Eschmarkerveld 2023_ aangepaste toelichting 6 juni 2024

Bestaand bebouwd gebied: de gronden binnen steden en dorpen die benut worden voor stedelijke functies op grond van een geldend omgevingsplan en op grond van een (voor)ontwerp voor zover de provincie daarover een positief advies heeft uitgebracht in het kader van het vooroverleg. Stedelijke functies: functies van steden en dorpen zoals wonen, bedrijvigheid, detailhandel, horeca, maatschappelijke, educatieve, culturele en religieuze voorzieningen met bijbehorende infrastructuur, stedelijk water en stedelijk groen In de verordening wordt bestaand bebouwd gebied in de eerste plaats gedefinieerd als de gronden die op grond van geldende omgevingsplannen benut kunnen worden voor stedelijke functies. Ook plannen in het kader van een (voor) ontwerp indien de provincie daarover een positief advies heeft uitgebracht worden als bestaan bebouwd gebied aangemerkt. In dit geval geldt voor het plangebied op dit moment het bestemmingsplan De Eschmarke dat door Gedeputeerde Staten grotendeels is goedgekeurd op 5 november 1996. In dat bestemmingsplan zijn de gronden voor een groot deel bestemd als 'wonen-nader uit te werken'. De provincie heeft een positief advies afgegeven ten aanzien van het ontwerp-bestemmingsplan Eschmarkerveld.

Tevens geldt dat het plangebied in de Omgevingsvisie is aangemerkt als 'woon- en werklocaties binnen de stedelijke netwerken en in de Stedelijke laag als 'woonwijk 1955 - nu'. De gronden in het plangebied zijn daarmee aan te merken als stedelijk gebied/bestaand bebouwd gebied. Zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik In artikel 4.5 'zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik' is bepaald dat omgevingsplannen alleen extra ruimtebeslag voor stedelijke functies in de Groene Omgeving mogelijk maken aansluitend op bestaand bebouwd gebied en als aannemelijk gemaakt is dat: - er voor deze opgave in redelijkheid geen ruimte beschikbaar is binnen het bestaande bebouwd gebied; - de ruimte binnen het bestaand bebouwde gebied ook niet geschikt te maken is door herstructurering en transformatie; en - mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik binnen het bestaand bebouwd gebied optimaal zijn benut. Toets Het plangebied is zoals hier boven beschreven aan te merken als stedelijke omgeving c.q. bestaand bebouwd gebied. Het plangebied valt daarmee niet binnen de Groene omgeving. Verdere toetsing aan het onderdeel 'zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik' is daarom niet vereist. Ruimtelijke kwaliteit In artikel 4.8 is opgenomen dat in omgevingsplannen alleen nieuwe ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt die de ruimtelijke kwaliteit versterken.

Omgevingsplannen dienen in dat kader een onderbouwing te bevatten waaruit blijkt dat nieuwe ontwikkelingen

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

21

bijdragen aan ruimtelijke kwaliteit waarin: - het uitvoeringsmodel (OF-, WAAR- en HOE-benadering) uit de Omgevingsvisie Overijssel wordt toegepast; - wordt gemotiveerd dat de nieuwe ontwikkeling past binnen het ontwikkelingsperspectief dat volgens de Omgevingsvisie Overijssel van toepassing is voor het gebied; en - inzichtelijk gemaakt wordt hoe de vier-lagenbenadering van het uitvoeringsmodel is toegepast en de catalogus Gebiedskenmerken (bijlage VII) is gebruikt bij de ruimtelijke inpassing van de nieuwe ontwikkeling. In artikel 4.10 van de Omgevingsverordening is het volgende opgenomen: Lid 1 In omgevingsplannen worden de normerende uitspraken en de richtinggevende uitspraken in acht genomen die de catalogus Gebiedskenmerken doet over gebieden die in dat omgevingsplan zijn opgenomen. Lid 2 In omgevingsplannen kan gemotiveerd worden afgeweken van de richtinggevende uitspraken in de Catalogus Gebiedskenmerken als verzekerd is dat de kwaliteitsambitie die in de Catalogus Gebiedskenmerken voor dat gebied is opgenomen, in gelijke mate gerealiseerd wordt.

Lid 3 In omgevingsplannen kan gemotiveerd worden afgeweken van de normerende uitspraken in de Catalogus Gebiedskenmerken als: sprake is van zwaarwegende sociaaleconomische of maatschappelijke redenen; en voldoende verzekerd is dat er sprake is van versterking van ruimtelijke kwaliteit in overeenstemming met de provinciale ambities die in de Catalogus Gebiedskenmerken zijn opgenomen voor dat gebied. Toets In paragraaf 2.2.1 is nader ingegaan op de geldende ontwikkelingsperspectieven voor het plangebied en is uitgebreid ingegaan op de vier-lagenbenadering in relatie tot onderhavig bestemmingsplan. Daaruit blijkt dat wordt voldaan aan de normerende en richtinggevende uitspraken in de Catalogus Gebiedskenmerken. Realisatie nieuwe woningen In artikel 4.14 van de Omgevingverordening is de volgende bepaling opgenomen: omgevingsplannen staan alleen toe dat nieuwe woningen worden gerealiseerd als de bouw van deze woningen past binnen de geldende woonafspraken, zoals deze zijn gemaakt door de regio en vastgelegd in bestuurlijke afspraken tussen provincie en gemeenten. Woonafspraken zijn de bestuurlijke afspraken tussen de provincie en gemeenten over onder meer de bouw van nieuwe woningen, huisvesting van doelgroepen, wonen en zorg, stedelijke vernieuwing en de toekomstbestendigheid van de bestaande woningvoorraad Toets Eschmarkerveld is opgenomen in de Woondeal Twente.

Deze Woondeal is in samenwerking met de provincie Overijssel tot stand gekomen. De programmering wordt structureel gemonitord en er is sprake van adaptieve programmering, waarbij in de Woondeal is opgenomen dat in de gemeente Enschede in totaal 7700 mogen worden gerealiseerd. Voor de sleutelprojecten, waar Eschmarkerveld er één van is, geldt dat hierin maximaal circa 5000 woningen mogen worden gerealiseerd. Het aantal woningen, 750 woningen waarvan een gedeelte sociale huur, dat binnen onderhavig bestemmingsplan mogelijk wordt gemaakt past binnen deze afspraken en de methode van adaptief programmeren. Boringsvrije zone Kotkamp/Schreurserve In de Omgevingsverordening zijn bepalingen opgenomen ten aanzien van grondwaterbescherming. Het plangebied is deels aangewezen als boringsvrije zone (gelegen in het gebied Kotkamp/Schreurserve). Deze boringsvrije zone maakt onderdeel uit van een milieubeschermingsgebied met de functie waterwinning. In boringsvrije zones is het beschermingsregime erop gericht om de zones te vrijwaren van mechanische bodemingrepen, die de beschermende functie van slecht doorlatende bodemlagen zouden kunnen aantasten. Ook moet worden voorkomen dat schadelijke stoffen het grondwater verontreinigen dat wordt gebruikt voor de drinkwatervoorziening.

22

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Afbeelding 2.8: boringsvrije zone Kotkamp/Schreurserve (rode belijning is deel plangebied dat boringsvrije zone betreft)

Toets De regels in de verordening zoals deze golden op 31 december 2023 zijn rechtstreeks geldend voor inrichtingen waarvoor een omgevingsvergunning vereist is. Deze zijn opgenomen in hoofdstuk 3 van de verordening. Het gaat daarbij onder meer om een verbod om lozingen uit te voeren of een bodemenergieinstallatieysteem te installeren dieper dan vijf meter onder het maaiveld in de boringsvrije zone Kotkamp/Schreurserve Er zijn geen omgevingsvergunningplichtige inrichtingen in de zin van de genoemde Omgevingsverordening binnen het plangebied aanwezig. Het vertalen van instructieregels in onderhavig bestemmingsplan kan daarom achterwege worden gelaten. In de verordening is tevens een verbod opgenomen voor het uitvoeren van een lozing of het installeren van een bodemenergiesysteem buiten inrichtingen, voor zover deze activiteiten plaatsvinden dieper dan vijf meter onder het maaiveld in de boringsvrije zone Kotkamp/Schreurserve. Er geldt ook een verbod voor het uitvoeren van mechanische ingrepen. Van deze verboden kan worden afgeweken indien aan de voorwaarden uit de verordening worden voldaan. Bovengenoemde bepalingen uit de Omgevingsverordening zijn rechtstreeks geldend en het opnemen van een nadere regeling in onderhavig bestemmingsplan is daarmee niet vereist.

Op dit moment is nog niet nader uitgewerkt welke ingrepen precies zullen worden verricht in het kader van de uitvoering van het bestemmingsplan die relevant kunnen zijn in het kader van de boringsvrije zone, bijvoorbeeld bij gebruik van warmtepompen of andere bodemenergiesystemen bij woningen. De regels uit de verordening zullen in acht moeten worden genomen.

2.2.3

Toetsing bestemmingsplan aan beleid en regels van de provincie Overijssel

Geconcludeerd kan worden dat de in dit voorliggende bestemmingsplan besloten ruimtelijke ontwikkeling in overeenstemming is met het in de Omgevingsvisie Overijssel verwoorde en in de Omgevingsverordening verankerde provinciaal ruimtelijk beleid.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

23

2.3

Gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

Deze paragraaf bevat een korte beschrijving van het algemene ruimtelijke relevante beleid van de gemeente Enschede. De inhoud van deze toelichting is zodanig opgebouwd dat eerst algemene informatie aan de orde komt en vervolgens onderwerpen die specifiek aan dit bestemmingsplan zijn toegeschreven. Het sectorale beleid wordt daarom verderop in deze toelichting behandeld. 2.3.1

Toekomstvisie Enschede 2020 en uitwerkingsvisies

De gemeenteraad heeft op 17 december 2007 de Toekomstvisie Enschede 2020 vastgesteld, waarin de hoofdlijnen en doelstellingen voor het gemeentelijke beleid tot 2020 staan. Het document geeft richting aan het beleid, dat nader uitgewerkt wordt in andere beleidsstukken. De ruimtelijk relevante aspecten van de hoofdlijnen en beleidsdoelstellingen in de Toekomstvisie zijn uitgewerkt in de Herijking van de Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie, die op 22 juni 2009 door de gemeenteraad is vastgesteld. Integraal onderdeel hiervan is een visie op de binnenstad (Binnenstadsvisie) en mobiliteit (Mobiliteitsvisie). Vervolgens is de inhoud van het document Herijking RO-Visie, binnenstadsvisie inclusief mobiliteitsvisie ruimtelijk vertaald in de Structuurvisie Enschede, die in één van de volgende paragrafen aan de orde komt. 2.3.2

Stedelijke Koers

Onder de noemer "Stedelijke Koers" heeft de gemeenteraad op 24 september 2012 ingestemd met een andere koers voor Enschede. Dat was nodig omdat vraag en aanbod in de vastgoedmarkt op het gebied van wonen, bedrijventerreinen en kantoren flink uit balans zijn. De maatschappij is veranderd. Het aantal projecten, de ambities en de plannen in Enschede die werden voorbereid en uitgevoerd pasten niet meer bij de huidige en toekomstige vraag. Om dit terug te brengen naar een realistisch aanbod heeft de gemeenteraad gekozen voor de plannen en projecten die het meest waardevol zijn voor de toekomst van Enschede en die de economie van Enschede en de regio zoveel mogelijk stimuleren. De financiële uitwerking hiervan vond plaats tijdens de behandeling van de Programmabegroting op 12 november 2012.

2.3.3

Richting aan Ruimte

Op 5 april 2016 hebben burgemeester en wethouders van Enschede 'Richting aan Ruimte' (RAR) vastgesteld. Dit is een richtinggevend ontwikkelingskader waarin wordt verduidelijkt hoe Enschede omgaat met de programmering. Niet langer de kwantitatieve aspecten staan centraal maar er wordt gestuurd op kwaliteit. Daarbij wordt gekeken naar de totale stedelijke programmering maar ook naar de behoefte van het gebied. Een integrale afweging van alle relevante belangen (o.a. ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, economie, welzijn) op basis van het 'RAR-kompas' leidt uiteindelijk tot een besluit over de (on)wenselijkheid van een nieuw ruimtelijk initiatief. Ongewijzigd onderdeel van het integrale afwegingskader is het 'versterken vanuit het hart'.

24

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Afbeelding 2.9: het 'RAR kompas'

2.3.4

Structuurvisies

De Wro verplicht iedere gemeente om voor het hele grondgebied één of meer structuurvisies vast te stellen voor een goede ruimtelijke ordening. Een soortgelijke verplichting geldt ook voor de provincies en het Rijk. In een gemeentelijke structuurvisie staan de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling van dat gebied en de hoofdzaken van het ruimtelijk beleid. De structuurvisie bevat ook een uitvoeringsparagraaf waarin de raad aangeeft via welke instrumenten en bevoegdheden de voorgenomen ontwikkeling gerealiseerd zal kunnen worden.

Structuurvisie Enschede De gemeenteraad van Enschede heeft op 26 september 2011 de Structuurvisie vastgesteld. Hierin is het bestaande ruimtelijk beleid uit de hieronder genoemde gemeentelijke nota's opgenomen en met elkaar in relatie gebracht. Beleidskader kleine windturbines, hierin zijn mogelijke locaties voor kleine windturbines aangewezen; Mobiliteitsplan 2004-2015, bevat de gemeentelijke ambities voor de verkeerscirculatie en bereikbaarheid van de stad. Hieruit zijn de belangrijkste verkeersprojecten voor auto, openbaar vervoer en fiets in de Structuurvisie opgenomen; Nieuwe Energie voor Enschede, bevat de gemeentelijke duurzaamheidsambities voor nieuwe ontwikkelingen, herstructurering en renovatie. Hierbij staat de reductie van CO2 centraal. Visie landelijk gebied: hierin is de toekomstvisie voor het landelijk gebied vastgelegd. Gids Buitenkans, bevat op basis van landschapstypologieën en -plekken het kwalitatieve kader voor ontwikkelingen in het buitengebied; Hotelnota, hierin zijn de ontwikkellocaties voor hotels aangewezen; Structuurvisie Luchthaven Twente en omgeving, bevat het ruimtelijke ontwikkelingskader voor de herontwikkeling van het terrein van de voormalige militaire vliegbasis Twente; Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie 2001, bevat belangrijke gemeentelijke ontwikkellocaties en infrastructuurprojecten.

Hieruit zijn de nog actuele projecten en locaties in de Structuurvisie opgenomen; Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie en Binnenstadsvisie 2009, bevat het actuele integrale kader voor ruimtelijke ontwikkeling, verkeer, economie en de ontwikkeling van de binnenstad; Met uitzondering van de Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie 2001 zijn de individuele beleidsnota's nog steeds van kracht omdat deze meer bevatten dan wat is opgenomen in de Structuurvisie. In de Structuurvisie gaat het om de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen voor de toekomst op het gebied van wonen, groen, economie, verkeer, milieu en gebiedsontwikkeling. Het doel van de Structuurvisie is het in samenhang presenteren van de hoofdlijnen van sectoraal of gebiedsgericht beleid. Het gaat om de hoofdlijnen van ruimtelijk beleid op de lange termijn, zodat er op projectniveau voldoende flexibiliteit is om in te kunnen spelen op veranderingen. bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

25

De Structuurvisie is continu in ontwikkeling. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen en nieuw stedelijk beleid wordt de Structuurvisie aangevuld of nader uitgewerkt, zodat het een actueel strategisch en integraal kader vormt. Sectorale en gebiedsgerichte structuurvisies In aanvulling op de eerder genoemde integrale Structuurvisie, heeft de gemeenteraad van Enschede ook diverse sectorale structuurvisies en een gebiedsgerichte structuurvisie vastgesteld. Hierin worden specifieke onderwerpen geregeld. Retailvisie Op 9 december 2019 is het beleidskader 'Retail in Enschede' vastgesteld. Hierin is het beleid ten aanzien van de vestiging van detailhandel, consumentgerichte dienstverlening, horeca en vrijetijdsvoorzieningen (cultuur, vermaak, sport en overige ontspanning) opgenomen. Tegelijkerijd met de vaststelling zijn het ontwikkelingskader 'horeca 2005-2015' en de detailhandelsstructuurvisie 2012 ingetrokken. In het beleidskader 'Retail in Enschede' wordt beschreven waar winkels en restaurants mogen komen. In dit beleidskader zijn de volgende ambities uitgesproken: - Winkelcentra in de wijk die je met de fiets of lopend kunt bezoeken. Waar verschillende winkels zijn en die er mooi uitzien. - Een binnenstad die gezellig is. Waar veel te doen is en waar weinig winkels leeg staan. - Nieuwe bijzondere plekken in de stad. Plekken waar mensen wonen en werken en elkaar kunnen ontmoeten.

Deze plekken zijn anders dan de binnenstad. - Een goed woonplein. In de beleidsnotitie staan drie uitgangspunten centraal; kwaliteit, consistentie en flexibiliteit. Kwaliteit: Om te kunnen voldoen aan de opgave om talent aan te trekken, is een kwalitatief goed aanbod aan voorzieningen nodig. Dit houdt in dat er een divers en onderscheiden aanbod moet zijn, zodat verschillende doelgroepen zich bediend voelen. Consistentie: De markt is gebaat bij een consistent beleid. Dit biedt zekerheid voor het doen van investeringen. Een helder, uitvoerbaar en handhaafbaar beleid draagt daaraan bij. Flexibiliteit: De gemeente wil kunnen inspelen op gewenste en ongewenste ontwikkelingen in de stad die nog niet zijn voorzien. Het gaat dan bijvoorbeeld om nieuwe 'hotspots', gebieden waar een bepaalde dynamiek ontstaat door het samenkomen van verschillende functies. Of om nieuwe concepten die voortkomen uit trents en ontwikkelingen. Om deze opgave te kunnen realiseren zijn er vier hoofdlijnen: - Behoud en versterken van de hoofdstructuur - Ruimte geven aan kwalitatieve concepten - Retail als drager van gewenste stedelijke ontwikkelingen - Toestaan van ondergeschikte en kleinschalige retail Water- en klimaatadaptieplan De gemeenteraad heeft 25 oktober 2021 unaniem het Water- en Klimaatadaptatieplan 2022-2026 aangenomen.

Dit beleidsplan beschrijft hoe Enschede toewerkt naar een waterrobuuste, klimaatbestendige en biodiverse gemeente in 2050. Enschede wordt nog 'groener' en 'blauwer' om goed voorbereid te zijn op een nattere, hetere en drogere toekomst. Water de ruimte geven en stenen vervangen door planten en bomen gaan wateroverlast, hittestress en verdroging tegen. Zo werkt Enschede verder aan een aantrekkelijke 'duurzame en groene stad' waar mensen graag wonen, leven en werken. Nu en in de toekomst. In het plan zijn nieuwe waterbergingsnormen opgenomen. Structuurvisie Cultuurhistorie Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Cultuurhistorie vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid voor het bij ruimtelijke plannen en ontwikkelingen omgaan met het aanwezige cultuurhistorisch erfgoed. Daarbij wordt onder cultuurhistorisch erfgoed verstaan: alle cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, objecten en structuren in de gemeente Enschede, met uitzondering van gemeentelijke monumenten, rijksmonumenten en archeologische waarden. Voor monumenten en archeologische waarden is reeds in afzonderlijke gemeentelijke beleidskaders vastgelegd hoe daarmee dient te worden omgegaan in het kader van ruimtelijke plannen en ontwikkelingen. Structuurvisie Externe Veiligheid Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Externe Veiligheid vastgesteld.

In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid met betrekking tot het beheersen van risico's die mensen lopen door de opslag, de protectie, het gebruik en het vervoer van gevaarlijke stoffen. Daarbij is vastgelegd wat in Enschede nog als een toelaatbaar risico wordt beschouwd en hoe ongewenste situaties zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen of beperkt. In deze structuurvisie is tevens het beleid voor opslagplaatsen en verkooppunten van consumentenvuurwerk vastgelegd. Energievisie De Energievisie geeft richting voor de periode 2021-2030 en is door de gemeenteraad vastgesteld op 21 december 2021. In Enschede stappen we steeds meer over van fossiele brandstoffen (aardgas, steenkool) naar duurzame energie (zonne-energie, windenergie). We maken ons sterk voor maatregelen die de opwarming van de aarde beperken. Ons doel is om het aandeel duurzame energie tot 2030 met minimaal 8 procent te verhogen. In de Energievisie staat wat daarvoor moet gebeuren.

26

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

In de Energievisie staat: - Hoe de gemeente energie wil besparen - Hoe we overschakelen van fossiele naar duurzame bronnen van energie - Hoe we koolstofdioxide in de bodem en gewassen kunnen opslaan - Keuzes die we maken bij het opwekken van zonne- en windenergie 2.3.5

Toetsing bestemmingsplan aan het gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

Retailvisie In principe worden retailmeters alleen toegestaan binnen de hoofdwinkelstructuur (binnenstad, winkelcentra en perifere detailhandelsvestigingslocaties). Er gelden een aantal uitzonderingen op deze beleidslijn. In hoofdstuk 6 van de Retailvisie is een beleidslijn opgenomen waarin ondergeschikte retail mogelijk wordt gemaakt op een aantal locaties. De ruimtelijke voorwaarden zijn daarbij dat het om maximaal 100 m2 vloeroppervlakte per locatie gaat om de hoofdretailstructuur niet te verstoren. Daarnaast moet het gaan om kleinschalig (boodschappen)aanbod en/of verkoop van producten en diensten die samenhangen met het bezoekdoel aan de hoofdvoorziening. Het retailaanbod is primair gericht op de 'eigen doelgroep' en moet rechtstreeks verband houden met de hoofdactiviteit van de voorziening of passen bij de functie/ hoofdactiviteit van de voorziening en daaraan ondergeschikt zijn. Een van de locaties waar dit is toegestaan zijn zogenoemde knooppuntlocaties. Knooppuntlocaties zijn drukke en goed bereikbare locaties aan hoofdverkeersroutes, grote stations en vliegvelden, maar ook lokaal en regionaal goed bereikbare locaties langs ontsluitingsroutes die per fiets, auto en ov goed bereikbaar zijn. Station Eschmarke valt conform de discussienota deelmobiliteit (14 november 2022) onder de zogenoemde regio-hub en is een knooppuntlocatie.

Bij een regio hub horen ook extra voorzieningen passend bij de functie van een hub. In het kader van retail denken we dan aan 'to go'-concepten, kleinschalige horeca of consumentgerichte dienstverlening. De mogelijkheden die die onderhavig bestemmingsplan biedt zijn in overeenstemming met de Retailvisie. Water- en klimaatadaptatieplan Vanuit het Water- en klimaatadaptatieplan geldt dat bij nieuwbouwplannen eisen worden gesteld aan de hoeveelheid regenwater die op eigen terrein moet worden geborgen. Die eisen zijn vanaf 1 januari 2022 strenger geworden en zijn nu voor alle situaties 55 mm per m2 verhard oppervlak. Aan deze bergingseis zal worden voldaan, waarbij een gedeelte op de private percelen/woonkavels wordt opgelost en een deel in de openbare ruimte. In paragraaf 5.2 wordt hier nader op ingegaan. Daarnaast wordt in Eschmarkerveld water de ruimte gegeven en wordt een groene woonomgeving gerealiseerd. Hiermee wordt ook uitvoering gegeven aan de doelen van het Water- en klimaatadaptatieplan op het gebied van het voorkomen van hittestress, wateroverlast en verdroging. Visie landelijk gebied Het plangebied is op basis van de Visie landelijk gebied niet gelegen in het buitengebied en valt niet binnen de grenzen van het werkingsgebied van de Visie landelijk gebied (of de Gids Buitenkans 2022).

Op de visiekaart die bij de Visie landelijk gebied hoort zijn gronden aan weerszijden gelegen buiten het plangebied wel onderdeel van de Visie landelijk gebied (plangebied is globaal met rode ovaal aangegeven). De gronden ten westen en ten oosten van het plangebied zijn aangewezen voor het versterken van de groenblauwe structuur en groene verbindingen stad-land.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

27

Afbeelding 2.10: uitsnede Visie landelijk gebied De Visie landelijk gebied en het Groenambitieplan 2050 (zie verderop in deze toelichting) versterken elkaar in de doelen rond het vergroenen van heel Enschede. Bijvoorbeeld door de groene structuren tussen landelijk gebied en de stad sterker te verbinden. Met als einddoel: Enschede één groot groen park, waarbij het groene landelijke gebied naadloos doorloopt de stad in naar een groen centrum. Het ontwerpen op basis van de aanwezige natuur in het plangebied zelf, het inrichten van compensatiegebieden rondom het plangebied en het realiseren van verbindingszones die gelegen zijn tussen ecozone en de in te richten compensatiegronden (zie ook paragraaf 5.3) evenals de directe aansluiting op de ecozone bieden kansen voor verschillende soorten dieren en het versterken van de verbindingen. Bij de uitwerking en opzet is dan ook nadrukkelijk rekening gehouden met de aansluiting op de Ecozone (de oostelijke verbinding op de kaart). Zo wordt een beekzone met groene oevers aangelegd, die van west naar oost loopt en daarmee aansluit op de ecozone. Hiermee wordt een ecologische verbinding gerealiseerd. In de paragraaf 5.3.2 wordt nader ingegaan op de ecologische kansen die er liggen bij ontwikkeling van het plangebied.

Energievisie Pijler 3.1 uit de visie, het benutten van daken en onbebouwde ruimtes binnen de bebouwde kom voor het opwekken van energie is op onderhavig bestemmingsplan van toepassing. De voorkeur van de gemeente is dat zonnepanelen gelegd wordt op locaties waar ze zo min mogelijk uit de toon vallen. Dubbelgebruik wordt gestimuleerd. Het gebruik van groene energie zoals zonnepanelen is mogelijk. Onderhavig bestemmingsplan geeft hier geen belemmeringen voor. Daarnaast zijn de peilers ten aanzien van mobiliteit relevant. In het plangebied Eschmarkerveld wordt lopen, fietsen en OV-gebruik gestimuleerd en gefaciliteerd (STOMP-principe). Er worden laadpalen voor electrische auto's aangelegd, deelvervoer wordt gestimuleerd om het aantal auto's in de wijk te beperken en op een centrale plek in de wijk, bijvoorbeeld bij het station Eschmarke wordt een mobiliteitshub gerealiseerd (deelfietsen en -auto's, pakketpunt) Door een goede infrastructuur voor de fiets aan te leggen in het gebied (waaronder ook de aanleg van een deel van de F35), het aanbod voor deelmobiliteit te vergroten en een mobiliteitshub te ontwikkelen wordt tevens bijgedragen aan het verduurzamen van het verkeersgedrag. 2.3.6

Overig beleid

Op 19 juni 2019 is de Woonvisie vastgesteld. Op 25 maart 2024 is de herziene Woonvisie vastgesteld. De Woonvisie vormt een nadere uitwerking van de Structuurvisie, specifiek toegespitst op de gemeentelijke beleidsdoelstellingen ten aanzien van het wonen. In de Woonvisie is opgenomen dat onder andere Eschmarkerveld in ontwikkeling wordt gebracht. De ontwikkeling

28

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

draagt bij aan de realiseren van de doelstellingen voor de stad. Overeenkomstig de Ruimtelijke Ontwikkelingskoers (2019) zet Enschede in op een verdere groei van de stad naar 170.000 inwoners, waarbij groeien vanuit het hart van de stad het uitgangspunt is. De groei van de stad is ook opgenomen in het Enschedese coalitieakkoord “Trots & met lef verder bouwen aan kansrijk Enschede”. Onderzoek wijst ook uit dat een groei tot 170.000 inwoners goed in binnenstedelijk gebied is op te vangen – denk aan de herontwikkeling van het Ariënsplein tot een stadscampus, de Kop van de Boulevard tot een gebied voor hoogstedelijk wonen en de voortgaande ontwikkeling van de Spoorzone, maar ook aan locaties iets buiten de singels als de ontwikkeling van Cromhoffpark tot een multifunctioneel gebied, Leuriks-Oost en vervolgens Eschmarkerveld. De doelgroepen van programmering zijn: ouderen, talent (tot de leeftijd van 40 jaar) inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag en gezinnen (inwoners met en zonder kinderen in de leeftijd van 30 tot 55 jaar). Het uitgangspunt is dat iedereen kan wonen in het huis dat bij hem past. De samenstelling en woonwensen van de Enschedese bevolking veranderen voortdurend. Wij blijven daarom goed in de gaten houden welke woningen we genoeg hebben en waar behoefte aan is. De komende 10 jaar is de ambitie om 9300 woningen te bouwen binnen de gemeente.

De praktijk leert dat extra plannen nodig zijn om 100% te realiseren. Daarom sturen we op 1000 woningen per jaar. Daarbij is sprake van adaptief programmeren, waarbij de prognose van de woningbehoefte richtinggevend is voor de daadwerkelijke kwantitatieve en kwalitatieve programmering. Toets Eschmarkerveld wordt een gemengde wijk waar veel aandacht is voor inpassing van het bestaande groen, ontwatering en de bereikbaarheid per fiets (fietssnelweg F35) en trein (station Enschede de Eschmarke). In Eschmarkerveld zullen veel verschillende type woningen in verschillende prijsklassen gerealiseerd worden, zowel grondgebonden woningen als gestapelde woningen. Een belangrijke focus en vereiste in Eschmarkerveld is het hoge percentage te realiseren betaalbare woningen, die in dit plan worden gewaarborgd en mede mogelijk worden gemaakt door de toegekende Woningbouwimpuls van het Rijk. Om te voldoen aan de Woningbouwimpuls moet onder andere minimaal 50% van de woningen in het betaalbare segment vallen. Onder betaalbaarheid vallen sociale huurwoningen, middenhuur woningen en woningen tot een koopsom van 390.000 euro v.o.n.. In Eschmarkerveld wordt ruimte geboden aan maximaal 750 woningen. Dit is in lijn met ons recent uitgevoerde woningbehoefteonderzoek van de STEC Groep uit begin 2023 (zie bijlage in de toelichting).

Zo wordt in de behoefte voorzien, doordat er een hoog percentage (50%) betaalbare koopwoningen tot een maximumprijs van 390.000 euro wordt gebouwd. En daarnaast wordt er in de behoefte voorzien doordat er diverse soorten woningtypologieën in Eschmarkerveld (rijtjeswoningen, twee-onder-een-kapwoningen, vrijstaande woningen en appartementen) worden toegevoegd, in zowel het grondgebonden segment als gestapelde bouw. Daarmee wordt woningen gerealiseerd voor veel verschillende doelgroepen, die ook als beleidsdoel/doelgroep genoemd zijn in de Woonvisie. Dit zijn ouderen, talent tot de leeftijd van 40 jaar, inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag en gezinnen. Hierbij wordt ook levensloopbestendig gebouwd door (nultreden)woningen te realiseren. Tenslotte wordt er beperkte ruimte geboden aan nieuwe type woonvormen, die in het nichesegment vallen. Woningbouwbehoefte en adaptief programmeren Door Stec Groep is het rapport 'Gericht meebewegen in Enschede, actualisatie WBO met spelregels voor adaptief programmeren' opgesteld. In dit rapport, uit 2023 is de woonbehoefte geactualiseerd en zijn spelregels voor adaptief programmeren geformuleerd. Het rapport is als bijlage bij de toelichting gevoegd. De resultaten van het rapport zijn als volgt weer te geven.

Een evenwichtige woningmarkt met een goede wisselwerking tussen sociale huur, middenhuur en (betaalbare) koop is waar de gemeente Enschede naar streeft. Dit doet we als gemeente niet alleen, maar samen met andere betrokken ketenpartners. Enschede loopt voorop als het gaat om adaptief programmeren, oftewel: gericht meebewegen. Met de ketenpartners is er een werkgroep adaptief programmeren. Ook is er een gezamenlijke visie en zijn er afwegingskaders en monitoringssystemen. Verder krijgt het woningbehoefteonderzoek regelmatig een update. Het voorliggende woonbehoefteonderzoek is het meest actuele voorbeeld hiervan. Met de update van de woonbehoefte zijn ook spelregels voor adaptief programmeren geformuleerd. Dit om nóg scherper en gerichter mee te bewegen bij kantelpunten in de woningbehoefte of bij (onvoorziene) ontwikkelingen op de Enschedese woningmarkt. In de gemeente Enschede is er een kwantitatieve en kwalitatieve vraag naar woningen in beeld gebracht met behulp van een prognose. Prognoses zijn gebaseerd op verwachtingen en aannames voor de toekomst. Ze vormen hiermee geen ‘voorspelling’ van de toekomst, maar een potentiële ‘voorstelling’. Aan de hand van scenario’s is – met de kennis en ontwikkelingen van nu – zo dicht mogelijk bij een ‘voorspelling’ getracht te komen.

De praktijk van de afgelopen zeven jaar wijst echter uit dat prognoses (buitenlandse) migratie onderschatten en beperkt rekening (kunnen) houden met crisissen. Ook zijn prognoses vaak beleidsarm ingestoken. Dit vraagt om flexibiliteit: adaptief programmeren (monitoring) draagt eraan bij om tijdig bij te kunnen sturen en voor te bereiden om beargumenteerd van een oorspronkelijk plan af te wijken en flexibel te zijn in de programmering van nieuwbouw. Basisscenario en ambitiescenario De huishoudensprognose van CBS (2022) gaat voor de gemeente Enschede uit van een toename van circa 2.655 reguliere huishoudens tussen 2023 en 2033. We gaan ervan uit dat er één huishouden in één woning woont. Omdat bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

29

de prognose onvoldoende rekening houdt met het huidige woningtekort en de woonambitie van de gemeente zijn er twee scenario’s ontwikkeld. Het eerste scenario, het basisscenario, houdt rekening met de CBS prognose (2022) en gaat ervan uit dat het woningtekort wordt ingelopen ten behoeve van een gezonde woningmarkt. In Enschede staat namelijk 1,9% van de woningen leeg. Dit is minder dan de leegstand die nodig is om mensen voldoende keuzemogelijkheden voor een nieuwe woning te geven. Voor het basisscenario komt de kwantitatieve woningvraag komt daarmee op 3.520 woningen voor de periode 2023 tot 2033. Het tweede scenario, het ambitiescenario, borduurt hierop voort. Daarnaast houdt het ook rekening met de ambitie van de gemeente. Daarmee komt de woningvraag vanuit het ambitiescenario op netto 9.300 woningen tot 2033. In de komende tien jaar ontstaat een kwalitatieve behoefte naar vrijwel alle segmenten (eigendom en woningtype). Vanuit woonvoorkeuren is er vooral vraag naar grondgebonden woningen. Deze vraag komt met name voort uit jongere huishoudens die nu nog in een sociaal huurappartement wonen en graag de stap naar een grondgebonden woning willen maken. Wanneer wordt gekeken naar verhuisgedrag in Enschede komt naar voren dat men vaker naar een huurwoning verhuist (sociaal, middensegment). Vaak is een koopwoning voor hen (nog) niet betaalbaar.

Gezien de druk op de markt blijft het belangrijk om plannen voor sociale huurappartementen door te zetten. Wel wordt aangeraden om voorzichtig om te gaan met het toevoegen van niet-levensloopgeschikte appartementen. Deze kunnen op termijn incourant worden (met het oog op vergrijzing en ontgroening). Of hier alleen op in te zetten als dit bijvoorbeeld bijdraagt aan betaalbaarheid, zodat woningen bereikbaar zijn voor starters of alleenstaanden. Ook kan worden overwogen om de beperkte vraag naar appartementen zonder lift in te vullen met meer nultredenwoningen, waar een grote behoefte aan bestaat. In het rapport is opgenomen dat 1680 woningen in planologisch harde plannen is vervat en circa 3840 woningen in zachte plannen. De netto-opgave bedraagt daarmee circa 5525 woningen. Naar aanleiding van deze constatering zijn er een aantal aandachtspunten geformuleerd voor toekomstige programmering: - er is nog behoefte aan middensegment huurwoningen (met een huur tot €1000) en behoefte aan sociale woningen. - er is een belang bij doorstroming in de woningmarkt van sociale eengezinswoningen naar nultredenwoningen (op aantrekkelijke locaties nabij voorzieningen) zodat de bestaande voorraad optimaal benut wordt voor de doelgroep. Zo wordt doorstroming van oudere huishoudens in het segment gestimuleerd.

Het is in toenemende mate moeilijk om in een stedelijke omgeving grondgebonden sociale woningen te realiseren. Een mogelijkheid om hier om te gaan is het inzetten op gestapelde woningen die tegelijkertijd voldoen aan de huisvestingswensen en -eisen van huishoudens met een grondgebonden woonwens (hybride woningen). - de voorgenomen huurprijsregulering op landelijk niveau is nog niet definitief. De verwachting is echter dat er sprake is van het doortrekken van het puntenstelsel dat ook geldt voor middenhuurwoningen (het zogenaamde WWS-puntenstelsel. Verwacht wordt dat er meer balans ontstaat tussen wat een huurder betaalt en wat een huurder ervoor terug krijgt. Zo wordt het aantrekkelijker voor mensen om te huren (meer waar voor je geld). In de doorstroommodellen is het effect van de regulering nog niet opgenomen gezien de onzekerheid. Maar gezien de bovenstaande overwegingen wordt verwacht dat (midden)huur eerder gezien kan worden als alternatief voor koop dan nu het geval is binnen de woonvoorkeuren. - appartementen zonder lift betreffen een kwetsbaar woningsegment, dat naar de toekomst mogelijk minder aansluit bij de huisvestingswensen en -eisen van inwoners. Het is van belang om met het toevoegen van liften waar mogelijk rekening te houden bij verduurzaming of renovatie. Dit segment leent zich ook voor mobiele doelgroepen zoals studenten of (door)starters.

Om adaptief in te spelen op een telkens veranderende woningmarkt is het zaak om beleidsmatig te werken met juiste (rand)voorwaarden. Hiervoor zijn zes spelregels opgenomen, om gericht mee te bewegen: 1. Gebruik marktspanning als leidraad in de adaptieve programmering 2. Werken met no-regret acties en adaptieve ‘speelruimte‘ in de programmering 3. Hanteren huishoudensontwikkeling en migratie en leegstand als belangrijkste kantelpunten om over te stappen op alternatief scenario 4. Inzetten op kwalitatief goede plannen 5. Inzetten op meer flexibiliteit en doorstroming in de woningvoorraad 6. Adaptief programmeren betekent ook: een andere werkwijze Toets Er is gekozen voor het ambitiescenario. Dit scenario bouwt voort op het basisscenario. Er wordt in dit ambitiescenario extra ingezet op het behalen van de gemeentelijke woningbouwambitie van 9.300 woningen in de komende tien jaar. Hiermee kan de gemeente Enschede doorgroeien naar 170.000 inwoners. De ambitie komt tegemoet aan (het behouden van) eigen inwoners en een toenemende instroom van mensen buiten de gemeente. In het plangebied van onderhavig bestemmingsplan worden maximaal 750 woningen mogelijk gemaakt. Ten aanzien van het woningbouwprogramma geldt het volgende:

30

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Het programma is indicatief en de randvoorwaarden bieden ruimte om gedurende de ontwikkeltijd van het gebied te reageren op nieuwe behoeftes en marktinzichten. Vanwege de grote woningbouwopgave voor Enschede is bij de uitwerking van het Masterplan onderzocht hoeveel woningen in het gebied kunnen worden ingepast binnen de kaders van het Koersdocument. Daarbij is ook rekening gehouden met de nieuwste inzichten in de woningmarkt. Er is bijvoorbeeld meer vraag naar huisvesting voor kleinere huishoudens, niet alleen in hoog-stedelijke omgeving, maar juist ook in een groene wijk als het Eschmarkerveld. Het programma zoals geschetst in het Koersdocument (500-600 woningen) is daarom in het Masterplan uitgebreid met woningen die zich met name richten op die kleinere huishoudens (sociale huur, midden huur en goedkope koop). Door langs de belangrijkste assen in het gebied ook gestapelde woningen zoals appartementen en beneden/boven woningen te realiseren is het mogelijk om het groene karakter samen te laten gaan met 750 woningen die bovendien grotendeels in het betaalbare segment vallen. Uit de analyses van Stec blijkt dat de woningbehoefte in alle scenario's in ieder geval uitgaat naar sociale huur appartementen (met lift) en/of nultredenwoningen en grondgebonden koopwoningen in alle prijssegmenten tot circa €355.000.

Deze woningtypen zijn ook vertegenwoordigd in het woningbouwprogramma voor Eschmarkerveld. Een aantrekkelijk stedelijk woonmilieu kan positieve effecten hebben op Enschede als woonstad in geheel. Met de realisatie van woningbouw en de andere voorzieningen in Eschmarkerveld wordt een suburbaan, aantrekkelijk woonmilieu toegevoegd. Het is belangrijk om woningen toe te voegen die aanzetten tot verhuisbewegingen. De middeninkomens vormen een belangrijk segment binnen de Enschedese woningmarkt, een groep waarvan de huisvesting onder druk staat. Op dit moment is er sprake van een stokkende doorstroming, waardoor middeninkomens met een verhuiswens (te) lang in de een sociale huurwoning blijven wonen en de bestaande woningvoorraad niet optimaal wordt benut. Om de woningmarkt te laten functioneren is het inzetten op toevoeging van woningen in het gehele middensegment, zowel huur als koop, van belang. Met realisatie van woningen in Eschmarkerveld, waarbij woningen worden gerealiseerd voor het middensegment worden verhuisketens in gang gezet en vindt er meer doorstroming in de woningvoorraad plaats. Natuur- en landschapsplan Het Natuur- en Landschapsplan is het kader voor de inpassing van ruimtelijke plannen vanuit het natuur- en landschapsbelang.

Het Natuur- en Landschapsplan is een instrument om natuur en het landschap al in een vroegtijdig stadium van een initiatief mee te laten wegen in de te nemen keuzes. Er is een Natuurkansenkaart opgesteld, om gericht te kunnen investeren in de natuur van Enschede, waarbij de juiste maatregel op de juiste plek kan landen. Het plangebied is afbeelding 2.11 met rode ovaal globaal weergegeven. Daarop is te zien dat een deel van het plangebied is aangewezen als (potentieel) leefgebied van de kleine ijsvogelvlinder.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

31

Afbeelding 2.11: uitsnede Natuurkansenkaart Toets Om de woonwijk beter aan te sluiten op de naastgelegen Ecozone is onderzoek gedaan naar enkele bijzondere en beschermde soorten. Het gaat om boomkikker, kamsalamander, kleine ijsvogelvlinder en grote weerschijnvlinder. Er was geen aanleiding naar onderzoek van deze soorten of van andere nog niet benoemde beschermde soorten binnen het plangebied, zoals beschreven in het verkennende onderzoek/quickscan. Wel is in het plangebied, dat grenst aan de Ecozone, gekeken naar kansen om beide gebieden en natuurwaarden te versterken en te verbinden. De boomkikker is niet vastgesteld. Kleine ijsvogelvlinder en grote weerschijnvlinder zijn tevens niet vastgesteld.Geschikt biotoop in de vorm van grote struiken kamperfoelie (waardplant kleine ijsvogelvlinder) en boswilg (grote weerschijnvlinder) is wel in voldoende mate aanwezig. Dit maakt vestiging in de toekomst mogelijk en biedt kansen. Er liggen kansen voor de kamsalamander binnen het plangebied. De poelen in de Ecozone zijn zeer kwetsbaar voor de invloed van vis (met name zonnebaars) en dichtgroeien/verlanden. Hierom is het uitbreiden van het voorplantingsbiotoop, maar ook het landbiotoop een kans om deze populatie duurzaam te versterken. Groenambitieplan 2050 Enschede als één groot groen park.

Waarbij het prachtige groene landelijke gebied via unieke groene invalswegen, wiggen, (stads)parken, groene wijken en dorpen en een vergroende singel naadloos overgaat in een sterk vergroend centrum. Een groen park dat ruimte biedt aan mens, plant en dier. Dat is de droom van Enschede. Om deze droom te bereiken heeft de gemeenteraad het Groenambitieplan Enschede vastgesteld. Waarmee zij Enschede samen met inwoners, ondernemers en instellingen versneld wil vergroenen. Dit vanuit het besef dat groen belangrijk is en helpt om Enschede aantrekkelijk, gezond en leefbaar te houden naar de toekomst toe. Met het groenambitieplan is onder meer het Groenstructuur actieplan vervangen. Daarbij hebben we de sterke elementen uit dit plan ook een basis gevormd voor het groenambitieplan. Denk bijvoorbeeld aan de inzet op een sterke groenhoofdstructuur voor Enschede, die ook in dit plan weer terugkomt. Het Groenambitieplan omschrijft de droom en ambities voor een groener Enschede. We geven daarbij ook concrete uitgangspunten en kaders (principes) voor zowel het verbeteren van het groenbeheer en onderhoud, de verbetering van bestaand groen en de nieuwbouw- en herinrichtingsprojecten in Enschede. Want bij het kwalitatief vergroenen zijn ontwikkeling en beheer onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Dit plan is daarmee ook bedoeld voor iedereen die in Enschede woont of werkt of op andere wijze verbonden is met Enschede. Want de groene droom realiseren kunnen we alleen met elkaar! Het plan richt zich op het vergroenen van de gehele gemeente Enschede. Daarbij ligt de nadruk op de gebieden binnen de bebouwde kom (de stad en dorpen, zoals Boekelo, Glanerbrug, Lonneker en Usselo) van Enschede. De ambities voor het landelijk gebied zijn al vastgelegd in de “Visie landelijk gebied”, waarmee we met het groenambitieplan nadrukkelijk de verbinding leggen. In de uitwerking van de Visie landelijk gebied en het

32

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

groenambitieplan worden vervolgens de verbindingen verder gezamenlijk vormgegeven. Het groenambitieplan is tot stand gekomen in samenhang met relevante gemeentelijke doelen en beleid, zoals bijvoorbeeld - het Water- en klimaatadaptatieplan (WeK): Dit plan geeft inzicht in waar het vanuit de klimaatopgave noodzakelijk is om te vergroenen. In het groenambitieplan geven we invulling aan hoe we dat vergroenen kwalitatief vormgeven. - relevant beleid en ontwikkelingen, zoals de mobiliteitsvisie, de fietsvisie, de omgevingsvisie, de Energievisie en de Transitievisie warmte. Voor Enschede zijn vanuit het gemeentebestuur in 2018 vijf hoofdopgaven benoemd om Enschede aantrekkelijk, gezond en leefbaar te houden. Talent aantrekken en vasthouden Waarbij het voor groen gaat om: Het zorgen voor aantrekkelijke groene woonwijken, een bruisende groene binnenstad, via vergroenen de groene identiteit versterken en het zorgen voor een inspirerende groene leefomgeving. Bereikbaarheid van banen Waarbij het voor groen gaat om: Versterken van de mobiliteitsopgaven door te vergroenen en mogelijkheden om in groen te werken en duurzaam te ondernemen. De inclusieve stad Waarbij het voor groen gaat om: Een groene stad met gezonde inwoners, waarin iedereen mee doet en inwoners worden uitgedaagd en verleid om te gaan sporten en bewegen. Met groen om te ontmoeten en verbinden.

De duurzame groene stad Waarbij het voor groen gaat om: Biodiversiteit, de stad door vergroenen aanpassen aan klimaatverandering en door groen tegengaan van hittestress. Goed bestuur Waarbij het voor groen gaat om: Samen vergroenen en groen als middel om de participatie en samenwerking te vergroten met de gemeente als betrouwbare partner. Toets Een van de doelen uit het Groenambitieplan is het stimuleren van fietsgebruik door meer fietsvoorzieningen aan te leggen. In Eschmarkerveld wordt ruimte geboden voor de aanleg van een gedeelte van de F35 en wordt een uitgebreid netwerk van fiets- en wandelpaden aangelegd. Vanuit het STOMP-principe (eerst stappen (wandelen) , trappen (fiets), daarna openbaar vervoer, meervoudig gebruik en tenslotte personenauto) wordt het gebruik van de fiets gestimuleerd. Daarnaast is het samen zorgen voor een gezonde stad waarin iedereen mee doet en meetelt een uitgangspunt in het Groenambitieplan. Informeel bewegen en sporten in de openbare ruimte is daarbij belangrijk, waarbij groen een belangrijke rol heeft. Binnen het plangebied wordt veel groen gecreerd en wordt de openbare ruimte zo ontworpen dat er veel ruimte is voor spelen en bewegen. Bij een leefbare stad hoort ook de mogelijkheid tot ontmoeten. Ontmoeten is belangrijk voor onze ontwikkeling, om te leren van elkaar, maar elkaar treffen is ook goed voor ons geestelijk welzijn.

Groen draagt hieraan bij doordat kinderen samen kunnen spelen en sporten, doordat er samen gewerkt wordt in een buurtmoestuin of we elkaar tegen komen tijdens een wandeling. Binnen Eschmarkerveld wordt ruimte geboden voor speelplekken, ontmoeten in het groen, een boomgaard, een voedselbos, moestuinen en dergelijke. Met de ontwikkeling van de beekzone en de groenstructuren binnen het plangebied wordt bijgedragen aan het vergroten van de biodiversiteit en vergroting van de belevingswaarde van water. Het groen in de wijk biedt tevens verkoeling en zorgt voor waterbergingsmogelijkheden. De normen uit het Water- en klimaatadaptieplan worden gehanteerd voor het plangebied Eschmarkerveld. Daarbij heeft de openbare ruimte een belangrijke rol in de waterbergingsopgave, aangezien op de woonkavels niet aan de norm kan worden voldaan. Daarom wordt er voor gekozen om deze opgave in de openbare ruimte/in het groen op te lossen (zie paragraaf 5.2). Nieuwbouw en herinrichting dient bij te dragen aan verdere kwalitatieve vergroening van Enschede. Daarop dienen ontwerp-, inrichtings- en beheerkeuzes op aangepast te worden. Het Groenambitieplan kent een aantal 'groene principes'. Het betreft het beschermen en verzorgen van het groen en de groene waarden die er zijn, het beter gebruiken van groen en meer zichtbaarheid van groen en groen bouwen en het bouwen aan meer kwalitatief groen.

In Eschmarkerveld zijn verschillende bomen, delen bos en andere landschapselementen aanwezig. Eschmarkerveld wordt ontworpen met de aanwezige natuur, in de ecozone en in het plangebied zelf, als uitgangspunt. Bestaande bomen, houtwallen en bosstruwelen worden zo veel als mogelijk opgenomen in het plan. Bestaande en nieuwe groenelementen worden daarbij aan elkaar verbonden. Hierbij wordt ook aangesloten op de ecozone die direct oostelijk van het plangebied gelegen is. In het Groenambitieplan is de groenstructuur parallel aan de spoorlijn opgenomen als structuur. In het geval van het verdwijnen van een gedeelte van de groenstructuur, zal hiervoor compensatie plaatsvinden (zie hiervoor paragraaf

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

33

5.3) De nieuwe beek vormt de hoofd-waterader voor Eschmarkerveld. De beek heeft, naast een functie als recreatieplek en groenvoorziening, een belangrijke functie voor regen- en grondwaterbeheersing. Het ontwerp van de wijk is zoveel mogelijk gericht op het water en het omringende groen, zodat bewoners er optimaal van kunnen genieten. Bijvoorbeeld met woningen die uitzicht hebben op de beek, wandelpaden die erlangs lopen en achtertuinen die op de beekzone uitkomen. Ten aanzien van het principe dat groen wordt gebouwd en meer aan kwalitatief groen gebouwd moet worden geldt dat de nieuwbouw in Eschmarkerveld wordt gebouwd met aandacht voor duurzaamheid en circulariteit. Natuurinclusief bouwen wordt gestimuleerd. Geconcludeerd kan worden dat onderhavig bestemmingsplan in lijn is met de uitgangspunten van het Groenambitieplan 2050.

34

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

Hoofdstuk 3

3.1

Gebiedsbeschrijving

Geomorfologie

Enschede is gelegen op een stuwwal met z’n hoogste punt aan de oostelijke kant van de stad. Door deze ligging is het hoogteverschil zichtbaar en voelbaar, zo ook in Eschmarkerveld. Het gebied loopt af van west naar oost en zoals te zien is aan de hoogtelijnen op de kaart. Er is een hoogteverschil/verloop van 8 meter aanwezig in het gebied. Het hoogteverschil is een belangrijk uitgangspunt bij het vormgeven van het watersysteem, de stedenbouwkundige opzet en de inrichting van de openbare ruimte. De precieze hoogtes binnen het plangebied zijn bekend vanuit het Actueel Hoogtebestand Nederland (versie 4). Eveneens is er in het gebied een uitgebreide meting van de maaiveldhoogten verricht. Het gebied bevindt zich ten oosten van de stuwwal in Enschede. Zodoende ligt het meest westelijke gedeelte van het plangebied op een hoogte van zo’n 48.00m +N.A.P. en in het oostelijke gedeelte op 40.00m +N.A.P. In onderstaande afbeelding 3.1 is de hoogteligging van het gebied weergegeven.

Afbeelding 3.1: hoogtekaart plangebied Eschmarkerveld Andere hoogteverschillen in het terrein worden ervaren nabij de spoorlijn, het spoor is namelijk gelegen op een talud, waardoor dit een fysieke en visuele rand vormt aan de noordzijde. Het bosperceel ten noorden van Dolphia is eveneens wat hoger gelegen. Op de geomorfologische kaart tref je in dit gebied de zogenaamd podzolgronden en eerdgronden aan. Podzolgronden zijn zandgronden waarbij mineralen in de loop der tijd in diepere lagen zijn ingespoeld en eerdgronden zijn zandgronden waarop door vele jaren bemesting voor de landbouw een laag donkere, vruchtbare aarde van verteerde organische stoffen op is ontstaan. Typisch voor de stuwwal is de aanwezigheid van keileemlagen die lokaal erg ondiep aanwezig kunnen zijn. Zo ook in Eschmarkerveld in en dan met name rondom het deelgebied Boswonen. De aanwezigheid van keileem zorgt ervoor dat regenwater moeilijk kan infiltreren en water langer blijft staan op het maaiveld. Dit is een belangrijk gegeven voor verdere uitwerking van het plan. In het kader van onderhavig bestemmingsplan is ook een verkennend (water)bodem- en asbestonderzoek uitgevoerd (zie bijlagen toelichting). Hierin is ook informatie omtrent de bodemopbouw opgenomen.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

35

Figuur 3.2: hoogtelijnen en ligging keileemlaag

3.2

Ruimtelijke structuur

Eschmarkerveld ligt grofweg tussen het centrum van Enschede en het centrum van Glanerbrug en heeft een oppervlakte van circa 33 hectare. Rondom het gebied zijn allerlei voorzieningen binnen bereik; van winkels en horeca, tot sport en zorg. Winkelcentrum Eschmarke en omnisportvereniging Avanti liggen op loopafstand (aan de overkant van de Gronausestraat), zijn er drie basisscholen in de buurt en de middelbare scholen Innova en Bonhoeffer liggen op fietsafstand. In de wijk Dolphia, die grenst aan het plangebied, is een buurthuis met daarbij speelvoorzieningen aanwezig en aan de Slankweg 97-101 staat het pand ‘de Kei’ waarin een dagbesteding is gevestigd. Oikos en Eschmarkerveld. Op de locatie van Eschmarkerveld lag tot begin 18e eeuw nog een groot heideveld, waarvan een klein deel bewaard is gebleven (ten noorden van de Euregioweg). Een aantal van de boerderijen is inmiddels ook alweer verdwenen, en het gebied wordt nu vooral gebruikt voor grasland en het verbouwen van mais. Ook al is het gebruik over de jaren veranderd, belangrijke wegenassen van vroeger zijn intact gebleven. Het grondgebied van buurtschap Dolphia behoorde tot de laat-middeleeuwse marke Eschmarke. Het werd bij de vorming van de Napoleontische gemeentes in 1811 bij de toenmalige gemeente Lonneker ingedeeld.

Uit die tijd dateert de Napoleonweg van Enschede naar Gronau, de huidige Gronausestraat, die in 1928 gereed kwam. Er kwam in 1908 een tramhalte Dolphia van de Twentsche Electrische Tramweg Maatschappij op de lijn Deventer-Glanerbrug. De lijn is in 1933 opgeheven. Dolphia Het tuindorp Dolphia is voornamelijk bebouwd met twee onder één kap eengezinswoningen. Dolphia heeft twee grote renovaties gekend, in 1976 en in 2005-2010. De laatste renovatie zou gepaard gaan met nieuwbouw van sociale woningen. Een gedeelte van de huizen (twee van de zes segmenten van het tuindorp) is toen gesloopt, maar door de economische crisis van 2008 is de nieuwbouw niet doorgegaan. Wel werd in 2006 het oude buurthuis gesloopt en is aan de rand van de wijk met Europese subsidie een nieuw buurthuis, de Kei, gerealiseerd. Deze is echter niet lang als buurthuis in gebruik genomen, omdat deze gevoelsmatig buiten de wijk ligt. Er is een nieuw buurthuis gebouwd aan de vijver. Watervoerende elementen zijn nauwelijks binnen het plangebied aanwezig en beperken zich enkel tot sloten in het

36

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

zuidoosten van het plangebied en een snelstromende sloot langs de gehele noordkant van het plangebied. De aanwezigheid van keileem zorgt ervoor dat regenwater moeilijk kan infiltreren en water langer blijft staan op het maaiveld. Ecozone Direct oostelijk van het plangebied is de ecozone gelegen (zie figuur 3.3). Dit betreft een gebied van circa 9 hectare. Dit gedeelte maakt onderdeel uit de totale Ecozone ten zuiden van het plangebied, bestaande uit diverse, voornamelijk natte percelen met veel poelen en waterelementen.

Figuur 3.3: ligging Ecozone De Ecozone bestaat in feite uit twee deelgebieden, de ecozone en het Ecopark. De Ecozone is eigendom van het Landschap Overijssel en niet toegankelijk voor recreanten. Het Ecopark is eigendom van de gemeente Enschede en betreft het westelijke gedeelte van de ecozone, zoals is weergegeven in afbeelding 3. Dit gedeelte is toegankelijk voor recreanten, voornamelijk vanuit de omliggende woonwijken. Het doel van de ecozone is het verbinden van natuurgebieden zoals de Hoge Boekel en het Aamsveen. De ecozone maakt onderdeel uit van het NNN van de provincie Overijssel en bestaat uit een vrijwel ononderbroken verbindingszone. De Ecozone, bestaat in het oosten voornamelijk uit kruidenrijk grasland met een zestal kleine tot grote poelen en een aantal watergangen. Het westen (Ecopark) van de zone is droger en is veelal begroeit met aanplant van zomereik, wintereik, mispel, gewone esdoorn, linde, berk en wilgenstruweel. Verkeer De hoofdontsluitingsroutes voor autoverkeer betreft de aan de zuidzijde gelegen Gronausestraat en aan de westzijde de Euregioweg. Deze twee aanliggende gebiedsonsluitingswegen bieden beiden een directe verbinding naar de Oostweg, die weer een directe verbinding naar stroomweg N35 biedt. In het plangebied zelf zijn erftoegangwegen aanwezig, waarbij een maximale snelheid van 50 km/uur geldt.

Qua openbaar vervoer is het plangebied ontsloten met de hoogwaardige ov-verbinding buslijn 3 en treinstation Eschmarke. Deze bus rijdt over de Gronausestraat en biedt een verbinding naar Glanerbrug en centraal station Enschede. De treinverbinding rijdt tussen Enschede, Glanerbrug en Gronau. Deze verbinding heeft de potentie om een nieuwe spoorverbinding tussen Zwolle en Münster te worden. Water Oppervlaktewater Binnen en nabij het plangebied zijn in de huidige situatie een drietal leggerwatergangen aanwezig, te weten de spoorsloot in het noorden, de Heutinkbeek en de Glanerbeek aan de oostzijde. Naast de watergangen zijn er in het gebied diverse kavelsloten aanwezig. In onderstaande afbeelding 3.4 is de huidige situatie weergegeven.

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

37

A Afbeelding 3.4: oppervlaktewater in plangebied Grondwater In 1994 is uitgebreid onderzoek gedaan naar de lokale bodemopbouw, tot circa 2 m -mv in de woonwijk 'De Eschmarke' (TAUWrapport R3233200.I01/JJT, september 1994). In deze rapportage is reeds het volgende geschetst: 'Een probleem dat zich bij het realiseren van de nieuwe wijk voordoet betreft de slechte doorlatendheid van de bodem waardoor in het gebied regelmatig wateroverlast optreedt. De slechte doorlatendheid van de ondergrond is met name het gevolg van de aanwezigheid van een (kei)leemlaag welke zich in het onderzoeksgebied op onregelmatige diepte onder het maaiveld bevindt'. Op grond van uitgevoerde boringen is tijdens dit onderzoek in 1994 een berekende keileemdieptekaart (in meters -m) opgesteld, welke als bijlage in het waterhuishoudingsplan is opgenomen. Vuilwaterafvoer In het projectgebied is sprake van een zeer beperkt vuilwateraanbod door het ontbreken van bebouwing. Als gevolg hiervan is de de hoeveelheid aanwezige riolering beperkt. Ten noorden van het plangebied ligt een gemengd riool welke als hoofdafvoer richting de waterzuivering in Glanerbrug stroomt. De gemengde riolen en het vuilwaterriool welke in het plangebied gelegen zijn sluiten aan op deze hoofdafvoer. Naast het gemengde en vuilwaterriool ligt er tevens een persriool door het gebied (Ø500mm).

In onderstaande afbeelding is het vuilwaterstelsel weergegeven.

Afbeelding 3.5: vuilwater- en hemelwaterafvoer in plangebied Hemelwaterafvoer In de huidige situatie wordt neerslag op het verhard oppervlak geborgen in de aanwezige kavelsloten, greppels en op het maaiveld. Aan de Sleutelweg zijn kolken aanwezig welke het water op het regenwaterriool richting de spoorsloot

38

bestemmingsplan Eschmarkerveld 2023 (vastgesteld)

afvoeren. Ten tijde van natte perioden raken op verschillende locaties percelen verzadigd door de combinatie van de hoge grondwaterstand, de niet doorlatende keileemlaag. Bij de realisatie van de nieuwe wijk dient per locatie bekeken te worden of het hanteren van de huidige hemelwaterstructuur een mogelijkheid is. Er is een waterhuishoudingsplan opgesteld (zie bijlagen toelichting en paragraaf 5.2), waarin nader wordt ingegaan op de huidige situatie ten aanzien van wateraspecten en de uitgangspunten voor het waterhuishoudkundig ontwerp van het plangebied.

3.3

Functionele structuur

Een groot deel van de gronden in het plangebied zijn momenteel in agrarisch gebruik, met name als weidegrond. Daarnaast bevinden zich een aantal woonpercelen in het plangebied, zowel in een rijtje aan de Herfstweg, als ook een aantal verspreid liggende woonpercelen. In het zuidelijk gedeelte van het plangebied is een maatschappelijke functie (dagbesteding zorginstelling) gelegen.

3.4

Bestaande houtopstanden en groenelementen

Het plangebied bestaat voor het grootste gedeelte uit landbouwgrond. De percelen worden begrensd en doorkruist door landschapselementen als bosschages, eikenlanen en elzensingels. Binnen het plangebied liggen drie bosschages: de eerste ligt tussen de Herfstweg en de Louis Bothastraat. Het betreft grotendeels opslag van wilg, populier en zwarte els welke worden afgewisseld door oude populieren en één zeer oude lindeboom. De bosschage ten noorden van de Dommertweg bestaat grotendeels uit braamstruweel met fijnsparren en eiken. De grootste bosschage is aanwezig tussen de Gronaustraat en de Dommertweg en bestaat vrijwel uitsluitend uit zwarte elzen en eiken met onderbegroeiing van braam, grote brandnetel en Japanse duizendknoop. Overige opgaande beplanting bestaat gedeeltelijk uit laanbeplanting, welke bestaat uit eiken en elzen in het zuidoosten van het plangebied. Er zijn verschillende delen bos en houtopstanden in het plangebied aanwezig. In het kader van de ontwikkeling van Eschmarkerveld is door Eelerwoude een inventarisatie uitgevoerd van de kwaliteit van bos en bomen. De resultaten hiervan zijn vervat in de rapportage 'inventarisatie kwaliteit bos en bomen Eschmarkerveld Enschede, project 201611, d.d. 4 oktober 2021, versie 1. Deze rapportage is als bijlage 28 bij de toelichting bijgevoegd.