enthousiaste en capabele vrijwilligers. Een aanspreekpunt / Integrale vraagbenadering Project integrale vraagbenadering is afgerond met de toegangen Wmo-loket, Centrum Jeugd en Gezin en het Werkplein. Tevens zijn afspraken gemaakt over doorverwijzen en regievoering. Wat heeft aandacht nodig? Uitvoeringsplan Woonzorgvisie Opstellen Woonzorgvisie Versterkingsprogramma mantelzorgondersteuning De druk op mantelzorgers blijft groot. Ondanks al onze inspanningen blijft dit een zorgpunt. Notitie mantelzorgwoningen, inclusief pre-mantelzorgwoningen. We zijn alert op de landelijke ontwikkelingen. Eén tegen eenzaamheid De werkgroep heeft voortdurend ondersteuning nodig. Aanpak laaggeletterdheid Het opstellen van het nieuwe regioplan van 2026-2030 voor de regio West-Brabant. Zorgpunt daarin is dat het Rijk een korting van 10% op de WEB middelen heeft aangekondigd (Wet educatie en beroepsonderwijs). Dit is echter nog niet definitief. Daarnaast hebben we bij Curio vanuit Etten-Leur te maken met een wachtlijst. Het aantal doelgroepen neemt nog steeds toe, bijvoorbeeld met arbeidsmigranten. Een aanspreekpunt / Integrale vraagbenadering -

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

35

Naam project Woon-zorgvisie voor alle aandachtsgroepen

Omschrijving Realiseren van voldoende voorzieningen voor wonen en zorg voor de aandachtsgroepen.

planning: 2025

2026

Versterkingsprogramma mantelondersteuning

Ondersteunen en waarderen van mantelzorgers om hun draagkracht en draaglast te versterken.

2025

2026

Eén tegen eenzaamheid

Inwoners met gevoelens van eenzaamheid en het netwerk ondersteunen om mee te laten doen in de samenleving.

2025

Aanpak laaggeletterdheid

De basisvaardigheden van onze minder taalvaardige volwassen inwoners op een laagdrempelige manier vergroten.

2025

Eén aanspreekpunt

Inwoners met een hulpvraag krijgen de juiste hulp op het juiste moment om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven.

2025

36

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

2.2 Minima- en armoedebeleid Wat wil de gemeenteraad bereiken? De raad zet erop in dat mensen niet buiten de boot vallen door financiële problemen. Ook mensen met een smalle beurs moeten mee kunnen doen in de Etten-Leurse samenleving. Maatschappelijk effect • Niemand mag buiten de boot vallen door financiële problemen. • Mensen met een smalle beurs moeten mee kunnen doen in de samenleving. Wat zijn de doelen? 1. Het terugdringen van het aantal mensen met schulden. 2. Inwoners met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum maken zoveel mogelijk gebruik van voorzieningen voor minima. 3. We zorgen voor laagdrempelige voorzieningen. 4. Het vroegtijdig signaleren en preventie van mogelijke schuldenproblematiek. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024. Wat is de stand van zaken in 2025? Wat gaat goed? Uitvoeringsbeleid schuldhulpverlening Beleidsplan schuldhulpverlening is vastgesteld. Er volgt een uitvoeringsplan dat ter informatie met de raad wordt gedeeld. Voorzieningencheck De voorzieningenwijzer is sinds april 2024 live. We evalueren de werkwijze. Hierover informeren we college en raad op korte termijn. Vroeg erop af We bereiken inwoners met betaalachterstanden. Pact tegen armoede Er is een netwerk rondom het thema armoede van start gegaan.

Dit richt zich met name op preventieve acties en het regelarm maken van minimaregelingen. De week van het geld was hiervan een uitwerking, waarin we zien dat partners zelf initiatief tonen en activiteiten organiseren. Daarin zien we dat we niet als gemeente alleen aan zet zijn. Binnen de week van het geld waren er lezingen voor tieners, ouders van tieners en senioren, maar ook speciale spreekuren voor belastingaangifte en het aanvragen van een DigiD. En tenslotte is er een whatsapp-nummer zodat ook inwoners, met name tieners, op die manier een vraag kunnen stellen over geld. Wat heeft aandacht nodig? Uitvoeringsbeleid schuldhulpverlening Voor preventie en nazorg is extra formatie vereist. We nemen dit op in de kadernota 2026-2029. Voorzieningencheck In samenwerking met onze partners willen we de voorzieningenwijzer meer bekendheid geven onder onze inwoners om het gebruik van minimaregelingen te vergroten. Vroeg erop af We willen de acceptatie van het hulpaanbod verhogen. Pact tegen armoede Er gebeuren al veel activiteiten, maar het armoedepact moet nog geformaliseerd/ondertekend worden.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2025:

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

37

Naam project Uitvoeren speerpunten regionale armoedebeleidsnota

Omschrijving Bestrijden van armoede door deelprojecten: - Project Vroeg erop af - Invoering Voorzieningencheck - Uitwerken en uitvoeren Pact tegen armoede

planning: 2025

Relatie met project onderzoek armoedeval.

38

Kadernota 2026-2029 - CONCEPT

2.3 Wijkvoorzieningen en -gebouwen/accommodaties Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op een levendig netwerk van wijk- en sportvoorzieningen zodat we contact tussen inwoners bevorderen, het gemeenschapsgevoel stimuleren, eenzaamheid en stress voorkomen en gezondheid bevorderen. Maatschappelijk effect • Inwoners, van jong tot oud, kunnen elkaar ontmoeten en deelnemen aan activiteiten in de wijk(voorzieningen). Wat zijn de doelen? 1. Wijkbewoners, verenigingen, maatschappelijke partners zetten zich actief in de wijken en in de wijkvoorzieningen met als doel dat ze zich samen meer verantwoordelijk voelen voor de sociale samenhang in de wijk. 2. Er zijn voldoende maatschappelijke accommodaties die multifunctioneel gebruikt worden én toegankelijk zijn. 3. Wijkbewoners kunnen vinden welke activiteiten georganiseerd worden in de wijkvoorzieningen. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2024.