Woonvisie 2024 (aangepast 02-04-24)
Tekst van het document
W O O N V I S IE 2024 D E E E R S T E S TA P R IC H T I N G E E N V OL K S H U I S V E S T EL I JK P R O G R A M M A
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
IN H OU D SOPG AVE SAMENVATTING
3
INLEIDING
8
1. AANTREKKELIJK ENSCHEDE: OVER DE GROEIENDE STAD EN DE BESTAANDE STAD
11
1.1 De groeiende stad
12
1.2 Talent
25
1.3 De bestaande stad
29
1.4 Monitoring woningbouw
35
2. INCLUSIEF ENSCHEDE: OVER AANDACHTSGROEPEN
36
2.1 Aandachtsgroepen
37
2.2 Ouderen
42
2.3 Gezonde leefomgeving 2.4 Monitoring doelgroepen
3. GROEN EN DUURZAAM ENSCHEDE: OVER DE WARMTETRANSITIE, KLIMAATADAPTATIE, GROEN EN CIRCULAIRE ECONOMIE 47 3.1 Warmtetransitie van de woningvoorraad
48
3.2 Klimaatadaptatie
51
3.3 Groen, biodiversiteit en natuurinclusief bouwen
53
3.4 Circulaire economie
55
3.5 Monitoring groen en duurzaam
56
4. OPEN GEMEENTE ENSCHEDE: OVER SAMEN WERKEN AAN DE VOLKSHUISVESTING
57
4.1 Participatie
57
4.2 Samenwerking met partners in de stad
58
5. BIJLAGEN
61
45
5.1 Definities
61
46
5.2 Trends, ontwikkelingen en omgeving
63
5.3 Actuele woningbouwprogrammering en -behoefte (1-1-2024)
66
5.4 Onderbouwing woonzorgvisie voor ouderen
67
WOONVISIE 2024
2
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
SA M EN VAT T ING H1 A A N T R EK K ELI JK E N SC HE DE: OV ER DE GROEIE N DE E N BES TA A N DE S TA D
GROEI NAAR: 170.000 INWONERS AMBITIE 2032: 9.300 WONINGEN We voegen 1000 woningen per jaar toe.
70% BETAALBARE WONINGEN AANDACHT ONDERSCHEIDENDE BEHOEFTEN Specifiek aandacht voor de onderscheidende behoeften van ouderen, inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag, talenten en gezinnen.
9.300
De groeiende stad
1.1
1.1 De groeiende stad
PRIORITEIT AAN WONINGEN VOOR OUDEREN ▬ Appartementen bouwen als nultredenwoningen. ▬ Voorrang in woonzorgzones: geclusterde en zorggeschikte woningen
ACTUELE GEPLANDE GEBIEDSONTWIKKELINGEN
BOUW WONINGEN VOOR MEERDERE DOELGROEPEN
Centrumkwadraat, Boulevardzone, SHE/Kennispark, Eschmarkerveld, Cromhoff, Horstmanpark en Noordkant Glanerbrug.
Doel: 30% van nieuwe sociale huurwoningen beschikbaar stellen voor inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag.
WOONVISIE 2024
MEER RUIMTE VOOR ANDERE WOONCONCEPTEN Woonconcepten zoals hofjes en tiny houses.
WERKEN MET EEN VOORZIENINGENPROGRAMMERING iervoor stellen wij een afwegingskader met H kengetallen. Doel: dat er voldoende voorzieningen worden gerealiseerd bij gebiedsontwikkelingen.
KLEINSCHALIGE PROJECTEN Die bijdragen aan de kwalitatieve verbetering van buurten en wijken.
3
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
In het ‘gebied voor hoogstedelijk wonen’.
KWALITATIEVE VRAAG NAAR STUDENTENHUISVESTING BLIJFT De markt voor studentenhuisvesting is relatief ontspannen.
FOCUSGEBIED VOOR STUDENTENHUISVESTING Aangewezen: het centrum, op en nabij de campus van de Universiteit Twente en het gebied daartussen.
1.3
GROEI WOONMILIEUS DIE AANTREKKELIJK ZIJN VOOR TALENT
De bestaande stad
Talent
1.2
1.2 Talent - 1.3 De bestaande stad
INFORMATIEGESTUURD AAN WIJKEN EN BUURTEN WERKEN Op basis van de Stedelijke Investeringsafweging (SIA).
WERKEN AAN TWEE WIJKAANPAKKEN De wijken Twekkelerveld en Hanenberglanden.
TWEKKELERVELD
OVERZICHT MET INGREDIËNTEN VOOR EEN WIJKAANPAK p basis van de ervaringen in de O huidige wijkaanpakken.
BESTAANDE WONINGVOORRAAD BETER TE BENUTTEN STREVEN GEMIDDELDE ZOEKTIJD (ACTIEF) WONINGZOEKENDEN: 12 MAANDEN
HANENBERGLANDEN
WOONVISIE 2024
4
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
H 2 I NCL USIEF E N SC HE DE: OV ER A A N D AC H T SGROEPE N
Ouderen
2.2
2.1 Aandachtsgroepen - 2.2 Ouderen - 2.3 Gezonde leefomgeving
WOONZORGVISIE VOOR OUDEREN (2023) VERGROTEN HET AANTAL NULTREDENWONINGEN KOMENDE PERIODE: CONCRETE UITVOERING VAN DE WOONZORGVISIE De uitvoeringsafspraken leggen we vast in integrale prestatieafspraken tussen de partners.
MEER KANS OP SOCIALE HUURWONING VOOR VITALE BEROEPSGROEPEN Samen met de woningcorporaties de mogelijkheden onderzoeken om deze kans te verhogen.
URGENTIEVERORDENING OPSTELLEN SAMENWERKING MET CIMOT WONEN, HET TRANSFERPUNT EN WOONSTAP Doel: Aandachtsgroepen naar een woning leiden.
Gezonde leefomgeving
Door doorstroming van ouderen te stimuleren spelen we grondgebonden woningen voor gezinnen vrij. Daarnaast programmeren van aantrekkelijke woningen voor gezinnen in gebiedsontwikkelingen.
Aandachtsgroepen
DOORSTROMING VAN GRONDGEBONDEN WONINGEN STIMULEREN
2.1
2.3
DOORSTROMINGSBELEID VOOR OUDEREN
GEZONDE LEEFOMGEVING VOOR ALLE LEEFTIJDEN Aanzetten tot sporten, bewegen, spelen en ontmoeten.
POTENTIËLE WOONCONCEPTEN VOOR VERSCHILLENDE DOELGROEPEN Een ontwikkeling samen met de woningcorporaties.
WOONVISIE 2024
5
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
H 3 K L I M A ATA D A P TAT IE
Stimuleren (de bewustwording van) huiseigenaren.
RENOVATIEDEAL: WERKEN AAN PROGRAMMA OMTRENT VERDUURZAMING Betreffende bestaande woningen van corporaties, van particuliere woningen en die van VvE’s. Dit doen we samen met BZK, drie Twentse steden en zes corporaties.
Zoals wateroverlast, droogte en hittestress in de openbare ruimte en op particulier terrein.
ONTWIKKELING EXTRA RUIMTE VOOR WATERBERGING EN ‘KWALITATIEF’ GROEN MAATREGELEN NEMEN OM VERHARDING TE VERVANGEN VOOR GROEN Ook groene daken aanleggen om water op te vangen en beperken de hoeveelheid nieuwe verharding.
BIJ WONINGBOUWPROJECTEN KLIMAATADAPTIEVE MAATREGELEN NEMEN De kans op wateroverlast, hittestress en droogte problemen beperken. Richtlijn: groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving.
WOONVISIE 2024
Groen, biodivers en natuurinclusief bouwen
3.4
BEPERKEN VAN DE NEGATIEVE EFFECTEN VAN WEERSOMSTANDIGHEDEN
Circulaire economie
ZELF AANPASSINGEN DOEN AAN WONING MET OOG OP DE ENERGIETRANSITIE
3.2
GEBIEDSGERICHTE AANPAK
Klimaatadaptatie
3.1
ENERGIEBESPARINGSPROGRAMMA VOOR BESTAANDE WONINGEN
Warmtetransitie van de woningvoorraad
3.3
3.1 Warmtetransitie van de woningvoorraad - 3.2. Klimaatadaptatie 3.3 Groen, biodivers en natuurinclusief bouwen - 3.4 Circulaire economie
(KWALITATIEF) VERGROENEN EN BIODIVERSER MAKEN VAN ENSCHEDE
NATUURINCLUSIEF Richtlijnen hanteren van de landelijke ‘maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving’.
GEMEENTE WERKT AAN EEN SOORTENMANAGEMENTPLAN
GROTE BIJDRAGE LEVEREN EN VERANTWOORDELIJKHEID NEMEN OP HET GEBIED VAN CIRCULAIRE ECONOMIE AAN DE SLAG MET UITVOERINGSPROGRAMMA CIRCULAIRE GEBIEDSONTWIKKELING IMPLEMENTEREN VAN MATERIAALPASPOORTEN VOOR NIEUWBOUW -EN RENOVATIEPROJECTEN
6
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
H 4 OPE N GE M EE N TE E N SC HE DE: OV ER SA M E N W ER K E N A A N DE VOLK S H UISV ES T ING DE BELEIDSWIJZIGINGEN IN DEZE WOONVISIE ZIJN TOT STAND GEKOMEN NA OVERLEG MET ONZE PARTNERS Deze Woonvisie is een geactualiseerde versie van het bestaande beleid.
ZORG- EN WELZIJNSORGANISATIES
GEMEENTE ENSCHEDE
WONINGCORPORATIES EN HUURDERSORGANISATIES
MARKTPARTIJEN EN BEDRIJFSLEVEN
WOONVISIE 2024
7
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
INLEI DING Het Rijk heeft in 2021 het woningtekort nadrukkelijk op de agenda gezet. Met de Nationale Woon- en Bouwagenda en de voorgenomen wet Versterking
Als we in hoofdlijnen aangeven waar het Toekomstbeeld Enschede voor de
regie volkshuisvesting formaliseert het Rijk de regie die zij op de woningmarkt wil
fysieke leefomgeving om draait, dan zijn dat deze:
gaan voeren. Dit lijkt vooruitlopend op de vorming van een nieuw kabinet de lijn te
1. wij maken water en bodem sturend en versterken de sponswerking van
blijven. Met zes programma’s onder de vlag van de Woon- en Bouwagenda geven
onze ondergrond;
provincies daar met hoog tempo uitvoering aan.
2. wij bouwen voort op onze identiteit en kennen de ziel van de plek. Dit doen wij door het beleven, benutten en beschermen van de cultuurhistorische identiteit;
Het wetsvoorstel regelt dat de verplichting tot een Woonvisie vervalt per 1 januari 2026. In plaats daarvan worden gemeenten verplicht een woonprogramma op te stellen
3. wij stellen mens en landschap centraal. We bouwen aan een robuust groen netwerk in en om de stad, zodat het groen altijd dichtbij is;
(voorlopig noemen we dit het volkshuisvestelijk programma). De eisen die er aan een
4. wij kiezen voor zuinig ruimtegebruik en ontwikkelen de internationale
volkshuisvestelijk programma worden gesteld, worden via het besluit kwaliteit op de leefomgeving uitgewerkt. In deze Woonvisie bereiden wij ons voor op de transitie naar
corridorstad met bronpunten en buurten met vitale ontmoetingsplekken
een volkshuisvestelijk programma. Dit doen wij door te anticiperen op wat we nu al
voor jong en oud en houden rekening met de dubbele vergrijzing in onze
over een programma weten, zoals de onderwerpen die aan bod moeten komen en de
stad. Hierbij laten we ruimte voor initiatieven vanuit de stad die mogelijk
participatie met belanghebbenden. In 2025 (onder voorbehoud van het aannemen van de
niet exact in bovenstaand profiel passen maar wel een bijdrage leveren aan
wet Versterking regie volkshuisvesting) vindt de daadwerkelijke transitie plaats van deze
de stad die we willen zijn. Ook bieden we ruimte aan stadsvernieuwing te
Woonvisie naar een volkshuisvestelijk programma.
verbetering en versterking van de wijken; 5. wij houden onze sociale voorzieningen, bereikbaarheid, het aantal
Op het moment van schrijven van deze Woonvisie is de Omgevingsvisie nog niet
arbeidsplaatsen, werken en wonen in balans met ons inwoneraantal.
vastgesteld. Wel is er een Toekomstbeeld besproken die de basis vormt voor de uitwerking van de Omgevingsvisie.
WOONVISIE 2024
8
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
Relevante uitspraken uit het Toekomstbeeld zijn in samengevatte vorm in tekstblokken in deze Woonvisie opgenomen. Wanneer de Omgevingsvisie in werking treedt, zijn de
▬ V ertaalt overige regionale (bijv. RSIA) en lokale beleidskaders en ambities
beleidsuitspraken die daar zijn opgenomen kaderstellend voor het woonbeleid. Om zo
(bijv. doelen van de stad en collegeakkoord) naar lokaal woonbeleid.
veel mogelijk ‘ruis’ te voorkomen tussen de Woonvisie en de Omgevingsvisie is er nauw
▬ V oldoet aan de eisen die aan een programma worden gesteld in de
samengewerkt in de totstandkoming van beide documenten. Zoals gezegd vindt in 2025
Omgevingswet en het Besluit Kwaliteit Leefomgeving.
de transitie plaats naar een volkshuisvestelijk programma dat onder de Omgevingsvisie
▬ V ormt de basis voor de toetsing van woningbouwplannen aan de Ladder voor
zal worden uitgevoerd. We beogen het voorgenomen woonbeleid dat u in deze Woonvisie
Duurzame Verstedelijking die zowel is opgenomen in het Besluit Kwaliteit
leest over te kunnen nemen in het programma en verwachten dat de nadruk zal liggen op
Leefomgeving (BKL) als de provinciale omgevingsverordening.
het ‘finetunen’ van het programma aan de regels die er gesteld gaan worden.
VAN WOONVISIE NAAR VOLKSHUISVESTELIJK PROGRAMMA
In 2022 ondertekenden het Rijk, provincie Overijssel en de Twentse gemeenten de
De verwachting is dat het programma aan de volgende zaken moet voldoen:
Woondeal Twente. Hier maakten we al afspraken over de Twentse bijdrage aan het
▬B iedt helderheid aan belanghebbenden (waaronder corporaties,
landelijke woningtekort en de verduurzaming van de woningvoorraad. Daarnaast
zorgorganisaties en marktpartijen) over het te voeren volkshuisvestelijk
spraken we af in 2023 te werken aan een Twentse Woonzorgvisie volgens de lijnen
beleid.
van de programma’s ‘Een thuis voor iedereen’ en ‘Wonen en zorg voor ouderen’.
▬G aat in op de thema’s woningbouw en woningbouwprognose, balans in de woningvoorraad en betaalbaarheid van woningen, woonbehoeften van
Ook in de regio staan we niet stil. Onder de noemer Regionale Stedelijke
aandachtsgroepen en de benodigde zorg en ondersteuning in relatie tot het
Investeringsagenda (RSIA) werken we samen met Almelo en Hengelo verder aan de
wonen, leefbaarheid en verduurzaming.
groeiopgave voor de drie grote Twentse steden. We gaan samen met Almelo, Hengelo,
▬ V ertaalt de landelijke woningbouwopgaven via de Woondeal met de provincie
het Rijk en de provincie een verstedelijkingsstrategie opstellen waarbij leefbaarheid in
en Twentse gemeenten naar de lokale woningbouwopgaven.
de steden een aandachtspunt is.
WOONVISIE 2024
9
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
Deze Woonvisie is de opvolger van de Woonvisie 2019. De 2019-versie is in de afgelopen jaren meerdere malen geactualiseerd. Inzichten uit de vorige Woonvisie en uit de actualisaties zijn meegenomen voor zover nog relevant in deze Woonvisie. De voornaamste veranderingen die u zult lezen gaan over de krapte op de woningmarkt, waar in 2019 nog sprake was van krimp, en de ambitie die Enschede heeft om te groeien tot een stad met 170.000 inwoners en meer. Ook is de Woonzorgvisie voor aandachtsgroepen, waaronder ook ouderen, integraal in deze Woonvisie verwerkt. Boven water staat dat wonen een mensenrecht is, een eerste levensbehoefte waarin wij als gemeente het streven hebben om iedere inwoner een passend thuis te kunnen bieden. In deze Woonvisie leest u het beleid van gemeente Enschede omtrent wonen. Voor de snelle lezer zijn de belangrijkste zaken terug te lezen in de (beleids)uitspraken, die te vinden zijn aan het einde van elke paragraaf.
WOONVISIE 2024
10
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
1. A A N TR EK K ELIJK ENSC HE DE: OVER DE GROEIEN DE S TA D EN DE BES TA A N DE S TA D Een aantrekkelijke stad wordt bepaald door een veelheid van factoren. Vanuit het
en uitgaansleven, uitdagende banen en culturele voorzieningen geven de stad kleur en
perspectief van wonen zijn dit onder andere een gevarieerd woningaanbod dat
dragen bij aan de aantrekkelijkheid. De samenwerking met Hengelo, Almelo en Munster
aansluit bij de woonwensen van mensen, een verscheidenheid aan culturele en
draagt bij aan het versterken van de agglomeratiekracht: de massa en dichtheid in een
maatschappelijke voorzieningen maar ook een groene en prettige leefomgeving
gebied in de vorm van lokale concentraties van bedrijven, kennis, mensen en een goede
om in te verblijven. De bestaande stad met de reeds aanwezige voorzieningen is de
bereikbaarheid, internationale connectiviteit en kwaliteit van leven. Het aantrekken en
basis, waarnaast groei en ontwikkeling plaats vindt door nieuwbouw van woningen en
vasthouden van talent is een belangrijk thema dat hier nadere invulling aan geeft.
transformatie van bestaande gebieden. In de stad streven wij naar een evenwichtige bevolkingsopbouw. De ambitie van
Richtinggevende uitspraken Toekomstbeeld Omgevingsvisie:
Enschede om te groeien naar 170.000 inwoners in 2030 biedt kansen om op de opbouw
▬W e concentreren onze verdichting eerst rondom de knooppunten en versterken
te sturen. Dit doen we onder andere door het aantrekken en behouden van talent. We
het openbaar vervoer in Enschede.
richten ons daarbij niet alleen op de lokale opgave, maar willen ook invulling geven aan
▬W e ontwikkelen leefconcepten waarin we woonwensen van mensen en ontwik-
de bovenregionale opgave. Hierover maakten we in de Twentse Woondeal eerder al
kelingsvragen van bedrijven zoveel mogelijk in stedelijke leefmilieus mogelijk
afspraken met de Twentse gemeente, provincie Overijssel en het Rijk.
maken. Die stedelijke groei vindt plaats in de corridor, de bronpunten en rondom ontmoetingsplekken in buurten.
Naast groei van de stad houden we ons bezig met de ontwikkeling van de bestaande stad
▬W ij ontwikkelen nieuwe en onderscheidende stedelijke woon- en
naar de toekomstige stad. Verandering door stedelijke transformatie, wijkaanpakken
werkgebieden. Hierin mengen we wonen en werken in hoge(ere) dichtheden.
en het invulling geven aan lege plekken in de bestaande stad zorgt voor aantrekkelijke
Een nieuwe vorm van stedelijkheid die we in Enschede minder kennen maar wel
woon- en leefmilieus. Goede voorzieningen, zowel maatschappelijk, sport en recreatief,
al veel te zien in andere studentensteden.
zijn daarbij een belangrijke aantrekkingskracht en zorgen ook voor ontmoeting en verbinding tussen inwoners onderling. Maar ook goed onderwijs, een bruisend studenten-
WOONVISIE 2024
11
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
▬ T ot 2032 voegen we 9300 woningen toe aan Enschede, zodat we met 10.000 inwoners kunnen groeien. We doen dit met sleutelprojecten in gebieden waar we sociale en ruimtelijke verbeteringen willen realiseren.
Hierna gaan we eerst in op de groeiende stad, waarbij we aandacht besteden aan de woningbehoefte per woningmarktsegment. We maken inzichtelijk hoeveel woningen er voor welk woningmarktsegment worden toegevoegd en welke uitgangspunt we hanteren bij de woningbouwprogrammering. In paragraaf 1.2 gaan we in op de bestaande stad. Daar
Figuur 1: Bevolkingsontwikkeling (naar personen) in de gemeente Enschede,
wordt ingegaan op kwaliteit, stedelijke transformatie, wijkaanpakken, het beter benutten
periode 2003 tot 2022.
van de bestaande woningvoorraad en de betaalbaarheid en bereikbaarheid daarvan.
1.1
WONINGBOUWPROGRAMMERING EN HUISHOUDENSONTWIKKELING Het woonbehoefteonderzoek (Stec Groep, 2023), brengt met verschillende trendscenario’s in beeld hoe het aantal huishoudens in Enschede zich ontwikkelt. In
1.1 DE GROEIENDE STAD
Enschede volgen wij, als het gaat om de woningprogrammering, het CBS 2022 scenario.
In 2019, toen we de vorige Woonvisie vaststelden, gingen we uit van een krimp van
Dit scenario gaat ten opzichte van Primos anders om met de landelijke migratiestromen.
de bevolking, en daarmee ook een potentiële krimp van de sociale huur. In eerdere
Deze worden onder gemeenten verdeeld in plaats van dat er wordt gewerkt met een
actualisaties van deze Woonvisie zijn we al overgestapt naar een ambitie om te groeien
saldo per gemeente. In het CBS scenario blijft, in tegenstelling tot de andere scenario’s,
met 9300 woningen. Dit deden we op basis van de signalen uit de woningmarkt, waar
Enschede als stad groeien op de langere termijn. Wanneer we terugkijken komt het CBS
zoektijden naar een huurwoning opliepen en prijzen van woningen stegen. Ook zagen
scenario dichter bij de werkelijke aantallen dan andere scenario’s.
we een ingezette trend van huishoudensverdunning die zorgt voor meer vraag naar woningen. Dit zien we op dit moment nog steeds. In onderstaande figuur is zichtbaar hoe Enschede momenteel groeit. Sinds 2017 is dit voornamelijk door (buitenlandse) migratie. WOONVISIE 2024
12
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
Voor de doorrekening naar de woningbouwprogrammering is een basisscenario en een ambitiescenario opgesteld. Het basisscenario (circa 3.520 tot en met 2032) bestaat uit de woningvraag volgend uit de CBS-prognose (2.675) plus het inlopen van het woningtekort (850). In het ambitiescenario wordt extra ingezet op het behalen van de gemeentelijke woningbouwambitie van 9.300 woningen. Hiermee kan de gemeente Enschede doorgroeien richting 170.000 inwoners en invulling geven aan de bovenregionale vraag naar woningen. De ambitie komt tegemoet aan (het behouden van) eigen inwoners en een toenemende instroom van nieuwe inwoners. Door adaptief te programmeren sturen wij Figuur 2: Geactualiseerd trendscenario (WBO 2021) en huishoudensprognoses
bij wanneer bijvoorbeeld de ontwikkeling van het aantal huishoudens af dreigt te wijken
gemeente Enschede
van de ambitie. Dit heeft dan consequenties voor onze woningbouwprogrammering.
PROGNOSE
STAND HUISHOUDENS 2023
STAND HUISHOUDENS 2033
ONTWIKKELING 2023-2033
STAND HUISHOUDENS 2033
ONTWIKKELING 2033-2043
Primos 2021
80.905
82.405
+1.500
79.875
-2.530
Primos 2022
81.155
82.035
+880
79.370
-2.665
CBS 2022
80.200
82.850
+2.655
83.660
+805
Geactualiseerd trendscenario
80.860
83.130
+2.270
n.v.t.
n.v.t.
Figuur 3: CBS (2022), ABF (2021, 2022). Bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. CBS-PROGNOSE 2022
INLOPEN WONINGTEKORT
AMBITIE: REALISATIE 9.300 WONINGEN TOT 2030
Scenario 1: basis
x
x
Scenario 2: ambitie
x
x
x
Figuur 4: Stec Groep, 2023. WOONVISIE 2024
13
HOOFDSTUK
1
2
3
4
Het kan zijn dat er meer projecten moeten worden toegevoegd, ofwel dat er projecten
De kwalitatieve eisen voor het toevoegen van appartementen zijn vastgelegd in het
niet of later tot uitvoering worden gebracht.
bestemmingsplan ‘Kwalitatief sturen op appartementen’. Hierin zijn eisen opgenomen
5
voor locaties waar we appartementen willen toestaan, stedenbouwkundige eisen, woningmarktsegment en minimale oppervlakten. Het woningbehoefteonderzoek aan de hand van het Stec-doorstroommodel Om de woningbehoefte te bepalen werken we met het Stec-doorstroommodel.
Specifieke programmering voor doelgroepen van beleid komen voort uit onderzoek van
Het doorstroommodel is een methode om de opgave in de woningmarkt
Mondria, 2023 (ouderen), HHM, 2023 (aandachtsgroepen) en Kences, 2023 (studenten).
te benaderen. Het is een dynamisch en vraaggestuurd model dat jaarlijks
Deze subprogrammeringen maken onderdeel uit van de totale groeiopgave.
de vraag en het aanbod van woningen tegen elkaar afzet. De bestaande voorraad, de gewenste woonsituatie, het verhuisgedrag en demografische
INVULLING GEVEN AAN BOVENREGIONALE GROEI
ontwikkelingen van verschillende doelgroepen in Enschede liggen hieraan
Samen met alle gemeenten in Twente, provincie Overijssel en het Rijk hebben we in de
ten grondslag. Deze doelgroepen worden ingedeeld op basis van leeftijd,
Woondeal Twente afgesproken om invulling te geven aan zowel de lokale opgave als
huishoudenssamenstelling, inkomensklasse en leefstijl gekoppeld aan
ook de bovenregionale opgave. In Twente groeien we tot 2030 met in totaal ruim 15.000
woonmilieu.
woningen. Als de grootste stad in Twente en gezien onze groeiambitie verwachten wij dat een groot deel van deze groei in onze stad plaats vindt. Aanvullend aan deze
Het doorstroommodel is een theoretische benadering: het is een ideaalscenario
opgave hebben we samen met Almelo, Hengelo en de provincie Overijssel de Regionale
op basis van verhuis- en woonwensen in onze provincie en volledige
Stedelijke InvesteringsAgenda opgesteld. Deze wordt nu verder uitgewerkt in een
keuzevrijheid van huishoudens. Daarom brengen we de woningbehoefte niet
verstedelijkingsstrategie/-aanpak 2050. Hierbij is niet alleen groei van het aantal
alleen in beeld op basis van woonvoorkeuren, maar ook op basis van recent
inwoners en woningen een ambitie, maar vooral nodig om het voorzieningenniveau in
verhuisgedrag van doelgroepen. Dit doen we op basis van de WoOn2021.
onze steden en daarmee in onze (Eu)regio te kunnen behouden. De groeiambitie tot
Hierdoor geven we een zo actueel mogelijk beeld. Daarnaast houden we
2050 die in de RSIA wordt beschreven maakt dat we in Enschede meer tempo en hogere
in het woningbehoefteonderzoek rekening met de betaalbaarheid van de
aantallen moeten realiseren dan in de afgelopen jaren. Daarom willen we sturen op een
(koop)woningvoorraad, zodat onhaalbare wensen ten aanzien van inkomens
toevoeging van 1000 woningen per jaar. De praktijk leert in verband met planoptimisme
gecorrigeerd worden.
en planuitval dat 30% aan extra plannen nodig is om op 100% realisatie uit te komen.
WOONVISIE 2024
14
1
HOOFDSTUK
2
3
4
5
BETAALBAARHEID
ouderen (zie paragraaf 2.2) succesvol is. Daarom houden we in de woningprogrammering
In de Woondeal Twente zijn afspraken gemaakt over betaalbaarheid van nieuwbouw.
rekening met een lagere opgave in de middeldure woningvoorraad dan het scenario nu
In de basis dient de woningprogrammering van elke gemeente te bestaan uit 30 procent
voorrekent.
sociale huurwoningen, 40 procent middeldure woningen en 30 procent dure woningen. Deze segmenten zijn landelijk gedefinieerd. Dit wordt gebruikt voor de programmering
De woningcorporaties hebben op basis van het groeiscenario een bod uitgebracht van
op stedelijk niveau. Wanneer een gemeente al relatief veel sociale huurwoningen heeft
2000 woningen. Deze aantallen zijn meegenomen in de woningprogrammering, maar zijn
(meer dan 30 procent in de bestaande woningvoorraad) dan mag die gemeente ook meer
nog niet allemaal daadwerkelijke projecten. De komende jaren zal daarom ook gezocht
middeldure woningen toevoegen. Overkoepelend geldt dat 70 procent van de woningen
worden naar nieuwe locaties voor sociale huur.
in het betaalbare segment worden gerealiseerd. Daarmee geldt ook dat 30 procent van de woningen in het dure segment worden gerealiseerd.
In bijlage 4 is de gedetailleerde actuele woningbehoefte en -programmering opgenomen per woningmarktsegment - sociale huur, middenhuur, dure huur, betaalbare koop
We zien dat het steeds moeilijker wordt door stijgende bouw- en rentekosten om
en dure koop – waarbij onderscheid is gemaakt tussen eengezinswoningen en
betaalbaar te kunnen bouwen. De woningen die op dit moment betaalbaar gebouwd
meergezinswoningen. Zoals gezegd programmeren wij adaptief. Eens per drie jaar,
kunnen worden, zijn minder groot dan de bestaande woningen in het zelfde prijssegment.
of zoveel vaker als nodig, actualiseren wij dit overzicht.
Hier zit een risico ten aanzien van de toekomstbestendigheid van de woningvoorraad. In Enschede omarmen we modulaire bouw als mogelijke oplossing om de betaalbaarheid van woningen te vergroten.
2720
PROGRAMMERING
2915
2090
GROEISCENARIO
2670
5160
2050
ACTUELE WONINGPROGRAMMERING BASISSCENARIO
In figuur 5 is per scenario en betaalbaarheidssegment opgenomen hoeveel woningen er nodig zijn tot 2030. De figuur laat zien dat er nog onvoldoende plannen in de
15 0%
programmering zijn opgenomen voor middeldure woningen (middenhuur en betaalbare
20%
40%
sociale huur
koop) om invulling te geven aan het groeiscenario. In de figuur is geen rekening gehouden met effecten op het gebied van doorstroming. In de komende jaren komen er
2800
1180 60%
80%
middelduur
duur
100%
Figuur 5: Actuele woningbehoefte en -programmering volgens betaalbaarheidsgrenzen.
in de bestaande woningvoorraad een groot aantal eengezinswoningen vrij die nu door ouderen bewoond worden. Dit effect wordt groter als het doorstromingsbeleid voor
WOONVISIE 2024
15
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
REALISATIE VAN NIEUWE GEBIEDSONTWIKKELINGEN EN RANDVOORWAARDEN NIEUWBOUWOPGAVE WOONDEAL TWENTE
STRATEGISCHE INVESTERINGSAGENDA
Om de voorgenomen nieuwbouwplannen te kunnen realiseren, zijn kritische
In onderstaande kaart uit het Toekomstbeeld Omgevingsvisie (figuur 6) staan de
succesfactoren benoemd in de Woondeal Twente. Deze gelden ook op lokaal
gebiedsontwikkelingen aangeduid. Dit zijn: Centrumkwadraat, Boulevardzone, SHE/
niveau en zijn randvoorwaardelijk voor het kunnen uitvoeren van de beoogde
Kennispark, Eschmarkeveld, Cromhoff, Horstmanpark en Noordkant Glanerbrug.
projecten en de snelheid daarvan.
In gebiedsontwikkelingen bieden we, wanneer we zelf regie hebben, ruimte voor een (collectief) initiatief dat een andere woon- en leefstijl nastreeft, bijvoorbeeld voor tiny
▬D e beschikbaarheid van voldoende en structurele rijksmiddelen voor
houses. Daarnaast gaan we op zoek naar nieuwe woningbouwlocaties, zoals Nieuw
uitvoering van de woondeal
Fenne II, Eschmarke II of Vaneker II.
▬M eer personele capaciteit in het ruimtelijk domein ▬ V ereenvoudiging van planprocedures en inperking van bezwaarprocedures
De Strategische Investeringsagenda helpt Enschede om, via de publieke ruimte, op de
▬N ieuwe maatregelen voor stikstofproblemen om plannen tot uitvoer te
lange termijn een impuls te geven aan de leefbaarheid in de stad. Daarmee houden we
kunnen brengen
Enschede aantrekkelijk voor zowel onze inwoners als nieuwe inwoners. De Strategische
▬ Voldoende investeringscapaciteit van woningcorporaties
Investeringsagenda 2023 geeft een actuele beschrijving van de prioritaire projecten
▬ V oldoende investeringsbereidheid van ontwikkelaars
die op dit moment de agenda vormen. Deze worden jaarlijks opnieuw vastgesteld.
▬ E en omgeving die bewust is van de noodzaak om te bouwen. Het ontbreekt bij
Het strategisch verwervingskrediet is een belangrijk instrument om uitvoering te
bouwplannen regelmatig aan draagvlak voor de lokale/individuele gevolgen
kunnen geven aan de projecten op de Strategische Investeringsagenda. Hiermee krijgt
bij de samenleving. Dit kan leiden tot weerstand bij de lokale bevolking,
de gemeente meer regie over de woningbouwopgave en kan deze versnellen wanneer
juridische procedures en daarmee vertraging van bouwplannen.
zich daarvoor kansen voordoen of als daar de noodzaak toe is.
WOONVISIE 2024
16
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
HYBRIDE WOONVORM ALS NO REGRET: GRONDGEBONDEN WOONWENSEN GESTAPELD REALISEREN De hybride woonvorm kenmerkt zit als gestapelde woonvorm maar geeft het gevoel van het wonen in een gezinswoning. We noemen dit grondgebonden woonwensen gestapeld realiseren. De woningdichtheid, maar ook mate waarin er rust of reuring in een gebied is zijn bepalende elementen voor de mate waarin hybride woonvormen kunnen landen, de verschijningsvorm en hoe aantrekkelijk het gebied is voor verschillende doelgroepen. Hybride woonvormen zijn niet alleen voor gezinnen interessant: afhankelijk van de dichtheid en verschijningsvorm gaat het ook om ouderen of juist (jong)volwassenen. In gebieden met een hoge woningdichtheid wordt de hybride een aantrekkelijk alternatief voor een grondgebonden woning. Het gaat dan met name om ruimere appartementen die geschikt zijn voor bewoning door gezinnen. Daarnaast kunnen ook woningen in de plint van een gebouw, met eigen voordeur aan de straat en buitenruimte (voor of achtertuin/ terras) als hybride woonvorm gezien worden. Het gaat erom dat de huishoudens verleid worden om een alternatieve keuze te maken. Belangrijke aspecten bij voor het succesvol toepassen van de hybride woonvorm zijn: voldoende buiten- en speelruimte voor kinderen, voldoende bergruimte, meerdere kamers en gelijkvloerse toegang.
Ook de aanwezigheid van voorzieningen zoals onderwijs en speelplekken is van belang om bijvoorbeeld aantrekkelijk te zijn voor gezinnen. Daarnaast kan een goede parkeervoorziening en het met de auto bij de voordeur te kunnen komen om bijvoorbeeld te laden en te lossen van belang zijn. Indien deze aspecten onvoldoende zijn uitgewerkt bestaat het risico dat huishoudens niet de alternatieve keuze maken, maar hun primaire woonwens elders vervullen. Figuur 6: Gebiedsontwikkelingen Omgevingsvisie.
WOONVISIE 2024
17
HOOFDSTUK
1
2
3
4
RUIMTE VOOR GRONDGEBONDEN STEDELIJK COMPACTE WOONMILIEUS
woningen te bouwen die geschikt zijn voor meerdere doelgroepen, waarbij we in
De woningbouwopgave is hoog en de ruimte is beperkt. In het toekomstbeeld
nieuwe ontwikkelingen met sociale huurwoningen sturen op dat 30% van deze sociale
omgevingsvisie is te lezen dat we toegaan naar een nieuwe vorm van stedelijkheid met
huurwoningen voor inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag beschikbaar worden
hogere dichtheden. Hieronder verstaan we onder andere meer hybride woonvormen
gesteld. Met het bouwen van woningen voor meerdere doelgroepen sturen we op het
zoals hierboven beschreven. In het woningmarktonderzoek zien we ook dat er grote
tegengaan van segregatie. Met de werkgroep woonpalet wordt vervolgens invulling
vraag blijft naar grondgebonden woningen. We willen daar invulling aan geven door
gegeven aan deze woningen middels een woonconcept en passende doelgroep (zie
ruimte te blijven geven voor grondgebonden stedelijk compacte woonmilieus.
verder hoofdstuk 2.1).
PRIORITEIT AAN OUDEREN
MEER RUIMTE VOOR WOON- EN LEEFSTIJLEN
We geven prioriteit aan nieuwe woningen voor ouderen. Dit is in lijn met de afspraken
De manier waarop inwoners willen wonen verandert. Thema’s zoals samen wonen in
die we maken over ouderen in de Woondeal Twente, voortkomend uit de programma’s
een community, met een minimale ecologische footprint wonen of zelfvoorzienend zijn
op rijksniveau. We doen dit door in elke ontwikkeling van appartementen te sturen op
zien we vaker terug in initiatieven van inwoners. De woonvormen die we daarbij zien zijn
nultredenwoningen als uitgangspunt. Vaak genoeg komt nog voor dat appartementen
bijvoorbeeld hofjes (zowel voor ouderen als ook voor anderen, zie verder paragraaf 2.2)
onvoldoende toegankelijk zijn voor ouderen door trappen bij de entree of het ontbreken
en tiny houses. We willen meer ruimte geven aan woonconcepten die een andere manier
van een lift. Ook geven we voorrang aan geclusterde of zorggeschikte woningen in
van leven nastreven. Dit geldt zowel bij initiatieven door inwoners als ook initiatieven van
woonzorgzones. Kwalitatieve toevoegingen, waarmee we bedoelen woonconcepten die
andere partijen.
5
aantrekkelijk zijn voor ouderen, zijn naast de harde aantallen nodig om doorstroming te realiseren. Dit doen we vanwege de grote opgave die voor ons ligt voor ouderen (zie
Wanneer inwoners of andere partijen in de stad met nieuwe initiatieven komen om samen
paragraaf 2.2) maar ook omdat bouwen voor ouderen volgens het CBS tot de grootste
een woonconcept te ontwikkelen, gaan wij in gesprek met een positieve grondhouding.
verhuisketen leidt. We hebben onze partners nodig om hier invulling aan te kunnen
We verwachten daarbij dat de initiatiefnemer zelfredzaam is in het ontwikkelen van
geven. Daarnaast zetten we doorstromingsinstrumenten in om ouderen daadwerkelijk
het initiatief. Deze initiatieven zorgen voor gevarieerde leefmilieus en dragen bij
naar nieuwe, geschikte woningen te bewegen. Hierover leest u meer in hoofdstuk 2.
aan een aantrekkelijke woonstad. Naast het ruimtelijk faciliteren met een positieve grondhouding, vinden wij dat we een rol hebben in het faciliteren van community
MEER RUIMTE VOOR INWONERS MET EEN ZORG- OF ONDERSTEUNINGSVRAAG
building. We maken community building onderwerp van gesprek met initiatiefnemers bij
Naast ouderen zijn er meer woningen voor alle andere doelgroepen nodig, waaronder
aanvang van een initiatief en nemen dit mee in de beoordeling van de initiatief.
ook inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag. Hier sturen we op door
WOONVISIE 2024
18
HOOFDSTUK
1
2
3
4
Voor een aantal nieuwe inwoners, zoals kenniswerkers, arbeidsmigranten en studenten,
VOORZIENINGENPROGRAMMERING
zien we een stijgende behoefte aan woningen die snel beschikbaar zijn. Deze woningen
Om ervoor te zorgen dat bij grote(re) gebiedsontwikkelingen ook voldoende voorzieningen
zijn nodig voor een zachte landing in onze stad, waarbij inwoners die langer in onze stad
worden gerealiseerd, gaan we werken met een voorzieningenprogrammering. Deze
blijven de gelegenheid hebben om vanuit een tijdelijke woonsituatie te zoeken naar een
programmering wordt gekoppeld aan de woningprogrammering, zodat tijdens de
passende huur- of koopwoning. Eerder hebben wij dit samen met de woningcorporaties
gesprekken over nieuwe woningbouw of transformatie ook direct aandacht wordt
al uitgewerkt onder de noemer flexwonen. We faciliteren daar waar kansrijk mogelijke
besteed aan de benodigde ruimte voor voorzieningen. Daarbij gelden twee perspectieven:
ontwikkelingen van flexwoon-concepten.
welke voorzieningen zijn er reeds in een buurt (en is dit voldoende?) én welke nieuwe
5
voorzieningen zijn er in een buurt nodig wanneer er meer inwoners gaan wonen. Hiervoor VOORZIENINGEN
stellen wij een afwegingskader met kengetallen op.
Enschede wil een complete, aantrekkelijke en gezonde stad zijn en heeft daarvoor voldoende geschikte woningen, werklocaties èn voorzieningen nodig. Een passend
MAATSCHAPPELIJKE (WOON)ZORGVOORZIENINGEN
aanbod aan voorzieningen is belangrijk voor het leefbaar houden van de stad. Daarbij
Voor verschillende inwoners geldt dat de nabijheid van de juiste voorzieningen
gaat het om de fysieke aanwezigheid van de voorzieningen, maar ook de activiteiten die
belangrijker wordt wanneer er sprake is van een zorg- of ondersteuningsvraag. Een
er in een voorziening plaats vinden. Wanneer we het hebben over voorzieningen, dan
oudere heeft voorzieningen in de buurt nodig om zich te kunnen blijven redden, maar ook
bedoelen we de fysieke kant van zowel maatschappelijke voorzieningen die taak zijn van
inwoners met psychische kwetsbaarheid hebben baat bij de nabijheid van voorzieningen.
de gemeenten als ook andere (maatschappelijke) voorzieningen.
Woonzorgvoorzieningen (intramurale zorgwoningen) zijn daarbij een terugvaloptie indien het zelfstandig wonen niet meer mogelijk is.
Maatschappelijke voorzieningen zijn gebouwen en buitenruimtes voor maatschappelijke functies en activiteiten. Deze vormen een belangrijke plek voor ontmoeting. Maat-
De aanwezigheid en nabijheid van voorzieningen zorgen ervoor dat er een sterkere
schappelijke voorzieningen worden niet vanzelfsprekend door de markt gerealiseerd en
ondersteuningsstructuur ontstaat in de wijk. De nabijheid van een zorgorganisatie
vragen een actieve rol van de gemeentelijke overheid. Denk hierbij aan onderwijs, jeugd-,
kan helpen door vroegsignalering van problemen en laagdrempeligheid van de
(woon)zorg-, en basisvoorzieningen, kunst en cultuur, sport, groen en spelen. Er wordt
ondersteuning. Voor ouderen en inwoners met een zorgvraag denken wij in ieder geval
onderscheid gemaakt tussen voorzieningen die op buurtniveau nodig zijn en voorzieningen
aan de aanwezigheid van een huisarts en een apotheek maar ook de aanwezigheid
waar aanvullend bovenwijks behoefte aan is. Ook zijn er niet-gemeentelijke (maatschap-
van zorgorganisaties in het gebied. De aanwezigheid van woonzorgvoorzieningen
pelijke) voorzieningen die wel meehelpen in het compleet maken van de stad. Denk hierbij
zorgt ook voor aantrekkelijkheid voor inwoners zonder zorgvraag. Enerzijds is het een
aan de aanwezigheid van plekken voor commerciële voorzieningen zoals winkels en horeca.
terugvaloptie indien in de toekomst een zorgvraag ontstaat, en anderzijds zien we dat
WOONVISIE 2024
19
HOOFDSTUK
1
2
3
4
de juiste ondersteuningsstructuur overlastsituaties kan voorkomen. Daarom streven wij
in een nieuwe ontwikkeling kan ontmoeting die van nature plaats vindt door de
naar wijken en buurten waar voorzieningen meer dan op peil zijn.
aanwezige looproutes worden gestimuleerd. We gaan hierover het gesprek aan met onze
5
ontwikkelende partners. PROGRAMMERING VAN WOONZORGVOORZIENINGEN Onder woonzorgvoorzieningen verstaan we elk initiatief van organisaties of groepen
UITGANGSPUNTEN KWANTITATIEVE OPGAVE WONINGBOUWPROGRAMMERING
inwoners voor wonen met een zorg component of zorg met een wonen component.
1. Overeenkomstig de Omgevingsvisie zetten we in op een groei van Enschede naar
Voor deze voorzieningen geldt dat we bij een nieuw initiatief kijken naar de aard van
170.000 inwoners en 9.300 woningen in 2032. Dit vindt plaats langs het spoor en
de voorziening en welk schaalniveau passend is. Afhankelijk hiervan bekijken we de
bij de bronpunten. Wanneer we verder kijken richting 2050 aan de hand van de
initiatieven met een regionale, stedelijke of wijkgerichte bril. Aan de hand van het
Regionale Stedelijke Investeringsagenda blijven we deze groei van circa 1000
kompas (zie paragraaf 1.3) kijken we naar de draagkracht en draaglast in de buurt en
woningen per jaar doorzetten. Deze groei is tevens opgenomen in het coalitieakkoord
kijken we hoe toevoeging van een woonzorginitiatief kan zorgen voor een sterkere
‘Samen trots op Enschede’. We groeien in eerste instantie binnenstedelijk – denk
ondersteuningsstructuur in dat gebied. Daarnaast maken we afspraken met corporaties,
hierbij aan hoogstedelijke woonmilieus in de ontwikkelingen van Centrumkwadraat
zorgpartijen, het zorgkantoor en welzijnspartijen over het optimale woonzorglandschap:
en Kennispark- en buiten de singels – denk aan groene woonmilieus, zoals Leurinks-
de juiste zorg op de juiste plek. Door gesprekken met deze (of ontwikkelende) partijen
Oost, Vaneker en Eschmarkerveld. Maar we hebben voor de woningbouwopgave
proberen we de juiste woonzorgvoorziening op de juiste plek te krijgen om zo een goede
ook nieuwe locaties nodig zoals Horstmanpark. Daarnaast zoeken we nieuwe
balans in vraag en aanbod te creëren.
woningbouwlocaties zoals een Nieuw Fenne II, Eschmarke II of Vaneker II. Zo zorgen we dat we naast hoogstedelijk aanbod ook ruimte houden voor nieuwe leefmilieus
ONTMOETING FACILITEREN
waarin grondgebonden woonwensen (al dan niet gestapeld) worden ingevuld.
Ontmoeting is belangrijk voor sociale cohesie en het tegengaan van eenzaamheid.
2. We brengen Centrumkwadraat, Boulevardzone, SHE/Kennispark, Eschmarkeveld,
De programmering van goede voorzieningen is daar een belangrijke stap in. Zie ook
Cromhoff, Horstmanpark en Noordkant Glanerbrug als gebieden (verder) in
paragraaf 2.2 over zorgzame buurten voor ouderen. Daarnaast kan ontmoeting ook door
ontwikkeling.
fysiek ontwerp gestimuleerd wordt.
3. We programmeren adaptief. Dat wil zeggen: we faciliteren de kwalitatieve en kwantitatieve vraag naar woningen, daaronder van de doelgroepen (zie hieronder).
Als we kijken naar de fysieke kant van ontmoeting faciliteren, is er in de gebouwde
De CBS-prognose, aangevuld met ons beleidsrijke ambitiescenario, is hierbij leidend.
omgeving veel mogelijk. Dat kan op verschillende niveaus plaats vinden: van in het
Hiertoe bereiden we voor de (middel)lange termijn woningbouwplannen voor die we
woongebouw tot in de straat of in de buurt. Door de juiste plattegronden toe te passen
richting uitvoering brengen als de vraag zich voordoet.
WOONVISIE 2024
20
HOOFDSTUK
4. Bij de programmering zorgen we voor een divers aanbod voor alle doelgroepen,
1
2
3
4
5
8. Er is meer behoefte aan woningen voor inwoners met een zorg- of
waarbij we specifiek aandacht hebben voor de onderscheidende behoeften van de
ondersteuningsvraag. We nemen daarom als uitgangspunt op dat in elke ontwikkeling
volgende groepen:
van sociale huur 30 procent van de woningen beschikbaar komt voor deze inwoners.
▬ Ouderen (zowel ouderen met als zonder een zorg- en ondersteuningsvraag)
Het gaat in de meeste gevallen om meer dan alleen een sociale huurwoning. We
▬ Inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag, niet limitatief zijn dit:
denken daarbij aan vormen van geclusterd of gemengd wonen.
- uitstromers uit een intramurale instelling (BW, MO, jeugdzorg, detentie),
9. We sturen met een doelgroepenverordening sociale huur en middenhuur op de
- inwoners met een lichamelijke beperking,
ontwikkeling van woningen in deze woningmarktsegmenten. Dit doen we zolang het
- inwoners met een licht verstandelijke beperking,
woonbehoefteonderzoek voldoende schaarste uitwijst.
- inwoners met geestelijke gezondheidsproblemen, en
10. Woningcorporaties zijn onze preferente partner bij ontwikkeling van middenhuur
- jongeren met een zorgvraag, waaronder ook jongeren die de volwassen leeftijd
woningen. Sociale huurwoningen ontwikkelen we uitsluitend met de
van 18 jaar bereiken (18-/18+ problematiek).
woningcorporaties.
▬ Talenten (tot de leeftijd van 40 jaar)
11. Zoals afgesproken in de Woondeal Twente wordt 70 procent van alle nieuwbouw
▬ Gezinnen (inwoners met en zonder kinderen in de leeftijd van 30 tot 55 jaar)
ontwikkeld in het betaalbare segment. Dat wil zeggen: sociale huur, middenhuur en
5. We doen, waar mogelijk samen met onze partners, onderzoek, monitoren en
betaalbare koop.
duiden dit zodat we adaptief en consumentgericht kunnen programmeren voor alle
12. Buiten alle plannen blijven we ruimte bieden aan andere manieren van wonen
doelgroepen, met bijzondere aandacht voor de hiervoor genoemde doelgroepen.
(andere woon- en leefstijlen zoals tiny houses) en kleinschalige projecten die
6. Er zijn de komende jaren meer woningen nodig voor ouderen. Daarom nemen wij
bijdragen aan de kwalitatieve verbetering van buurten en wijken (zie verder
als uitgangspunt op dat een nieuwbouwappartement ontwikkeld moet worden als
paragraaf 1.3).
nultredenwoning. 7. Naast reguliere woningen voor ouderen zijn er meer geclusterde en zorggeschikte
Omdat de groeimogelijkheden van Enschede gebonden zijn aan provinciale afspraken
woningen voor ouderen nodig. Soms geldt dit ook voor andere doelgroepen met een
op het gebied van de woningbouwprogrammering, gaan we in overleg met de provincie
zorg- of ondersteuningsvraag. De nabijheid van de juiste voorzieningen is bij deze
om overeenstemming over deze uitgangspunten te bereiken en te voldoen aan de
woonvormen, vaak vanwege de beperkte mobiliteit, van groot belang. Daarom geldt
verplichtingen die volgen uit de provinciale omgevingsverordening.
dat bij een nieuwe ontwikkeling die valt in een woonzorgzone altijd eerst verkend wordt of de ontwikkeling van geclusterde of zorggeschikte woningen mogelijk is. Pas daarna wordt onderbouwd naar een andersoortig programma gekeken.
WOONVISIE 2024
21
HOOFDSTUK
1
2
3
4
GEBIEDSGERICHTE SUB-THEMA’S
wordt beperkt in zijn uitvoering. Een andere reden voor het niet toevoegen van nieuwe
We ronden af met een aantal gebiedsgerichte sub-thema’s die raken aan de
woonfuncties is dat de combinatie van percelen waarop (zware) horeca zich mag
woningbouw-programmering: wonen in het buitengebied, op achterterreinen,
vestigen en percelen waarop wonen is toegestaan in de praktijk leidt tot (geluid)
op binnenterreinen en op bedrijventerreinen en beperken van mogelijkheden voor
klachten. De constructie van de panden in het horecaconcentratiegebied is ongeschikt
wonen in het horecaconcentratiegebied.
voor de combinatie van deze functies. Het zijn oudere panden waar de investeringen die
5
gedaan moeten worden om te kunnen voldoen aan de wettelijk verplichte geluidsniveaus WONEN IN HET BUITENGEBIED
veelal niet opwegen tegen de baten, met tot gevolg een remmende werking op de
Voor “wonen in het buitengebied” wordt het huidige beleid gecontinueerd: er mogen geen
gewenste ontwikkeling van de horeca in het gebied.
woningen worden toegevoegd, tenzij sprake is van een bijdrage aan de hoofdopgaven van de stad. Het beleid vind u in de visie landelijk gebied en gids buitenkans. Hierbij gaat het
WONEN OP BINNENTERREINEN EN ACHTERTERREINEN
niet om nieuwe uitleglocaties voor woningbouw. Een bijdrage aan de hoofdopgaven van
In de ontwikkeling van de stad komen in woonomgevingen soms binnenterreinen of
de stad betreft vooral situaties waarin woningbouw ruimschoots wordt gecompenseerd
achterterreinen vrij voor nieuwe functies. In vorig beleid is het nooit toegestaan om op
door investeringen in de ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied. Wel komt er ruimte
binnen- en achterterreinen te wonen. Op locaties van voormalige bedrijven wordt het
voor initiatieven ten behoeve van bijzondere woonvormen voor bijvoorbeeld ouderen,
bestaand beleid gecontinueerd: deze blijven behouden voor bedrijfsruimte (zie beleid
jongeren, pilots als tiny houses en/of leefgemeenschappen, met als voorwaarde dat
voor binnenstedelijke bedrijfsenclaves). Wonen kan dus niet ten koste gaan van de
deze een meerwaarde opleveren voor Enschede als aantrekkelijke stad en voor de
beschikbare m2 bedrijfsruimte. We zien wel dat er kansen zijn in bijvoorbeeld optopping
leefbaarheid van het buitengebied. Belangrijke voorwaarde is ook dat er sprake is van
met woningen op specifieke locaties. Dit willen we nader uitwerken. Maatwerk voor een
maatwerk en dat er geen precedentwerking is.
woonfunctie is soms mogelijk, afhankelijk van het leefmilieu en de mogelijkheid voor het realiseren van een goed woon- en leefklimaat. Hierbij kijken we altijd in een bredere
WONEN IN HET HORECACONCENTRATIEGEBIED (CENTRUM)
context naar het gebied en naar verschillende opgaven waaraan wij als stad aan werken.
In deze visie en in de Retailvisie is opgenomen dat wonen in het horecaconcentratiegebied niet is toegestaan. Bij nieuwe gevallen zal deze beleidslijn
Wanneer de locatie geschikt is om woningen toe te voegen en het initiatief passend
worden gehanteerd. De betekenis van deze uitspraak is dat ten behoeve van wonen
is bij de omgeving en het leefmilieu, kan nadere uitwerking plaats vinden. Op beide
boven panden in de binnenstad in het horecaconcentratiegebied niet langer van het
type terreinen is het realiseren van een goed woon- en leefklimaat van groot belang.
bestemmingsplan zal worden afgeweken. Doorslaggevende reden hiervoor is dat de
We werken voorbeelden van een goed woon- en leefklimaat uit in leefmilieus zoals
zware horeca in dit horecaconcentratiegebied bij het toestaan van woningen (teveel)
zal worden genoemd in de Omgevingsvisie. Daarbij gaat het om het toevoegen van
WOONVISIE 2024
22
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
kwaliteit aan een leefmilieu/omgeving, het terrein zelf, toekomstbestendige woningen, het toevoegen van groen en openbaarheid aan een terrein en de mogelijkheid tot het
▬W e vergroten het aantal nultredenwoningen door dit als uitgangspunt op
combineren van wonen met andere functies.
te nemen voor nieuwe te ontwikkelen appartementen. Deze woningen zijn duurzaam inzetbaar, technisch aanpasbaar: toegankelijk en voor meerdere
WONEN OP BEDRIJVENTERREINEN
doelgroepen geschikt.
Op nieuw uit te geven bedrijfskavels willen we de functie wonen niet meer faciliteren.
▬B ij een nieuwe ontwikkeling die valt in een woonzorgzone wordt altijd eerst verkend of de ontwikkeling van geclusterde of zorggeschikte woningen mogelijk is. Deze soort woningen gaat voor op de ontwikkeling van andere
RICHTINGGEVENDE BELEIDSUITSPRAKEN
woonvormen. We programmeren voor deze woonvorm gebiedsgericht. ▬B ij realisatie van nieuwe sociale huur is het uitgangspunt dat 30% van
Kwantitatieve opgave woningbouwprogrammering
de nieuwe woningen beschikbaar komt voor inwoners met een zorg- of
▬ I n hoogstedelijke woonmilieus realiseren we grondgebonden woonwensen
ondersteuningsvraag. Dit is meer dan alleen een sociale huurwoning. We
ook gestapeld in hybride woonvormen.
denken daarbij aan vormen van geclusterd of gemengd wonen met daarbij
▬W e houden in de stad ruimte voor grondgebonden stedelijk compacte
een passende begeleiding.
woonmilieus waarbij ook groen en ruimte belangrijke thema’s zijn.
▬W e houden ruimte voor kleinschalige projecten die bijdragen aan de
▬W e beperken de toevoeging van appartementen tot een gebied zoals
kwalitatieve verbetering van buurten en wijken (zie verder paragraaf 1.3).
aangeduid in het beleidsplan ‘Kwalitatief sturen op appartementen’. Woonvormen Doelgroep specifieke uitspraken woningbouwprogrammering
▬W e hebben een positieve grondhouding in het faciliteren van woonconcepten
▬W oningcorporaties zijn onze preferente partner bij ontwikkeling van
die een andere manier van leven nastreven. We bedoelen daarmee
middenhuur woningen. Sociale huurwoningen ontwikkelen we uitsluitend met
collectieve woonvormen zoals bijvoorbeeld een collectief particulier
de woningcorporaties.
opdrachtgeverschap of tiny houses.
▬W e bouwen woningen voor meerdere doelgroepen, waarbij we ons bij
▬C ommunity building is belangrijk voor het slagen van een woonconcept.
voorkeur richten op een combinatie van verschillende doelgroepen waarmee
Op het moment dat een initiatief voor een nieuw woonconcept wordt
segregatie en/of leefbaarheidsproblematiek kan worden voorkomen.
besproken, besteden wij extra aandacht aan de wijze van community building.
WOONVISIE 2024
23
HOOFDSTUK
1
2
3
4
▬W e faciliteren daar waar kansrijk mogelijke ontwikkelingen van flexwonen-
▬ I n de ontwikkeling van de stad komen soms binnenterreinen of achterterreinen
concepten.
vrij voor nieuwe functies. Op locaties van voormalige bedrijven wordt het
5
bestaand beleid gecontinueerd: deze blijven behouden voor bedrijfsruimte. Betaalbaarheid
Wel is in sommige gevallen optopping mogelijk. Aan initiatieven die op een
▬ 7 0 procent van alle nieuwbouw wordt ontwikkeld in het betaalbare segment.
dergelijke plek een woonfunctie willen realiseren bieden we, in het geval van
Dat wil zeggen: sociale huur, middenhuur en betaalbare koop.
een bestaande detailhandel- of retailfunctie, maatwerk.
▬H et ontwikkelen van betaalbare woningen stimuleren we door modulaire
▬O p nieuw uit te geven bedrijfskavels faciliteren we de functie wonen niet mee.
bouw als instrument te omarmen. Voorzieningen ▬ V oldoende (maatschappelijke) voorzieningen in onze stad en buurten zijn randvoorwaardelijk voor de beoogde groei en daarom (ruim) voldoende aanwezig.
ACTIEGERICHTE BELEIDSUITSPRAKEN
▬O m voldoende voorzieningen te realiseren gaan we aanvullend aan een
▬W e leveren een bijdrage aan lokale, regionale en bovenregionale
woningprogrammering werken met een voorzieningenprogrammering.
woningbehoefte door gemiddeld 1000 woningen per jaar toe te voegen. ▬W e brengen Centrumkwadraat, Boulevardzone, SHE/Kennispark,
Sub-thema’s
Eschmarkeveld, Cromhoff, Horstmanpark en Noordkant Glanerbrug als
▬ V oor “wonen in het buitengebied” wordt het huidige beleid gecontinueerd:
gebieden (verder) in ontwikkeling.
er mogen geen woningen worden toegevoegd, tenzij sprake is van een
▬W e voeren bij nieuwe initiatieven gesprekken over de uitgangspunten ‘elk
bijdrage aan de hoofdopgaven van de stad (zie visie landelijk gebied en gids
nieuwbouwappartement is een nultredenwoning’ en ’30 procent sociale huur
buitenkans).
voor inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag’.
▬W onen in het horecaconcentratie-gebied is niet toegestaan. Bij nieuwe gevallen wordt deze beleidslijn gehanteerd.
WOONVISIE 2024
24
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
1.2
1.2 TALENT
▬W e hanteren als uitgangspunt dat 70% van de woningbouwprogrammering
Het aantrekken en vooral behouden van talent is een grote opgave van zowel de stad als
betaalbaar is, dat wil zeggen sociale huur, middenhuur of betaalbare koop.
de regio. Van de UT studenten (de grootste groep uitwonende studenten) blijft 22 procent
Hier sturen we in de stedelijke woningbouwprogrammering op met een
in Enschede. Dit is lager dan in andere universiteitssteden. Het andere deel vertrekt
doelgroepenverordening. 30% van de woningprogrammering valt daarmee in
snel na het afstuderen naar één van de vier grote steden, een andere (universiteits)
het dure segment, dat wil zeggen dure huur of dure koop.
stad of naar het buitenland. Hier liggen kansen op verbetering om de zogenaamde
▬ I n gebiedsontwikkelingen bieden we, wanneer we zelf regie hebben, ruimte
stay-rate te verhogen. Enschede kan nog winnen aan dynamiek en het aanbod van
voor een (collectief) initiatief dat een andere woon- en leefstijl nastreeft,
passende woningen, met name appartementen. Er is daarom een opgave om te werken
bijvoorbeeld voor tiny houses.
aan een groei van de woonmilieus die aantrekkelijk zijn voor deze groep. Dit vraagt om
▬W e stellen een afwegingskader van kengetallen op die input zijn voor de
een toevoeging van woningen in een dynamisch, stedelijk woonmilieu, ofwel “urbaan
voorzieningenprogrammering.
wonen”. Enschede kan als enige grote stad in de regio een echt hoogstedelijk woonmilieu
▬W e maken community building onderwerp van gesprek met initiatiefnemers
realiseren en heeft groeikansen als gevolg van de toenemende populariteit van wonen
bij aanvang van een initiatief en nemen dit mee in de beoordeling van het
in de stad. Daarnaast kan de talentopgave dienen als katalysator voor andere opgaven,
initiatief.
zoals het in stand houden en verbeteren van het voorzieningenniveau in de stad.
▬O ntmoeting is belangrijk voor sociale cohesie en het tegengaan van eenzaamheid. We gaan het gesprek aan met onze ontwikkelende partners over fysieke ingrepen die daarbij helpen.
Richtinggevende uitspraken Toekomstbeeld Omgevingsvisie: centrumstad ▬W e investeren in de aantrekkelijkheid van de stad voor jong talent. Dat doen we door voorzieningen te realiseren via woningbouw, cultuur, evenementen, vrijetijd, city marketing en sport. ▬ In de SHE maken we het innovatieve karakter van Enschede meer zichtbaar voor talent, bedrijven en bezoekers. Dat doen we door uitvoering te geven aan de gebiedsstrategie van het Kennispark. En door langs en op knooppunten in de SHE-ruimte te plannen voor nieuwe bedrijven, startups en creatieve broedplaatsen.
WOONVISIE 2024
25
HOOFDSTUK
1
2
3
4
VASTHOUDEN VAN TALENT
afnemen. Denk daarbij aan een conciërge service of een gezamenlijke wasruimte maar
In de verdere ontwikkeling van het urbane woonmilieu in Enschede ligt het eerste
ook bijvoorbeeld deelfietsen of andere vormen van mobiliteit. De moderne stadsbewoner
belang in het vergroten van de stedelijkheid en dichtheid omdat een groot deel van de
vraagt om andere voorzieningen en ontzorging. Woonconcepten in de sociale huur en
afgestudeerden hierdoor wordt aangesproken. Dat kan door te investeren in kwalitatief
middenhuur die zich richten op het bieden van aanvullende diensten zijn daarmee extra
hoogwaardige woon- en leefmilieus door woningen op de juiste locaties te ontwikkelen.
kansrijk in het bieden van die aantrekkelijke wooncarrière.
5
Hiervoor zijn scherpe keuzes nodig. De mensen die zich aangetrokken voelen tot een urbaan woonmilieu zijn kritisch. Enschede staat qua ligging ten opzichte van de rest van Nederland op achterstand, maar heeft als universiteitsstad goede mogelijkheden
Woonbehoeften van (recent) afgestudeerden (ter illustratie)
zich te onderscheiden door een hoogstedelijk milieu in een ontspannen groene
Bij de woonbehoefte van afgestudeerden gaat het in grote lijnen om een locatie
omgeving. Daarom beperken we de toevoeging van appartementen en andere stedelijke
nabij het centrum, waarbij OV en/of (auto)bereikbaarheid goed moeten zijn. Het
woningen tot “het gebied voor hoogstedelijk wonen”. Dit gebied is vastgelegd in het
aanbod van werkgelegenheid in een bereisbaar gebied speelt een belangrijke rol.
bestemmingsplan ‘Kwalitatief sturen op appartementen’.
Ze kiezen doorgaans voor een huurwoning, vanwege de flexibiliteit; prijscategorie 650-1000 euro per maand. De woningen kunnen compact zijn maar niet te
WOONCARRIÈRE VOOR TALENT
klein. Bij alleenstaanden is zo’n 50m2 gewenst en bij samenwonenden minimaal
Om afgestudeerden vast te kunnen houden in de stad is het ook van belang dat er een
65m2. Gezamenlijke voorzieningen en diensten zijn een optie. Aspecten als
aantrekkelijke wooncarrière voor deze groep mogelijk is. Bijvoorbeeld naar grondgebonden
afwerkingsniveau, ontmoeting en duurzaamheid spelen ook een rol.
woningen en appartementen voor tweeverdieners of gezinnen. Er moet daarom ook voldoende aandacht zijn voor de doelgroep tussen 30 en 55 jaar (zie verder hoofdstuk 2). Wooncarrières verlopen niet meer volgens standaard patronen. Verhuizen naar een appartement vanuit een grondgebonden woning kan hier ook bij horen. Met onder
Voor specifieke doelgroepen met een bijzondere of dringende woningvraag zoals
meer projecten in de middenhuur - voor (nieuwe) inwoners met een (vaak tijdelijke)
internationale kenniswerkers of -studenten, waaronder ook Phd-ers en onderzoekers/
woonvraag die geen koopwoning willen of kunnen kopen en te veel verdienen om in
docenten, kan bij aantoonbare behoefte ook buiten het gebied voor hoogstedelijk wonen
aanmerking te komen voor een sociale huurwoning - geven we hier invulling aan. Het
worden gebouwd. Het gaat dan om stedelijke plekken, waaronder plekken langs de
is de kunst om constant diverse woningen en -omgevingen – zowel in de huur- als in
radialen in het binnensingelgebied, of op bronpunten waar deze groep zich bevindt,
de koopsector – te ontwikkelen om talenten aan te trekken en te blijven boeien. We
zoals Kennispark en de SHE. Hier zijn ook combinaties met ondernemerschap mogelijk.
zien een trend waarin men steeds meer (gedeelde) diensten bij of in een woning wil
Aandachtspunt is ook de aanwezigheid van voorzieningen, diensten en opties voor
WOONVISIE 2024
26
HOOFDSTUK
1
2
3
4
stoffering en meubilering. Internationale kenniswerkers hebben dezelfde woonwensen
markt voor studentenhuisvesting in Enschede relatief ontspannen. Doorstroming naar
als Nederlandse talenten, alleen is hun woonvraag dringender: ze moeten kort na
de reguliere woningvoorraad zorgt echter wel voor problemen. Daardoor blijven
aankomt passende huisvesting hebben.
afgestudeerden soms langer in een studentenwoning wonen dan nodig.
Naast dienstverleningsconcepten voor talent en oplossingen voor talenten met een
De kwalitatieve vraag van de studenten blijft zich ontwikkelen; het is zaak het aanbod
tijdelijke woonvraag zien bedrijven ook kans om, samen met woningcorporaties als de
daarop te blijven aanpassen. Zo is er onder meer een verschuiving in voorkeur merkbaar
partner van de gemeente voor sociale huur, programma’s te starten om talent te binden.
van onzelfstandig naar zelfstandig wonen. Ook is er een andere vorm van ‘samen’ in
Daarom zijn er gesprekken gestart met onder andere de PSOE en het WTC over de
opkomst. Wonen, werken (ondernemen) en leven onder één dak. Voorzien in dit soort
zogenaamde ‘woonbaan’: een baan in Enschede met daarbij het aanbod van een woning.
nieuwe woon-werk-concepten kan een bijdrage leveren aan het behoud van studenten
Om in een latere fase beheerproblemen bij deze toekomstige ‘woonbaanwoningen’ te
in de stad. De meeste studenten, behalve die een kort intensief studieprogramma op het
voorkomen vinden wij het zeer wenselijk dat bedrijven gebruik maken van de expertise
Kennispark volgen, hebben een groeiende voorkeur voor wonen in en om de binnenstad.
van de woningcorporaties als het gaat om verhuur en beheer. Het verbinden van partijen
Boven alles geldt dat we nieuwe woonconcepten en ander aanbod willen creëren in
die met talent behouden bezig zijn is van groot belang. Het gaat niet alleen om bedrijven
afstemming met de doelgroep en met betrokkenheid van de woningcorporaties voor
en woningcorporaties, maar ook over een intensieve samenwerking met onderwijs-
studenten in onze stad.
5
instellingen, marktpartijen (PSOE) en de cultuursector. Vanuit de stedelijke talentopgave staat het samenwerken met deze partijen nadrukkelijk op de agenda van gemeente