ENS Gemeenterekening 2025 definitief

We hebben daarom nog geen totaalplan voor het vergroenen van het van Heekplein voorgelegd aan de raad. 04. We maken een groene visie op de parken Bij het bepalen van de prioriteiten hebben we bewuste keuzes gemaakt. We kozen ervoor de beleidsinzet te richten op de optimalisatie van de bomenregels en een groot aantal andere activiteiten. Deze deelden we met de raad tijdens de flexavond duurzaamheidsdebat van 16 juni 2025. Omdat dit onderwerp een belangrijk onderdeel vormt van onze groenambitie, pakken we het in 2026 weer op. 05. We voeren de visie Landelijk Gebied uit De uitvoering van de visie landelijk gebied ligt op koers. De subsidie voor het landschapsfonds hebben we structureel opgenomen. Daarmee kan het fonds onder meer landschapselementen en akkerranden realiseren. Onze lobby bij de provincie voor cofinanciering was succesvol, met ingang van 2026 komen er middelen beschikbaar voor de diverse landschapsfondsen. De middelen voor de gebiedsgerichte aanpak zijn echter geschrapt met ingang van 2026. Daarom hebben we de kaders voor de gebiedsagenda niet ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. We hebben wel de gebiedsverkenning ter informatie aangeboden aan de raad.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

04. Enschede is circulair In 2050 heeft Nederland een volledig circulaire economie. Dit betekent dat we zuiniger en slimmer om moeten gaan met grondstoffen.

04.01 We hergebruiken producten en materialen zodat grondstoffen hun waarde behouden In Enschede richten we ons op vier gebieden: ondernemers moeten meer circulair

blz. 55 (van 335)

ondernemen, afval wordt grondstof, ondernemers en kennisinstellingen werken samen op circulaire economie en onze gemeentelijke inkoop is circulair Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is te zien welk percentage van het ingezamelde huishoudelijk afval gescheiden wordt aangeboden. Hoe beter het huishoudelijk afval wordt gescheiden, hoe meer we kunnen inzetten op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Streefwaarde: Het streven is gebaseerd op de Grondstoffenvisie (2015 & 2025). Samen met de doelstelling voor het aantal kilogram per inwoner per jaar is het streven voor 2030 een scheidingspercentage van circa 90%. Hiermee volgen we het landelijk beleid op het gebied van afvalinzameling en verwerking. Realisatie: Het scheidingspercentage stabiliseert de afgelopen jaren rond 67,5%. Van alle huishoudelijk afval werd in 2025 67,3% gescheiden ingezameld. De afgelopen jaren zijn er geen nieuwe beleidsmaatregelen geweest om het scheidingspercentage te laten stijgen. Deze zijn nodig om het percentage richting de 90% te krijgen. Bron: Gegevens afvalinzamelaars met bewerking door gemeente Enschede

blz. 56 (van 335)

Toelichting Deze grafiek laat zien hoeveel kilogram huishoudelijk restafval jaarlijks per inwoner wordt aangeboden aan Twente Milieu. Hoe beter we het huishoudelijk afval scheiden, hoe minder restafval vrijkomt. We kunnen dan meer inzetten op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Streefwaarde: Het streven is gebaseerd op Grondstoffenvisie (2015 & 2024). Met als stip aan de horizon de regionale doelstelling uit Afvalloos Twente: 50 kilogram restafval per inwoner per jaar in 2030. We volgen hiermee ook het landelijk beleid op het gebied van inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Realisatie: Met ingang van 2025 is het vrije stortquotum weer teruggebracht naar 75 kilogram per huishouden per jaar. Dit was 300 kg per jaar gedurende de jaren 2023 en 2024. We zien dat daardoor de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar is gezakt en ongeveer terug op het niveau van 2022. Net als bij het scheidingspercentage zijn er nieuwe beleidsmaatregelen nodig om de hoeveelheid restafval per inwoner verder naar de 50 kilogram te laten bewegen. Bron: Twente Milieu Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 1

01. We heroverwegen het afvalbeleid in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen We besloten te wachten met het aan de raad voorleggen van een discussienota. Dit in afwachting van meer duidelijkheid over de nieuwe wijze van inzameling in gemeenten. De VNG heeft namelijk in 2025 een nieuwe landelijke samenwerkingsovereenkomst met Verpact gesloten. (Verpact is de organisatie die namens producenten verantwoordelijk is voor het recyclen van verpakkingsmateriaal.) Er gaat daardoor veel veranderen. We hebben de raad hierover per brief geïnformeerd. Op het moment dat duidelijk is hoe de nieuwe inzamelmethode eruit gaat zien, bereiden we een raadsvoorstel voor over het beleid en de ingangsdatum. Bijdrage verbonden partij: Twence

.

blz. 57 (van 335)

Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

Wat hebben we voor de Strategische opgave: Aantrekkelijk Enschede gedaan? 05. Enschede heeft veel baankansen We willen Enschede economisch versterken. In regionaal verband steunen wij de Agenda van Twente. Op deze manier kunnen we kwalitatief groeien, baankansen bieden voor iedereen en daardoor ook sociale problemen beter het hoofd bieden. Eerste prioriteit om dit voor elkaar te krijgen is het vergroten van de bereikbaarheid van banen. Dit doen we op verschillende manieren: kortere reistijden naar aanliggende gebieden met banen, een betere interne bereikbaarheid, een sterkere verwevenheid/relatie met naastliggende economische centra (ook over de grens) en meer banen in de stad zelf.

05.01 Enschede/Twente is meer verbonden met aanliggende economische centra (agglomeratiekracht) Het beter verbinden van Enschede met aanliggende economische centra (Zwolle en Munster) is van belang om de euregionale agglomeratiekracht te versterken. Er komen meer banen beschikbaar binnen een redelijke reisafstand. Hierdoor kunnen meer mensen aan het werk en kan hier opgeleid talent in Enschede blijven wonen en elders werken. Van met name HBO- en universitair opgeleide mensen is bekend dat die verder willen reizen voor hun werk. Voor dit alles hebben we een betere externe bereikbaarheid (lobby op kortere reistijden), een betere interne bereikbaarheid (denk hierbij bijvoorbeeld aan een zo kort mogelijk voor- en natransport naar de OV knooppunten en werklocaties) en een verdere verweving van kennis en bedrijven met onze buren in Duitsland nodig (vergroting van het daily urban system). Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting

blz. 58 (van 335)

In deze grafiek is te zien hoeveel banen binnen een redelijke reisafstand (1,5 uur) bereikbaar zijn voor de inwoners van Enschede. Hierbij is geen rekening gehouden met filedruk en de banen in Duitsland. Hoe meer bereikbare banen, hoe meer baankansen voor de Enschedese inwoners. Streefwaarde: Landelijk wordt verwacht dat de banen blijven groeien met 0,8% de komende 2 jaar (UWV arbeidsmarktprognose 2022-2023). Dit percentage is in deze grafiek doorgetrokken naar de komende 5 jaar. De effecten van een snellere treinverbinding tussen Zwolle, Enschede en Munster zijn de komende jaren nog niet aan de orde. Daarom gebruiken we alleen de autonome banengroei als basis voor het streven. Realisatie: Na een flinke banenkrimp in 2020 laat het aantal bereikbare banen in Enschede sinds 2021 een stabiele groei zien. Tussen 2023 en 2024 bleef het aantal banen nagenoeg gelijk. In 2024 (meest recente beschikbare cijfers) ging het om 284.100 banen. Daarmee ligt het aantal nog boven het streefaantal. Bron: Atlas Research

Toelichting Om Enschede goed te verbinden met aanliggende economische centra is een goede first en last mile erg belangrijk. Of anders gezegd: hoe snel kom je Enschede in of uit met de auto? Om dit te meten is een bereikbaarheidsindicator samengesteld. Dit is een indexcijfer van de reistijden over een aantal invalswegen naar het centrum van Enschede. Een lagere waarde betekent dat de reistijd ten opzichte van 2011 verbeterd is. Streefwaarde: Het doel is om de bereikbaarheid van Enschede te verbeteren. Om dit te volgen bepalen we jaarlijks de reistijd op de radialen. Radialen zijn de wegen die vanuit het middelpunt, het centrum van onze stad vertrekken in alle richtingen. Het jaar 2011 gebruiken we als referentie en krijgt de waarde 100. Door de verbetering van de reistijd hebben we onze ambitie in 2015 verhoogd en verlaagden we de streefwaarde naar 80. Realisatie: De bereikbaarheid van Enschede was gemiddeld genomen in 2025 hetzelfde als 2024. In de coronajaren was het rustiger op de weg en was de bereikbaarheid beter. Inmiddels neemt het verkeer weer toe en gaan de bereikbaarheidswaarden weer richting het

blz. 59 (van 335)

niveau van 2019. De individuele radialen laten een vergelijkbaar beeld zien. Bron: NDW

Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 2

01. We liquideren de Gemeenschappelijke Regeling Regionaal Bedrijventerrein 02. We maken een voorstel over deelname in de ontwikkeling van XL Business Park II Vanuit de gemeente Almelo is geen formele uitvraag gedaan om deel te nemen aan deze ontwikkeling. Bijdrage verbonden partij: XL Businesspark Twente/Regionaal Bedrijventerrein Twente (RBT)

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

05.02 In Enschede groeien de banen op de toplocaties Op de toplocaties Kennispark, binnenstad/stadscampus en Technology Base faciliteren wij de vestiging van bedrijven en de groei van banen. In de binnenstad groeien de banen in met name de horeca en detailhandel. De stadscampus, Kennispark en Technology Base gaan zorgen voor een internationaal aantrekkelijk profiel van onze stad en regio, een meer diverse economie, bieden een nieuwe inspirerende werkomgeving en dragen daarmee ook bij aan het aantrekken en vasthouden van talent. Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting In deze grafiek zien we de ontwikkeling van het aantal banen op Kennispark. Kennispark beslaat de gebieden: UT, Business and Science Park en Twente Village.

blz. 60 (van 335)

Streefwaarde: We streven naar een banengroei van 300 banen per jaar op de toplocatie Kennispark. Dit streven is gebaseerd op de prognose van Buck Consultants uit 2020 dat de kennisintensieve banen op Kennispark tot 2030 met 1.800 gaan toenemen over een periode van 10 jaar. Dit betekent een groei van 180 banen per jaar. Hiernaast verwachten we ook dat de banen in de sector “onderwijs en onderzoek” verder groeien de komende jaren (denk aan de UT, het Fraunhoferinstituut). Afgerond komen we dan uit op 300 banen per jaar. Realisatie: Voor het aantal banen Kennispark wordt sinds 2024 een andere gegevensbron gebruikt. Het eerdere Vestigingenregister Enschede is vervallen en vervangen door het Bedrijven en Instellingen Register Overijssel (BIRO), een landelijk gebruikte bron voor werkgelegenheidscijfers. Door het gebruik van een andere bron verschillen deze cijfers te veel van eerdere jaren, waardoor een goede vergelijking niet mogelijk is. De meest recente cijfers zijn daarom niet opgenomen. Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede

Toelichting In deze grafiek staan het aantal banen van de toplocatie binnenstad: het kernwinkelgebied, de kantoorlocatie Stationsomgeving (inclusief Centrumkwadraat) en de kantoorlocatie Stadsweide (inclusief het voormalige ziekenhuis aan het Ariënsplein). Streefwaarde: We streven naar een banengroei van 150 banen per jaar. Dit streven baseren we op de sterker wordende functie van de binnenstad in de Euregio (voorzieningen, nieuwe bioscoop, vernieuwing van winkels en horeca) en de ontwikkeling van de stadscampus en Centrumkwadraat met woon/werkfuncties, onderwijs, bedrijvigheid en diensten. Realisatie: Voor het aantal banen binnenstad/stadscampus wordt sinds 2024 een andere gegevensbron gebruikt. Het eerdere Vestigingenregister Enschede is vervallen en vervangen door het Bedrijven en Instellingen Register Overijssel (BIRO), een landelijk gebruikte bron voor werkgelegenheidscijfers. Door het gebruik van een andere bron verschillen deze cijfers te veel van eerdere jaren, waardoor een goede vergelijking niet mogelijk is. De meest recente cijfers zijn daarom niet opgenomen.

blz. 61 (van 335)

Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede

Toelichting Deze grafiek laat de ontwikkeling van het aantal banen op de toplocatie "luchthaven" zien. Het betreft de banen op de werklocaties van de voormalige luchthaven: - Technology Base - Deventer Poort - de werkparken van Van Eck Streefwaarde: We streven naar een banengroei van 50 banen per jaar vanaf 2021. Er zijn namelijk nog veel hectares beschikbaar voor groei van bedrijvigheid op deze toplocatie. Realisatie: De afname van het aantal banen op de werkparken is vooral het gevolg van een banenkrimp op de evenementenlocatie. Daar zijn een beveiligingsbedrijf vertrokken en is de noodopvang van het COA gesloten. Op Twente Airport was sprake van een lichte daling van de werkgelegenheid. Op het bedrijvenpark en Deventerpoort nam het aantal banen juist toe. Het getal voor 2024 is gecorrigeerd: dit is 413 in plaats van 531. We hadden per ongeluk in 2024 ook de banen op de woonparken meegenomen. Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede

Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 4

01. We verkennen de realisatie van een parkeergarage Kennispark 02. We maken een voorstel over de oprichting van een Bedrijven InvesteringsZone Vastgoedeigenaren Binnenstad 03. We actualiseren het Retail beleid Wij hebben besloten om het nieuwe retailbeleid onder te brengen in het op te stellen omgevingsprogramma voor de werklocaties in Enschede. Dit wordt een breed omgevingsprogramma voor alle werklocaties (bedrijventerreinen en locaties voor retail). Deze leveren we op in 2026.

blz. 62 (van 335)

Wij hebben besloten om het nieuwe retailbeleid onder te brengen in het op te stellen omgevingsprogramma voor de werklocaties in Enschede. Dit wordt een breed omgevingsprogramma voor alle werklocaties (bedrijventerreinen en locaties voor retail). Deze leveren we op in 2026. 04. We onderzoeken voor Technology Base de diverse kansen en uitdagingen voor de nabije toekomst We hebben binnen de Gemeenschappelijke Regeling (GR) Technology Base voorbereidingen getroffen voor aanbesteding van een concessie voor de exploitatie van Twente Airport in 2026. De raad van Enschede heeft in 2024 in de meerjarenbegroting de daarvoor noodzakelijke middelen beschikbaar gesteld. Provinciale Staten moet zich daar nog over uitspreken. Deze besluitvorming was voorzien voor 2025, maar schuift ten minste zes maanden op. Bijdrage verbonden partij: Stichting Gebiedsorganisatie Kennispark Bijdrage verbonden partij: Technology Base

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

05.03 In Enschede kunnen bestaande en nieuwe bedrijven verantwoord/duurzaam/groen groeien en innoveren De basis van onze economie zijn onze bestaande bedrijven. Voor alle bestaande en nieuwe bedrijven bieden we een goede dienstverlening, zorgen we voor ruimte om te ondernemen, digitale bereikbaarheid, bieden we ondersteuning van netwerken voor starters, start ups en scale ups en innovatie (Novel-T), bevorderen we internationalisering, hebben we aandacht voor het arbeidsmarktbeleid en voor een aantrekkelijke werkomgeving. Met het oog op de brede welvaart is de groei van bedrijven “verantwoord/groen” en gaat niet ten koste van mens of planeet. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is de ontwikkeling te zien van het totaal aantal banen in Enschede. Hoe meer

blz. 63 (van 335)

banen, hoe meer baankansen voor alle Enschedeërs. De banengroei is onder andere een resultaat van inzet op bereikbaarheid van banen, toplocaties, bestaande bedrijvigheid, innovatie en van het aantrekken en vasthouden van talent. Streefwaarde: Bij de bevolkingsprognose van een groei naar 170.000 inwoners de komende 10 jaar hoort ook een groei in banen. In Enschede hebben we relatief weinig banen per inwoner en hebben we een relatief lage participatiegraad. Daarom streven we naar een banengroei die hoger ligt dan de groei in het aantal inwoners. Dit betekent een banengroei tussen de 10.000 en 12.500 banen de komende 10 jaar (basis: berekening Kennispunt Twente). Realisatie: Voor het aantal banen wordt sinds 2024 een andere gegevensbron gebruikt. Het eerdere Vestigingenregister Enschede is vervallen en vervangen door het Bedrijven en Instellingen Register Overijssel (BIRO), een landelijk gebruikte bron voor werkgelegenheidscijfers. Door het gebruik van een andere bron verschillen deze cijfers te veel van eerdere jaren, waardoor een goede vergelijking niet mogelijk is. De meest recente cijfers zijn daarom niet opgenomen. Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede

Toelichting In deze grafiek is de ontwikkeling van het bruto regionaal product (BRP) van Enschede te zien. Het BRP zegt iets over de samenstelling van de economische sectoren in een gemeente en de toegevoegde waarde per baan. Innovaties kunnen leiden tot een groei van het BRP. Streefwaarde: Het streven is het BRP harder te laten stijgen dan de landelijke prognose (een stijging van 1,8% per jaar vanaf 2018, bron: CPB). We willen met ontwikkelingen op de toplocaties, ondersteuning van innovatie en inzet op goede voorzieningen een sterkere samenstelling in sectoren te krijgen en meer toegevoegde waarde per baan. Realisatie: Na de coronadip in 2021 is het bruto regionaal product (BRP) per inwoner in Enschede sterk gestegen: van €46.790 in 2021 naar €59.170 in 2024 (+26%). Daarmee is

blz. 64 (van 335)

de groei hoger dan landelijk (+23%) en ligt de realisatie boven de streefwaarde. De stijging komt door economisch herstel, groei en inflatie-effecten. Kennispunt Twente werkt altijd met de meest recente cijfers voor de hele reeks. Daardoor kunnen cijfers van eerdere jaren met terugwerkende kracht wijzigen. Dit geldt landelijk (waar de laatste jaren vaak voorlopig zijn) en voor Enschede, waar wordt gerekend met toegevoegde-waardecijfers van LISA. Het verschil tussen producten ontstaat doordat bij de begroting nog de reeks t/m 2023 is gebruikt. Idealiter worden in beide producten dezelfde, meest recente cijfers verwerkt. NB: De cijfers zijn met terugwerkende kracht aangepast en blijven voor Enschede een raming. Bron: Kennispunt Twente, CBS en LISA werkgelegenheidsregister Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 5

01. We stellen visies op voor De Reulver en Euregio Bedrijvenpark 02. We bereiden de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerreinen voor 03. We actualiseren het uitgiftebeleid bedrijfskavels 04. We actualiseren het erfpachtbeleid voor bedrijven Het huidige erfpachtbeleid voor bedrijven hebben we in 2022 geactualiseerd. Het beleid biedt twee opties voor de uitgifte van bedrijfskavels, verkoop of erfpacht. Dit beleid is nog steeds actueel. Daarom hebben we geconcludeerd dat er geen noodzaak is om het erfpachtbeleid te actualiseren. 05. We formuleren een Projectafwijkingsbesluit (PAB) Vliegveld Twenthe Evenemententerrein (VTE) Er zijn zienswijzen ingediend tegen het PAB. Daarnaast zijn er recente uitspraken van de Raad van State en jurisprudentie die we moeten vertalen in het PAB. Dit heeft tot vertraging in het proces geleid. Bijdrage verbonden partij: Twente Board

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

06. Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld De beroepsbevolking en Enschede en Twente gaat dalen in de komende decennia. Dit kan er toe leiden dat bedrijven op de langere termijn gaan verplaatsen naar gebieden met meer potentiële werknemers. Daarom moet Enschede kwalitatief groeien om veerkrachtig te blijven als stad. Over 10 jaar is het inwonertal gegroeid naar 170.000 inwoners. Al het talent is belangrijk voor de Enschedese/Twentse economie, maar vraagt om verschillende aanpakken. Het praktisch geschoold talent werkt veelal op de plek waar ze wonen en daarom koesteren we deze grote, waardevolle groep en zetten we in op ontwikkeling van deze groep. Het werken aan dit deel van de opgave hangt heel erg samen met het arbeidsmarktbeleid vanuit de opgave “inclusief Enschede”.

blz. 65 (van 335)

Voor de theoretisch geschoolden is de aanpak meer gericht op het aantrekken en vasthouden. We zien dat deze groep flexibeler is in het bepalen van hun woon- en werkplek. Bijvoorbeeld jongeren trekken wel naar Enschede om hier te studeren, maar verhuizen daarna naar een grotere stad. De bereikbaarheid van banen speelt hierbij een grote rol. Vandaar dat er inzetten op meer baankansen in onze stad/regio en aantrekkelijke en diverse voorzieningen. 06.01 De stedelijke voorzieningen zijn divers en attractief voor inwoners en bezoekers (nationaal en internationaal) Een aantrekkelijke stad heeft een bruisende binnenstad, goede culturele voorzieningen, evenementen en voorzieningen. De stad is verrassend en heeft mogelijkheden voor creatieve broedplaatsen. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting Deze indicator betreft het gemiddeld aantal bezoekers per week aan de binnenstad tijdens winkeltijden. De tellingen zijn gebaseerd op de jaarlijkse handmatige tellingen van Locatus in het voorjaar (april). Voor de jaren 2018-2020 baseren we de tellingen op de wifitellingen in de binnenstad (omgerekend naar winkeltijden zodat het vergelijkbaar is met de tellingen van Locatus). Streefwaarde: Als streven houden we een herstel aan van de bezoekersaantallen naar het niveau van 2019 (niveau voor corona). De bezoekersaantallen zitten inmiddels weer boven het niveau van voor Corona. Bij de volgende programmabegroting gaan we de streefwaarden conform de motie ‘ Meer ambitie voor onze binnenstad enschede - iBabs Publieksportaal‘ tegen het licht houden. Realisatie: In 2025 telde de Enschedese binnenstad gemiddeld 320.000 bezoekers per week, tegenover 304.000 in 2024. Daarmee ligt het bezoekersaantal boven het streefgetal. Het Actieplan Binnenstad Enschede, waaronder de oprichting van het Stedelijk Binnenstadsmanagement Enschede (SBME), draagt sinds 2022 bij aan deze positieve ontwikkeling. Aantrekkelijke horeca, winkels en evenementen versterken de verblijfskwaliteit.

blz. 66 (van 335)

In de afgelopen jaren hebben we voor het meten van het aantal bezoekers in de binnenstad verschillende methoden toegepast. Omdat elke methode een andere aanpak en nauwkeurigheid kent, hebben we de cijfers uit eerdere jaren herberekend. Zo zorgen we ervoor dat de resultaten van de huidige meetmethode goed vergelijkbaar zijn met die van voorgaande jaren. Bron: Locatus, Bureau RMC voor de tellingen in 2018-2020

Toelichting In deze grafiek zien we de betalende bezoekersaantallen voor het Wilminktheater, Metropool, Concordia, Museumfabriek en het Rijksmuseum. Streefwaarde: Het bezoek aan de culturele instellingen komt langzaamaan weer op gang na corona. Deze bezoekersaantallen worden behaald door programmering binnen de locatie en door buitenprogrammering. De verwachting is dat dit aanbod verder stijgt. We streven naar een bezoekersaantal gelijk aan het aantal in 2019. Realisatie: In 2025 bezochten 673.045 bezoekers de grote gesubsidieerde culturele instellingen. Dit was een stijging ten opzichte van 2024 (605.641). In dit cijfer zitten ook de bezoekersaantallen op locatie. Dat zijn eigen producties die buiten de eigen vestigingen plaatsvonden. De stijging wordt deels verklaard door een stijging in het aanbod van activiteiten (o.a. Metropool). Voor Concordia geldt dat zij zich in hun aanbod meer op bijzondere culturele disciplines zijn gaan focussen, waardoor het theateraanbod is afgestoten. Daarnaast zien we dat de trend om ook producties op andere locaties te organiseren doorzet. Door investeringen in het culturele middenveld zien we dat culturele organisaties duurzame samenwerkingen met dit gedeelte van het culturele ecosysteem aangaan en nieuwe doelgroepen aanspreken. Bron: De grote culturele instellingen (op basis van de ticketverkoop)

blz. 67 (van 335)

Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 3

01. We evalueren het beleid voor Amateurkunst We hebben de beleidsevaluatie uitgevoerd. Het raadsvoorstel leggen we in 2026 voor aan de raad. 02. We stellen een planologisch kader op voor creatieve broedplaatsen Op dit moment loopt een onderzoek naar maatschappelijke voorzieningen. Op basis van dit onderzoek volgt een vertaalslag naar de Omgevingswet. Het planologisch kader voor creatieve broedplaatsen nemen we als onderdeel in die vertaalslag mee. 03. We maken een plan van aanpak voortgang Deltaplan Talent Bijdrage verbonden partij: GR Recreatieschap Twente Bijdrage verbonden partij: Twentse Schouwburg

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

06.02 De nieuwe woonmilieus zijn attractief, betaalbaar en toekomstbestendig Dit subdoel betreft de nieuwbouwopgave van onze stad. Deze nieuwbouwopgave is gericht op dat wat we bouwen past bij de mensen die er gaan wonen. Daarbij zoeken we expliciet naar de balans tussen de bestaande behoefte aan betaalbare en bereikbare woningen voor Enschedeërs en woningen voor de nieuwe inwoners die we welkom heten in onze stad. We willen hiermee de opgaves omtrent doorstroom, het vasthouden van talent en de woonzorgvraag oplossen. Voldoende en bereikbare betaalbare woningen is een uitgangspunt, waarbij de nieuwe richtlijnen van het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening én de analyse van de woonbehoefte, demografie en het inkomen in Enschede leidend zijn voor het woningbouwvraagstuk. We willen passende woningen bieden voor net afgestudeerden van alle niveaus, expats en gezinnen. Als grootste stad van het oosten bieden wij een grootstedelijk woonmilieu dat passend is voor alle inkomensgroepen. Indicatoren Aantal indicatoren: 4

blz. 68 (van 335)

Toelichting In deze grafiek staat het aantal inwoners van Enschede per 1 januari van het jaar. Als Enschede een aantrekkelijke stad is, met aantrekkelijke woonmilieus en voorzieningen, groeit het aantal inwoners. Streefwaarde: We streven naar een inwoneraantal van 170.000 in 2033. Daarmee is de streefwaarde gelijk aan de bevolkingsprognose van het CBS. Realisatie: Op 1 januari 2025 telde Enschede 162.317 inwoners. Gemiddeld groeit het aantal inwoners jaarlijks met 0,4% (absoluut: circa 580 inwoners per jaar). Daarmee ligt de daadwerkelijke realisatie onder het streefgetal. Bron: CBS

Toelichting In deze grafiek zien we het aantal jaarlijks netto toegevoegde woningen in Enschede. Dit is nieuwbouw en transformatie minus sloop.

blz. 69 (van 335)

Streefwaarde: We streven naar een jaarlijkse netto toevoeging van 930 woningen. Dit is gebaseerd op de ambitie uit de woonvisie om netto 9.300 woningen in 10 jaar toe te voegen vanaf 2022. Realisatie: In 2025 bedroeg de netto toevoeging van woningen in Enschede 760. Tegenover de gerealiseerde nieuwbouw en transformatie, samen 998 woningen, stond een sloop en overige onttrekking van 238 woningen. Bron: CBS

Toelichting In deze grafiek zien we het aandeel van alle nieuwbouw koopwoningen in Enschede dat onder de landelijke grens van “betaalbaarheid” valt. Deze grens ligt op 355.000 euro. Voor het berekenen van de verkoopprijs nemen we de WOZ waarde als basis. Bij nieuwbouwwoningen doen we de aanname dat de WOZ-waarde 90% is van de verkoopprijs. Streefwaarde: In ons woonbeleid zetten we in op betaalbaarheid en doorstroming. Hiervoor is nieuwbouw nodig in de betaalbare klasse, maar ook in de duurdere klasse. De streefwaarde voor betaalbare nieuwbouw koopwoningen is 70%. Realisatie: In 2025 viel 55% van alle toegevoegde nieuwbouwwoningen binnen het betaalbare segment. Van de 923 nieuwbouwwoningen die dat jaar zijn toegevoegd, waren 458 woningen betaalbaar. Daarnaast vielen 375 woningen in het duurdere koop- en huursegment. Bron: GBT Twente

blz. 70 (van 335)

Toelichting In de grafiek zien we de planvoorraad per jaar, onderverdeeld in harde en zachte plannen. In onze woningbouwprogrammering maken we onderscheid tussen harde en zachte plannen. Met de bouw van woningen kan alleen maar worden gestart als een bestemmingsplan is vastgesteld / onherroepelijk is. Dit zijn de harde plannen. Bij de zachte plannen gaat het om projecten waarvoor al overeenkomsten zijn getekend en waar alleen het bestemmingsplan nog vastgesteld moet worden. Streefwaarde: De ambitie om netto 9.300 woningen in 10 jaar toe te voegen is vastgelegd in de woonvisie. Het streven is om altijd ongeveer een derde – dus 3.100 woningen - aan harde planvoorraad beschikbaar te hebben. Daarmee blijven we binnen de berekende woningbehoefte van 3.520 en daarmee binnen de zogenaamde ‘ladderruimte duurzame verstedelijking’. Wat betreft de zachte plannen is het streven uit te gaan van 130% van het totaal aan benodigde zachte plannen dus ongeveer 8.000. Dit doen we omdat de praktijk leert dat een deel van de plannen uiteindelijk nooit gerealiseerd wordt. Realisatie: Eind 2025 is de ambitie om tot en met 2032 in totaal 7.102 woningen te realiseren. Dit betreft de in 2022 vastgestelde ambitie van 9.300 woningen, minus de 2.198 woningen die in de afgelopen vier jaar al zijn gerealiseerd.

Vanwege planoptimisme wordt deze resterende ambitie opgehoogd naar 130%, wat betekent dat een plancapaciteit van circa 9.200 woningen nodig is. Na aftrek van de netto harde plannen (2.250 woningen) resteert een opgave van 6.950 woningen. Op dit moment zijn tot en met 2032 ongeveer 4.600 woningen opgenomen in zachte plannen. Daarmee ontstaat een tekort van circa 2.350 woningen. Om de beoogde eindwaarde te kunnen realiseren, is het noodzakelijk om meer woningen te programmeren. Zonder aanvullende programmering blijft de ambitie buiten bereik. Bron: Lijst woningbouwprogrammering gemeente Enschede. Exclusief studentenwoningen.

blz. 71 (van 335)

Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 12

01. We herzien het grondbeleid 02. We ontwikkelen het Horstmanpark als woningbouwlocatie Het is niet gelukt een handelingskader in 2025 aan de raad voor te leggen. De ambitie om enerzijds een fors aantal woningen toe te voegen en anderzijds een financieel haalbare ontwikkeling te realiseren vraagt meer tijd dan we dachten. 03. We werken aan de Spoorzone Hengelo Enschede (SHE) Het Rijk heeft ons aangewezen als Nationaal Grootschalige Woningbouwlocatie. Vervolgens moesten we in drie maanden tijd een aanvraag voor rijksmiddelen indienen en dat is gelukt. Dit ging ten koste van de ambtelijke capaciteit die werkte aan de SHE. Daarom is het opstellen van het ontwikkelperspectief vertraagd. 04. We formuleren een visie voor de Driehoek Noord De visie voor het gebied Driehoek Noord was in 2025 nagenoeg gereed, maar heeft een vertraging opgelopen. Dit vanwege de capaciteitsinzet voor de subsidieaanvraag in het kader van de aanwijzing tot Nationaal Grootschalige Woningbouwlocatie. Dit betekent dat we de visie in de 2026 aan de raad voorleggen. 05. We starten de planvormingsfase op voor Noord Glanerbrug De ontwikkeling in Noord Glanerbrug is onderdeel geworden van de aanvraag Nationaal Grootschalig Woningbouwlocatie. De wens voor het toevoegen van woningen vraagt een goede ontsluiting. Er is nog geen duidelijkheid over de rijksbijdragen aan de infrastructurele maatregelen.

Daarom kunnen we nog geen handelingskader maken. 06. We formuleren een handelingskader voor de locatie Phenix 07. We stellen een omgevingsplan op voor Cromhoffpark 08. We stellen een handelingskader op voor de Kwinkel in Boekelo 09. We stellen omgevingsplannen op voor ‘Bouwen in de wijk III’ We wachten op uitkomsten van een aantal cruciale onderzoeken die de haalbaarheid van een aantal deelplannen moeten aantonen. Deze uitkomsten zijn noodzakelijk om een omgevingsplan in procedure te kunnen brengen. 10. We stellen een visie op voor het Boulevardkwartier 11. We stellen een handelingskader op voor het Maisveld aan de Ekersdijk Er ligt een programma van eisen dat de basis vormt voor de realisatie van één supermarkt. Op basis van het definitieve plan van de supermarkt wordt duidelijk hoeveel ruimte beschikbaar blijft voor het opstellen van een handelingskader voor andere functies. Zodra het definitieve plan is ontvangen, stellen we dit handelingskader op. De afronding hiervan is voorzien in 2026. 12. We monitoren de effecten van de Wet kwaliteitsborging (Wkb)

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

06.03 Talent weet waarom Enschede aantrekkelijk is om te wonen, leven en te werken Om onze stad neer te zetten als aantrekkelijk voor talent is veel inzet nodig op positionering en profilering. Het gaat hierbij om marketing voor nieuwkomers, maar ook voor blijvers. We

blz. 72 (van 335)

sluiten hierbij aan op de citymarketing: technologie, innovatie en creativiteit. Hiernaast willen we ook een welcoming city zijn voor de toenemende stroom van buitenlandse studenten en kenniswerkers. De profilering wordt verbonden met de maatschappelijke opgaven. Verder werken we samen met de kennisinstellingen en Twenteboard om samen de talentopgave vorm te geven. Als we dit alles goed doen, houden we meer HBO en universitair opgeleiden vast in onze stad en blijft onze beroepsbevolking op peil.

Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting Deze grafiek laat het migratiesaldo zien per leeftijdsgroep. Dit is het verschil tussen het totale aantal mensen dat komt en vertrekt uit onze stad. Om de grafiek leesbaar te houden is gekozen voor de leeftijdsgroepen tussen 15 en 40 jaar. Dit zijn ook de groepen waar we ons vooral op inzetten bij de doelstelling "aantrekken en vasthouden van talent". De migratie in de leeftijdsgroep 15-19 hangt sterk samen met het aantal jongeren dat in onze stad komt studeren. Streefwaarde: We streven er naar om meer jongeren te trekken in de leeftijdsgroep 15-19 jaar. In de leeftijdsgroepen 20-40 hopen we dat er per saldo meer mensen blijven dan dat ze vertrekken uit onze stad. Realisatie: Het aantal gevestigde en vetrokken personen in de leeftijd 25-29 jaar is in 2025 redelijk in lijn met de jaren voor 2024. In 2024 hadden we een hogere instroom van de leeftijdsgroep 25-29 jarigen. Daardoor was het totale resultaat in 2024 positiever. We kunnen niet exact duiden waarom er meer mensen in 2024 naar Enschede kwamen. Bron: Basis Registratie Personen Enschede

blz. 73 (van 335)

Toelichting De potentiële beroepsbevolking (alle mensen tussen 15 en 74 jaar die werken of beschikbaar zijn voor werk) stijgt in de grote steden door de trek naar de stad. In Enschede gebeurt dit in veel mindere mate. Door maatregelen op het gebied van bereikbaarheid van banen en het vasthouden van talent hopen we de beroepsbevolking toe te laten nemen. Een groeiende beroepsbevolking (met een hoog opleidingsniveau) is een belangrijke vestigingsfactor voor bedrijven. Streefwaarde: Het streven in deze grafiek is afgestemd op de verwachte bevolkingsgroei in Enschede de komende jaren. Meer inwoners betekent een grotere potentiële beroepsbevolking. Realisatie: De beroepsbevolking in 2025 is 91.000, dat is 1.000 meer dan in 2024 (toen het er 90.000 waren). De potentiële beroepsbevolking is 124.000 in 2025 (en dus gelijk aan 2024). Vanuit de potentiële beroepsbevolking zijn in 2025 dus 1.000 mensen aan het werk gegaan. Bron: CBS

blz. 74 (van 335)

Toelichting In deze grafiek staat het aandeel hbo/wo opgeleiden in de Enschedese beroepsbevolking. HBO en WO opgeleiden zijn een belangrijke factor voor groei van economie en een aantrekkelijke stad. Streefwaarde: Enschede heeft een relatief laag aandeel HBO/WO opgeleiden in de stad. Andere perifeer gelegen universiteitssteden hebben een aandeel HBO/WO opgeleiden van gemiddeld 50% in 2022. Enschede heeft een aandeel van 40% in 2022. We streven naar een toename van dit aandeel naar 50% in de komende 10 jaar. Hiermee komen we op het gemiddelde van de andere perifeer gelegen universiteitssteden. Realisatie: Het aandeel HBO/WO geschoolden in de beroepsbevolking is in 2025 toegenomen naar 41,8%. Dit is een stijging van 2,2% ten opzichte van 2024. Daarmee is er zowel absoluut als relatief sprake van een groei van het aantal hbo/wo geschoolden in Enschede. Deze ontwikkeling hangt samen met een grotere instroom van HBO/WO geschoolden, terwijl de beroepsbevolking met middelbaar opleidingsniveau is afgenomen. Het aantal en aandeel personen met een laag opleidingsniveau is gelijk gebleven. Bron: CBS Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 0

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

07. In Enschede kun je prettig en gezond wonen en leven De opgave “aantrekkelijke stad” gaat naast nieuwe ontwikkelingen (vooral zichtbaar bij baankansen en talent) ook over de bestaande stad. De accenten komen daarbij vooral te liggen op gebiedsgericht werken en een vitale en leefbare stad. Aandacht voor de bestaande

blz. 75 (van 335)

woningvoorraad, gezondheid, veiligheid en interne bereikbaarheid zijn onderdeel van dit doel. 07.01 Wijken en buurten zijn veilig, gezond en leefbaar Dit subdoel gaat over de leefomgeving, leefkwaliteit, de bestaande woningvoorraad, samenwerking met de corporaties, herstructurering, vergunningen, gebiedsgericht werken, geluid, schone lucht, handhaving en een inrichting van de openbare ruimte die bijdraagt aan een veilig gevoel. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting In de burgerpeiling vragen we onze inwoners jaarlijks “hoe prettig vindt u het om in uw buurt te wonen”? Dit waarderingscijfers is terug te vinden in deze grafiek. Daarna volgen vragen over begaanbaarheid van wegen, nabijheid voorzieningen, scholen, parkeerplaatsen, hoe schoon en groen is de buurt enzovoort. Met deze extra vragen duiden we het rapportcijfer nader. Streefwaarde: We streven er naar om het hogere realisatiecijfer uit 2022 te continueren de komende jaren. Realisatie: De waardering van inwoners voor hun buurt bedraagt in 2025 gemiddeld een 7,7 en is daarmee door de jaren heen tamelijk stabiel. In 2024 lag dit cijfer op een 8. In de grafiek lijkt sprake van een duidelijke daling, maar dit effect wordt versterkt doordat is gewerkt met decimalen. Bron: Burgerpeiling Enschede

blz. 76 (van 335)

Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 8

01. We stellen de Omgevingsvisie fase 4 op 02. We ontwikkelen een gebiedsgerichte wijkaanpak voor de Hanenberglanden 03. We ontwikkelen een gebiedsgerichte wijkaanpak voor Wesselerbrink NoordOost We hebben meer tijd nodig dan gedacht voor het ontwerp en de voorbereiding van de vervanging van de ondergrondse infrastructuur. De aanpak van die infrastructuur vormt tegelijkertijd het vliegwiel voor de beoogde bredere wijkaanpak en wijkontwikkeling. Dit betekent dat we de communicatie met bewoners over de gebiedsagenda pas kunnen starten als de planning van de ondergrondse infrastructuur gereed is. We hebben ondertussen met stakeholders een gebiedsanalyse gedaan. Daarmee kregen we beter zicht op de sociale opgaven in de wijk. 04. We ontwikkelen een gebiedsgerichte wijkaanpak voor Twekkelerveld: verdieping wijkplan De uitwerking van diverse onderdelen die nodig zijn voor een integraal toekomstbeeld zijn gestart maar vergen meer tijd. Het gaat hierbij onder meer om een analyse van de groen-blauwe structuur, een wijkverkeersplan samen met de wijk en diverse stedenbouwkundige analyses. Ook is gewerkt aan een analyse van de sociale opgaven in de wijk samen met stakeholders. 05. We ontwikkelen een gebiedsgerichte wijkaanpak Twekkelerveld: aanpak leefbaarheid Volkshuisvestingsfonds 06.

We ontwikkelen een gebiedsgerichte wijkaanpak Twekkelerveld: omgevingsplan Huis van de Wijk Het opstellen van het programma van eisen voor de realisatie van het Huis van de Wijk vergt meer tijd. Het gaat daarbij onder andere om het bepalen van de verschillende wijkfuncties die daarvan onderdeel kunnen uitmaken. Het gaat ook om wat deze functies aan investeringen en exploitatiemogelijkheden met zich meebrengen. Dit is een complexere exercitie dan we dachten. Daarom is het proces met een jaar vertraagd. 07. We stellen de visie Ondergrondse Infrastructuur op We hebben vastgesteld dat een visie niet het meest geschikte instrument is om de regie op de ondergrondse infrastructuur te versterken. Daarom hebben we ingezet op het maken van duidelijke procesafspraken met onder andere de netbeheerders. Deze afspraken zorgen ervoor dat planningen beter op elkaar kunnen worden afgestemd. 08. We werken aan de vertaling van de Omgevingsvisie naar een Omgevingsplan Bijdrage verbonden partij: Omgevingsdienst Twente Bijdrage verbonden partij: Onderhoud Enschede Bijdrage verbonden partij: Openbaar lichaam Crematoria Twente (begraafplaatsen)

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

blz. 77 (van 335)

07.02 Enschede heeft een goede interne bereikbaarheid We werken aan een leefbare, aantrekkelijke en bereikbare stad. Onder dit subdoel vallen maatregelen voor een goede verkeersafwikkeling in de stad en de dorpen en verkeersveiligheid. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting Deze grafiek laat het aantal bij de politie geregistreerde verkeersongevallen zien. Het aantal ongevallen zegt iets over de verkeersveiligheid. Streefwaarde: We streven naar een dalende trend in het aantal verkeersongevallen. We zetten ons in om de verkeersveiligheid in Enschede te vergroten. Hiervoor nemen we jaarlijks maatregelen. Realisatie: Tussen 2023 en 2025 is er helaas een lichte stijging te zien in de verkeersongevallencijfers in Enschede. Het is niet duidelijk wat de lichte stijging in Enschede heeft veroorzaakt. In Enschede blijven we werken aan het verbeteren van verkeersveiligheid door gedragseducatie en infrastructurele projecten. Bron: geregistreerde ongevallen (Via Software) Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 5

01. We voeren een modelstudie uit naar de groei van mobiliteit door stedelijke ontwikkeling We hebben de modelstudie uitgevoerd, maar moeten de raad hierover nog informeren. 02. We maken een plan voor een ondergrondse fietsenstalling bij station Enschede De ontwikkelingen rondom het station zijn complex en vertonen veel onderliggende afhankelijkheden. Het ondergronds brengen van het spoor is eveneens complex en kostbaar. We onderzoeken alternatieven. We zijn gestart met studies naar de

blz. 78 (van 335)

technische haalbaarheid van zowel de parkeergarage als de ondergrondse fietsenstalling. 03. We verbeteren de ontsluiting van Enschede-Oost Het ontwerp voor de autotunnel aan de Keppelerdijk is gereed en de aanbesteding is opgestart. Ook de studie naar een nieuwe ontsluiting richting Duitsland is afgerond. De prioriteit ligt nu bij de mobiliteitsbijdrage die onderdeel uitmaakt van de aanvraag voor de grootschalige woningbouw. We starten met de bouw van de autotunnel Oostweg–Keppelerdijk zodra het Rijk deze bijdrage heeft toegezegd of wanneer duidelijk is dat de kosten met terugwerkende kracht subsidiabel zijn. Momenteel zijn we bezig met een lobbytraject om deze middelen toegekend te krijgen. 04. We schrijven een nieuw beleidsplan ‘Openbare Verlichting’ De termijn voor het actualiseren van beleidsplannen is in de financiële verordening verlengd van vier naar zes jaar. Daarmee komt deze actie te vervallen. 05. We formuleren een nieuw Reclamebeleid Deze actie is deels uitgevoerd en kent twee fasen. In de Zomernota 2025 zijn drie BOB-maatregelen opgenomen om extra opbrengsten uit digitale reclame te realiseren. Fase 1, gericht op aanpassing van de regelgeving, is afgerond. Fase 2 volgt in 2026 en betreft verdere optimalisatie van de regels voor handelsreclame.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

Wettelijk verplichte indicatoren Op grond van het Besluit begroting en verantwoording zijn onderstaande indicatoren opgenomen. De indicatoren gelden voor iedere gemeente en zijn bedoeld om gemeenten met elkaar te kunnen vergelijken. Dit is mogelijk via www.waarstaatjegemeente.nl. Beleidsveld

Naam indicator

Eenheid

Jaar

Score

14.

3. Economie

Functiemenging

%

2024

55,8% LISA

16.

3. Economie

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

2024

150,3 LISA

21.

6. Sociaal domein

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar

2024

887,8 LISA

24.

6. Sociaal domein

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

2025

70,0% CBS

26.

6. Sociaal domein

Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

2024

2% CBS

27.

6. Sociaal domein

Personen met een bijstandsuitkering

Aantal per 10.000 inwoners

2025

493,5 CBS

28.

6. Sociaal domein

Lopende reintegratievoorzieningen

Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar

2024

229 CBS

33.

7. Volksgezondheid en Milieu

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

2024

93,6 CBS

34.

7. Volksgezondheid en Milieu

Hernieuwbare elektriciteit

%

2022

16,3% RWS

blz. 79 (van 335)

Bron

Wat heeft het gekost? In onderstaande taartdiagram zijn de gerealiseerde lasten per product weergegeven.

Duurzaam wonen, leven en werkenBedragen x 1.000 euros

Begroting (primair)

Begroting(na wijziging)

Realisatie

Saldo (- = nadeel)

Lasten

203.179

221.311

211.516

9.795

Baten

112.630

129.330

127.900

-1.431

Gerealiseerde saldo van baten en lasten

-90.548

-91.981

-83.616

8.365

Storting reserves

10.645

11.696

21.876

-10.181

Onttrekking reserves

6.966

6.643

5.891

-752

Gerealiseerde saldo van mutaties reserves

-3.679

-5.053

-15.985

-10.932

Resultaat

-94.227

-97.034

-99.601

-2.568

Toelichting Het resultaat van Duurzaam wonen, leven en werken over 2025 is na de mutaties op de reserves uitgekomen op een resultaat van 2,6 miljoen euro negatief. De belangrijkste producten die bijdragen aan dit resultaat zijn: • Afvalstoffen (30.000 euro nadeel): veroorzaakt door diverse kleinere afwijkingen. • Begraafplaatsen (20.000 euro voordeel): veroorzaakt door meer opbrengsten van plechtigheden, vooral doordat er meer plechtigheden waren. • Beheer en Onderhoud Openbare Ruimte (420.000 euro nadeel): veroorzaakt door forse hogere uitgaven onderhoud wegen van door noodzakelijk groot onderhoud extra wegen, daarnaast zijn er extra opbrengsten geweest door verkoop snippergroen. • Bestemmen, Vergunnen, Toezicht en Handhaving (770.000 euro nadeel): veroorzaakt door hogere leges inkomsten Vergunnen, hogere lasten afrekening ODT

blz. 80 (van 335)

en sociaal statuut ODT, extra kosten Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en kosten vervanging ziek personeel • Cultuur, Evenementen en Citymarketing (120.000 euro voordeel): veroorzaakt door terugvordering van subsidies, minder onttrekking reserves. • Dienstverlening aan ondernemers (200.000 euro voordeel): veroorzaakt door het niet invullen van vacatureruimte en minder materiele uitgaven. • Duurzaamheid (nihil resultaat): veroorzaakt door verrekening van de lasten en baten met de reserve. • Locatieontwikkeling (750.000 euro nadeel): veroorzaakt door hogere plankosten en materiële kosten inzake de initiatief- en definitiefase projecten. • Parkeerbeheer (250.000 euro voordeel): veroorzaakt door hogere parkeeropbrengsten van (400.000 euro) en minder exploitatielasten. • Riolering (nihil resultaat): veroorzaakt door verrekening lasten en baten met de voorziening Riolering. • Stedelijke ontwikkeling (1,2 miljoen euro voordeel): veroorzaakt door de bij de december-circulaire ontvangen middelen voor de uitvoering van de wet Versterking regie volkshuisvesting en het bezuinigen op de middelen voor de gebiedsgerichte aanpak landelijk gebied en diverse incidentele meevallers. • Versterken economische structuur (2,5 miljoen euro nadeel): veroorzaakt door hogere bijdrage verliesvoorziening grondexploitatie Technology base en uitstel van de liquidatie RBT (wordt 2026)

2.3 Samenleving en bestuur

Strategische opgave: Open Enschede Doel

Subdoel

01. Enschede is een op de inwoner gerichte gemeente waarbij de menselijke maat uitgangspunt is voor ons handelen.

01.01 Wij zijn op de inwoner gericht, handelen behoorlijk en hebben een toegankelijke dienstverlening 01.02 Wij communiceren duidelijk en persoonlijk

Link Indicatoren: 5 Aantal acties: 3

Indicatoren: 2 Aantal acties: 3

totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

02. Enschede is een netwerkende en responsieve gemeente totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

03. Enschede is in toenemende mate een digitale gemeente

02.01 (veer)kracht van de stad: we staan open voor en benutten signalen en initiatieven uit de samenleving

Indicatoren: 2 Aantal acties: 3

02.02 Passende allianties: we werken samen met Geen indicatoren Aantal acties: 7 andere overheden, onderwijsinstellingen en andere partners aan de gezamenlijke opgaven van de stad en de regio 03.01 We benutten de kansen, verkleinen de risico’s en reflecteren en acteren op de digitale transformatie.

totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

blz. 81 (van 335)

Geen indicatoren Aantal acties: 5

Openbare orde en veiligheid Doel

Subdoel

Link Geen indicatoren

04.01 We bevorderen de verbinding in de samenleving Aantal acties: 4 04. Enschede is een veilige gemeente totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

04.02 Enschede heeft een ongunstig klimaat voor ondermijnende activiteiten

Geen indicatoren

04.03 We versterken de samenwerking tussen zorg en veiligheid

Geen indicatoren

04.04 Voorkomen en verminderen van risicogedrag bij jongeren

Geen indicatoren

Aantal acties: 3

Aantal acties: 4

Aantal acties: 2

Wat hebben we bereikt? Strategische opgave: Open Enschede Open Enschede In 2025 hebben we belangrijke stappen gezet om onze ambitie voor Open Enschede waar te maken. Een mensgerichte gemeente met toegankelijke dienstverlening. Die duidelijk en persoonlijk communiceert, besluiten uitlegt, de balans zoekt tussen regels en ruimte. Openstaat voor initiatieven uit de samenleving en samenwerkt met partners in de stad. Hieronder lichten we de belangrijkste resultaten toe: De vernieuwde Dienstverleningsvisie ‘Enschede zorgt dat het klikt’ is in oktober vastgesteld en vormt de basis voor een mensgerichte, duidelijke en toegankelijke overheid. Het beschrijft hoe wij als gemeente willen werken: benaderbaar, betrokken en betrouwbaar. Daarnaast zijn alle 2100 standaardbrieven en mails herschreven zodat ze ‘Direct Duidelijk’ zijn. We werken inmiddels met een digitaal én een fysiek panel met inwoners van Enschede die ons adviseren over het Direct Duidelijk formuleren van brieven en besluiten. Inwoners geven aan dat de brieven van de gemeente de afgelopen jaren duidelijker zijn geworden. De inwoner ervaart meer duidelijkheid en eenvoud in contactmomenten met (vertegenwoordigers van) de gemeente. De Nota Digitaal Enschede en het Actieplan Digitale Inclusie zijn opgesteld. We hebben nieuwe digitale producten gelanceerd.

Waaronder het vernieuwde MijnEnschede-portaal, waarmee inwoners en ondernemers eenvoudig zaken kunnen regelen. Daarnaast is de telefonische bereikbaarheid verbeterd. Ook zijn er pilots gestart met innovatieve technologieën om processen slimmer en efficiënter te maken. Verantwoording en monitoring Het programma Open Enschede was bedoeld als tijdelijke en een twee jaar durende ondersteunende buitenboordmotor. Nu het programma is afgerond in december 2025 nemen de lijnmanagers het roer over. Voor de Jaarrekening zijn de resultaten die niet volledig zijn behaald voorzien van toelichting. Deze transparante verantwoording onderstreept onze inzet om continu te verbeteren en samen met inwoners en ondernemers te bouwen aan een open en inclusieve stad.

blz. 82 (van 335)

WOO (Wet Open Overheid) Implementatie en procesoptimalisatie In 2025 heeft de gemeente Enschede belangrijke stappen gezet om de Woo verder te implementeren volgens de afgesproken programmadoelen. Het proces voor het afhandelen van Woo-verzoeken is geëvalueerd en aangepast om de doorlooptijd en kwaliteit te verbeteren. De focus lag en ligt op een helder proces met duidelijke stappen, taken, rollen en betere naleving bij zowel vakafdelingen als de bedrijfsvoering. Het eigenaarschap van het passieve Woo-proces ligt nu bij de lijnorganisatie en maakt geen onderdeel meer uit van het Woo-programma. We blijven continu verbeteren. Voor actieve openbaarmaking lag de nadruk in 2025 op bewustwording, het opstellen van implementatieplannen per afdeling (in samenwerking met Bridge/Informatiebeheer) en het uitvoeren van een interne pilot voor actief openbaar maken. Technische en organisatorische voorzieningen De gemeente heeft in 2025 voldaan aan de wettelijke publicatieplicht door een tijdelijke publicatievoorziening in te richten, waarmee onder andere Woo-verzoeken worden gepubliceerd. Vanuit het Dimpact-verband is gewerkt aan de eerste versie van een generiek publicatieplatform. De verwachting is dat Enschede dit begin 2026 in gebruik kan nemen. De Woo-uitvoering is in 2025 programmatisch aangepakt.

Rijksmiddelen zijn ingezet voor programmaleiding, Woo-contactpersonen, kosten voor anonimisering-software, externe expertise en het generieke publicatieplatform. De uitgaven liepen volgens begroting. De implementatie van de Woo maakt deel uit van een meerjarige aanpak tot 2028, waarbij in 2025 vooral is geïnvesteerd in goede processen en bewustwording binnen de organisatie. Wij communiceren duidelijk en persoonlijk In 2025 hebben we de communicatievisie toegepast. De Enschedese communicatiestijl is gebaseerd op toegankelijkheid, eerlijkheid en benaderbaarheid. Luisteren en dialoog zijn nadrukkelijk onderdeel van de aanpak. Hier is een relatie met het programma Open Enschede gemaakt. In het kader van het project Direct Duidelijk konden inwoners actief meedenken over begrijpelijke teksten via een lezerspanel en online feedback. Dit vergroot de transparantie en persoonlijke toon in communicatie. Uit het EnschedePanel-onderzoek blijkt dat inwoners in 2025 tevreden zijn over de duidelijkheid en persoonlijkheid van gemeentelijke communicatie. Via platforms zoals jijmaaktenschede.nl en bijeenkomsten konden inwoners meedenken over beleid en plannen, wat bijdraagt aan een responsieve en persoonlijke benadering. De gemeente heeft in 2025 belangrijke stappen gezet: van beleidsverankering en digitale toegankelijkheid tot actieve participatie en verbeteringen in tevredenheid.

Het doel “Wij communiceren duidelijk en persoonlijk” is daarmee niet alleen een papieren ambitie gebleven. Enschede als digitale Gemeente Enschede heeft belangrijke stappen gezet om haar ambitie als digitale en toegankelijke gemeente waar te maken. De kern van deze opgave is het versterken van vertrouwen, het verbeteren van dienstverlening en het vergroten van digitale inclusie. Door het Handvest Open Enschede hebben we onze servicenormen daarmee in lijn gebracht. Niet voor niets is de 1e belofte aan onze inwoners in dit handvest: “We zijn voor u bereikbaar en laten u weten hoe u ons kunt bereiken (aan de balie, telefonisch en per e-mail) en wie uw contactpersoon is.”

blz. 83 (van 335)

Binnen het cluster dienstverlening zijn de wettelijke taken uitgevoerd en is de basis is op orde. Er is aandacht geweest voor de servicenormen. Bijvoorbeeld wanneer een inwoner/ondernemer zicht per e-mail bij ons meldt ontvangt 98 % binnen 1 dag een bericht. Gedurende het jaar liep de campagne ‘Neem op, check je voicemail en bel terug’. Het doel: onze telefonische bereikbaarheid nog verder verbeteren. Voorbeelden van andere projecten waar we binnen dienstverlening mee bezig zijn: o Ontwikkeling virtuele assistent EVA (samenwerking VNG). o Deelname Co-pilot en proeftuin voor webformulieren. De Nederlandse Datastrategie is door het kabinet vastgesteld. We weten dat er vanuit de Europese Unie in de komende tijd wetten op ons afkomen die ons dwingen dat we onze digitale transformatie versnellen. Dat vraagt aandacht op terreinen als kunstmatige intelligentie, databeheer en cybersecurity. In 2025 zijn wij gestart met de voorbereidingen binnen de wettelijke kaders. Passende allianties en sociaaleconomische structuurversterking In 2025 heeft Enschede haar positie als strategische lobby partner verder versterkt door actief deel te nemen aan het Bestuurlijk Overleg Sociaaleconomische Structuurversterking (BOSS) en de Twenteboard. Samen met Hengelo en Almelo is een gezamenlijke lobbystrategie richting Den Haag en Brussel geformaliseerd.

Deze inzet richt zich op kernthema’s zoals de verstedelijkingsopgave, bereikbaarheid, het dichten van de financiële kloof en klimaatadaptatie. Door deze samenwerking is de stem van Twente krachtiger en beter gepositioneerd bij het Rijk en de Europese Unie. In juni 2025 heeft het Rijk Enschede en Hengelo met de Spoorzone aangemerkt als grootschalige woningbouwlocatie. Tevens is Twente onderdeel van de NPVR (Nationaal Programma voor Vitale Regio’s) waarin het Rijk met 11 Regio’s samenwerken aan het vergroten van de brede welvaart. Resultaten in Brussel en Europese netwerken De activiteiten van de Twenteboard in Brussel zijn gecontinueerd, met nadruk op het benutten van Europese subsidies en het beïnvloeden van beleid rond mobiliteit en duurzaamheid. Enschede heeft haar aanwezigheid in netwerken zoals Eurocities en de Euregio versterkt, waardoor vroegtijdige signalering van Europese wetgeving mogelijk is. Deze lobbyinspanningen dragen bij aan het realiseren van projecten zoals grensoverschrijdende spoorverbindingen en duurzame stedelijke ontwikkeling. Dit heeft ook geleid tot deelname aan het Europees leiderschapsprogramma publieke innovatie (Bloomberg).

Samenwerking met kennisinstellingen en internationale partners De samenwerking met de vier kennisinstellingen – Universiteit Twente, Saxion, ROC van Twente en ArtEZ – is bekrachtigd in een convenant dat inzet op kennisontwikkeling, talentbehoud en maatschappelijke innovatie. Daarnaast is de structurele samenwerking met Palo Alto en Linköping voortgezet, met deelname aan internationale congressen zoals Bifrost. Ook is de samenwerking met Münster en Gronau geïntensiveerd, gericht op energietransitie en innovatie. Deze netwerken vergroten de internationale zichtbaarheid van Enschede en bieden kansen voor economische groei. Ad-hoc samenwerking en steun aan Oekraïne Naast structurele partnerschappen blijft Enschede openstaan voor ad-hoc internationale samenwerking. In 2025 heeft de gemeente zich aangesloten bij het Europese initiatief voor wederopbouw van Oekraïne. Via VNG International deelt Enschede expertise op het gebied

blz. 84 (van 335)

van stedelijke ontwikkeling en subsidieaanvragen, waarmee de stad bijdraagt aan herstel en Europese integratie van Oekraïense steden. Deze inzet onderstreept de maatschappelijke verantwoordelijkheid van Enschede in een internationale context. Via de VNG-Internationaal hebben we de stad Konotop meegenomen in het consortium dat voor de uitvoering van het EU Horizon project HUBS4BUILD een subsidiebedrag toegekend heeft gekregen. Uit deze subsidie gaat er circa 70.000 euro naar Konotop om te besteden aan de (biobased) wederopbouw.

Wat hebben we bereikt voor Openbare orde en Veiligheid Enschede als veilige Gemeente Bevorderen van de verbinding in de samenleving We werken met een persoons- en gebiedsgerichte aanpak. Dit leidt inmiddels tot een kleine maar stabiele daling van het aantal overlastgevende personen in de binnenstad. Het cameratoezicht is uitgebreid en verbeterd. Er is geïnvesteerd in preventief fouilleren, wat de veiligheidsbeleving versterkt. Binnen Veilige Steden is extra aandacht besteed aan sociale veiligheid. Met diverse campagnes maken we ongewenst gedrag bespreekbaar. Ook is gesproken met de horeca om hier aandacht voor te vragen. Naast incidenten in de openbare ruimte richten we ons ook op digitale criminaliteit. Met het project Geldezels, bewustwordingscampagnes en voorlichtingsbijeenkomsten verkleinen we het risico dat inwoners slachtoffer worden. De Tafel van Vrede heeft dit jaar een nieuwe opzet gekregen. In plaats van één grote jaarlijkse bijeenkomst heeft de burgemeester met 17 besturen van diverse geloofsgemeenschappen apart gesproken. Deze aanpak wordt door deze gemeenschappen gewaardeerd en zal worden voortgezet. De 129 gemelde demonstraties in Enschede verliepen ordelijk en veilig. Demonstranten konden vrij hun mening uiten, met ruimte voor tegengeluid. Vooraf maakten we afspraken met organisatoren. We volgen signalen en maatschappelijke ontwikkelingen.