Eschmarkerveld 2023_ aangepaste toelichting 6 juni 2024

Een nader uit te werken bestemmingsplan geldt in het algemeen als onbenutte planologische mogelijkheid. Hierover is verschillende jurisprudentie beschikbaar, in relatie tot het begrip nieuwe stedelijke ontwikkeling. Lijn van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is dat het conserverend bestemmen van ongebruikte planologische ruimte niet kan worden opgevat als een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Onbenutte planologische mogelijkheden mogen derhalve in een nieuw plan worden opgenomen, zonder dat hoeft te worden voldaan aan de voorwaarden in artikel 3.1.6, tweede lid, van het Bro. In onderhavige situatie is sprake van de realisatie van woningbouw en bijbehorende voorzieningen zoals wegen en groen, hetgeen reeds mogelijk is op basis van de uitwerkingsplicht van bestemmingsplan de Eschmarke waarin het plangebied grotendeels de bestemming 'Wonen, nader uit te werken' heeft. Op basis daarvan is met toepassing van de uitwerkingsplicht woningbouw mogelijk. Daarmee is er sprake van een onbenutte planologische mogelijkheid die nu opnieuw wordt vastgelegd in onderhavig bestemmingsplan. Daarmee is geen sprake van een nieuwe stedelijke ontwikkeling in de zin van artikel 3.1.6 tweede lid Bro. Zie hiervoor ook de uitspraak van de Afdeling van 24 februari 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:489), waarin de bouw van 145 woningen was voorzien op basis van een uitwerkingsplicht.

Op basis van het bestemmingsplan De Eschmarke geldt ter plaatse van de bestemming 'Gemengd-1' reeds de bestemming 'Station'. De op de plankaart voor 'Station' aangewezen gronden zijn bestemd voor (de bouw, de aanleg van of instandhouding van) railverbindingen, stations ten behoeve van railverbindingen, de daarbij behorende voorzieningen, kantoren, alsmede voor verblijfsdoeleinden, parkeervoorzieningen en groenvoorzieningen. De oppervlakte van de bestemming 'Station' bedraagt circa 6400 m2. Het maximale bebouwingspercentage bedraagt maximaal 70%. Het opnemen van een bestemming 'Gemengd-1' waarbij net zoals op basis van het geldende bestemmingsplan onder meer bij stations behorende voorzieningen zijn toegestaan kan worden aangemerkt als het opnieuw vastleggen van een onbenutte planologische mogelijkheid. Daarbij wordt opgemerkt dat de oppervlakte van het bestemmingsvlak van 'Gemengd-1' een oppervlakte heeft van circa 1300 m2 (met een bebouwingspercentage van 60%). De bebouwde oppervlakte van de toegestane functies nabij het station neemt daarmee per saldo af. Er is geen sprake van een nieuwe stedelijke ontwikkeling voor dit gedeelte van de ontwikkeling. Nu er geen sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling kan een nadere toets aan de Ladder voor duurzame verstedelijking achterwege worden gelaten.

Strook grond langs spoorlijn waaraan door Gedeputeerde Staten goedkeuring onthouden is Ten aanzien van een strook langs de spoorlijn is destijds door Gedeputeerde Staten goedkeuring onthouden aan het bestemmingsplan de Eschmarke. Het betreft de strook met rode belijning in onderstaande afbeelding. De bestemming die hier momenteel geldt betreft een agrarische bestemming. Op deze gronden worden door middel van onderhavig bestemmingsplan nieuwe woningen mogelijk gemaakt. De oppervlakte van deze gronden bedraagt circa 55000 m2. Aan de Herfstweg zijn ook een aantal bestaande woningen gelegen, die gehandhaafd blijven.

58

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Afbeelding 4.8: strook bestemmingsplan de Eschmarke waaraan goedkeuring is onthouden Nieuwe stedelijke ontwikkeling Volgens vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dient de realisatie van meer dan 11 woningen in beginsel te worden aangemerkt als nieuwe stedelijke ontwikkeling. Op deze gronden kunnen meer dan 11 woningen worden gerealiseerd, waardoor voor dit onderdeel van het plan geldt dat er sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Ook wordt op deze gronden (en op gronden met de huidige bestemming wonen, nader uit te werken) gemengde voorzieningen gerealiseerd. Nadere bespreking van dit onderdeel vindt verderop in deze paragraaf plaats. Ten aanzien van de woningen dient te worden getoetst of er sprake is van het bouwen in bestaand stedelijk gebied. Nu de bestemming van deze gronden agrarisch is en die ook zo worden gebruikt is er geen sprake van bestaand stedelijk gebied voor de strook langs de spoorlijn. De strook maakt onderdeel uit van het grote plangebied van Eschmarkerveld waarvoor een samenhangend stedenbouwkundig plan is opgesteld, ook voor deze gronden. De uitgangspunten van de opzet van het plangebied zijn opgenomen in het Masterplan Eschmarkerveld. De gronden maken onderdeel uit van de identiteit 'Boswonen', tezamen met de zuidelijker gelegen gronden (zie ook paragraaf 4.2).

Ontwikkeling van de strook langs de spoorlijn vormt daarmee een onlosmakelijk deel van de stedenbouwkundige opzet en realisatie van de nieuwe woonwijk Eschmarkerveld. Realisatie van dit gedeelte van de gronden van het plangebied Eschmarkerveld binnen bestaand stedelijk gebied is daarom niet voor de hand liggend en/of mogelijk. Toevoeging nieuwe functies ten opzichte van bestemmingsplan de Eschmarke Het gedeelte van het plangebied van Eschmarkerveld dat valt binnen de grenzen van het bestemmingsplan de Eschmarke wordt voornamelijk ingevuld met woningen, wegen, groen en bijbehorende voorzieningen. Bestemmingsplan de Eschmarke maakte deze functies reeds mogelijk. Er zijn een aantal nieuwe functies opgenomen in onderhavig bestemmingsplan ten opzichte van de mogelijkheden van het bestemmingsplan de Eschmarke. Het gaat hierbij onder meer om een maatschappelijke functie (zorgfunctie en zorgwoningen), evenals een bestemming 'Gemengd-2'. Perceel zorginstelling Op het perceel Slankweg 97-101 is momenteel een dagbesteding aanwezig. Onderhavig plan maakt ook de nieuwbouw mogelijk van een gebouw ten behoeve van een zorginstelling. Het plan is om op de verdiepingen 16 zorgwoningen te realiseren en op de begane grond 24 studio's. De oppervlakte bebouwing die mogelijk gemaakt wordt in onderhavig bestemmingsplan bedraagt circa 2000 m2.

De begane grond wordt gebruikt ten behoeve van een zorginstelling en huisvesting en zorg wordt geboden aan personen met een intensieve zorgvraag, waarbij 24-uurs zorg wordt gegeven. De bestemming die hiervoor is opgenomen betreft de bestemming 'Maatschappelijk-zorginstelling'. Er worden zoals aangegeven, maximaal 16 zorgwoningen toegestaan. Dit is vastgelegd in de regels. De realisatie van deze woningen kan -als onderdeel uitmakend van de woningbouw die eerder binnen bestemmingsplan De Eschmarke mogelijk is gemaakt- worden aangemerkt als het opnieuw vastleggen van een planologisch onbenutte mogelijkheid. Daarmee is er voor dit gedeelte van de ontwikkeling geen sprake van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Wel wordt met het begrip 'zorgwoning' nader gedefinieerd dat het geen reguliere woningen betreffen, maar de zorgwoningen bestemd zijn voor personen die een zorgindicatie hebben. Dit houdt in de praktijk in dat de bewoners begeleiding bij het wonen ontvangen vanuit de zorginstelling. Ten aanzien van de bouw van de zorginstelling is gezien de oppervlakte en functie wel sprake van een nieuwe bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

59

stedelijke ontwikkeling. Behoefte De zorgwoningen zijn zoals genoemd verbonden aan de zorginstelling ter plaatse. Het begrip 'zorgwoning' is gedefinieerd in de begrippen: een zorgwoning is een woning die gekoppeld is aan een zorgfunctie ten behoeve van de bewoner(s) met een geïndiceerde zorgbehoefte. De zorginstelling heeft reeds activiteiten ter plaatse. Door zowel dagbesteding, zorgwonen en de zorginstelling op deze locatie te kunnen concentreren wordt het zorgaanbod van de zorginstelling versterkt. Therapie, diagnostiek of behandelen kan op deze locatie plaatsvinden. Juist om deze combinatie te kunnen maken wordt aangesloten bij de huidige locatie van de dagbesteding om de activiteiten van de zorginstelling uit te breiden en op deze locatie nieuw te bouwen. Verplaatsing van andere zorginstellingen naar deze locatie, die daarmee een bestaande ruimte achterlaten, is daarmee niet aannemelijk. De toevoeging van dit type vastgoed is passend bij de ervaren vraag in Enschede naar dit type huisvesting. Er is in Enschede slechts beperkt sprake van leegstand in dergelijk vastgoed. Wel is er sprake van een mismatch tussen de gevraagde en aangeboden kwaliteit van vastgoed. Er wordt steeds meer ingezet op scheiden van wonen en zorg voor wie dit passend is. De zorgzwaarte van mensen met een verstandelijke beperking in een intramurale setting neemt daarmee toe.

In het licht van deze ontwikkelingen is het aanbod in Enschede nog niet helemaal als passend te beschouwen. Duurzame huisvesting is noodzakelijk voor toekomstbestendige, langdurige zorg. Het onderhavige plan speelt goed in op deze ontwikkelingen. Het is gezien bovenstaande niet aannemelijk dat de ontwikkeling zorgt voor zodanige leegstaand dat dit onaanvaardbare leegstand van gebouwen elders tot gevolg heeft. Van onaanvaardbare leegstand zou sprake zijn indien het ondernemersklimaat of woon- en leefklimaat door leegstand onevenredig wordt aangetast. De locatie is gelegen in bestaand stedelijk gebied; de locatie van de zorginstelling is gelegen binnen de bestemming 'wonen, nader uit te werken'. Eerder in deze paragraaf is hierop nader ingegaan. Vanuit de Ladder voor duurzame verstedelijking zijn er geen belemmeringen voor uitvoering van onderhavig bestemmingsplan. Toevoeging 'Gemengd-2' Binnen 'Gemengd-2' zijn onder meer dienstverlening toegestaan (alleen op begane grond), evenals sociaal-medische, sociaal-culturele voorzieningen en voorzieningen ten behoeve van openbare dienstverlening (kinderopvang en religieuze voorzieningen zijn niet toegestaan). De oppervlakte van de bestemmingsvlakken samen bedraagt circa 3750 m2, waarbij een bebouwingspercentage van maximaal 90% geldt. Op de begane grond zullen logischerwijs ook bergruimtes, parkeervoorzieningen e.d.

ten behoeve van de op de verdieping gelegen appartementen gerealiseerd worden, waardoor de oppervlakte 'Gemengd-2' in de praktijk ruim minder zal bedragen dan de toegestane bebouwde oppervlakte. De locatie die bestemd is als 'gemengd-2', waaronder ook dienstverlening is toegestaan, is daarmee zeer beperkt van omvang (circa 3350 m2 bvo, theoretisch) en een deel daarvan kan ook worden ingevuld door maatschappelijke voorzieningen. Naar aard en omvang is deze ontwikkeling primair gericht op de bezoekers en bewoners van de nieuw te realiseren woonwijk. Verzorgingsgebied, behoefte en effect op leegstand De functies die vallen onder de hoofdgroep 'Dienstverlening' hebben een zeer beperkt verzorgingsgebied. Ze zijn in de basis buurt- of wijkgericht. In enkele gevallen zullen er ook consumenten uit andere buurten en wijken gebruik maken van deze functies maar dat zal geen onaanvaardbare effecten hebben op het voorzieningenniveau van die gebieden. De nieuwe woonwijk van maximaal 750 woningen zal het primaire verzorgingsgebied zijn van deze wijkverzorgende functies. Negatieve ruimtelijk-economische effecten buiten de nieuwe wijk zijn daarom te verwaarlozen. De nieuwe woonwijk creëert zijn eigen vraag naar wijkverzorgende functies zoals een kapper, wasvoorzieningen, lokale makelaar of lokale ambachten zoals een schoenmaker.

Allemaal functies die bewoners van de nieuwe wijk graag op loop- of fietsafstand consumeren. Aan de nieuwe woonwijk grenst ook een bedrijventerrein (Euregio Bedrijvenpark). Dit is een monofunctioneel bedrijventerrein waarvan de ondernemers al langer aangeven behoefte te hebben aan ondersteunende dienstverlenende functies voor hun werknemers. De werknemers uit dit gebied kunnen dus profiteren van de nieuwe voorzieningen die in deze nieuwe woonwijk worden gerealiseerd. Zij kunnen tijdens hun pauze, voor of na hun werk gebruik maken van de diensten en voorzien daarmee in een behoefte die al langer door de ondernemersvereniging wordt geuit. In de directe nabijheid van de nieuwe woonwijk ligt aan de andere kant van de Gronausestraat een klein winkelcentrum waar dienstverleners zich ook kunnen vestigen. Dit centrum functioneert goed (er is geen leegstand) en de verwachting is dat de ondernemers in het winkelcentra zullen profiteren van de extra koopkracht door de toevoeging van 750 woningen in de nieuwe wijk. De beperkte toevoeging van maximaal 3550 m2 aan dienstverlening zal daarom geen onaanvaardbare leegstand voor dit winkelcentrum opleveren. Op grotere afstand bevinden zich nog twee grote winkelgebieden (Miro-center & Glanerbrug) maar het effect van deze nieuwe ontwikkeling op deze gebieden is vanwege de beperkte omvang en het kleine verzorgingsgebied te verwaarlozen.

Behoefte woningen

60

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Wanneer een ruimtelijke ontwikkeling niet als nieuwe stedelijke ontwikkeling kan worden aangemerkt, is artikel 3.1.6, tweede lid, van het Bro niet van toepassing. Dit neemt niet weg dat aan de eisen van het eerste lid van artikel 3.1.6 van het Bro dient te worden voldaan. Bij de toets of het plan in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening dient onder meer beoordeeld te worden of de mogelijk gemaakte ontwikkeling voorziet in een behoefte (uitspraak van 5 april 2017, ECLI:NL:RVS:2017:943 (Ermelo)). De behoefte aan de mogelijk gemaakte ontwikkeling dient met het oog op de uitvoerbaarheid van het plan te zijn onderbouwd (uitspraak van 18 december 2013, ECLI:NL:RVS:2013:2471 (Weststellingwerf)). Het plangebied heeft een grote oppervlakte van circa 33 hectare, waar 750 woningen van verschillende typen worden gerealiseerd, met bijbehorende voorzieningen zoals groen en wegen. Realisatie van het project draagt bij aan de doelstelling van de gemeente Enschede, onder meer vastgelegd in de Woonvisie, om voor 2030 door te groeien naar 170.000 inwoners. Hiervoor moeten 9300 woningen worden gerealiseerd. Bij de realisatie van Eschmarkerveld wordt gebruikt gemaakt van de bestaande kwaliteiten van het gebied om de verschillende woonmilieus te ontwikkelen.

De nieuw te realiseren woonwijk Eschmarkerveld wordt een gemengde wijk waar veel aandacht is voor het bestaande groen, bodem en bereikbaarheid per fiets (fietssnelweg F35) en het treinstation Enschede de Eschmarke. Eschmarkerveld wordt omsloten door de spoorlijn Enschede-Gronau en het Euregioterrein, in het oosten door de wijk de Eschmarke, in het zuiden door de Gronausestraat en sportpark het Zoutendijk en in het westen door de Euregioweg en wijk Sleutelkamp. Het uitgangspunt is om een groene, gezonde en gemengde wijk te realiseren. De bestaande natuur en belangrijke groenstructen in het plangebied worden daarbij behouden, versterkt én uitgebreid. Een nieuwe beekzone wordt aangelegd en het groen loopt vanuit de wijk over in de naastgelegen ecozone. In Eschmarkerveld zullen veel verschillende type woningen in verschillende prijsklassen gerealiseerd worden. In zowel het grondgebonden segment alsmede in de gestapelde bouw. Een belangrijke focus en vereiste in Eschmarkerveld is het hoge percentage te realiseren betaalbare woningen, die in dit plan worden gewaarborgd en mede mogelijk worden gemaakt door de toegekende Woningbouw Impuls van het Rijk aan Eschmarkerveld. Om te voldoen aan de Woningbouw Impuls moet onder andere minimaal 50% van de woningen in het betaalbare segment vallen.

Onder betaalbare woningen vallen sociale huurwoningen, middenhuur woningen en woningen tot een koopsom van 355.000 euro v.o.n.. De doelgroepen waar in Eschmarkerveld op wordt ingezet is zeer breed en vloeien voort uit de beleidsdoelen van onze Woonvisie. Dit zijn de volgende doelgroepen: starters op de woningmarkt, talent voor met name de middeninkomens en een klein deel met hogere inkomens, gezinnen, inwoners waarvoor het huidige aanbod nu niet goed aansluit, senioren en doelgroepen met een zorg-en/of ondersteuningsvraag. Eschmarkerveld is een van de sleutelprojecten als onderdeel van de Woondeal Twente. In Eschmarkerveld wordt ruimte geboden aan 750 woningen en voor veel verschillende doelgroepen en is in lijn met ons recent uitgevoerde woningbehoefteonderzoek van de STEC Groep: 'gericht meebewegen' uit 2023. De 750 woningen passen hiermee in onze woningbehoefte van 3520 woningen tot aan 2030: in het rapport is aangegeven dat er een basisbehoefte is aan 3520 woningen, die hoger wordt in verschillende scenario's. Er wordt in een behoefte voorzien, doordat er een hoog percentage (50%) betaalbare koopwoningen tot een maximumprijs van 355.000 euro wordt gebouwd, evenals sociale huur. Tevens wordt er in de behoefte voorzien doordat er diverse soorten woningtypologieën (rijwoningen, twee-onder-een-kapwoningen, vrijstaande woningen en appartementen) worden toegevoegd.

Hierbij is er ook aandacht voor de levensloopbestendigheid van (nultreden)woningen voor senioren en andere inwoners met een zorg en/of ondersteuningsvraag. Ook wordt er beperkte ruimte geboden aan nieuwe type woonvormen, die in het nichesegment vallen. Verdere motivatie van de behoefte is onder meer opgenomen in paragraaf 2.3.

4.3

Cultuurhistorie in relatie tot nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

4.3.1

Rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten

Er zijn geen rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten in het plangebied of in de directe omgeving daarvan aanwezig. 4.3.2

Overige cultuurhistorische waardevolle gebouwen, objecten en structuren

Er bevinden zich in het plangebied enkele cultuurhistorisch waardevolle objecten/panden. Hoewel het geen monumenten zijn, kunnen deze toch erg belangrijk zijn als dragers van de cultuurhistorische identiteit van gebieden. Gemeente Enschede beschermt deze waarden via het bestemmingsplan en de welstandsnota (zie paragraaf 3.6). De basis voor deze bescherming ligt in de Cultuurhistorische WaardenKaart (CHWK) van de gemeente Enschede. Panden en objecten die op de CHWK staan, zijn van maatschappelijk belang voor de identiteit van Enschede en dus bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

61

de moeite van het behouden waard. Niet álle panden op de CHWK hebben echter een beschermde status in een bestemmingsplan. De CHWK is dynamisch. De gebouwen en objecten zijn ten behoeve van de CHWK in eerste instantie op basis van vrij algemene criteria gewaardeerd, maar niet specifiek beoordeeld. Bij de vertaling van de CHWK naar bestemmingsplan 'Cultuurhistorie' (vastgesteld in 2016) is deze beoordeling en vertaling naar gebieds- en bouwaanduidingen eveneens globaal gebeurd. Bij ieder nieuw bestemmingsplan is het dan ook de intentie om de analyse nogmaals en nauwkeuriger te doen. Dit kan leiden tot zowel het aanvullen van de CHWK als tot het verwijderen van bepaalde panden/objecten van de CHWK. De te beschermen panden/objecten (en structuren/complexen) worden vertaald in het bestemmingsplan. Op dit moment vindt ook de inventarisatie en waardering plaats van erfgoed ten behoeve van de nieuw te maken cultuurhistorische waardenkaart (CHWK) van de gemeente Enschede. Ook het plangebied Eschmarkerveld is daarbij beoordeeld. Panden worden getoetst aan een set cultuurhistorische en ruimtelijke criteria, en indien van positieve of hoge erfgoedwaarde, opgenomen in de inventarisatie. De inventarisatie heeft geleid tot het opnemen van de aanduiding 'karakteristiek' op enkele panden, te weten Veldzichtweg 40 en 42. Daarmee is het onderwerp cultuurhistorie nader uitgewerkt.

Beschrijving en motivering cultuurhistorisch waardevolle gebouwen Veldzichtweg 40-42 betreft een in de huidige vorm rond 1900 gebouwde hallehuisboerderij met middenlangsdeel met een tegen de zijgevel aangebouwde bijschuur, eveneens van het hallehuistype. Samen vormen de bouwdelen een zogenaamde tweekapper. Boerderij en schuur hebben zadeldaken tussen topgevels, gedekt met rode pannen. De gevels zijn van baksteen, met in de kopgevels decoratieve gepleisterde accenten, zoals speklagen en accentstenen in de bogen boven de gevelopeningen, zoals vaker gebruikelijk in de boerderijbouw rond 1900. De topgevels hebben een houten beschieting in de top. De schuur is bij de splitsing verbouwd tot woning. Details van deeldeuren, staldeuren en vensters zijn daarbij gewijzigd, maar de oorspronkelijke situatie is wel herkenbaar gebleven. Gezien de ouderdom van het erf is niet ondenkbaar dat de bouwdelen een oudere kern bezitten dan de buitengevels. Ten noordwesten van de boerderij bevindt zich op het erf een samengestelde schuur, waarvan het zuidelijke deel vermoedelijk een wagenschuur was. Dit bouwdeel gaat in aanleg terug op circa 1905 en is later in traditionele vormen uitgebreid. De boerderij met de aangebouwde schuur heeft enige architectuur- en bouwhistorische waarde vanwege het kenmerkende streekeigen bouwtype, de karakteristieke gave hoofd- en kapvorm en de gevelindelingen.

Tevens is er sprake van een situationele waarde vanwege de ligging op een oud erf met markante groenelementen, een restant van het oude agrarische landschap van de Eschmarke.

Afbeelding 4.9: aanzicht Veldzichtweg 40-42 De panden krijgen de aanduiding 'karakteristiek'. Deze aanduiding is opgenomen in de regels, waarbij nadere regels en een omgevingsvergunningsplicht gelden voor verbouw en sloop van deze panden. Toetsing door de cultuurhistorisch deskundige is hiervan een onderdeel. Landgoed de Dommert Aan de Gronausestraat, globaal naast en achter Gronausestraat 655-657, is er sprake van een vijver met voormalige sterrenkijkerheuvel. Onderzocht is in hoeverre de mogelijke cultuurhistorisch waardevolle heuvel behoudenswaardige gebouwde elementen bevat. Hiervoor is bureauonderzoek en een locatiebezoek uitgevoerd. Daaruit is het volgende gebleken: Het object ligt op het voormalige landgoed ‘de(n) Dommert’ aan de Gronausestraat ter hoogte van nr. 675. Op het perceel zijn geen opstallen meer aanwezig. Op het terrein is momenteel grond opgeslagen en is sprake van veel zwerfvuil en bouwafval waaronder asbest. Het landgoed ‘de Dommert’ heeft een bijzondere historie. In 1842 werd het terrein als ‘wilde grond’ voor tien gulden het schepel uit de markeverdeeling gekocht door Udink ten Cate en Coenraad ter Kuile. Coenraad krijgt het gehele eigenaarschap en laat het veld ontginnen, graaft er een vijver en gebruikte het zand voor het maken van een heuvel.

62

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

In het familieboek van de familie ‘ter Kuile’ staat vermeld dat hij hier zijn instrumenten voor sterrenkundig onderzoek neerzet. Aannemelijk, want Coenraad is ‘bezeten’ door sterrenkunde en sterrenkundige instrumenten. In een artikel staat de levensloop van ter Kuile beschreven. Het feit dat bijna de gehele nalatenschap van Coenraad ter Kuile verloren is gegaan bij de stadsbrand maakt dat deze plek cultuurhistorisch alleen maar in belang en waarde toeneemt. Wat hierbij ook een rol speelt is de rol van de familie ter Kuile in de grensregio. Het stichten van de Spinnerij Eilermark door de gebroeders ter Kuile is de opmaat van de groei van Glanerbrug tot dorp. In 1935 wordt het landgoed ‘de Dommert’ ingeschreven als NSW landgoed en opengesteld. De oorsprong van de aanleg of de ontwerper zijn nog niet achterhaald. Mogelijk biedt hiervoor het NSW archief nog een opening. “De Dommert in de gemeente Enschede, ten Noorden van den Rijksweg Enscbede-Glanerbrug (plm. 10 ha). Het landgoed de Dommert met uitzondering van de naaste omgeving van boerderij en koepel, het oostelijk gedeelte van het landgoed is opengesteld van 8 tot 21 uur of zooveel vroeger als de zon ondergaat, op vertoon van wandelkaarten, geldig voor het gezin of een persoon tegen betaling van f 0,25 voor een kaart, welke een Jaar en van f 0,10 voor een kaart welke één dag geldig is.

Bedoelde kaarten zijn verkrijgbaar ten kantore der firma Ter Kuile Cromhoff te Enschede. Kinderen beneden 16 jaar worden zonder geleide niet toegelaten. Het is verboden buiten de wegen en voetpaden te loopen, plantsoenen, boomen en dieren te beschadigen. alsmede bloemen te plukken (ook wilde) en: over de wandelpaden te fietsen. Automobielen, motorrijtuigen en andere voertuigen worden niet toegelaten. Losloopende honden worden geweerd. Bij overtreding van deze voorwaarden wordt de kaart Ingetrokken.” bron: Ingezonden Berichten. RESULTATEN VAN DE TOEPASSING VAN DE NATUURSCHOONWET 1928 EN· VAN ARTIKEL 12 VAN DE BOSCHWET 1922 In het familieboek ter Kuile staat verder nog geschreven dat Coenraad ter Kuile ‘liet door elk van zijne kinders daar een eikenboom planten, waarvan eenige nog in leven.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

63

Afbeelding 4.10: ontwikkeling landgoed De Dommert door de jaren heen (bron: www.topotijdreis.nl) Duidelijk is dat Coenraad ter Kuile in 1848 eigendom over het terrein krijgt en het laat ontginnen. In het familieboek staat ook dat hij nog verantwoordelijk is voor het graven van de vijver en het aanleggen van een heuvel voor zijn sterrekundig onderzoek. Aangezien het om nieuwe aanplant gaat heeft hij daar geen enkele last van. Coenraad overlijdt 1858 dus nog geen 10 jaar na de aankoop. Zijn gezondheid is dan al slecht. In een reisverslag van de familie ter Kuile uit 1878 is het volgende te lezen: ”Vader en Engelbert komen dinsdag 11 juni terug. Oom Jan Elderink en Grietje gaan die dag lopend naar Gronau om hen af te halen en reizen dan met de trein terug naar Enschede. Oom Jan en Grietje hebben er echt een dagje uit van gemaakt. Eerst drinken ze thee bij Oom Hein (ter Kuile) op de Dommert. Op de Glanerbeek drinken ze een half glaasje wijn. In Gronau zien ze veel:

64

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Het huis van Oom Matthieu, het huis waar Grootvader vroeger gewoond heeft, de verbrande fabriek van Gerrit van Delden en de watermolen bij de Dinkel. Bij het station drinken ze een kopje koffie met een boterham voor Oom Jan en een paar spritsen voor Grietje.” (Bron: Overzicht van de nagelaten papieren familie Elderink in het Van Deinse Instituut, Enschede Bewerkt door G.J. Gröneveld In eigen beheer uitgegeven door Van Deinse Instituut, De Klomp 35, 7511 DG Enschede) Er is dus een plek op thee te zetten en drinken en ook op de historische kaarten is er duidelijk sprake van bebouwing en een naderlands-romantische of ‘engelse’ tuin. De aanleg bestaan uit een vrij gebruikelijke opbouw van een zichtweide tot het huis, daarachter de heuvel en de vijver en een rondweg en bevat hiermee alle normale ingredienten voor een landgoed of buitenplaats. In de literatuur wordt ook wel gesproken over het Buitengoed ‘de Dommert’. Over de aard en de vorm van de bouwhistorie op ‘de(n) Dommert’ valt ook met de verschillende literatuurverwijzingen en aanwijzingen weinig met zekerheid te zeggen. Het feit dat op 3 januari 1903 een aanbesteding voor een boerenhuis en een zomerhuis is. Deze ontdekking is in het licht van dit onderzoek wel van belang(!).

In 1910 is er nieuws over het landen van een vliegtuig op het vliegterrein achter ‘de Dommert’ in Glanebrug, hier moet toch ook wel het landgoed aangeduid worden. Op de foto’s is niets te zien van bebouwing. Op de inschrijving als NSW landgoed in 1922 is er sprake van ‘boerderij en koepel’. Over de uitkijkheuvel en de bebouwing op ‘de Dommert’ is dus behoudens de foto van de boerderij van na 1903 en de tekening van de plattegrond behorende bij de sloop in 1965 eigenlijk niets bekend. Veldonderzoek Tijdens het veldonderzoek ter plaatse is alle aandacht gericht op de melding van een muur of fundering voor een eventueel platform op de heuvel voor een sterrenkijker. In de citaten is echter sprake van het neerzetten van instrumenten. Het is aannemelijk dat de heuvel hoort bij het citaat gezien de plek bij de vijver. In de heuvel was een deel van een muur zichtbaar. Onduidelijk was hoe dik, lang of hoog.

Handmatig is een deel van de muur uitgegraven waarbij een aantal zaken zijn geconstateerd: - De muur ligt in schoon wit zand; - De muur loopt door in de heuvel, en maakt op de plek van de ontgraving een hoek van 90 graden naar de vrijgegraven opening in de heuvel; - In het zand achter de heuvel, dus naar het Esmarkerveld ligt er pui uit de heuvel, mogelijk is dat hier mechanisch weggedrukt/gesloopt - Het betreft een half steens muur; - De steen is machinaal, maar handvorm past bij een bouwperiode 1850-1900; - De mortel is vermoedelijk zeer kalkhoudend, en dus waarschijnlijk van voor 1900; - Het metselverband is wind, er is sprake van metselwerk wat in principe niet voor zichtwerk bedoeld is maar; - Aan de zijde van de heuvel zijn de mortelbaarden niet afgestreken, wat dan weer duidt op het feit dat het metselwerk aan een zijde anders is afgewerkt, dan kan er weer sprake zijn geweest van een kelder? Of een kruipruimte? Conclusies Aan de hand van het veldwerk en de literatuurstudie kan worden geconstateerd dat het verhaal van het landgoed ‘de Dommert’ zeker cultuurhistorische waarde bevat. De onderzochte heuvel is zonder twijfel de heuvel van Coenraad ter Kuile. Hoe de bebouwing op de heuvel of in de heuvel is geplaatst is onduidelijk, de hoogtekaart laat een soort deuk op de heuvel zien en in beschrijvingen is er sprake van een koepel.

De kerk van Glanerbrug, veel luxe huizen en de spinnerij Jannink in Enschede zijn ook van zijn hand. Hij was dus een architect van groot aanzien. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt wordt het volgende aanbevolen: 1. Niet alleen de heuvel, maar het gehele bos, de vijver en de heuvel een dubbelbestemming cultuurhistorisch waardevolle structuur geven; 2. Bij de saneringswerkzaamheden dient er zorgvuldig met het bos en de cultuurhistorische aanleg te worden omgegaan. Hiervoor dienen voorwaarden te worden opgenomen; 3. De heuvel niet afgraven maar onderzoeken en het oppervlak van zwerfvuil en asbest saneren. In ieder geval is oppervlakkig wel sprake van vervuiling. Geadviseerd wordt daarom de eerste 30 cm te zeven; 4. Het verloop van de muur opgraven en archeologisch laten begeleiden en rondom de heuvel waar nodig verder onderzoek uitvoeren; 5. De heuvel en de vijver in oorspronkelijke vorm reconstrueren en voorzien van informatie; 6. In het parkbos wegen herstellen en inrichten tot park voor de nieuw te bouwen buurt; De aanwezige elementen van het oorspronkelijke landgoed (het oorspronkelijke landschappelijke ontwerp) en de ontwikkelingen daarna (aankoop door andere familie, bouw villa en bouw en sloop bedrijfspanden) staan in afbeelding 4.11 weergegeven.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

65

Afbeelding 4.11: (voormalige) inrichting landgoed De Dommert Voor dit gedeelte van het plangebied is bestemming 'Landgoed de Dommert' opgenomen, waarbij het cultuurhistorisch advies in acht is genomen. Een verdere invulling en concretisering van de inrichting van dit gebied zal in de toekomst plaatsvinden. Om een omgevingsvergunning te kunnen verlenen dienen de voorwaarden die zijn opgenomen in de beleidsregel die aan de regels van het bestemmingsplan is gekoppeld, in acht te worden genomen. Houtsingels Eschmarkerveld In paragraaf 3.2 is ingegaan op de waarde van de houtsingels in Eschmarkerveld. Tussen de bestaande houtsingels zijn langgerekte percelen gelegen. In het Masterplan is hiervoor een mogelijke verkaveling voorgesteld voor het deelgebied Natuurzicht Zuid. De houtsingels zullen op een aantal plekken onderbroken gaan worden om de nieuwe woningen goed te kunnen ontsluiten via nieuwe woonstraatjes. Van belang bij ontwikkeling van het plangebied is dat de landschappelijke en cultuurhistorische waarde van deze houtsingels niet onevenredig mag worden aangetast. Het behoud van deze structuren wordt tot uiting gebracht door de structuur op te nemen in het bestemmingsplan. De houtsingels krijgen de aanduiding 'cultuurhistorische structuur' met bijbehorende regels.

66

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

4.3.3

Archeologie

BAAC heeft een bureauonderzoek en inventariserend booronderzoek uitgevoerd in het plangebied Eschmarkerveld (zie bijlage 29). BAAC heeft vervolgens naar aanleiding van het bureauonderzoek en inventariserend booronderzoek een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek (karterend booronderzoek) uitgevoerd in het plangebied. De onderzoeksresultaten zijn vervat in het rapport 'gemeente Enschede, plangebied Eschmarkerveld te Enschede, inventariserend veldonderzoek (karterende fase) BAAC-rapport nr. V-22.0116 juli 2022, versie 2.0'. Deze is als bijlage 30 bij de toelichting gevoegd. De conclusies van het onderzoek zijn als volgt: Voor delen van het plangebied is een archeologische verwachting van toepassing op het aantreffen van archeologische resten uit de periode laat-paleolithicum tot en met het neolithicum (tijdelijk kampementen). Onderhavig onderzoek (inventariserend veldonderzoek karterende fase) heeft betrekking op die delen van het plangebied waar tijdens het verkennende onderzoek podzolprofielen zijn aangetroffen. Dit betreft in totaal elf clusters binnen het plangebied met een totaaloppervlak van 33,6 ha.Verspreid over deze elf clusters zijn 108 boringen gezet in een verspringend grid van 13x15 m. Relevante bodemlagen zijn gezeefd, waarbij de residuen zijn gecontroleerd op het voorkomen van artefacten. Deze zijn echter niet aangetroffen.

Aan het maaiveld is een fragment bewerkt vuursteen gevonden, maar dit duidt geen vindplaats ter plaatse aan. Op basis van onderhavig onderzoek valt niet geheel uit te sluiten dat resten aanwezig zijn, doch vanwege het ontbreken van aanwijzingen wordt de kans op het aantreffen afgeschaald naar klein. Conclusie Op basis van het uitgevoerde booronderzoek geldt er binnen het gehele plangebied een lage archeologische verwachting voor het aantreffen van relevante archeologische resten. De kans is klein dat er bij de geplande werkzaamheden een behoudenswaardige vindplaats wordt geschaad. Om deze reden is geen archeologisch vervolgonderzoek vereist en kan het gehele plangebied vrijgegeven worden in het kader van de ontwikkeling. Indien bij de graafwerkzaamheden in de vrijgegeven delen onverhoopt archeologische resten worden aangetroffen geldt een meldingsplicht, volgens de Erfgoedwet, art. 5.10. Deze melding kan worden gedaan bij de gemeente Enschede (namens haar de regioarcheoloog) of de RCE. Vanuit het aspect archeologie zijn er geen belemmeringen voor uitvoering van het bestemmingsplan.

4.4

Welstand en beeldkwaliteit

In de Welstandsnota "Bouwen aan identiteit" is aangegeven aan welke welstandseisen bouwwlannen moeten worden getoetst. Daartoe zijn in de Welstandsnota voor het gehele grondgebied van de gemeente Enschede welstandsidentiteiten opgenomen. In de Welstandsnota "Bouwen aan identiteit" is aangegeven aan welke welstandseisen bouwplannen moeten worden getoetst. Daartoe zijn in de Welstandsnota voor het gehele grondgebied van de gemeente Enschede welstandsidentiteiten opgenomen. Voor het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarkerveld" geldt de identiteit 'vrije landelijke bebouwing'. In de welstandsfolder is hierover onder meer het volgende opgenomen: In het gevarieerde landschap rond Enschede staan behalve boerderijen en landgoederen ook her en der vrije, landelijke woningen en gebouwen met een bijzondere functie. Ruimtelijk spelen ze een bescheiden rol: de gebouwen staan min of meer ‘toevallig’ verspreid in het landschap, in het bos, tussen de open weiden, aan een boerenerf, langs een weg of op een kruispunt, eenzaam en alleen of in een kleine buurtschap bij elkaar. De woningen zijn vrijstaand of twee-onder-een-kap, met een alzijdige oriëntatie op het landschap. In grootte variëren ze van kleine huizen tot villa’s met bijgebouwen. In architectuur lopen ze uiteen, er is geen dominante stijl of traditie.

Er zijn hele oude en hele nieuwe huizen te vinden, zeer onnadrukkelijke en zeer expressieve. In sommige woningen zijn specifiek Twentse kenmerken verwerkt: blankhouten kopgevels, witte en versierde daklijsten, puntige, soms geknikte kappen. Elk huis is anders en zeker in de buurtschapjes zorgt de afwisseling van kappen, grootte, materialen en plaatsing op de kavel voor een landelijk, informeel beeld. Door hun natuurlijke materialen en kleuren, harmoniëren ze meestal wel met elkaar en met het landschap. Elke woning heeft een forse tuin, vaak met sierbeplanting, hagen en grote bomen, die het gebouw inkadert, maar niet verstopt. Hierdoor dragen de woningen bij aan de groene ruimtelijkheid van het landschap. Met de realisatie van Eschmarkerveld krijgt het gebied een ander karakter, waarbij de geldende identiteit 'vrije landelijke bebouwing' geen passende identiteit meer is. Het is van belang dat er een passend welstandskader wordt vastgesteld dat passend is bij de uitgangspunten voor ontwikkeling van het gebied en beoogde beeldkwaliteit en uitstraling van de bebouwing. Beeldkwaliteitplan bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

67

Ten behoeve van de ontwikkeling van Eschmarkerveld wordt om die reden een beeldkwaliteitsplan opgesteld, waarin de criteria voor de beeldkwaliteit worden opgenomen. In dit geval geldt dat per fase een verdere stedenbouwkundige uitwerking van het Masterplan wordt opgesteld. In die uitwerking worden de details bepaald, zoals de verkaveling van het gebied. Op basis van die meer gedetailleerde uitwerking kan een beeldkwaliteitsplan voor de verschillende fases worden gemaakt. Daarbij zal ook overwogen worden hoe omgegaan wordt met de al bestaande woningen in het gebied. Procedure wijziging Welstandsnota Het beeldkwaliteitsplan zal via een afzonderlijke procedure worden vastgesteld.

4.5

Bestaande functies

De bestaande percelen in het plangebied worden opgenomen in dit bestemmingsplan. Het betreft met name woonpercelen. Deze hebben geen monumentenstatus. Wat betreft overige cultuurhistorische waardevolle gebouwen, objecten en structuren geldt dat de woningen Veldzichtweg 40 en 42 als cultuurhistorisch waardevol/karakteristiek worden aangemerkt. Zie voor een uitleg hierover paragraaf 3.5. Daarnaast is de locatie Slankweg 97-101 in het plangebied gelegen. Ter plaatse is de dagbesteding van een zorginstelling gevestigd. Dit perceel, evenals de beoogde nieuwbouw van de zorginstelling, is met een passende bestemming opgenomen in onderhavig bestemmingsplan. De ontwikkeling is reeds beschreven in paragraaf 4.1. Ten aanzien van beschermwaardige bomen geldt dat er een gedeelte beschermwaardig boomgebied gelegen is direct langs de spoorlijn. Indien er dit gedeelte bomen verwijderd worden zal dit gecompenseerd worden op gebruikelijke wijze, zoals in de Verordening kwaliteit leefomgeving is vastgelegd. De volledige compensatie voor de kleine marters wordt voor een groot gedeelte buiten het plangebied en buiten de bebouwde omgeving, maar wel in de omgeving van Eschmarkerveld gezocht. In paragraaf 5.3 wordt hierop nader ingegaan.

4.6

Duurzaamheid

Duurzaamheid is een centraal thema in het gemeentelijk beleid van Enschede. Duurzaam handelen is daarbij meer dan het ontzien van natuur en milieu. In dat opzicht vraagt duurzaam handelen bijvoorbeeld ook om een solide financieel beleid. Voor 2015 werd onder de noemer van het duurzaamheidsbeleid vooral gewerkt aan maatregelen die gericht zijn op het tegengaan van gevolgen voor de klimaatverandering. Daarmee is niet gezegd dat er voor thema's die op andere plaatsen wel onder het beleidsveld duurzaamheid worden geschaard, zoals afval, water en bodem, geen aandacht was maar van een breed en samenhangend duurzaamheidsbeleid was toen nog geen sprake. Om daar verandering in te kunnen brengen is het Actieplan Duurzaamheid opgesteld. Hierin wordt uitgewerkt aan welke doelen onder de noemer van het duurzaamheidsbeleid actief wordt gewerkt, welke aanpak daarvoor is vereist, welke partijen bij de realisatie daarvan een rol spelen en welke rol de gemeente daarbij voor zichzelf ziet weggelegd, alsmede de toewijzing van mensen en middelen om de gestelde doelen te realiseren. 4.6.1

Speerpunten van het duurzaamheidsbeleid

In het Actieplan duurzaamheid, dat op 8 juni 2015 door de gemeenteraad van Enschede is vastgesteld, heeft de gemeenteraad er voor gekozen om het duurzaamheidsbeleid toe te spitsen op de volgende punten:

Energie Verhogen van het op eigen grondgebied opgewekte aandeel hernieuwbare energie tot minimaal 12 procent in 2030 en minimaal 27 procent van het voor 2050 voorziene gebruik van energie.

68

Eigen organisatie Zelf het goede voorbeeld geven.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Biodiversiteit Groene groei Behoud en versterken van de verscheidenheid aan Groei van de economie zonder dat dit nadelig is dier- en plantsoorten in de leefomgeving voor klimaat, water, bodem, grondstoffen en biodiversiteit. Circulaire economie Klimaatadaptatie Verminderen van de hoeveelheid (rest-)afval door Negatieve gevolgen die gepaard gaan met afvalpreventie en het beter scheiden van restafval. klimaatverandering beperken en de kansen die de klimaatverandering biedt benutten. Duurzame mobiliteit WEconomy Verhoging van het aandeel fietsgebruik in het totaal Bewoners in Enschede dragen in collectief aantal verplaatsingen, stimuleren van het gebruik verband actief bij aan een of meer van de van het openbaar vervoer en stimuleren van het duurzame gebruik van elektrische auto's. doelstellingen.

Aanpak van het duurzaamheidsbeleid Binnen de aanpak van het Actieplan Duurzaamheid staan de begrippen 'duurzame daden', 'duurzame deals' en 'duurzaam doen' centraal. Duurzame daden De gedachte hierbij is dat het zichtbaar maken van bestaand duurzaam gedrag de beste manier is om anderen te inspireren en aan te zetten tot duurzaam handelen. We richten ons daarbij op de groep die in beginsel bereid is tot duurzaam gedrag. Duurzame deals Duurzame deals, oftewel afspraken over duurzaam handelen, zijn een middel om nieuw duurzaam gedrag uit te lokken. Bij de uitvoering van duurzame initiatieven lopen bedrijven, instellingen en groepen inwoners soms tegen barrières aan. De gemeente wil die belemmeringen wegnemen. Soms kunnen we daar zelf voor zorgen. In andere gevallen doen we daarvoor een beroep op anderen. De deals maken duidelijk dat verduurzaming van de samenleving een opgave is die we samen moeten oppakken. Duurzaam Doen Zelf het goede voorbeeld geven is binnen de gekozen aanpak een belangrijk uitgangspunt. Verduurzaming van de eigen organisatie is in dit Actieplan duurzaamheid verder uitgewerkt onder de noemer Duurzaam Doen. Voor deze benadering is gekozen, omdat het een positieve benadering is, die anderen inspireert en stimuleert tot duurzame handelingen (gedrag, het doen van investeringen etc.).

Het voordeel van deze aanpak is bovendien dat het gedrag voor de doelgroep herkenbaar en dichtbij is, de communicatieboodschap hierdoor aansluit bij de belevingswereld van mensen en de huidige doeners de afzender/ambassadeur zijn (in plaats van de gemeente). Hierdoor is het een aanpak van de stad, in plaats van de gemeente. 4.6.2

Duurzaamheidsbeleid en het bestemmingsplan

In deze paragraaf wordt aan de hand van het Actieplan Duurzaamheid bekeken in hoeverre het bestemmingsplan kan bijdragen aan de realisatie van de gemeentelijke duurzaamheidsambities.

Algemeen Bij elke nieuwe ruimtelijke ontwikkeling zal, afhankelijk van de opgave en de locatie, bezien moeten worden welke duurzame energiebronnen aangeboord worden. Dit kan er toe leiden dat in het ene geval ingezet wordt op een zongerichte verkaveling, terwijl in het andere geval gekoerst wordt op het gebruik van bodem- en/of windenergie, dan wel aansluiting op het warmtenet. Ook de aanpassing aan de klimaatverandering is in hoge mate een ruimtelijk vraagstuk. Meer warme zomers en een toenemende kans op extreme weersituaties vragen bij een verdere ontwikkeling van de stad om het vergroten van afvoer- en absorptievermogen in stedelijke watersystemen en het voorkomen van 'hitte-eilanden' en hittestress.

Energie: Voor het realiseren van veel energie besparende maatregelen of voorzieningen in, aan of op gebouwen, zoals isolatie van vloer, muren of dak, het plaatsen van zonnepanelen of een zonnecollector op het dak, is geen omgevingsvergunning vereist. Voor warmte-koude opslag en bodemenergiesystemen is de provincie Overijssel het bevoegd gezag. Voor nieuwbouw geldt dat moet worden voldaan aan de energieprestatienormen uit het

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

69

Bouwbesluit. Voor dat soort maatregelen en voorzieningen hoeven in een bestemmingsplan geen regels te worden opgenomen. Een bestemmingsplan kan wel regels bevatten voor bijvoorbeeld het realiseren van windturbines of zonneparken en andere voorzieningen en bouwwerken met een mogelijke impact op de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Klimaatadaptatie: Voor het realiseren van relatief eenvoudige klimaatadaptieve maatregelen en voorzieningen als groene dakbedekking op gebouwen en het in de bodem infiltreren van hemelwater is geen omgevingsvergunning vereist. Voor dat soort maatregelen en voorzieningen hoeven in een bestemmingsplan geen regels te worden opgenomen. Een bestemmingsplan kan wel regels bevatten voor het realiseren van voorzieningen voor de berging van hemelwater, het vrij houden van bebouwing van overloopgebieden (bij overstroming), het vrij houden van bebouwing langs beken of van lage plekken die natuurlijke waterbergingen vormen, het ophogen van gronden of het realiseren van bouwwerken ter voorkoming van overstromingen en andere voorzieningen en bouwwerken met een mogelijke impact op de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Circulaire economie: Voor het realiseren van afvalcontainers voor het gescheiden inzamelen van afval en herbruikbare materialen is geen omgevingsvergunning vereist.

Voor dat soort voorzieningen hoeven in een bestemmingsplan geen regels te worden opgenomen. Een bestemmingsplan kan wel regels bevatten voor het realiseren van voorzieningen en bedrijven voor de verwerking van afval. Biodiversiteit: Natuurgebieden, bossen, parken en andere structurele, veelal openbaar toegankelijke, groenvoorzieningen worden in een bestemmingsplan als zodanig bestemd en voorzien van een passende beschermende gebruiks- en bouwregeling. Daarnaast maakt een bestemmingsplan het in nagenoeg elke bestemming mogelijk om groenvoorzieningen van ondergeschikte aard te realiseren. Overige actiepunten: Voor de overige actiepunten uit het Actieplan Duurzaamheid kan kortheidshalve worden volstaan met de conclusie dat deze geen ruimtelijke relevantie hebben en als zodanig dus ook niet of hooguit indirect van invloed zijn op de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Toets Bij het realiseren van Eschmarkerveld zijn duurzaamheid en circulariteit belangrijke aandachtspunten. Het doel is een prettige wijk te creëren voor nu en voor de toekomst. Daarom wordt verder gekeken dan de eisen die het Bouwbesluit stelt aan energiezuinigheid en materiaalgebruik. Zowel bij het bouwen van woningen als bij het inrichten van de openbare ruimte. Het uitgangspunt is: duurzaam en circulair, zo lang dat realistisch en betaalbaar is.

Oftewel, een investering moet (deels) terug kunnen worden verdiend en de woningprijzen moeten haalbaar blijven voor de beoogde doelgroepen. Nieuwbouwwoningen mogen tegenwoordig niet meer aangesloten worden op gas. Voor de warmtevoorziening kunnen de woningen worden uitgerust met een warmtepomp en zonnepanelen. Er wordt ook onderzocht of aansluiting op een lokaal warmtenet mogelijk is. Dit moet wel een betaalbaar systeem zijn dat zich al heeft bewezen. Als een lokaal net kan worden aangelegd, wordt onderzocht of Dolphia en het Euregio Bedrijvenpark hier ook op kunnen aansluiten. Op het gebied van circulair bouwen wordt gevraagd aan de particuliere bouwers en de projectontwikkelaars of zij zoveel mogelijk willen inzetten op toepassingen als houtskeletbouw, geïndustrialiseerde bouw (woningen die nagenoeg compleet in de fabriek worden gemaakt), energieneutrale - en klimaatadaptieve woningen, een materialenpaspoort en de inzet van herbruikbare materialen. Daarnaast kan vanuit de gemeente zelf worden bijgedragen door zongericht te verkavelen, de openbare gebouwen te voorzien van zonnecellen en blauwgroene daken en opslagmogelijkheden voor het hergebruik van regenwater aan te leggen. Ook kunnen ontwikkelaars in de toekomst de opdracht meekrijgen om natuurinclusief te ontwikkelen.

Denk aan voorzieningen voor vogels, vleermuizen, het aanpassen van de verlichting van woningen/tuinen, groene gevels, groene daken en combinaties met klimaatadaptatie (hitte en stortbuien) etc. Ook in de openbare ruimte worden maatregelen genomen: de wijk wordt klimaatadaptief ontwikkeld om hittestress en wateroverlast te voorkomen. Er worden zoveel mogelijk circulaire materialen toegepast, bijvoorbeeld: bamboeverkeersborden, hergebruikt beton en duurzaam asfalt. Pioniers en nieuwe initiatieven op het gebied van duurzaamheid en circulariteit worden verwelkomd bij de ontwikkeling van Eschmarkerveld. Bijvoorbeeld door ruimte te bieden aan een pilot ‘wonen met kleine ecologische footprint’. Of door een voedselbos/moestuin aan te leggen, waar bewoners kunnen wandelen, tuinieren en groenafval kunnen inleveren en hergebruiken als compost. Ook scholen en/of dagbestedingslocaties kunnen hier gebruik van maken.

70

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Hoofdstuk 5

Omgevingsaspecten

Op grond van artikel 3.1.6 van het Bro wordt in het kader van de voorbereiding van een bestemmingsplan nagegaan of dat plan uitvoerbaar is. In dat kader moet elk bestemmingsplan worden getoetst aan een aantal omgevingsaspecten. Het vaststellen van een bestemmingsplan kan namelijk gevolgen hebben voor de belangen van natuur en milieu en voor de waterhuishouding. In dit hoofdstuk wordt de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan "Eschmarkerveld 2023" getoetst aan de belangen van milieu, natuur en waterhuishouding.

5.1

Milieu

5.1.1

Milieueffectrapportage

Bij ruimtelijke plannen en besluiten die mogelijk gevolgen kunnen hebben voor het milieu dient te worden beoordeeld of ten behoeve van de voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling een milieueffectrapportage moet worden opgesteld. Een milieueffectrapportage (m.e.r.) is bedoeld om milieubelangen bij verschillende ruimtelijke procedures een volwaardige plaats bij de besluitvorming te geven. Het wettelijk kader voor de m.e.r. is hoofdstuk 7 van de Wet milieubeheer (Wm) en het daarbij behorende Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.). In het Besluit m.e.r. is geregeld voor welke plannen en besluiten die nieuwe ontwikkelingen mogelijk maken daadwerkelijk een m.e.r.-(beoordelings)procedure doorlopen moet worden dan wel een vormvrije m.e.r.-beoordeling dient te worden uitgevoerd. Bij het toetsen van plannen en besluiten aan het Besluit m.e.r. zijn er vier mogelijkheden: 1. het plan of besluit maakt geen activiteiten mogelijk die in het Besluit m.e.r. zijn genoemd. Er geldt geen m.e.r.-plicht of (vormvrije) m.e.r.-beoordelingsplicht. 2. m.e.r.-plicht: voor (onderdelen van) het plan of besluit is het uitvoeren van een m.e.r.-verplicht; 3. m.e.r.-beoordelingsplicht: voor (onderdelen van) het plan of besluit moet eerst worden beoordeeld of er mogelijk aanzienlijke milieugevolgen optreden. Zo ja, dan is alsnog het uitvoeren van een m.e.r. verplicht; 4.

vormvrije m.e.r.-beoordeling: het plan of het besluit omvat een m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteit, maar deze activiteit ligt (ruim) beneden de daarvoor in het Besluit m.e.r. opgenomen indicatieve drempelwaarden. Het bevoegd gezag moet nagaan of die activiteit mogelijk aanzienlijke milieugevolgen zou kunnen hebben.Zo ja, dan moet er alsnog een volledige m.e.r.-(beoordelings)procedure worden doorlopen.

Toetsing bestemmingsplan "Eschmarkerveld 2023" aan het Besluit m.e.r. De gemeente Enschede is voornemens om met het bestemmingsplan “Eschmarkerveld 2023” een woonwijk met (naar huidig inzicht) maximaal 750 woningen en enkele andere voorzieningen mogelijk te maken aan de oostzijde van Enschede, tussen de Gronausestraat en de spoorlijn Enschede-Glanerbrug.Op basis van de kenmerken van de voorgenomen activiteit geldt een plicht tot een vormvrije m.e.r.-beoordeling voor de bestemmingsplanherziening. De voorgenomen activiteit is namelijk onder activiteit D 11.2 van onderdeel D van de bijlage bij het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.) te scharen: 'de aanleg, wijziging of uitbreiding van een stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra of parkeerterreinen'. De bijbehorende drempelwaarden (1° een oppervlakte van 100 hectare of meer, 2° een aaneengesloten gebied en 2000 of meer woningen en 3° een bedrijfsvloeroppervlakte van 200.000 m2 of meer) worden ruimschoots niet overschreden. Het plangebied is bruto (incl groen, wegen etc) circa 33 hectare groot en betreft het maximaal 750 woningen. De overige voorzieningen (zoals detailhandel en maatschappelijke functies) komen opgeteld ook ruimschoots niet in de buurt van de drempelwaarde van 200.000 m2 (oftewel 20 hectare) bedrijfsvloervloeroppervlakte.

Er is een notitie ten behoeve van een vormvrije m.e.r. beoordeling opgesteld. Deze is als bijlage bij de toelichting gevoegd. De conclusie daarvan is als volgt weer te geven: Met het treffen van de hiervoor beschreven wettelijk benodigde maatregelen zijn er - mede gelet op een integrale beoordeling van alle relevante criteria van bijlage III bij de mer-richtlijn - geen belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu te verwachten. Daarnaast worden bovenwettelijke (mitigerende) maatregelen getroffen. Oftewel, voor alle beschreven (milieu)aspecten (zowel afzonderlijk als in onderlinge samenhang) zijn er, bezien in samenhang met de kenmerken van het project en de kenmerken/gevoeligheid van de omgeving /locatie van het project, geen belangrijke nadelige effecten voor het milieu te verwachten. Er is geen aanleiding voor het doorlopen van een m.e.r.-procedure.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

71

5.1.2

Milieuhinder van bedrijven en voorzieningen

In het kader van een goede ruimtelijke ordening is nagegaan of er bestaande bedrijfsactiviteiten en voorzieningen in en rondom het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarkerveld 2023" aanwezig zijn, die van invloed kunnen zijn op het woon- en leefklimaat in het plangebied. Daarbij is gekeken naar de potentiële milieubelasting van deze bedrijfsactiviteiten en voorzieningen. De milieubelasting en de bijbehorende hindercontouren worden bepaald door verschillende ruimtelijk relevante milieuaspecten, zoals geur, stof, geluid en gevaar. In bijlage 8 bij de toelichting is het overzicht van bedrijven binnen en buiten het plangebied weergegeven. Hieronder wordt nader ingegaan op de aanwezige bedrijven en de gevolgen voor ontwikkeling van het plangebied. Met behulp van de in 2009 door de VNG uitgegeven publicatie “Bedrijven- en milieuzonering" is van de aanwezige en toekomstige bedrijven en voorzieningen in de directe omgeving van het plangebied de milieucategorie bepaald. Vervolgens is nagegaan of bedrijven en voorzieningen gelegen zijn binnen de op grond van de milieucategorie aan te houden indicatieve afstanden tot woningen en andere milieugevoelige functies. Van die bedrijven en voorzieningen is beoordeeld of de (bedrijfs)activiteiten een knelpunt opleveren voor een goed woon- en leefklimaat en of terugschaling mogelijk is.

De bedrijfsactiviteiten waarvan een nadere beschouwing vereist is zijn hieronder weergegeven, waarbij tevens wordt verwezen naar de uitgevoerde onderzoeken. Bedrijven binnen het plangebied Akoestisch onderzoek Slankweg 97-101 Binnen het plangebied bevindt zich een bestaande dagbesteding aan de Slankweg 97-101. Deze voorziening wordt ingedeeld in categorie 2 met een normafstand voor het aspect geluid van 30 meter tot milieugevoelige functies zoals woningen. De afstand tussen de bedrijfsactiviteiten en woningen bedraagt minder dan 30 meter. Voor de activiteiten aan de Slankweg 97-101 en de gewenste nieuwbouw van de zorginstelling is een akoestisch onderzoek uitgevoerd, om te bepalen of deze activiteiten aanvaardbaar zijn ten opzichte van de omgeving en sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Wettelijk kader Als toetsingskader voor geluid geldt de Geluidnota Enschede, welke bij besluit van 3 april 2018 door Burgemeester en Wethouders (gedeeltelijke herzien) is vastgesteld. Volgens de bij de Geluidnota behorende gebiedstypenkaart zijn de zorginstelling en de te realiseren geluidsgevoelige bestemmingen gelegen in het gebiedstype 'Toekomstig woongebied'. Voor dit gebiedstype geldt voor het langtijdgemiddeld beoordelingsniveau een richtwaarde van 40 dB(A) etmaalwaarde.

Voor het maximale geluidsniveau zijn in de Geluidnota geen normen opgenomen en wordt aangesloten bij de waarde van 70 dB(A) etmaalwaarde uit het Activiteitenbesluit. Om inzicht te krijgen in de geluidsbelasting die de nieuwe geluidsgevoelige bestemmingen zullen ondervinden vanwege de zorginstelling (incl. uitbreiding) is een akoestisch onderzoek uitgevoerd. Het rapport is als bijlage 14 bij deze toelichting gevoegd. De conclusies zijn als volgt: Uit de resultaten blijkt dat zowel het langtijdgemiddeld beoordelingsniveau als het maximaal geluidniveau voldoet aan de gestelde toetsingskaders, uitgaande van de in dit onderzoek gehanteerde uitgangspunten. Met de uitgangspunten ten aanzien van de bedrijfsvoering zoals beschreven, is derhalve sprake van een aanvaardbare geluidbelasting op de omgeving. Theoretisch is het mogelijk dat in de toekomst voor de uitbreiding en de dagopvang geen sprake zal zijn van dezelfde exploitant en deze geen functionele binding met elkaar hebben. De dagopvang heeft een bijeenkomstfunctie en is niet geluidgevoelig. De uitbreiding (met bedgebieden) is in deze situatie echter wel geluidgevoelig voor het geluid vanwege de dagopvang. Voor deze situatie dient te worden bepaald of de dagopvang dan in haar bedrijfsvoering wordt belemmerd.

Uit de resultaten volgt dat de geluidbelasting vanwege de dagopvang op de uitbreiding/nieuwbouw niet hoger is dan het gestelde toetsingskader. De dagopvang wordt niet in haar bedrijfsvoering belemmerd. Uit het akoestisch onderzoek blijkt ook dat er sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat voor de woningen in Eschmarkerveld. Bedrijvigheid buiten het plangebied In de omgeving van het plangebied zijn bedrijven en voorzieningen gelegen (zie tabel 2 in de bijlage bedrijveninventarisatie). Een aantal bedrijven heeft een potentiële hindercontour welke is gelegen binnen het plangebied. Met deze hindercontouren dient rekening te worden gehouden in relatie tot de ontwikkeling van het plangebied. Het betreft de volgende bedrijven: - Pen Caravans, Gronausestraat 645 Hindercontour aspect geluid 30 m - Papegaaienhouderij, Gronausestraat 675 Hindercontour aspect geluid 30 meter - Glanerbrug Noord/BSO 't Kraaiennest, Gronausestraat 827

72

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Hindercontour aspect geluid 30 meter Van Pen Caravans en Glanerbrug Noord/BSO 't Kraaiennest zijn geen akoestische gegevens bekend. In eerste instantie dient voor deze bedrijven de aangegeven potentiële contour van 30 m voor het aspect geluid te worden aangehouden. In de huidige situatie zijn woningen in de directe omgeving aanwezig. Er zijn woningen op circa 18 meter gelegen (o.a. de woningen aan de Slankweg). Deze afstand wordt met de ontwikkeling van Eschmarkerveld niet kleiner. De meest nabijgelegen woonbestemming ligt op ook circa 18 meter. De ontwikkeling van Eschmarkerveld zorgt daardoor niet voor een (extra) belemmering van het bedrijf. Tevens kan worden aangenomen dat er sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Voor BSO 't Kraaiennest geldt dat er bestaande woningen direct naast het perceel gelegen zijn. Dit betreft de Gronausestraat 825, Gronausestraat 829 e.v.). De dichtstbijzijnde woningen liggen op circa 10 meter afstand. Daarmee vormen deze geen (extra) belemmering voor de activiteiten. Tevens kan worden aangenomen dat er sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Voor de aanvraag omgevingsvergunning milieu is voor de papegaaienhouderij aan de Gronausestraat 675 eerder een akoestisch onderzoek verricht.

Uit dit onderzoek blijkt het volgende: Voor een goed woon- en leefklimaat kan worden uitgegaan van de 45 dB(A) etmaalwaarde voor woongebieden uit de VNG-richtlijn 'Bedrijven en milieuzonering'. Deze waarde komt overeen met de richtwaarde voor dit gebied (toekomstig woongebied) uit de Geluidnota Enschede. Voor de papegaaienhouderij is de nachtperiode de maatgevende periode. Een etmaalwaarde van 45 dB(A) betekent een waarde van 35 dB(A) in de nachtperiode. In het akoestisch onderzoek van 2004 voor de papegaaienhouderij zijn voor alle perioden geluidscontouren opgenomen. Het akoestisch rapport bevat de contouren voor de nachtperiode (zie bijlage 10). Als buiten de 35 dB(A)-contour voor de nachtperiode woningen of andere milieugevoelige functies worden gerealiseerd, dan zal sprake zijn van een goed woon- en leefklimaat. De nieuwe woningen of andere milieugevoelige bebouwing worden buiten de 35 dB(A) contour gerealiseerd. Euregio Bedrijvenpark Verder bevindt zich ten noorden van het plangebied het bedrijventerrein Euregio Bedrijvenpark. In het kader van het bestemmingsplan voor het Euregiobedrijvenpark is een milieuzonering gehanteerd. Milieuzonering is het aanbrengen van een noodzakelijke ruimtelijke scheiding tussen milieubelastende en milieugevoelige functies ter bescherming of vergroting van de leefkwaliteit.