Woonvisie 2024 (aangepast 02-04-24)
Tekst van het document
Internationale studenten vormden de afgelopen tijd een sterk groeiende groep.
Enschede. We werken hierbij ook samen met TwenteBoard. Vanzelfsprekend houden
Politieke ontwikkelingen maken dat er op dit moment zeer uitlopende prognoses zijn voor
we bij deze ontwikkelingen rekening met adviezen van de commissie Roemer inzake
internationale studenten. Dit is zeer afhankelijk van de mate waarin onderwijsinstellingen
ongewenste samenhang tussen wooncontracten en arbeidscontracten.
internationale studenten mogen blijven aantrekken en Engelstalige opleidingen mogen blijven aanbieden. Die onzekerheid en de langzaam afnemende groep Nederlandse
STUDENTEN
studenten zorgen ervoor dat het kwantitatieve aanbod op vrijwel hetzelfde peil kan
Het afgelopen decennium is het aantal studenten in Enschede fors gegroeid. Studeerden
blijven; we verwachten de komende vijf jaar een kleine extra vraag. Het aantrekken van
er rond 2019 nog rond 25.000 studenten in Enschede, inmiddels is dat aantal opgelopen
deze internationale studenten blijft voor Enschede, anders dan voor studentensteden
naar rond 28.000 studenten. Het aantal studenten dat ook in Enschede woont, neemt
die niet in een grensregio liggen, belangrijk. Niet alleen vanwege de ambities over talent
minder hard toe. Met een aanbod van circa 12.000 wooneenheden voor studenten is de
en de impact die het heeft op onze groeiopgave, maar ook omdat de studenten die wel
WOONVISIE 2024
27
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
blijven toekomstige werknemers zijn die ervoor zorgen dat de economie in onze regio aantrekkelijk blijft. Samenwerking met andere studentensteden in grensregio’s op het
RICHTINGGEVENDE BELEIDSUITSPRAKEN
gebied van lobby is van belang.
▬ Enschede voorziet in aantrekkelijke huisvestingsmogelijkheden voor talent in midden en hogere inkomensgroepen en creatieve beroepen. En daarnaast
Los van de kwantitatieve onzekerheden zien we een kwalitatieve vraag van internationale
voor studenten, (net) afgestudeerden en (internationale) kenniswerkers.
studenten. Hun verwachtingen van het wonen in een studiestad verschillen van die van
▬ Middenhuur speelt een centrale rol bij doorstroming en bij de invulling van
Nederlandse studenten. Ze vinden minder makkelijk zelf huisvesting, omdat ze tegen
de brede talentopgave. De beoogde doelgroep voor middenhuur zijn inwoners
cultuurverschillen aanlopen. Communicatie en bewustwording bij zowel Nederlandse
met een (vaak tijdelijke) woonvraag die geen koopwoning willen of kunnen
als internationale studenten over hoe je een woning vindt en over de voordelen van
kopen en te veel verdienen om in aanmerking te komen voor een sociale
huizen met een combinatie van Nederlanders en internationals is daarbij behulpzaam
huurwoning.
– informatie is te vinden op de website Roomspot.nl: het initiatief van UT, Saxion,
▬ Om in een latere fase beheerproblemen bij toekomstige ‘woonbaanwoningen’
Gemeente, en de corporaties De Veste en SJHT om het woningaanbod voor studenten
te voorkomen vinden wij het zeer wenselijk dat bedrijven gebruik maken van
in beeld te brengen. Ook is het nodig meer in te spelen op specifieke vragen van
de expertise van de woningcorporaties als het gaat om verhuur en beheer.
internationale studenten, zoals woonruimte met stoffering en meubilering op maat.
▬ De gemeente heeft als focusgebied voor studentenhuisvesting aangewezen: het centrum, op en nabij de campus van de Universiteit Twente en het
Een laatste doelgroep betreft studenten die zich gedurende een korte periode voor een
gebied daartussen (Kennisas, gebied Hengelosestraat, Spoorzone Hengelo
of enkele vakken in Enschede willen vestigen. Hun aantal groeit dit decennium naar
Enschede).
1000 studenten en zorgt voor een verdere groei in short stay huisvesting. Hoewel deze
▬ We hebben aandacht voor de specifieke woonbehoefte van de groep
doelgroep minder interessant is in onze talentopgave – deze studenten vertrekken
internationale studenten en scheppen samen met de partners voorwaarden
immers na korte tijd weer – staan we open voor nieuwe initiatieven die short stay
dat ze zich thuis voelen in Enschede.
huisvesting aanbieden.
WOONVISIE 2024
28
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
1.3
1.3 DE BESTAANDE STAD
ACTIEGERICHTE BELEIDSUITSPRAKEN
De grootste opgave in deze woonvisie ligt in de bestaande woningvoorraad van 77.000
▬ We gaan in gesprek met partijen die concepten kunnen realiseren voor
woningen. En daarmee het besef dat de meeste woningen al gebouwd zijn. Om een
talenten en sturen actief op ontwikkelingen op plekken die voor deze
“aantrekkelijke stad” te kunnen zijn moeten we in ieder geval voorkomen dat de
groepen aantrekkelijk zijn, daaronder met name: de binnenstad en rondom
leefbaarheid in wijken en buurten afglijdt en streven we naar verbetering. Hier ligt
Kennispark. Het gaat onder meer om concepten in de middenhuur, zowel
een gemeentelijke opgave om regie te voeren in het samenspel met partners en
appartementen als grondgebonden woningen. Corporaties worden hierbij als
andere spelers die actief zijn in de buurten en wijken. Belangrijke elementen voor de
eerste gevraagd een aanbod te doen.
leefbaarheid zijn de kwaliteit van de woningvoorraad, de kwaliteit van de woon- en
▬ We betrekken samen met onze partners studenten en afgestudeerden om
leefomgeving – van de kwaliteit van de openbare ruimte tot de aanwezigheid van
mee te blijven praten over huisvesting en carrièreperspectief in de regio.
voorzieningen –, samen zorgen voor een schone, hele en veilige leefomgeving en openbare ruimte en de diversiteit van bewoners in wijken. De opgave is daarmee om woongebieden “aantrekkelijk en toekomstbestendig” te laten zijn, en wanneer ze dat niet meer zijn een transformatie in die richting op gang te brengen.
Richtinggevende uitspraken Toekomstbeeld Omgevingsvisie ▬ We gaan de verstedelijking concentreren rondom OV-knooppunten en op buurtniveau bij ontmoetingsplekken. ▬ De huidige inwoners zijn het belangrijkste onderdeel van de leefmilieus van de toekomst. We zorgen dat bestaande leefmilieus bij de tijd blijven om de stad gezond te houden. Dat vinden we net zo belangrijk als nieuwbouw.
WOONVISIE 2024
29
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
investeringsmogelijkheden van de woningbouwcorporaties de afgelopen jaren beknot, ▬ We ontwikkelen op kleinere schaal nieuwe woningen en benutten de ruimte
zowel door de verhuurdersheffing als door de inperking tot hun kerntaak. De huidige
beter. Ook op natuurlijke plekken in de wijken, buiten de grote groeigebieden.
vooruitzichten zijn dat daar wat meer ruimte in gaat komen.
We houden wonen, voorzieningen en werken in balans, want dat is een voorwaarde voor kwalitatieve groei. Het aantal banen stijgt evenredig met het
De gemeente moet het dus hebben van synergie met andere partijen die belangen
aantal inwoners.
hebben op het terrein van wonen, verduurzaming, zorg en leefomgeving. Denk aan
▬ We ontwikkelen groene en nieuwe leefmilieus in de bestaande stad. We
woningbouwcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen, scholen, huurdersorganisaties,
gebruiken ruimte in de bestaande stad slimmer door meer functies te
politie, ondernemers en de inwoners zelf, waaronder in het verband van buurt-, wijk-
combineren bij OV-knooppunten (bijvoorbeeld wonen en werken). Zo creëren
en dorpsverenigingen. Om gezamenlijk te onderzoeken wat door krachtenbundeling
we leefmilieus met meer variatie voor alle gezinssamenstellingen.
mogelijk is.
▬ We zorgen voor voldoende voorzieningen bij de omtmoetingsplekken voor inwoners met een ondersteunings- of zorgvraag. We willen inwoners graag
Hiervoor is geen pasklaar antwoord. Enschede is daarin, net als andere steden in
zelfstandig laten (blijven) wonen. De grootschalige (zorg) voorzieningen
Nederland zoekende. Stedelijke vernieuwing “nieuwe stijl” verloopt in ieder geval niet
concentreren we bij bronpunten.
meer via een lineair proces – met een wijkvisie, projectorganisatie en een meerjarig uitvoeringsplan met vastomlijnde doelen en resultaten, maar eerder via korte opeenvolgende cyclische processen, waarin denken en doen elkaar sneller afwisselen en niet altijd in dezelfde volgorde plaatsvinden.
De opgave is complex en omvattend. Op het niveau van buurten en wijken komen veel vraagstukken samen, denk aan de verduurzamingsoperatie, de inclusieve wijk
STEDELIJKE INVESTERINGS-AFWEGING (SIA)
en de vernieuwingsopgave van de corporaties. Verzwarende omstandigheid is dat
Op basis van de SIA kunnen we informatie gestuurd aan gebiedsontwikkeling werken:
de gemeentelijke financiële armslag het afgelopen decennium gemarginaliseerd
▬ We kennen de urgenties die in buurten aan de orde zijn - onder andere op het
is. In het verleden droeg het rijk onder meer via het Grote Stedenbeleid en het
gebied van inkomensondersteuning, zorg, veiligheid en overlast, energietransitie en
Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing financieel bij aan de opgaven op het gebied
klimaatadaptatie);
van stedelijke vernieuwing; inmiddels is die geldkraan alweer enige tijd dichtgedraaid.
▬ We weten welke investeringen er gepland zijn in buurten – tezamen met een beeld van
Ook op het gebied van duurzaamheid ontbreken substantiële middelen om veel
de urgenties biedt dat zicht op zogeheten “koppelkansen”;
invloed te hebben. Tot slot zijn met de wijziging van de Woningwet in 2015 ook de
▬ We kunnen de ontwikkeling van de buurten door de tijd beter volgen;
WOONVISIE 2024
30
HOOFDSTUK
1
2
3
4
▬ We kunnen de effecten van onze inzet in de buurten beter evalueren;
WIJKAANPAKKEN
In de verbinding tussen deze elementen liggen kansen voor krachtenbundeling. Het gaat
Een wijkaanpak kan ontstaan vanuit een aantal thema’s die onder het kopje SIA al staan
bijvoorbeeld om gebieden waar afglijden dreigt (urgentie), of waar vervangingsplannen
beschreven. Analyse van verzamelde informatie in de SIA leidt tot de selectie van een
zijn voor woningen van corporaties (investering) en waar vervolgens kansen liggen
‘kansrijk gebied’ dat verbeterpotentie heeft. Dit hoeft niet altijd de meest urgente wijk
voor de warmtetransitie (investering / koppelkans) of waar eigendom van de gemeente
te zijn op basis van de beschikbare data. De warmtetransitie en actuele informatie uit de
kan worden omgezet naar een ontmoetingsplek (investering / koppelkans). De meest
wijk over onder andere leefbaarheid, hittestress of wateroverlast spelen nadrukkelijk
kansrijke gebieden worden opgenomen in de meerjarenbegrotingen van de verschillende
mee in de selectie. De warmtetransitie in een gebied is altijd randvoorwaardelijk.
deelnemende partijen, daaronder in ieder geval woningbouwcorporaties en gemeente.
Wanneer er wordt gestart met een aanpak in een gebied, is de warmtestrategie voor de
Deze gebieden krijgen prioriteit in de geldstromen en capaciteitsinzet op de middellange
wijk daar een belangrijk onderdeel van.
5
termijn (van 5-10 jaar). Daarnaast kan een stedelijke vernieuwingsopgave een initiator zijn voor een wijkaanpak. Fysieke ingrepen zoals transformatie of herstructurering kunnen aanleiding zijn om in RANDVOORWAARDEN VOOR STEDELIJKE VERNIEUWING MET DE SIA
een gebied te kijken – met behulp van SIA-informatie – naar meer thema’s die aandacht
1. Gemeente en corporaties delen strategische informatie over portefeuille
behoeven. Wanneer meerdere thema’s in een gebied worden opgepakt, spreken we van een
strategieën; 2. We werken informatie gestuurd en gericht op maximaal maatschappelijk
wijkaanpak. Wanneer er één thema speelt is een wijkaanpak niet nodig en is er soms een andere mate van regie wenselijk. Dit thema wordt dan als losstaand project uitgevoerd.
rendement daarom ontwikkelen gemeente, corporaties en Kennispunt Twente een buurtmodel dat dit faciliteert. Genoemde partijen hebben de intentie
In de wijkaanpakken waar ook sprake is van corporatiebezit onderzoeken we de kansen en
dit model meerjarig, via een continue proces, toe te passen en het model al
mogelijkheden om bewoners/eigenaren van particuliere huurwoningen en koopwoningen
werkende door te ontwikkelen op basis van nieuwe inzichten en kennis;
te laten aanhaken. Voor deze aanpak is destijds een pilot in Twekkelerveld opgestart, die
3. Opgave gericht samenwerken aan gebiedsontwikkeling vraagt een gemeentelijke organisatie die daarop is ingericht.
op dit moment als wijkaanpak wordt gecontinueerd. Ook wordt gestart met een integrale wijkaanpak in stadsdeel Zuid waarbij de focus ligt op ‘t Lang en de Hanenberglanden. Ten behoeve van de warmtetransitie wordt nu als vervolg op de Transitievisie warmte een vervolgproces uitgewerkt, rekening houdend van o.a. de invoering van de Wet Collectieve Warmte. Eind 2026 zal daarbij een warmteprogramma gereed dienen te zijn waarbij duidelijk wordt in welke wijken de gemeente tot en met 2030 van start gaat.
WOONVISIE 2024
31
HOOFDSTUK
1
2
3
4
Op basis van de ervaringen in de huidige wijkaanpakken wordt een overzicht met
BETER BENUTTEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD
ingrediënten voor een wijkaanpak samengesteld. Hierin worden kaders en minimale
Meer woningen realiseren we niet alleen door nieuwbouw, maar ook in de bestaande
vereisten voor een wijkaanpak opgenomen. Dit is een groeiend document door
woningvoorraad. Gebruikelijke manieren om dit te doen zijn transformatie van gebouwen
ervaringen op te doen en te leren van de huidige aanpakken. Met dit overzicht kan bij een
naar woningen of het verkameren van bestaande woningen. We gaan op zoek naar
mogelijke wijkaanpak een gestructureerde start plaats vinden.
kansen in gemeentelijk vastgoed om te transformeren naar woningen. Daarnaast
5
verkennen we met onze partners kansen die de bestaande woningvoorraad biedt. We zien dat het werken in een wijkaanpak zorgt voor meer kansen om projecten te
Wij denken daarbij aan manieren om de bestaande complexen op te toppen of manieren
koppelen. Naast de financiële voordelen van het koppelen van kansen, zorgt een
om woningen te delen. Zoals het pilotproject ‘Onder de Pannen’, waarmee inwoners de
wijkaanpak ook voor minder overlast voor inwoners. Als voorbeeld: de straat hoeft maar
gelegenheid krijgen om een kamer te verhuren aan een inwoner die – vanwege scheiding
één keer open voor vervanging van riool, het aanleggen van een warmtenet en/of het
of plotseling verlies van een woning – tijdelijk geholpen is met deze woonruimte.
verzwaren van het elektriciteitsnetwerk. Het samenwerken met andere partijen in de wijk vraagt om vertrouwen, goede communicatie en een stevige commitment. Dit is
Vanuit de gedachte de juiste inwoner op de juiste plek en daarmee ook beter benutten
een belangrijke voorwaarde bij het starten en uitvoeren van een wijkaanpak. In de drie
van de bestaande woningvoorraad zoeken we naar meer manieren om doorstroming
Twentse steden heeft samenwerking geleid tot het voorbereiden van een Renovatiedeal
te realiseren. We beginnen daarbij bij ouderen, omdat daarmee de kans op de langste
Twente, als uitwerking van het initiatief rond ‘de Twentse Ontzorg Financiering (TOF)’,
verhuisketen wordt vergroot. Daarvoor ontwikkelen wij een doorstromingsbeleid
waarin partijen met elkaar samenwerken om versneld woningen van huishoudens in
(zie ook paragraaf 2.2.).
energiearmoede aan te kunnen passen op het gebied van duurzaamheid en kwaliteit. Op dit moment worden de meeste sociale huurwoningen via loting verhuurd. Specifiek bij het activeren van inwoners om mee te doen in een wijkaanpak merken
Elke inwoner maakt met loting kans op een woning. We zien dat inwoners die
wij dat het goed werkt om welzijnspartners te betrekken. Welzijnspartners
aangewezen zijn op een specifieke sociale huurwoning – ouderen zoeken een geschikte
komen makkelijker en sneller met inwoners in gesprek over de warmtetransitie
woning die in ieder geval nultreden is, jongeren tot 23 jaar zoeken een woning onder de
en verduurzaming. We zien dat, wanneer deze partijen eenmaal in gesprek zijn
kwaliteitskortingsgrens – meer moeite hebben om een passende woning te vinden.
met inwoners, zij ook goed in staat zijn om sociale problematiek te signaleren en
Een van de oorzaken wordt gevonden in passend bewonen: veel woningen die expliciet
bespreekbaar te maken.
voor ouderen of jongeren geschikt zijn, worden door een andere doelgroep bewoond. We gaan daarom met de woningcorporaties in gesprek over de inzet op passend (be) wonen voor deze doelgroepen.
WOONVISIE 2024
32
HOOFDSTUK
1
2
3
4
DRAAGKRACHT VAN EEN BUURT OF WIJK
in aangewezen gebieden voor 15 jaar in stand te houden. Daarnaast constateerden we
De draagkracht van een buurt of wijk is een thema dat aandacht vraagt. Als gevolg
dat er veel goedkope koopwoningen werden opgekocht door investeerders. Om die reden
van de extramuralisering van de zorg stijgt het aantal inwoners dat met een
is de opkoopbescherming vastgesteld. Hiermee zorgen wij ervoor dat het goedkoopste
ondersteuningsbehoefte zelfstandig woont. Deze inwoners maken bovengemiddeld
segment koopwoningen beschikbaar blijft voor inwoners, in plaats van dat deze
gebruik van de buurtnetwerken en op de voorzieningen in wijken en buurten. Specifiek
woningen door investeerders worden opgekocht en in de verhuursector belanden.
5
aandachtspunt is de toename van het zelfstandig wonen van mensen met psychiatrische problemen. Omdat deze mensen doorgaans in het lagere huursegment terecht komen,
BESTAANDE WONINGEN VAN WONINGCORPORATIES
bestaat het risico dat de druk door bijvoorbeeld inwoners met verward gedrag in relatief
De woningcorporaties hebben een onmisbare rol in de opgaven van deze Woonvisie:
kwetsbare buurten met lage(re) huren toeneemt.
huisvesting van studenten, stedelijke vernieuwing in de totale woningvoorraad, bijdragen aan de leefbaarheid in wijken en buurten, de huisvesting van inwoners met een zorg- en/
Voor de afweging over nieuwe (ruimtelijke) woonzorginitiatieven werkt Enschede met
of ondersteuningsvraag – en daarmee bijdragen aan een inclusieve stad, en het op gang
een quick scan (ook wel ruimtelijk Kompas genoemd). We hebben de draagkracht van
brengen van de ongekend grote opgave om de woningvoorraad te verduurzamen. De
een wijk/buurt toegevoegd aan het Kompas om het onderdeel van de afweging te maken.
opgaven hangen op onderdelen samen en zijn te groot om in hun geheel aan te pakken.
Zie paragraaf 1.1 voor de wijze van programmeren van maatschappelijke initiatieven.
Voor een gezamenlijke aanpak zien we de volgende hoofdlijnen: ▬ We werken gezamenlijk aan de stedelijke vernieuwing van buurten en wijken die de
Ondanks de inzet gericht op “draagkrachtige wijken” en daarmee het voorkomen van
meeste aandacht vragen. Gemeente en corporaties wisselen kennis en strategische
(cumulatie van) overlast, is er ook een aanpak gericht op de overlast die zich wel voordoet.
plannen uit en werken op deze manier informatie gestuurd aan aantrekkelijke buurten;
Hiervoor hebben gemeente, GGD, GGZ, politie, Sociaal Maatschappelijke Dienstverlening
van woning tot woonomgeving en van verduurzaming tot bijdragen aan sociale cohesie.
Enschede, Tactus verslavingszorg en de woningcorporaties Domijn, Ons Huis en De
Deze samenwerking krijgt vorm via de Stedelijke Investeringsafweging (SIA) en
Woonplaats het convenant Coördinatie Zorg en Veiligheid ondertekend. De ketenpartners
wijkaanpakken; deze zijn eerder in deze paragraaf verder uitgewerkt.
werken op basis daarvan samen in onder meer een aanpak voor woonoverlast en een
▬ We werken gezamenlijk over de hele stad – dus ook buiten de SIA en DIA – aan inclusieve
aanpak gericht op personen met verward gedrag en multi-probleemgezinnen.
wijken waaronder op het gebied van wonen en zorg. Een groeiend aantal inwoners met een zorgvraag is gehuisvest in een corporatiewoning. Door een betere onderlinge
BETAALBAARHEID
verbinding kunnen veel problemen worden voorkomen – denk bijvoorbeeld aan het
We sturen op betaalbare woningen met twee instrumenten. Ten eerste zetten we de
voorkomen van schuldenproblematiek maar ook aan een passende woonomgeving.
doelgroepenverordening in om nieuw gebouwde middenhuur- en sociale huurwoningen
WOONVISIE 2024
33
HOOFDSTUK
1
2
3
4
▬ In het verlengde van het vorige punt: hoge concentraties van sociale woningbouw
▬ Met het oog op de middellange tot lange termijn opgaven maken we meerjarige
met name onder de eerste aftoppingsgrens leiden vaak tot zwakkere buurten met
prestatieafspraken die elke twee jaar worden geactualiseerd.
een clustering van verschillende sociale en fysieke problemen. We willen deze
▬ De gemeente heeft groot belang bij solide corporaties die kosteneffectief werken
problemen verminderen door samen te werken aan meer gedifferentieerde en daarmee
en die lokale betekenis en binding hebben. Waar mogelijk ondersteunen we lokale
evenwichtiger buurten
corporaties in het versterken van hun draagkracht en positie ten bate van de
5
Enschedese samenleving en de doelgroep van sociale huisvesting. Voor de verdere prestatieafspraken en de samenwerking met de corporaties en huurdersverenigingen kiezen we de volgende uitgangspunten:
Zoektijden sociale huurwoningen
▬ Corporaties zijn voor de gemeente de partner in het aanbieden van sociale
Om de druk op de woningmarkt te kunnen volgen en te kunnen vertalen naar een
huurwoningen. Waar mogelijk ontmoedigt de gemeente het aanbod van sociale huur
woningbouwprogrammering is de (gemiddelde) zoektijden naar een sociale huurwoning
(zowel nieuw als bestaand) door anderen. De corporaties dragen zorg voor voldoende
een belangrijke indicator. We streven daarbij naar een gemiddelde zoektijd van 12
betaalbare sociale huurwoningen voor de doelgroepen van beleid. Daarnaast zijn
maanden voor actief woningzoekenden: dit zijn woningzoekenden die regelmatig
woningcorporaties preferente partner voor middenhuurwoningen.
reageren op een sociale huurwoning met als doel om op een korte termijn een woning te
▬ We programmeren woningbouw adaptief vanuit een gedeeld beeld van de toekomst van
huren. In de prestatieafspraken maken we daarom ook afspraken over zoektijden voor de
de woningvoorraad, waaronder indicaties voor de aantallen woningen op het gebied
volgende sociale huursegmenten. Doelgroepen: (1) onder de kwaliteitskortingsgrens,
van koop en huur, sociale huur en middenhuur, appartementen en grondgebonden
(2) onder de eerste aftoppingsgrens , (3) onder de tweede aftoppingsgrens, (4) onder de
woningen. We delen de informatie die we hebben, maken gezamenlijke analyses en
liberalisatiegrens (sociale huurgrens).
hebben transparante gesprekken over uitkomsten van de analyses. ▬ We maken op stedelijk niveau ‘overkoepelende afspraken’ over de maatregelen die de
Bevorderen van leefbare wijken en buurten
corporaties in hun portefeuille kunnen nemen, dat zijn:
We streven naar voldoende variatie in woningmarktsegmenten in alle wijken en buurten
1. nieuwbouw (van sociale huur of middenhuur),
om de leefbaarheid te bevorderen. Wijken en buurten met een hoge concentratie sociale
2. verkoop van woningen,
huur zijn kwetsbaarder dan wijken en buurten waar ook andere woningmarktsegmenten
3. liberalisatie (omzetting van sociale huur naar middenhuur),
voldoende vertegenwoordigd zijn. In wijken en buurten die kwetsbaar zijn, kijken we naar
4. sloop en verdunning,
manieren om te komen tot een betere mix van woningmarktsegmenten. Bijvoorbeeld
5. omzetten van woningen naar een ander (duurder of goedkoper) huursegment.
door andere woningmarktsegmenten toe te voegen. In wijken die draagkrachtiger zijn,
▬ Deze maatregelen vormen voor een belangrijk deel de basis voor de prestatieafspraken
kijken we naar kansen om sociale huur toe te voegen.
op het punt van de woningbouwprogrammering. WOONVISIE 2024
34
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
1.4
1.4 MONITORING WONINGBOUW
RICHTINGGEVENDE BELEIDSUITSPRAKEN
Er zijn verschillende onderzoeken en monitoringsinstrumenten die we gebruiken voor het
▬ We kijken naar kansen voor wonen in gemeentelijk vastgoed om te
in beeld brengen en houden van de nieuwbouw en bestaande bouw. Het gaat onder meer
transformeren naar wonen.
om de volgende onderzoeken en monitoring:
▬ We faciliteren doorstroming in de bestaande woningvoorraad, waarbij we beginnen bij ouderen omdat daarmee de kans op de langste verhuisketen
▬ Woonbehoefteonderzoek: eens per 3 jaar vindt het landelijke WOON-onderzoek plaats.
wordt vergroot (zie verder paragraaf 2.2).
Dit onderzoek is input voor het lokale woonbehoefteonderzoek. Afgelopen jaren is dit
▬ We werken langjarig samen met de corporaties in de SIA en proberen onze
onderzoek uitgevoerd door de Stec groep.
planningen en investeringen te bundelen waar mogelijk.
▬ Verhuisstromenonderzoek: we onderzoeken de intergemeentelijke verhuisbewegingen
▬ We streven naar een zoektijd van maximaal 12 maanden voor actief
en de verhuisredenen binnen, van en naar Twente. We willen vooral voorkomen dat
woningzoekenden.
inwoners, waaronder talent, de regio verlaten omdat ze niet het door hen gewenste
▬ In wijken en buurten die kwetsbaar zijn, kijken we naar mogelijkheden om
woonmilieu kunnen vinden. Hiervoor maken we gebruik van het komen en gaan
andere woningmarktsegmenten toe te voegen. In wijken die draagkrachtiger
onderzoek van provincie Overijssel.
zijn, kijken we naar kansen om sociale huur toe te voegen.
▬ Voor ontwikkelingen in de nieuwbouw maken wij gebruik van informatie van het Centraal Bureau van de Statistiek. Daarnaast gebruiken wij een monitor van Kennispunt die op dezelfde data is gebaseerd. In deze monitor wordt informatie over woningen en inwoners gecombineerd, waardoor wij meer weten over waar en in welke woningen doelgroepen wonen.
ACTIEGERICHTE BELEIDSUITSPRAKEN
▬ Voor monitoring van de bestaande bouw gebruiken wij informatie uit de SIA monitoring
▬ We gaan met woningcorporaties in gesprek over de inzet op passend (be)
en de data die wij van de woningcorporaties ontvangen.
wonen voor ouderen en jongeren. ▬ We verkennen met onze partners hoe we de bestaande woningvoorraad beter kunnen benutten. ▬ Kaders en minimale vereisten voor een wijkaanpak leggen we vast in een - op basis van ervaringen – groeiend document.
WOONVISIE 2024
35
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
2. INCLUSIEF ENSC HE DE: OVER A A N DAC H T SGROEPEN Samen met inwoners en partners in de stad werken we aan een inclusieve en
TALENT EN GEZINNEN
veerkrachtige samenleving. Een samenleving waarin iedereen gelijke kansen
Naast de aandachtsgroepen van het Rijk, waarover u in de volgende paragrafen meer
heeft en volwaardig kan deelnemen. De inclusieve samenleving kent drie pijlers:
leest, onderscheiden wij ook talent (hierover leest u meer in hoofdstuk 1.2) en gezinnen
bestaanszekerheid, gezond leven en kansengelijkheid. We doen dit zoveel mogelijk
als doelgroepen. Een volledig overzicht van de doelgroepen van beleid is opgenomen in
integraal omdat deze drie thema’s niet los van elkaar gezien kunnen worden.
paragraaf 1.1.
Het inzetten op en herstellen van bestaanszekerheid kan voor inwoners leiden tot een gezonder leven en het vergroten van gelijke kansen. Gelijke kansen kunnen leiden
Voor gezinnen geldt dat zij in meerdere van de voorgenoemde doelgroepen kunnen
tot meer bestaanszekerheid en een gezonder leven kan er ook toe leiden dat inwoners
vallen, zowel talent als doelgroepen die zorg of ondersteuning nodig hebben,
makkelijker in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien, bijvoorbeeld omdat
maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn. Door de groei van onze stad is er ook behoefte
mentale klachten minder worden.
aan meer gezinswoningen. Deze vraag geldt voor alle woningmarktsegmenten maar zien we specifiek terug komen in het betaalbare koopsegment. Door de stijgende
We bewegen steeds meer van wonen in de zorg naar zorg in de woning. Met de
woningprijzen hebben gezinnen het de afgelopen jaren moeilijker gekregen op de
programma’s ‘Eerst een Thuis’ en ‘Wonen, ondersteuning en Zorg voor Ouderen’ streeft
woningmarkt. Men blijft langer in een sociale huurwoning huren en stroomt minder snel
het Rijk naar een afbouw van de maatschappelijke opvang en langer thuis kunnen blijven
door naar een ander woningmarktsegment. Met een modaal inkomen (1,5 verdiener,
wonen. Iedereen een thuis is meer dan alleen een huis. Het gaat om een plek waar
€ 60.000,--) ligt een betaalbare koopwoning nog net binnen bereik. Voor Enschedese
inwoners zich thuis voelen, veilig voelen en de hulp kunnen ontvangen die zij nodig
gezinnen met een lager inkomen geldt dat zij steeds meer zijn aangewezen op de
hebben. Het centrale doel daarom is dat iedere inwoner passend kan wonen met wanneer
huursector of op een goedkope koopwoning. De opkoopbescherming helpt bij het
nodig (tijdelijke) ondersteuning en zorg in de nabije omgeving. Dat betekent dat inwoners
beschikbaar houden van goedkope koopwoningen voor gezinnen en daarnaast komen
zo lang (of zo snel) mogelijk zelfstandig kunnen wonen. We richten ons niet alleen op
er de komende jaren - door doorstroming van ouderen - meer koopwoningen voor
herstel van het individu, maar nadrukkelijk ook op de relatie met de buurt. Uitgangspunt
gezinnen beschikbaar in de bestaande woningvoorraad. Ook kijken we naar
is dat iemand zich (weer) thuis voelt en mee kan doen in de samenleving.
mogelijkheden om nieuwe woningen voor deze doelgroep te realiseren. In nieuwe
WOONVISIE 2024
36
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
2.1
2.1 AANDACHTSGROEPEN
gebiedsontwikkelingen programmeren we, uiteraard afhankelijk van het gebied en de behoefte, ook voor gezinnen.
Het Rijk maakt onderscheid tussen drie typen aandachtsgroepen in het programma ‘Een thuis voor iedereen’. Bij de eerste gaat het om aandachtsgroepen, waar het Rijk zich
In dit hoofdstuk gaan we in op de doelgroepen van beleid. Wat hebben deze inwoners
primair op richt, die vaak behoefte hebben aan een betaalbare sociale huurwoning
nodig en welke specifieke beleidsvoornemens hebben wij voor de desbetreffende
(of kamer) met daarnaast ondersteuning en zorg. Het gaat om mensen met een medische
doelgroep? We maken onderscheid in: talenten (waaronder ook studenten, paragraaf
of sociale urgentie, dak- en thuislozen, statushouders en mensen die uitstromen uit een
1.2), aandachtsgroepen (paragraaf 2.1) en ouderen (paragraaf 2.2). De paragrafen
intramurale instelling. Ook mantelzorgers en uittredende sexwerkers vallen onder deze
over aandachtsgroepen en ouderen vormen samen de uitwerking van de lokale
groep. Bij de tweede ligt het accent op woonruimte. Het gaat hier om arbeidsmigranten,
woonzorgvisie.
studenten en woonwagenbewoners. De derde aandachtsgroep is ouderen. Gegeven de grote opgave voor ouderen heeft het Rijk voor ouderen een apart programma opgesteld.
VITALE BEROEPSGROEPEN In het coalitieakkoord staat “De woningbouwcorporaties spelen een belangrijke rol in het
In deze paragraaf gaat we in op de eerste aandachtsgroep: inwoners die een zorg-
zorgen voor een huis voor iedereen. We willen met hen onderzoeken of het mogelijk is
en ondersteuningsvraag hebben. Deze groep inwoners is tevens doelgroep van
om mensen met vitale beroepen (zoals politieagenten, verpleegkundigen en docenten)
programmering zoals genoemd in paragraaf 1.1. Vervolgens is er specifiek beleid voor
voorrang te geven op een (huur)woning.”. We gaan in gesprek met woningcorporaties
arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en statushouders opgenomen. Het beleid
over hoe we vitale beroepsgroepen zoals bedoeld in het coalitieakkoord meer kans
voor studenten heeft u in paragraaf 1.2 gelezen. In paragraaf 2.2 leest u meer over het
kunnen geven op een (sociale huur)woning.
woonbeleid voor ouderen. INWONERS MET EEN ZORG- OF ONDERSTEUNINGSVRAAG
ACTIEGERICHTE UITSPRAKEN
Ontwikkelingen als het scheiden van wonen en zorg, langer/eerder zelfstandig wonen
▬ We onderzoeken samen met de woningcorporaties de mogelijkheden om vitale
en een vergrijzende bevolking leiden tot een toenemend beroep van inwoners op zorg en
beroepsgroepen meer kans te geven op een sociale huurwoning.
ondersteuning in de eigen woonsituatie. Naast een toename van de doelgroepen zien wij ook dat de doelgroep zelf verandert. We krijgen bijvoorbeeld meer te maken met mensen met psychogeriatrische problematiek of problematiek die samenhangt met achteruitgang van het geheugen, zoals dementie.
WOONVISIE 2024
37
HOOFDSTUK
1
2
3
4
Inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag krijgen minder vaak een indicatie
daarin ruimte bieden voor maatwerk. Hiervoor moeten wij draagvlak creëren in wijken
voor wonen met verblijf in een zorglocatie. Het wonen en de zorg worden steeds verder
en buurten waarbij we voldoende variatie in woningen en passende woonconcepten
gescheiden en van inwoners met een zorgvraag wordt verwacht dat zij zelf in hun woon-
stimuleren. De samenwerking die nodig is om dit regionaal goed te regelen, vindt zijn
behoeften voorzien en ook de zorg zelf regelen.
basis in de regionale Woonzorgvisie. Daar maken we onder andere afspraken over fair
5
share, de woningbouwopgave en wisselen we kennis en ervaringen uit over doelgroepen Er kunnen verschillende groepen inwoners worden onderscheiden waarvoor het vinden
en woonconcepten om beter met elkaar te kunnen samenwerken. Daarnaast werken we
van geschikte en betaalbare huisvesting – in combinatie met ondersteuning of zorg – niet
samen met het Cimot wonen en het Transferpunt (waarin uitstromers uit respectievelijk
vanzelf gaat en die extra aandacht nodig hebben. In het ontwikkelen van nieuwe woningen
beschermd wonen en de maatschappelijke opvang worden toe geleid naar een woning)
hebben wij specifiek aandacht voor de behoeften van: ouderen (met en zonder een
en Woonstap (Enschedese samenwerking voor mensen met een woonbelemmering).
zorg- of ondersteuningsvraag, zie verder paragraaf 2.2), uitstromers uit een intramurale
In de werkgroep Woonpalet, die voortkomt uit de prestatieafspraken, ontwikkelen
instelling (BW, MO, jeugdzorg, detentie), inwoners met lichamelijke beperking(en),
we samen met de woningcorporaties potentiële woonconcepten voor verschillende
inwoners met een licht verstandelijke beperking, inwoners met geestelijke gezondheids-
doelgroepen. In die woonconcepten is onder andere aandacht voor de soort woonvorm
problemen en jongeren met een zorgvraag die de volwassen leeftijd van 18 jaar bereiken
en de begeleiding die nodig is. Wanneer een locatie beschikbaar komt, kan op basis van
(18-/18+ problematiek). Een toenemend deel van deze doelgroepen woont zelfstandig in
de te huisvesten doelgroep een woonconcept geselecteerd worden. Hierover geeft de
een reguliere woonwijk. Om hen te kunnen ondersteunen in hun zelfredzaamheid is naast
werkgroep Woonpalet advies. Deze woonconcepten realiseren we zo veel als mogelijk in
een betaalbare woning de aanwezigheid van voldoende begeleiding (bijv. via mantelzorg
co-creatie met de doelgroep.
of ambulante (woon)begeleiding) een eerste voorwaarde. De nabijheid van een zorgorganisatie kan ook helpen in het signaleren van en ondersteunen bij problemen. Voortkomend
UITSTROOM UIT INSTELLINGEN
uit de aanstaande wettelijke verplichting voor een urgentieregeling gaan wij een urgen-
Met het programma ‘Een thuis voor iedereen’ zijn overheden, woningcorporaties,
tieverordening opstellen voor doelgroepen die dat nodig hebben vanwege hun urgente
zorg- en welzijnsinstellingen en andere betrokken partijen aan de slag gegaan
woonvraag of niet houdbare woonsituatie. We werken hierbij regionaal samen als ook
om te zorgen voor voldoende huisvesting voor verschillende kwetsbare groepen
lokaal met de woningcorporaties.
woningzoekenden. Zes regio’s zijn, vooruitlopend op komende wetgeving, aan de slag gegaan om de huisvesting van deze aandachtsgroepen te verbeteren. Enschede was als
WOONCONCEPTEN
centrumgemeente een van deze ‘koplopers’. In dit traject is een analyse gemaakt van het
De manier waarop inwoners willen en kunnen wonen, vooral wanneer zij zorg of
aantal personen dat jaarlijks uitstroomt uit instellingen.
ondersteuning nodig hebben, is situationeel en persoonlijk. We kunnen niet anders dan
WOONVISIE 2024
38
HOOFDSTUK
1
2
3
4
Over deze doelgroepen worden in de Woondeal nadere afspraken gemaakt ten aanzien
Het is nog onduidelijk welke impact de regionale ‘fair share’- en urgentieafspraken gaan
van ‘fair share’ en het verkrijgen van urgentie zoals bedoeld in de nog vast te stellen wet
hebben op de woningmarkt. Duidelijk is dat waar de ene doelgroep voor gaat, een ander
Versterking regie volkshuisvesting. Op dit moment zijn er uitstroomafspraken op Twents
langer moet wachten op een (sociale huur)woning. In de uitwerking van de (verplichte)
niveau om personen die uitstromen uit beschermd wonen en de maatschappelijke opvang
urgentieverordening besteden we hier nadrukkelijk aandacht aan. Daarnaast monitoren
te helpen met het zoeken naar een nieuwe woning. Voor overige doelgroepen geldt
we de effecten op de zoektijden (zie paragraaf 2.3).
5
momenteel dat woningcorporaties maatwerk leveren of dat zij via Woonstap geholpen worden met het zoeken naar een woning. RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN Tabel 1. Jaarlijkse aantallen uitstroom voor Enschede
▬D e behoefte voor aandachtsgroepen zien we met een regionale bril.
(HHM, 2023 met eigen bewerking gemeente Enschede naar jaargemiddelden)
De regionale sturing op deze behoefte (de te maken fair share afspraken in de Woondeal Twente) is input voor de lokale opgave. ▬W oonconcepten realiseren we zo veel als mogelijk in co-creatie met de
AANDACHTSGROEP
PROGNOSE WONINGEN PER JAAR
Urgenten (medisch/sociaal)
135
Uitstroom: - BW - Detentie* - Jeugdzorg** - MO
132 57 15 NB 60
Overige groepen
13
Totaal
280
doelgroep. ▬W e sturen op voldoende variatie van woonconcepten, zodat iedereen in een passende woning kan wonen en de kans heeft om specifieke woonwensen in te vullen.
* Voor de doelgroep detentie verwachten wij dat er op jaarbasis 10 tot 15 woningen nodig zijn. Een groot deel van deze doelgroep bestaat uit kortgestraften welke veelal terugkeren naar een bestaande woning. Een deel van de doelgroep is na detentie nog niet klaar om zelfstandig te wonen, en krijgt een zorgindicatie. Voor personen die zeer kort vastzitten levert de gemeente maatwerk. Een zeer klein aantal stroomt uit forensische zorg of tbs-klinieken. ** Voor jeugdzorg kunnen we op dit moment nog niet overzien wat het aantal uit te stromen jongeren betekent voor de woningmarkt, het is niet duidelijk hoeveel van hen daadwerkelijk een woning/ kamer zoeken.
WOONVISIE 2024
39
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
Voor de lange(re) termijn wordt er gewerkt aan een gemeentelijk beeld over arbeidsACTIEGERICHTE UITSPRAKEN
migranten op het vlak van economie, arbeidsmarkt en wonen. In relatie tot tekorten op
▬W e voldoen minimaal aan de wettelijke eisen ten aanzien van urgentie die
de arbeidsmarkt is het aantrekken van arbeidsmigranten één van de oplossingen.
zijn opgenomen in de wet Versterking regie woningmarkt. We werken hierbij
Aan de hand van de keuzes die we maken over het aantrekken van arbeidsmigranten
regionaal samen met andere gemeenten en belanghebbenden en ook lokaal
volgt ook een huisvestingsvraag voor deze doelgroep, waarbij wonen zal zorgen voor
met de woningcorporaties.
passende huisvesting voor deze doelgroep.
▬W e werken met woningcorporaties en het wijkteam samen in WoonStAP. Voor de uitstroom uit beschermd wonen en de maatschappelijke opvang
STATUSHOUDERS
werken we regionaal samen in het Cimot wonen en het Transferpunt.
Als gemeente hebben we vanuit de rijksoverheid een taakstelling om statushouders te
▬W e maken de potentiële woonconcepten voor inwoners met een zorg-
huisvesten. Het merendeel van de statushouders vindt zelf huisvesting; op eigen initiatief
of ondersteuningsvraag inzichtelijk en snel toepasbaar bij nieuwe
of door gezinshereniging. Voor statushouders die door het Centraal Orgaan opvang
ontwikkelingen.
Asielzoekers (COA) aan Enschede zijn gekoppeld en die niet zelfstandig in huisvesting
▬W e vergroten de woningvoorraad op basis van adaptief programmeren.
kunnen voorzien, geldt een termijn van 12 weken waarbinnen wij woonruimte moeten
Over de huisvesting van inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag
regelen. Met het oog daarop verwijzen we deze specifieke groep statushouders door
maken we afspraken met woningcorporaties en zorgorganisaties.
naar de corporaties voor een maatwerkoplossing. Voor de corporatie is er vervolgens
Specifiek over het toe te voegen aantal woningen, de toeleiding naar
ruimte voor een eigen afweging, bijvoorbeeld ten aanzien van de locatie van de woning.
deze woningen en de betaalbaarheid hiervan.
Door de keuze voor maatwerkoplossingen wordt de huisvesting buiten het reguliere lotingssysteem om georganiseerd.
ARBEIDSMIGRANTEN
RICHTINGGEVENDE UITSPRAAK
Op dit moment hebben wij nog geen brede strategie rondom arbeidsmigranten. We zien
▬D e gemeente heeft een taakstelling voor de huisvesting van statushouders.
ook in Enschede het aantal arbeidsmigranten toenemen en weten daarnaast dat zij vaak
Voor statushouders die niet zelfstandig in huisvesting kunnen voorzien, wordt
ook niet goed in beeld zijn. Ook niet op huisvestingsgebied. Wij weten ook dat onze Duitse
deze taak via de corporaties uitgevoerd. Zij bieden voor de huisvesting van
buurgemeenten problemen ervaren met het huisvesten van arbeidsmigranten. Wij willen
statushouders maatwerkoplossingen.
hier op korte termijn een beter beeld van krijgen.
WOONVISIE 2024
40
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
WOONWAGENBEWONERS In Enschede faciliteren we als gemeente het woonwagenleven van de lokale Enschedese
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN
woonwagenbewoner. Concreet betekent dit dat we het aantal standplaatsen uitbreiden
▬ L okale woonwagenbewoner is degene waarop het afstammingsbeginsel van
als de lokale behoefte aan standplaatsen groter is dan het aanbod. We kiezen de ‘lokale
toepassing is én die ofwel geboren is in een woonwagen in Enschede, of vijf
behoefte’ als vertrekpunt om een aanzuigende werking op niet-lokale woonwagenbe-
aaneengesloten jaren in Enschede heeft gewoond of familieleden in de 1e of
woners te voorkomen. In de toekomst kan dit lokale vertrekpunt mogelijk vervallen,
2e graad in Enschede op een woonwagenlocatie heeft wonen;
wanneer landelijk het aantal standplaatsen is uitgebreid zodat ook op andere plekken
▬W e faciliteren het woonwagenleven voor de lokale woonwagenbewoners van
aan de lokale behoefte tegemoet gekomen kan worden. Het toevoegen van standplaatsen
Enschede;
is wel afhankelijk van de beschikbare ruimte in de stad en de financiële middelen van de
▬W e maken het toevoegen van woonwagenstandplaatsen ruimtelijk mogelijk,
uitvoerende partij.
met de behoeftepeiling als basis; ▬W e monitoren de wachtlijst voor een woonwagenstandplaats in Enschede
In het geval van woonwagenstandplaatsen biedt de corporatie de huursector aan; tegelijk
en peilen de behoefte van de lokale woonwagenbewoners nadat 75% van de
is het mogelijk op een huurstandplaats een eigen wagen te plaatsen. Standplaatsen
behoefte uit 2019 is gerealiseerd;
worden beschikbaar gehouden voor de doelgroep van lokale woonwagenbewoners.
▬W e streven naar een maximale wachttijd van 5 jaar voor de actief zoekende
We willen voorkomen dat niet-woonwagenbewoners standplaatsen betrekken.
lokale woonwagenbewoner; ▬ E en corporatie realiseert en exploiteert de woonwagenlocaties Sleutelkamp en
BEHOEFTEPEILING
de Windmolenweg;
In 2019 is een behoeftepeiling gehouden onder de huidige bewoners van Sleutelkamp en
▬ E en corporatie voorziet in de huisvesting van woonwagenbewoners ook voor
de woonwagenbewoners die op 1 januari 2019 op de wachtlijst stonden. Uit deze peiling
zover het huurders betreft die qua inkomen niet tot de primaire doelgroep van
bleek dat de behoefte groter is dan het aantal standplaatsen. Een behoeftepeiling zal
een corporatie behoren - altijd binnen de grenzen van wat wettelijk mogelijk is;
worden uitgevoerd zodra 75% van de behoefte uit 2019 is gerealiseerd.
▬K oopstandplaatsen worden niet aangeboden; ▬W e handhaven de huidige locatie aan de Robinson Crusoestraat en houden deze beschikbaar voor de doelgroep kermisexploitanten.
WOONVISIE 2024
41
1
HOOFDSTUK
2.2
2.2 OUDEREN
2
3
4
5
gebracht voor Enschede hoeveel en welk type woningen er nodig zijn voor ouderen
Enschede heeft, net als de rest van het land, te maken met een flinke vergrijzing.
tot 2040. Deze aantallen zijn onderdeel van de totale programmering (paragraaf 1.1).
Daarnaast blijven ouderen met een hulpvraag steeds langer zelfstandig wonen als
Mondria heeft nog geen onderscheid gemaakt in prijssegmenten. De aantallen woningen
gevolg van het scheiden van wonen en zorg (extramuralisering). De toenemende woon-,
betreffen dus zowel sociale huur, middenhuur, dure huur als ook koop. In 2024 worden
zorg- en ondersteuningsvraag van ouderen die zelfstandig wonen leidt nu (soms) al
afspraken gemaakt met woningcorporaties en zorgorganisaties over de woningenbouw-
tot knellende situaties. Om de vijftigers van nu (ofwel, de toekomstige ouderen) in
opgave voor ouderen.
1
de toekomst ook te kunnen faciliteren in hun woon- , zorg- en welzijnsbehoefte is het Niet alle woningen hoeven nieuw gebouwd te worden. Transformatie van bestaande
anticiperen op deze ontwikkelingen noodzakelijk.
woningen of de inzet van bestaand (zorg)vastgoed zijn ook opties. Daarnaast zijn er ook kansen in de bestaande woningvoorraad.
De vraag is in hoeverre de huidige woningen (zowel kwantitatief als kwalitatief), het huidige zorgvastgoed, de woonomgeving en het aanbod van zorg en ondersteuning
Tabel 2. Uitbreidingsopgave voor ouderen
aansluiten op de woon-en zorgbehoeften van ouderen. Nu en in de toekomst. Deze vragen zijn niet vanuit één organisatie te beantwoorden. Samenwerking tussen
WONINGTYPE2
NU TOT 2030
2030-2040
TOTAAL
Nultredenwoningen
1400
650
2050
Geclusterde woningen
650
1250
1900
De beleidsuitspraken vindt u terug in deze paragraaf. De achtergrondinformatie die
Zorggeschikte woningen
350
350
700
heeft geleid tot deze beleidsuitspraken vindt u terug als bijlage 5. Beleidsuitspraken die
Totaal
2400
2250
4650
partners is noodzakelijk. Met input van Menzis Zorgkantoor, Woonzorg Nederland, Domijn, de Woonplaats, Ons Huis, Livio, Liberein, Zorggroep Manna, De Posten en de gemeente Enschede is de Woonzorgvisie voor ouderen tot stand gekomen.
specifiek gaan over de nieuwbouw van woningen voor ouderen vindt u in paragraaf 1.1. 2. In al deze woningen kan zorg worden geleverd. Het woningtype zegt enkel iets over de fysieke kant.
WONINGBOUWOPGAVE VOOR OUDEREN In de Woonzorgvisie voor ouderen (2023) zijn de gezamenlijke ambities van deze partijen
NULTREDENWONINGEN
vastgelegd in gemeentelijke beleidsuitspraken. Deze zijn integraal en met behoud van
Uit analyse van de woningvoorraad blijkt dat er in Enschede veel nultredenwoningen
de hoofdlijnen opgenomen in deze Woonvisie. Mondria advies (2023) heeft in beeld
zijn die nu niet door ouderen bewoond worden. We gaan in gesprek met de woningcorporaties over hoe we bestaande nultredenwoningen kunnen inzetten in deze
1. Onder ouderen verstaan we: inwoners van Enschede van 65 jaar of ouder.
WOONVISIE 2024
42
HOOFDSTUK
1
2
3
4
uitbreidingsopgave. Daarnaast hebben we als beleidsuitspraak opgenomen:
In de financiering van zorggeschikte woningen zitten mogelijk uitdagingen.
‘We vergroten het aantal nultredenwoningen door dit als uitgangspunt op te nemen voor
De ontwikkeling van deze woningen is duurder dan van een reguliere woning. Het rijk
nieuwe te ontwikkelen appartementen. Deze woningen zijn duurzaam inzetbaar, technisch
is gestart met een subsidieregeling voor zorggeschikte woningen om (een deel van)
aanpasbaar: toegankelijk en voor meerdere doelgroepen geschikt.’.
de extra investering te kunnen compenseren. We weten dat ondanks deze subsidie de
5
financiering een uitdaging is en voeren hier samen met onze partners het gesprek over. GECLUSTERDE EN ZORGGESCHIKTE WONINGEN Naast ‘gewone’ woningen voor ouderen (nultredenwoningen) zijn er ook andere woonvormen nodig om niet alleen woonwensen van ouderen te kunnen bedienen, maar
Geclusterde woningen
ook mogelijk te maken dat er zorg in de woning geleverd kan worden. Hiermee wordt
Een voorbeeld van een uitwerking van geclusterde woningen is een
een belangrijke bijdrage geleverd aan het langer zelfstandig kunnen blijven wonen.
seniorenhof. Op dit moment zijn er in Enschede twee ontwikkelingen gaande:
In geclusterde woonvormen kunnen ouderen (al dan niet gecombineerd met andere
koopwoningen in het gebied Eschmarkeveld en huurwoningen aan de Paulus
doelgroepen) samen wonen. Er is aandacht voor ontmoeting, ook in gemeenschappelijke
Moreelsestraat. Deze woningen worden samen met betrokken inwoners en in
ruimten, en de mogelijkheid om een community te vormen. Deze beide woonvormen
het laatste voorbeeld met Vereniging Hof Enschede ontwikkeld. Noaberschap
zijn altijd nultredenwoningen. Een zorggeschikte woning is ook altijd een geclusterde
en noaberhulp zijn belangrijke begrippen die kenmerkend zijn voor de
woning, maar voldoet daarnaast aan meer eisen op het gebied van toegankelijkheid.
(toekomstige) inwoners van deze woningen. Een geclusterde woonvorm kan zowel grondgebonden als gestapeld en
Nultredenwoningen
Geclusterde woonvormen
in verschillende segmenten ontwikkeld worden. We zien daarbij dat de Figuur 7.
ruimtevraag, zeker in de grondgebonden variant, groot is. We zoeken naast
Schematische weergave
de traditionelere vormen ook naar geclusterde woonvormen met minder
van de overlap tussen
ruimtebeslag.
woonconcepten voor ouderen Zorggeschikte woningen
WOONVISIE 2024
43
HOOFDSTUK
1
2
3
4
WOONZORGZONES
perliggende waarden van mensen (bijvoorbeeld: ik wil er toe doen of ik wil me vrij
In paragraaf 1.1 staat dat geclusterde en zorggeschikte woningen voorrang krijgen in
voelen in de natuur). Deze waarden zetten we om naar criteria waaraan we de nieuw
ontwikkelingen die in een woonzorgzone vallen. Een woonzorgzone is een aanduiding
te bouwen / transformeren seniorenwoningen kunnen toetsen. We proberen hiermee
van een gebied waarbinnen 24uurs zorg en benodigde voorzieningen voor inwoners die
het woonaanbod zoveel mogelijk te laten aansluiten op de wensen die onze inwoners
nadrukkelijk hierbij gebaat zijn voldoende nabij is. Hiermee zorgen we voor concentratie
hebben.
5
van woningen waar zorg geleverd wordt (zodat in de toekomst voldoende zorg geleverd kan blijven worden) als ook aantrekkelijke woningen voor ouderen (en andere doelgroepen) die hierbij gebaat zijn. De daadwerkelijke locaties van deze woonzorgzones
RICHTINGGEVENDE BELEIDSUITSPRAKEN
worden nog uitgewerkt en worden als kaartlaag in de omgevingsvisie toegevoegd. Gevarieerd woonaanbod geschikt voor ouderen UITVOERINGSAGENDA
▬O ns woonaanbod voor ouderen sluit aan op de kwalitatieve en kwantitatieve
In de komende periode gaan we met alle partners (waaronder ook de welzijnsorgani-
behoefte van de doelgroep.
saties) gericht aan de slag met de concrete uitvoering van acties om in de toekomst te
▬W e gaan voor meer en gevarieerder geclusterd woonaanbod en nemen dit in
kunnen voorzien in de woon-, zorg- en welzijnsbehoefte van ouderen. Hierin heeft elke
nieuwbouw- en of transformatieplanningen als randvoorwaarde mee.
partner een eigen bijdrage, passend bij de organisatie. De uitvoeringsafspraken leggen
▬B etaalbaarheid en ontmoeting zijn kernwoorden die wij hanteren bij het
we vast in integrale prestatieafspraken tussen de partners.
realiseren en transformeren van toekomstig woonaanbod voor ouderen. ▬W e ondersteunen initiatieven van (toekomstige) ouderen voor geclusterde
DOORSTROMING
woonvormen, zoals een seniorenhof.
Eerder in deze Woonvisie heeft u al kunnen lezen dat wij een doorstromingsbeleid willen
▬W e maken doorstroming van ouderen naar beter en geschiktere woningen
ontwikkelen, waarin we ons in eerste instantie richten op de doorstroming van ouderen.
aantrekkelijker en makkelijker en sturen daarnaast op voldoende
Dit is een van de punten uit de uitvoeringsagenda.
levensloopgeschikt woonaanbod voor ouderen. ▬W e sturen op woonzorginitiatieven met een meerwaarde voor de wijk en de
WOONBEHOEFTEONDERZOEK OUDEREN
gemeente Enschede.
Om een goed beeld te krijgen van de woonwensen van (toekomstige) ouderen voeren
▬W e zorgen voor kwalitatief en kwantitatief passend intramuraal aanbod van
we een kwalitatief woonbehoefteonderzoek uit onder 55-plussers. Dit onderzoek
zorg-specialistisch vastgoed.
bestaat uit interviews en groepsgesprekken waarbij we op zoek gaan naar de die-
WOONVISIE 2024
44
HOOFDSTUK
1
2
3
Behouden en versterken van de zelfredzaamheid van ouderen
ACTIEGERICHTE BELEIDSUITSPRAKEN
▬W e stimuleren gezond, gelukkig en vitaal ouder worden.
▬W e gaan in gesprek met de woningcorporaties over hoe we bestaande
▬W e sturen op het zo lang mogelijk zelf blijven doen, waarbij we het credo
nultredenwoningen kunnen inzetten in deze uitbreidingsopgave
“thuis als het kan, zelf als het kan en digitaal als het kan” hanteren.
▬W e werken samen met zorg- en welzijnsorganisaties en woningcorporaties
▬W e informeren en adviseren inwoners over ouder worden en zelfstandig
uit waar we geclusterde en zorggeschikte woningen kunnen realiseren,
wonen.
waarbij we beseffen dat de huidige financierings- en subsidiestroom bij
4
5
zorggeschikte woningen een uitdaging is. Zorgzame buurten
▬W e stimuleren doorstroming van ouderen op de woningmarkt en maken
▬W e werken gebiedsgericht aan voldoende aanbod van geschikte woningen
hiervoor doorstromingsbeleid.
voor ouderen in combinatie met / of in aansluiting op de juiste (zorg-) voorzieningen en inrichting van het gebied. ▬B ij nieuwbouw hebben we vanaf het ontwerp aandacht voor een veilige, toegankelijke en prettige woonomgeving voor ouderen met nabijheid van voorzieningen. ▬ I n bestaande situaties zijn veiligheid, toegankelijkheid en aanbod van voorzieningen voor ouderen een aandachtspunt.
2.3
2.3 GEZONDE LEEFOMGEVING Ons doel is dat iedereen keuzes kan maken die een gezonder leven makkelijker
▬W e hebben aandacht voor de woonbehoeften van mantelzorgers.
maakt. Belangrijk daarbij is dat iedereen toegang heeft tot een stimulerende gezonde
▬W e verbeteren de kwaliteit en efficiëntie van preventie en zorg in de
leefomgeving (gebouw en omgeving), die uitnodigt tot gezond gedrag. Het nodigt ons
thuissituatie van ouderen door samenwerking en werkafspraken op
al dan niet uit om te bewegen, spelen, sporten en ontmoeten. Maar de leefomgeving
wijkniveau.
kan onze gezondheid ook bedreigen, denk aan milieufactoren als luchtvervuiling,
▬W e hanteren het uitgangspunt dat voor ouderen een ontmoetingsmogelijkheid
bodemverontreiniging en geluidoverlast. Of gevolgen van klimaatveranderingen, zoals
aanwezig en bereikbaar moet zijn.
hittestress en wateroverlast. In de omgevingsvisie is hier ook aandacht voor. We richten ons zowel op gezondheidsbescherming als gezondheidsbevordering. Ook bij de grote woningbouwopgave waar we voor staan, staat de gezonde leefomgeving centraal. We moeten voorkomen dat we nu de achterstandswijken van de toekomst bouwen. Hierdoor
WOONVISIE 2024
45
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
stimuleren we ook de marktpartijen om met de gezonde leefomgeving aan de slag te gaan. We streven ernaar dat gezondheid een net zo vanzelfsprekend onderdeel wordt van
ACTIEGERICHTE UITSPRAKEN
elke gebiedsontwikkeling als duurzaamheid dat nu is.
▬W e werken aan een gezonde leefomgeving die ook aanzet tot sporten, bewegen, spelen en ontmoeten voor alle leeftijden. Dit doen we deels via een maatwerk buurtaanpak.
Richtinggevende uitspraak Toekomstbeeld Omgevingsvisie We bieden inwoners makkelijke keuzes om gezonder te leven. Dat betekent dat we toegang moeten bieden tot een stimulerende leefomgeving. Een leefomgeving die uitdaagt tot sporten, bewegen, spelen en ontmoeten voor alle leeftijden. Daarom stellen we verblijfskwaliteit en beleving voorop in de stedelijke ontwikkeling en zorgen we voor ontmoetingsmogelijkheden. Dat doen we door de voorzieningen en de sociale veiligheid in de wijken op peil te houden. Daarmee creëren we samen een sterke sociale infrastructuur.
2.4
2.4 MONITORING DOELGROEPEN Naast de monitoring die is genoemd in hoofdstuk 1 vindt ook monitoring plaats naar een aantal specifieke doelgroepen ▬ T alent en doelgroepen algemeen: monitor ‘adaptief programmeren’. ▬ S tudenten: jaarlijks monitort Kences, branchevereniging voor studentenhuisvesters, de ontwikkeling van studentenaantallen en hun woonwensen.
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN
▬A andachtsgroepen: het Rijk ontwikkelt momenteel een monitor voor aandachts-
▬W e streven naar een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier.
groepen, welke via waarstaatjegemeente.nl beschikbaar gesteld wordt. Voor deze
Dit in lijn met het in beleid zoals het beleidskader gezond en vitaal Enschede,
Woonvisie is gebruik gemaakt van een monitoring van HHM (2023). Kwalitatief vindt
het sport- beweeg en speelbeleid (zie ook discussienota sporten, bewegen
monitoring plaats in de werkgroep Woonpalet. Deze werkgroep is vanuit de prestatie-
en spelen). Of bijvoorbeeld het Groenambitieplan Enschede, het water en
afspraken met de woningcorporaties opgericht om woonconcepten voor inwoners met
klimaatadaptatieplan en het mobiliteitsbeleid.
een zorg- of ondersteuningsvraag uit te werken. ▬O uderen: voor deze Woonvisie is gebruik gemaakt van het onderzoek van Mondria advies (2023). Voor toekomstige monitoring sluiten we aan bij de bestaande monitoring ‘adaptief programmeren’ en de te ontwikkelen monitor door het Rijk.
WOONVISIE 2024
46
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
3. GROEN EN D UUR Z A A M ENSC HE DE: OVER DE W A R M TE TR A NSI T IE K LI M A ATA DA P TAT IE, GROEN EN C IRC UL A IR E EC O N O M IE Om er voor te zorgen dat toekomstige generaties ook goed en gezond kunnen wonen en leven in Enschede streven we naar een duurzame, klimaat- en toekomstbestendige
Richtinggevende uitspraken Toekomstbeeld Omgevingsvisie:
woningvoorraad en leefomgeving.
fundament van de stad ▬W ij houden rekening met de hoogteligging en ondergrond van Enschede.
Onder duurzaamheid zien we de volgende woonopgaven:
We passen onze ruimtelijke ontwikkeling aan op het natuurlijk systeem van
▬W armtetransitie van de woningvoorraad (3.1): zorgen dat de hele woningvoorraad in
bodem en water.
2050 van het aardgas af is en dat er voldoende alternatieve energievoorzieningen zijn;
▬W e versterken de sponswerking van de ondergrond. Waar mogelijk creëren we
▬K limaatadaptatie (3.2): Het klimaat verandert. We krijgen steeds vaker te maken met
door stedelijke vernieuwing en transformatie meer ruimte voor groen en blauw
hitte, droogte of juist extreme wateroverlast. Woningen en de woonomgeving moeten
op verschillende wijzen.
hierop worden voorbereid. ▬G roen, biodiversiteit en natuur-inclusief bouwen (3.3): Het aantal dier- en insecten-
Richtinggevende uitspraken Toekomstbeeld Omgevingsvisie: Land-Goed
soorten neemt wereldwijd af terwijl ze van essentieel belang zijn voor ons ecosysteem.
▬W e bouwen groen en bouwen aan meer kwalitatief groen. Elke ruimtelijke
Dit vraagt ook vanuit wonen proactief handelen, bijvoorbeeld via natuur-inclusief
ontwikkeling moet kwaliteit toevoegen voor de thema’s van Land-Goed
bouwen.
Enschede. Om dat te borgen maken we kaders voor de nabijheid van groen voor
▬C irculaire economie (3.4): Hergebruik van producten, grondstoffen en afval.
de inwoner. ▬W e vergroten de biodiversiteit en ontwikkelen altijd en overal natuur inclusief. ▬D oor het toevoegen van groen en water verminderen we hittestress.
Voor alle thema’s geldt dat “een groeiende bewustwording” een belangrijke factor is. Daarom zetten we samen met onze partners, waaronder de corporaties en huurdersorganisaties, in op het vergroten van de bewustwording in de samenleving om duurzamer te leven en wonen. Denk daarbij aan het bewuster omgaan met energie of de mogelijkheden om zelf de eigen woning meer klimaat- en natuur-inclusief te maken.
WOONVISIE 2024
47
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
3.1
3.1 WARMTETRANSITIE VAN DE WONINGVOORRAAD
Richtinggevende uitspraken Toekomstbeeld Omgevingsvisie: innovatief
Op basis van het Klimaatakkoord hebben wij als gemeenten de regie over de warmte-
▬W e geven voorrang aan zon op het dak. Tegelijkertijd investeren we in het
transitie. Dit betekent de omschakeling van het gebruik van fossiele brandstoffen voor
opwekken van zonne-energie op parkeerterreinen en langs infrastructuur.
het “stoken en koken” in woningen naar de inzet van duurzame vormen van warmte.
▬W ij concentreren het opwekken van windenergie in het zuidwesten bij
We spreken hierbij over de ‘warmtetransitie’. Deze omschakeling raakt alle bestaande
knelpunt Middenspanning Station (MS) Marssteden en respecteren
woningen in Enschede in meer of mindere mate, een enorme opgave dus. Het einddoel
voorlopig alle zoeklocaties voor windenergie. Daarnaast zetten we fors in op
hierbij is: ‘in 2050 is Enschede aardgasvrij’. De routekaart naar dit doel hebben we
energiebesparing bij woningen, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen.
vastgelegd in de Transitievisie Warmte Enschede, die in 2022 is vastgesteld. Hierin is per
▬W e voorkomen netcongestie door opwek en verbruik op elkaar af te stemmen
wijk aangegeven wat het meest voor de hand liggende alternatief voor aardgas is, met