ENS Gemeenterekening 2021 - 10-5-2022

We ontwikkelen plannen, waarmee een substantieel deel van de middelen die door de Europese Unie in het kader van de Green deal worden vrijgemaakt, naar Enschede kunnen worden gehaald 06. We leggen de Energievisie voor aan de raad 07. We leveren onze inbreng aan de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 Enschede heeft wel degelijk inbreng geleverd aan de RES 1.0, maar deze wordt begin 2022 aan de gemeenteraad voorgelegd (na vaststelling Energievisie). 08. We dragen bij aan een aanpak voor de aanleg van zonnepanelen op daken, op parkeerplaatsen en op publieke en private gronden in het stedelijk gebied 09. We stimuleren een gebiedsgerichte aanpak energietransitie 10. We bieden aan de raad een voorstel aan voor de inzet strategische gronden in het kader van de duurzaamheidsopgave Het aanbieden van een raadsvoorstel voor de inzet strategische gronden in het kader van de duurzaamheidsopgave heeft in 2021 niet plaatsgevonden. De reden hiervoor is dat de Energievisie, met de daarin opgenomen beleidskaders voor duurzame energieopwekking middels zon, pas eind 2021 door de gemeenteraad is vastgesteld. Wel zijn de in aanmerking komende gronden in 2021 beoordeeld op technische, landschappelijke en financiële haalbaarheid voor zonopwekking. Een integrale ambtelijke afweging op benutting/herontwikkeling van de strategische gronden is nu de eerstvolgende stap in 2022.

Een raadsvoorstel wordt vervolgens na de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 aangeboden. 11. We werken mee in het kader van de pilot Rijkswaterstaat (RWS) aan een verkenning voor de grootschalige opwek van energie langs de A35

blz. 57 (van 306)

12. We maken de ontwikkeling van windturbines en zonnevelden mogelijk Er zijn enkele initiatieven gefaciliteerd voor zonnevelden. De ontwikkeling van windturbines is door de raad “on hold” gezet. 13. We stimuleren de verduurzaming bedrijventerreinen 14. We maken een plan voor zero emissie binnenstadslogistiek

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

3.02 Naar een klimaatadaptief Enschede De aanpak van hittestress en wateroverlast zijn de belangrijkste onderdelen van deze doelstelling. Er moet meer kwalitatief groen in de stad komen, meer wateropvang (aan het oppervlak en grondwater), biodiversiteit en smart sustainability. Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 3

01. We leggen het Programma waterhuishouding en klimaatadaptatie 2022 - 2026 (voormalig GRP) voor aan de Raad 02. We werken aan gezamenlijke nieuwe kaders voor openbaar groen en biodiversiteit, dit aan de hand van de ambities uit het Koepelplan Het Groenambitieplan is op 13 december 2021 vastgesteld. Dit betreft de uitwerking van dit plan en loopt daardoor door in 2022. 03. Enschede beter bestand maken tegen wateroverlast, hitte en droogte

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

3.03 Optimaal hergebruik van producten en grondstoffen (circulaire economie) Afval wordt steeds beter gescheiden en draagt daarmee bij aan optimaal hergebruik.

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

blz. 58 (van 306)

Toelichting “Realisatie” en “Streven” komen voort uit de Afvalbeleidsvisie en de Grondstoffenvisie die in 2011 respectievelijk 2015 door de Raad zijn vastgesteld. Gemeente Enschede volgt hiermee de landelijke doelstellingen op het gebied van afvalinzameling en verwerking. Hoe beter het huishoudelijk afval wordt gescheiden, hoe meer er ingezet kan worden op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Door de invoering het “keuzemodel afval bij laagbouw” met hierin de vierwekelijkse inzameling van minicontainers voor restafval en de gescheiden inzameling van GFE bij hoogbouw is het scheidingspercentage de afgelopen jaar gestegen naar 70%. De coronacrisis heeft in 2021 net als in 2020 geen aanwijsbaar effect gehad op het scheidingspercentage.

Toelichting “Realisatie” en “Streven” komen voort uit de afvalvisie en de grondstoffenvisie die in 2011 respectievelijk 2015 door de Raad zijn vastgesteld met als stip aan de horizon: 50 kg restafval per inwoner per jaar in 2030. Hoe beter het huishoudelijk afval wordt gescheiden, hoe minder restafval vrijkomt en er meer ingezet kan worden op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Door de invoering van de tariefdifferentiatie op restafval (diftar) vanaf 2017 is er een dalende trend ingezet van de hoeveelheid restafval per inwoner. Deze dalende trend wordt na een onderbreking in 2020 als gevolg van de coronacrisis in 2021 voortgezet. Als gevolg van de invoering het “keuzemodel afval bij laagbouw” met hierin de vierwekelijkse inzameling van minicontainers voor restafval en de gescheiden inzameling

blz. 59 (van 306)

van GFE bij hoogbouw komen we in 2021 uit op 123 kilogram per inwoner. Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 0

Bijdrage verbonden partij: Twence Bijdrage verbonden partij: Twente Milieu

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

Wettelijk verplichte indicatoren Op grond van het Besluit begroting en verantwoording zijn onderstaande indicatoren opgenomen. De indicatoren gelden voor iedere gemeente en zijn bedoeld om gemeenten met elkaar te kunnen vergelijken. Dit is mogelijk via www.waarstaatjegemeente.nl. Beleidsveld

Naam indicator

Eenheid

Jaar

14. 3. Economie

Functiemenging

%

2020

54,4%

LISA

16. 3. Economie

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

2020

124,3

LISA

21. 6. Sociaal domein

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar

2020

833,3

LISA

24. 6. Sociaal domein

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

2020

63,1%

CBS

26. 6. Sociaal domein

Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

2020

3%

CBS

27. 6. Sociaal domein

Personen met een bijstandsuitkering

Aantal per 10.000 inwoners

2021

584,1

CBS

28. 6. Sociaal domein

Lopende reintegratievoorzieningen

Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar

2020

233

CBS

33. 7. Volksgezondheid en Milieu

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

2020

126,4

CBS

34. 7. Volksgezondheid en Milieu

Hernieuwbare elektriciteit

%

2019

6,1%

RWS

blz. 60 (van 306)

Score

Bron

Wat heeft het gekost? In onderstaande taartdiagram zijn de gerealiseerde lasten per product weergegeven.

Duurzaam wonen, leven en werken Bedragen x 1.000 euros

Begroting (primair)

Begroting (na wijziging)

Realisatie

Saldo (- = nadeel)

Lasten

153.665

182.354

154.652

27.702

Baten

83.158

108.604

92.355

-16.250

Gerealiseerde saldo van baten en lasten

70.507

73.750

62.297

11.453

Storting reserves

5.280

21.143

32.667

-11.523

Onttrekking reserves

4.253

19.998

18.169

-1.829

Gerealiseerde saldo van mutaties reserves

1.027

1.145

14.498

-13.353

Resultaat

71.534

74.895

76.795

-1.900

Deze tabel geeft de samenstelling van het resultaat van het programma weer. Baten en lasten, stortingen en onttrekkingen reserves worden allemaal gepresenteerd als positieve bedragen. In de saldo-kolom wordt de realisatie met de begroting (na wijziging) vergeleken en krijgt een nadeel een negatieve notatie en een voordeel een positieve notatie: - Lasten; de werkelijke lasten over 2021 zijn lager dan begroot. Het saldo lasten is dus voordelig. - Baten; de werkelijke baten over 2021 zijn lager dan begroot. Het saldo baten is dus nadelig. - Storting; de werkelijke storting reserves over 2021 is hoger dan begroot. Het saldo storting is dus nadelig voor het resultaat (maar positief voor de balanspost reserves). - Onttrekking; de werkelijke onttrekking reserves over 2021 is lager dan begroot. Het saldo onttrekking is dus nadelig voor het resultaat (maar positief voor de balanspost reserves).

blz. 61 (van 306)

Toelichting Het resultaat van Duurzaam wonen, leven en werken is in 2021 na mutaties op de reserves uitgekomen op een nadeel van 1,9 miljoen euro. Een overschrijding van 2,4% op de totale begroting. De belangrijkste producten die bijdragen aan dit resultaat: •

• •

•

•

•

•

•

het product Afvalstoffenheffing laat een tekort zien in 2021 van 390.000 euro door een extra storting in de voorziening afvalstoffen. Het niet gecompenseerde deel van gemaakte lasten door Corona in 2020 wordt hierdoor door ons teniet gedaan in de voorziening. Om een stijging van het tarief te voorkomen is deze storting in de voorziening noodzakelijk; lagere opbrengsten Parkeerbedrijf als gevolg van de Covid-19 maatregelen, per saldo 3,6 miljoen euro; Beheer en onderhoud openbare ruimte sluit met een resultaat van 59.000 euro positief. Belangrijkste oorzaak is een bijdrage voor oeverbescherming van de provincie; het product Bestemmen, Vergunnen, Toezicht en Handhaving laat diverse afwijkingen zien. De belangrijkste zijn het niet bestede deel van het budget Omgevingswet (325.000 euro), ontvangen afrekening Omgevingsdienst Twente (345.000 euro), door uitstel invoeringsdatum vertraging bij de implementatie van de Wet kwaliteitsborging (Wkb)(100.000 euro) en we hebben nog geen invulling kunnen geven aan de werkzaamheden cultuurhistorie (100.000 euro); het afgelopen jaar is er minder subsidie verstrekt en zijn evenementen subsidies terugontvangen, per saldo een positief resultaat van 280.000 euro op het product Cultuur, Evenementen en Citymarketing.

Dit alles als gevolg van de sluiting van de culturele sector, horeca en evenementen; op het product Locatieontwikkeling wordt het resultaat van zowel het Regionaal Bedrijven Terrein (RBT) ( 791.000 euro positief) als Technology base (TB) (556.000 euro negatief, het resultaat van de luchthavenexploitatie kent in 2021 per saldo een negatief resultaat van 1.112.000 euro, waar gemeente en provincie voor de helft in deelnemen, dus 556.000 euro) verwerkt in de jaarrekening. Daarnaast laten de plankosten een overschrijding zien als gevolg van extra werkzaamheden die uitgevoerd moesten worden; een voordelig resultaat op het product Stedelijke ontwikkeling van 500.000 euro doordat een aantal budgetten als gevolg van vertraging niet zijn in gezet. Zowel bij de uitvoeringsplanen voor de wijken Zuid en Twekkelerveld als de uitvoeringskosten Transitie warmte zijn vertraagd; de regio Twente / Agenda van Twente hebben de gemeente een eenmalige uitkering betaald en daarnaast is de bijdrage per inwoner is lager uitgevallen. Per saldo een voordeel van 400.000 euro op het product Versterken economische structuur.

blz. 62 (van 306)

2.3 Vitaal en sociaal

Doelenboom Doel

1. Jeugd groeit veilig op en ontwikkelt talenten totale lasten (x 1.000 euro): 93.303,00

Subdoel

Link

1.01 De jeugd is gezond en actief

Indicatoren: 2 Aantal acties: 2

1.02 De jeugd groeit thuis op en doet dat in een veilige thuissituatie

Indicatoren: 3 Aantal acties: 4

1.03 Kinderen hebben geen taalachterstand

Indicatoren: 1 Aantal acties: 3

1.04 De jeugd heeft zo min mogelijk tweedelijns jeugdhulp Indicatoren: 2 Aantal acties: 4 nodig 1.05 Kinderen groeien niet op in armoede

Indicatoren: 1 Aantal acties: 1

1.06 De jeugd heeft een passende opleiding (bij de potentie Indicatoren: 1 Aantal acties: 2 van de jeugdige) 1.07 De jeugd heeft een startkwalificatie

Indicatoren: 1 Aantal acties: 1

2. Inwoners wonen langer zelfstandig

2.01 De inwoners zijn gezond en actief

Indicatoren: 2 Aantal acties: 3

2.02 De inwoners hebben een sterk persoonlijk netwerk

Indicatoren: 1 Aantal acties: 2

totale lasten (x 1.000 euro): 100.070,00

2.03 De inwoners hebben zo min mogelijk tweedelijns zorg Indicatoren: 3 Aantal acties: 7 nodig

3. Inwoners zijn financieel zelfstandig totale lasten (x 1.000 euro): 129.282,00

4. Inwoners participeren in de samenleving totale lasten (x 1.000 euro): 83.809,00

3.01 De huishoudens zijn niet afhankelijk van een bijstandsuitkering

Indicatoren: 1 Aantal acties: 1

3.02 De huishoudens doen zo min mogelijk een beroep op Indicatoren: 3 Aantal acties: 1 inkomensondersteuning 3.03 De inwoners met een laag inkomen zitten zo min mogelijk in een schuldhulpverleningstraject

Indicatoren: 2 Aantal acties: 0

4.01 De inwoners werken betaald naar vermogen

Indicatoren: 1 Aantal acties: 3

4.02 De inwoners doen actief mee in de samenleving via vrijwilligerswerk, mantelzorg, lidmaatschap verenigingen e.d.

Indicatoren: 3 Aantal acties: 4

Wat hebben we bereikt? Enschede wil een aantrekkelijke stad zijn waar je prettig op kunt groeien en waardig oud kunt worden. Waar mensen naar elkaar omkijken. Waarin mogelijkheden, talenten en eigen regie centraal staan, in plaats van problemen, beperkingen en overheidsbemoeienis. Waar je de ondersteuning krijgt die nodig is. De sleutel om een gelukkig en zelfstandig leven te kunnen leiden, ligt in het hebben van perspectief, iets wat we in ons handelen als gemeente als uitgangspunt hanteren. We werken in Enschede aan een duurzaam, solide en betaalbaar sociaal stelsel, met als strategische opgave dat inwoners van Enschede naar vermogen kunnen deelnemen in een inclusieve samenleving.

blz. 63 (van 306)

De kern van dit stelsel is dat inwoners zelf aan zet zijn en de overheid achtervang is voor ondersteuning als mensen hun behoefte aan ondersteuning niet zelf en met hun omgeving kunnen invullen. We zorgen voor een goede kwaliteit, spreiding en bereikbaarheid van voorzieningen op alle voor inwoners belangrijke terreinen: onderwijs, werk, vrijetijd, zorg en ondersteuning, armoede, schuldhulpverlening, veiligheid en leefbaarheid. Dat kan alleen binnen een duurzaam en financieel houdbaar stelsel. Iets wat we niet bereiken als we blijven doen wat we nu doen. Daarom werken we aan omvorming en vernieuwing, waardoor inwoners beter in staat worden gesteld om zo gewoon mogelijk mee te doen, zodat ze geen of minder individuele, geïndiceerde zorg nodig hebben. Het jaar 2021 was het tweede jaar van een wereldwijde coronapandemie. Desondanks is er binnen het sociaal domein veel doorgegaan, doorgelopen en bereikt! En daar zijn we trots op. Doel 1. De jeugd groeit veilig op en ontwikkelt talenten •

•

•

Afgelopen jaar is een belangrijke stap gezet in het versterken van de sociale basis. Zo is het ambitiedocument wijkwijzers vastgesteld, is een vierde locatie ‘kracht van verenigingen’ geopend en zijn er nieuwe voorzieningen als BSO+ gerealiseerd. Door deze versterking zijn er voor inwoners meer laagdrempelige oplossingen in hun eigen leefomgeving. Er zijn minder indicaties nodig: inwoners kunnen vaker gebruik maken van (algemene) voorzieningen in hun eigen wijken. Bij de Enschedese invulling van de Twentse belofte is de Integrale Jongerenaanpak verder vormgegeven en is het aantal jongerencoaches uitgebreid, waardoor meer jongeren intensief begeleid kunnen worden naar een goede plek in het onderwijs of op de arbeidsmarkt Desondanks zien we een toenemend aantal jeugdigen dat langer een beroep doet op ondersteuning en zwaardere vormen van ondersteuning. Verder zijn er wachtlijsten bij de zwaardere vormen van zorg en verblijf en moeten we op zoek naar alternatieven en tussenvormen. Het effect van maatregelen die zijn ingezet om de taakstellingen te realiseren leidt nog niet tot een “neutrale” exploitatie. Met name de blijvende volumetoename, in combinatie met stijgende gemiddelde kosten per cliënt zorgt ervoor dat de positieve effecten van bijsturing voor een deel “verdampt”. Voor de komende jaren kan dit opgevangen worden uit de extra middelen Jeugdhulp van het Rijk.

Structurele effecten moeten komen uit reductie van het aantal cliënten dat tweedelijns inzet ontvangt door het afvangen van vragen door de wijkwijzers, meer inzet op schoolwijkcoaches en lichte hulp door wijkteams, praktijkondersteuners bij huisartsen, inzet kracht voor verenigingen, Onderwijs-Jeugdhulp-Arrangementen (OJA) etc. In de hervormingsagenda wordt dit nader uitgewerkt.

Doel 2. Inwoners wonen langer zelfstandig •

De wijkwijzers zijn een concept waarin welzijn samen met Wijkteams en andere netwerkpartners in wijken en buurten samen een basis cq de toegang vormen voor ondersteuning aan inwoners. Het doel van de verdere ontwikkeling van de Wijkwijzers is dat inwoners sneller verder kunnen doordat zij eenvoudiger informatie en advies vinden en de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Daardoor komen minder inwoners bij de Wijkteams terecht en kunnen deze meer aandacht besteden aan inwoners met een complexe en/of meervoudige hulpvraag. In 2021 is besloten dat er tien wijkwijzers komen, waarvan er zich vijf door ontwikkelen naar een wijkwijzer XL, waar naast informatie en advies ook meer (geïndiceerde) activiteiten samen kunnen worden uitgevoerd.

blz. 64 (van 306)

•

• •

•

•

•

Afgelopen jaar zijn er bij de Wijkteams verschillende trainingen gegeven over stresssensitieve dienstverlening en is er met projecten als de doorbraakmethode verder ingezet op een andersoortig instrumentarium. Op het gebied van sport is besloten tot de clustering van sportvelden -inclusief de verhuizing van sportverenigingen- op de locaties Diekman-Oost en Wesselerbrink Bij de decentralisatie beschermd wonen hebben de gemeenten Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser en Oldenzaal in 2021 een ‘gemeenschappelijke regeling centrumgemeente Enschede beschermd wonen’ afgesloten. Door deze samenwerking kan op een toekomstbestendige wijze invulling worden gegeven aan beschermd wonen in onze regio, passend binnen de nieuwe wetgeving. Vanaf 2021 is de Wet Langdurige Zorg (Wlz) opgesteld voor de GGZ, waardoor mensen die een advies voor beschermd wonen hebben en waar de verwachting is dat ondersteuning levenslang aan de orde zal zijn, een indicatie konden aanvragen voor de Wlz. De verantwoordelijkheid voor deze geïndiceerden verschoof van de centrumgemeente naar het zorgkantoor, evenals het budget. In de regio Enschede gaat het hierbij om een uitstroom van 410 cliënten op een totaal van 895 cliënten. We zien een toename van het aantal aanvragen voor ondersteuning huishouden en meer individuele begeleiding.

Welk deel toe te wijzen is aan de autonome groei door vergrijzing, welke aan het abonnementstarief en welke aan corona is niet goed te onderscheiden. De toename van de vragen betekent een verzwaring van de werklast bij de wijkteams. Er zijn minder uitgaven voor begeleiding, dagbesteding en vervoer. Groot risico dat opdoemt is de krapte op de arbeidsmarkt waardoor bepaalde zorg niet meer kan worden geleverd omdat er geen menskracht is. Wat betekent dat zorgcontinuïteit onder druk komt te staan en er meer kans is op escalaties en incidenten. Verder brengt dit een financieel risico met zich mee door hogere loonafspraken in cao’s. Deze risico’s willen we verminderen door meer gebiedsgerichte samenwerking mogelijk te maken voor zorg- en welzijnsaanbieders om zo meer rendement te halen uit de beschikbare middelen (menskracht, kennis en kunde en budgetten). De opdracht tot de versterking van de wijkwijzers en het gebiedsgericht organiseren van de ondersteuning huishouden vormen hierin belangrijke stappen.

Doel 3. Inwoners zijn financieel zelfstandig •

•

•

• •

De ontwikkeling van het uitkeringsbestand bleef beter in vergelijking met de landelijke ontwikkeling. Door een bijstelling van ons BUIG-budget was dit echter toch nog niet ‘goed’ genoeg, waardoor we met een klein tekort op het BUIG-budget 2021 afsluiten. Dit tekort kan ruimschoots worden opgevangen binnen het daarvoor beschikbare eigen budget. Het aandacht geven aan inwoners die afhankelijk van een uitkering van de gemeente zijn, heeft in 2021 een impuls ondergaan met het uitbreiden van de RAP-aanpak (Rechtmatigheid, Aandacht en Participatie) en het uitbreiden en borgen van de Jongerenaanpak. En er is een aanpak ontwikkeld om binnen Werk & Inkomen met een (wijk- en doelgroepgerichte) ketenaanpak te gaan werken. Er is een aantal beleidswijzigingen gerealiseerd die passen in het streven naar de menselijke maat (zoals de maatregelenverordening). Het rapport van de commissie menselijke maat toont aan dat we op deze weg verder door moeten gaan. De voorbereidingen voor de uitvoering van de nieuwe Wet Inburgering zijn volgens plan uitgevoerd. In 2021 is veel inzet gepleegd op de implementatie en de uitvoering van de TONKrijksregeling (Tijdelijke Ondersteuning voor Noodzakelijke Kosten) voor ondernemers

blz. 65 (van 306)

in het kader van de coronamaatregelen en het begeleiden van door de Toeslagenaffaire getroffen ouders. Doel 4. Inwoners participeren in de samenleving •

•

•

•

•

Ondanks corona heeft de Sociale Werkvoorziening (SW) per saldo een goed jaar gehad: 95% van de beoogde omzet gerealiseerd, er kon een veilige werkomgeving voor de doelgroep worden gecreëerd, er waren nauwelijks coronabesmettingen en het ziekteverzuim is onder de streefcijfers gebleven. Het positieve resultaat op de omzet bij detacheringen is bereikt door het terugbrengen van het aantal ‘bankzitters’ en door het nieuwe contract en een herziend contract, waarin gewerkt wordt met tarieven tegen loonwaarde. Met de Groeituin hebben we een nieuwe werksoort toegevoegd bij de Kwekerij. Ook zijn we aan de slag gegaan met innovatie en verbeteringen op de werkvloer wat resulteerde in twee landelijke prijzen voor onze aanpak. En er is gewerkt aan de opdracht van de gemeente om de DCW-infrastructuur breder toegankelijk te maken voor gemeentebrede doelgroepen. Voor de doelgroep nieuw Beschut is er sinds juli een landelijke cao van kracht geworden en als gevolg daarvan heeft het college het besluit genomen om deze medewerkers zelf in dienst te nemen en de stichting SWPE op te heffen in 2022. Voor de SW-doelgroep is er eveneens een nieuwe cao afgesloten.

Met de inzet van het Twents Fonds voor Vakmanschap is in 3 jaar tijd voor 500 werkzoekenden, 1.250 werknemers in loondienst en 250 zzp’ers het verschil gemaakt; een duurzame verbetering van hun arbeidsmarktpositie in het kader van een lang leven ontwikkelen (LLO). Enschede is door het Rijk ‘aangewezen’ als noodopvangplek voor een half jaar. Eind 2021 zijn de voorbereidingen getroffen, zodat begin 2022 een noodopvang op voormalig vliegbasis Twenthe is geopend.

De hierboven genoemde activiteiten geven mede invulling aan de doelen van de transformatie van het sociaal domein. Maar er gebeurde nog veel meer: •

• •

We hebben het afgelopen jaar verbeteringen doorgevoerd zodat een beter overzicht, samenhang en verbinding is gekomen in de dingen die we doen. De dialoognota als instrument in het proces van de visie sociaal domein heeft daaraan bijgedragen. In 2021 is conform afspraak het Huis van Sturing twee keer opgeleverd. Het proces van de totstandkoming daarvan is beter afgestemd op de reguliere P&C-cyclus. Vroegsignalering en preventie: een proactieve houding en persoonlijke benadering werkt. Hierbij zetten we de klant voorop en kunnen we ze helpen naar een volgende stap. De uitvoering en het beleid rondom dit vraagstuk blijft dynamisch: er wordt continu gekeken welke (kleine) verbeteringen er doorgevoerd kunnen worden om de inwoner beter te bereiken en te ondersteunen. Afgelopen jaar is de vroegsignalering van schulden een wettelijke taak geworden.

Financiën Het sociale domein heeft in 2021 een positief resultaat gehaald van 20,4 miljoen euro. Op alle producten zijn voordelen behaald, met uitzondering van de producten Jeugdhulp en Sport en Gezondheid, en de voordelen hebben hoofdzakelijk een incidenteel karakter. Corona heeft veel invloed gehad omdat uitgaven zijn vertraagd of minder konden plaatsvinden. En mede door de ruimhartige compensatie door het Rijk is het resultaat daardoor ook positief beïnvloed. De verdere impact van Corona op de samenleving in 2022 en volgende jaren is moeilijk in te schatten evenals eventuele verdere steunmaatregelen van het Rijk. Een deel van het resultaat willen we via bestemmingsvoorstellen (circa 1,5 miljoen euro) meenemen

blz. 66 (van 306)

naar 2022, dit betreft voornamelijk coronamiddelen die in de decembercirculaire 2021 beschikbaar zijn gesteld, maar niet meer in 2021 konden worden ingezet en wel in 2022 nodig zijn. Bij de Zomernota 2021 is besloten tot een afroming van 2,3 miljoen euro en tot een stelpost onderuitputting van 3,5 miljoen euro (beide structureel). Daarmee zal het verwachte resultaat in 2022 negatief worden beïnvloed. In de paragraaf “Wat mag het kosten?” wordt het financieel resultaat nader toegelicht.

Wat hebben we er voor gedaan?

1. Jeugd groeit veilig op en ontwikkelt talenten Iedere jeugdige groeit gezond en veilig op, kan zijn/haar talenten ontwikkelen en naar vermogen meedoen. Hij/zij groeit op in een gezin; speelt en neemt deel aan sport en cultuur; gaat naar school en behaalt diploma’s en een startkwalificatie en krijgt passende ondersteuning waar nodig. Zo krijgt hij/zij de kans een (sociaal-economisch) zelfredzame, sociaal vaardige en gezonde inwoner te worden die zoveel als mogelijk zelfstandig kan wonen en leven en een goed perspectief heeft op de arbeidsmarkt.

1.01 De jeugd is gezond en actief Jeugdigen die gezond leven (eet- en beweeggedrag) zijn minder vaak ziek, kunnen zich beter concentreren en zitten lekkerder in hun vel. Via de jeugdgezondheidszorg (met de focus op preventie, vroegsignalering en lichte ondersteuning) en sport willen we een gezonde leefstijl bij de jeugd bevorderen.

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Een foutmarge is bij deze indicator niet van toepassing.

Toelichting De beweegnorm staat voor de Nederlandse Norm Gezond Bewegen / Beweegrichtlijnen voor jeugd (4-17 jaar). Oftewel minstens elke dag een uur matig intensieve inspanning. Langer, vaker en/of intensiever bewegen. Bewegen is goed voor de gezondheid. Bij kinderen verlaagt bewegen eveneens het risico op depressieve symptomen, verbetert het de

blz. 67 (van 306)

insulinegevoeligheid en botkwaliteit en verlaagt het bij kinderen met overgewicht en obesitas de BMI en vetmassa. Verder verbetert bewegen de fitheid en spierkracht. Deze indicator wordt vierjaarlijks gemeten. In 2022 worden nieuwe resultaten verwacht. In de nieuwe ambitiedocument 'gezond, gelukkig en vitaal Enschede' wordt hier nader op ingegaan. Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd (2015 en 2019)

Toelichting De Body Mass Index (BMI) is een index voor het gewicht in verhouding tot lichaamslengte. Bij een waarde < 18,5 is sprake van ondergewicht, waarde 18,5-25: normaal gewicht, waarde >25: overgewicht en waarde >30: ernstig overgewicht (obesitas). De indicator geeft het percentage jeugd (0-17 jaar) met overgewicht en obesitas aan. Door corona kon de meting in 2021 net als in 2020 niet op de correcte wijze worden uitgevoerd. Bron: Twentse gezondheidverkenning (GGD Twente) Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 2

01. We stellen een nieuwe sportnota op. In plaats van een sportnota stellen we het ambitiedocument “Gezond, Gelukkig en vitaal Enschede” op. Hiermee zien we dé kans om alle ontwikkelingen die spelen op het gebied van gezondheid, vitaliteit, sport, bewegen en spelen in de openbare ruimte te bundelen. In dit ambitiedocument formuleren we voor de langere termijn doelen en beleidskaders. Met als thema’s: sporten, gezonde jeugd, leven lang gezond en fit en gezonde leefomgeving & infrastructuur. Het opstellen van zo'n integraal ambitiedocument kost meer tijd dan een nota voor één beleidsterrein. 02. We benutten de maatschappelijke waarde van de speeltuinen. Bijdrage verbonden partij: Openbaar Lichaam Gezondheid

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

1.02 De jeugd groeit thuis op en doet dat in een veilige thuissituatie Jeugd heeft een goede opvoeding en een stabiele en veilige omgeving nodig om zich goed

blz. 68 (van 306)

te kunnen ontwikkelen. Het liefst door en bij de ouder(s).

Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting De kinderrechter kan jeugdigen onder toezicht stellen wanneer zij opgroeien in een situatie waarin hun welzijn of gezondheid bedreigd wordt. Het gezin krijgt te maken met een gezinsvoogd en krijgt hulp aangeboden. Ouders blijven zo veel mogelijk zelf verantwoordelijk voor de opvoeding en verzorging van hun kinderen. De hulp is vooral gericht op het vergroten van de mogelijkheden van ouders om deze verantwoordelijkheid te dragen. De hulp kan ook gericht zijn op het vergroten van de zelfstandigheid van een jeugdige. De indicator betreft jeugdigen van 0 t/m 17 jaar. Het aantal jeugdigen onder toezicht gesteld is in 2021 opnieuw gedaald. Dit is een mooie trend. Dat er opnieuw sprake is van een daling zou er op kunnen duiden dat verbeteringen in de aanpak, zoals het inzetten van jeugdbeschermingstafels, hun vruchten nu structureel afwerpen. De daling is in 2021 wel minder dan in 2020. Jeugdbeschermingsinstellingen geven aan dat het aandeel onder toezicht stellingen in het kader van gezag en omgang (echtscheidingsproblematiek) groot is. Voor deze zaken is er nog een verbeterslag nodig samen met andere partners in de keten om een kentering te weeg te brengen. Bron: Kennispunt Twente en Gidso Regie (registratiesysteem Wijkteams).

blz. 69 (van 306)

Toelichting Pleegzorg is zorg voor jeugdigen die door omstandigheden niet thuis kunnen wonen. Het is een vorm van hulp waarbij een jeugdige tijdelijk in een ander gezin gaat wonen. Zeven dagen per week of af en toe een weekend of vakantie. Sinds 2018 hebben gemeenten ook de plicht om pleegzorg aan te bieden na de leeftijd van 18 (tot 21) jaar. Deze groep maakt geen onderdeel uit van de indicator om een vergelijkbare trendlijn van 2016 t/m 2022 mogelijk te maken. Het percentage jeugd met pleegzorg daalt. Deze indicator moet in samenhang worden gezien met het aantal jeugdigen dat uit huis geplaatst wordt en met het aantal kinderen dat opgevangen wordt in een gezinshuis. Het hoofddoel is dat kinderen thuis veilig kunnen opgroeien. Eventuele ondersteuning wordt zoveel mogelijk in de eigen gezinssituatie aangeboden. Indien er toch sprake is van een uithuisplaatsing is in het in belang van het kind om dit gezinsgericht te doen, ofwel win een pleeggezin ofwel in een gezinshuis. Kinderen met complexe problematiek worden eerder in een gezinshuis geplaatst waar er sprake is van professionele begeleiding. Een daling in het percentage jeugd met pleegzorg hoeft geen zorgelijke ontwikkeling te zijn. Bron: Kennispunt Twente en Gidso Regie (registratiesysteem Wijkteams).

Toelichting Kindermishandeling is elke vorm van mishandeling die voor een kind bedreigend of

blz. 70 (van 306)

gewelddadig is. Dus niet alleen lichamelijk geweld, maar ook bijvoorbeeld emotionele mishandeling of verwaarlozing vallen eronder. Veilig Thuis Twente (VTT) is het advies- & meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling in Twente. VTT is verantwoordelijk voor het herstel van de directe veiligheid van betrokkenen en voor het doorgeleiden naar adequate hulp. De indicator betreft jeugd van 0 t/m 17 jaar. In 2021 waren er 364 meldingen kindermishandeling in Enschede. Het aantal meldingen kindermishandeling is daarmee ten opzichte van 2020 toegenomen en ligt daarmee op het niveau van 2018 en 2019. Dit kan komen door corona maar ook doordat Veilig Thuis Twente (VTT) in 2020 een flinke wachtlijst heeft weggewerkt en is gestart met een nieuw dashboard om ontwikkelingen en cijfers beter in beeld te brengen. Doordat er bij VTT geen wachtlijst meer is, is mogelijk het vertrouwen bij melders toegenomen en daarmee de meldbereidheid. Bron: registratiesysteem Veilig Thuis Twente. Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 4

01. We doen mee aan het landelijk actieprogramma 'Kansrijke start' 02. We voeren de regionale transformatieagenda 'Jeugd' uit. 03. We voeren de verbeteragenda JBOV uit. 04. We bieden hulp en begeleiding aan slachtoffers van huiselijk geweld, loverboys, mensenhandel en prostitutie. De acties aangaande het actieprogramma 'Geweld hoort nergens thuis, het Kenniscentrum Mensenhandel Twente en het regionaal uitstapprogramma prostitutie zijn conform uitgevoerd. De Regiovisie Mensenhandel is niet in 2021 vastgesteld (abusievelijk is 2020 in de begroting vermeld). De opdracht is dat de gemeenten in 2022 een beleid en aanpak mensenhandel geformuleerd moeten hebben. Dat wordt nu regionaal voorbereid. De regiovisie aanpak mensenhandel wordt na de zomer ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraden van de veertien Twentse gemeenten.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

1.03 Kinderen hebben geen taalachterstand Een goede taalontwikkeling is essentieel voor een kansrijke toekomst van kinderen. We willen alle kinderen hierin gelijke kansen bieden. Het grootste effect bereiken we door vooral vroegtijdig, bij kinderen op jonge leeftijd, te investeren. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

blz. 71 (van 306)

Toelichting Jaarlijks worden in het primair onderwijs mediotoetsen van het CITO LOVS (waaronder Begrijpend Lezen) afgenomen, waardoor we inzicht verkrijgen in de stedelijke taal- en rekenprestaties van basisschoolleerlingen. Bij deze indicator zoomen we in op de leerlingen in groep 7. Het vaststellen van de vaardigheidsscores berust op percentielen: vijf gelijke groepen van elk 20%. Als de score van categorie 5 lager is dan 20% is dat een indicatie dat de score in Enschede gelijk of beter is dan het landelijk gemiddelde. In 2021 kon (evenals in 2020) het jaarlijkse onderzoek niet worden uitgevoerd doordat in verband met de coronacrisis de Citotoets niet is afgenomen. Bron: Rapport Oberon “Enschedese Taal- en Rekenprestaties”. Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 3

01. We ontwikkelen Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) verder door. 02. We faciliteren de organisatie van tenminste vier zomerscholen in Enschede. 03. We geven uitvoering aan het Uitvoeringsplan Laaggeletterdheid

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

1.04 De jeugd heeft zo min mogelijk tweedelijns jeugdhulp nodig Primair wordt ingezet op het oplossen van problemen op eigen kracht en/of binnen hun eigen sociale omgeving (het gezin, de buurt, de vereniging, kinderopvang en school). We zetten daarbij in op preventie en op collectieve, algemene voorzieningen dichtbij huis of school. Alleen waar het echt niet anders kan, wordt tweedelijns jeugdhulp ingezet.

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

blz. 72 (van 306)

Toelichting Tweedelijns Jeugdhulp is hulp voor jeugd van 0 t/m 17 jaar van een (specialistische) hulpverlener waarvoor je een verwijzing nodig hebt. Naast de gemeente kan ook de huisarts, jeugdarts, medisch specialist of een gecertificeerde instelling een verwijzing afgeven. Door Corona is er vraagvermeerdering ontstaan, vooral bij de groep 12-18 jaar, en is de problematiek ook ernstiger geworden. Er is ook een wachtlijsteffect die aanleiding geeft tot vraagvermeerdering. Door uitval van zorg door besmettingen op de groepen en door uitval bij zorgprofessionals wordt zorg en therapie uitgesteld. Zorgaanbieders heralloceren personeel naar de meest ernstige doelgroepen, zoals eetstoornissen. Gevolg van beide factoren is dat meer jongeren op een wachtlijst geplaatst worden. Deze kunnen tijdens het wachten weer ernstiger problematiek ontwikkelen waarvoor tweedelijns zorg geïndiceerd is. Ernstiger problematiek in combinatie met door Corona veroorzaakte inperking van de behandelcapaciteit kan ook weer leiden tot minder snelle uitstroom. Een andere verklaring van het hogere gebruik van tweedelijns zorg is dat de normalisering te kortschiet door onvoldoende afstemming tussen huisartsen (medische verwijsroute) en sociaal domein. Daardoor worden kansen gemist om meer problematiek waarbij ook andere leefterreinen bepalend zijn, binnen het sociaal domein op te lossen.

Ten slotte noemen we dat triage ondersteuning van wijkteams door de jeugd GGZ nog onvoldoende wordt ingevuld. Bron: Kennispunt Twente en Gidso Regie (registratiesysteem Wijkteams).

blz. 73 (van 306)

Toelichting Eerstelijns Jeugdhulp is Jeugdhulp (0-17 jaar) waarvan iedereen zonder verwijzing gebruik kan maken. De indicator richt zich op de hulp die een wijkcoach geeft. Naast preventie en ondersteuning biedt de wijkcoach ook lichte hulp naast of in plaats van gespecialiseerde tweedelijns- Jeugdhulp. Zoals reeds aangegeven in de Programmabegroting 2022-2025, wordt vanaf 2021 de hulp die door een wijkcoach wordt gegeven niet meer geregistreerd. Eerdere inspanningen om hier invulling aan te geven hebben niet het juiste effect gehad. De definiëring en wijze van registreren is te complex gebleken en vroegen daardoor een administratieve inspanning die niet in verhouding stond tot het doel van registratie. Met dit gegeven wordt rekening gehouden bij de ontwikkeling van de indicatoren in een begroting voor de nieuwe college- en Raadsperiode. Bron: Kennispunt Twente en Gidso Regie (registratiesysteem Wijkteams). Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 4

01. We organiseren de toegang tot de zorg en ondersteuning anders. 02. We voeren de pilot Onderwijs-Jeugdhulp-Arrangement (OJA) uit 03. We richten een expertisecentrum specialistische jeugdhulp Overijssel in. 04. We zetten in op toezicht en handhaving bij de aanbieders in de jeugdhulp en de Wmo.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

1.05 Kinderen groeien niet op in armoede Alle jeugd moet kunnen meedoen, ook jeugdigen die opgroeien in een gezin met een laag inkomen. Sport, schoolreisjes, muziek – het hoort bij de vorming en opvoeding van iedere jeugdige. Nu investeren in het kunnen meedoen van jeugd voorkomt problemen op latere leeftijd. Met de inzet van het Kindpakket bevorderen we de participatie van jeugdigen. Het Kindpakket maakt onderdeel uit van het brede palet aan inkomensondersteunende voorzieningen van de gemeente Enschede.

Indicatoren Aantal indicatoren: 1

blz. 74 (van 306)

Toelichting De Stichting Leergeld Enschede zet zich -naast andere partijen- in om te voorkomen dat kinderen die in armoede leven in een sociaal isolement terechtkomen. Voorbeelden van ondersteuning zijn het betalen van de kosten van lidmaatschap van sportclubs, zwemlessen, dansles en kleding voor sport en fietsen. Vanuit het Kindpakket ontvangt zij hiervoor gemeentelijke subsidie. Deze indicator geeft het percentage kinderen in de leeftijd 4 t/m 18 jaar weer, waarvan de ouders een inkomen hebben van maximaal 120% van de bijstandsnorm (circa 4.450 kinderen) en een aanvraag door Stichting Leergeld is gehonoreerd. De aantallen zijn inclusief de gehonoreerde aanvragen op basis van het Jeugdcultuurfonds en het Jeugdsportfonds. In tegenstelling tot onze ambitie, zoals verwoord in de kadernota “Rondkomen met je inkomen’, zien we geen groei in het aantal daadwerkelijke reguliere toekenningen door de Stichting Leergeld. In 2021 heeft de Stichting Leergeld 2.633 kinderen bereikt. Het t.o.v. de ambitie achterblijvende bereik kan wederom voor een groot deel verklaard worden doordat activiteiten om corona gerelateerde redenen geen doorgang hebben gevonden. Vergoedingen voor o.a. schoolreisjes, sport- en cultuurabonnementen, zwemlessen e.d. konden niet worden toegekend. Een deel van de wel bij Stichting Leergeld bekende kinderen heeft daardoor in 2021 geen reguliere toekenning gehad.

Samen met Stichting Leergeld en de andere partners in het Kindpakket zetten we stevig in op het bespreekbaar maken van de problematiek én op de verhoging van het bereik. Dit doen we o.a. met de campagne, #iederkinddoetmeeinenschede. Deze campagne is op 22 november 2021 gestart en herhalen we ook in 2022. Als onderdeel van deze campagne hebben de gezamenlijke Kindpakketpartners in december 2021 een Enschede cadeaukaart ter waarde van € 40, aan de kinderen uit de doelgroep aangeboden. De kaart is verstrekt aan alle kinderen van 0-18 jaar die ingeschreven staan in een huishouden met een bijstandsuitkering, aangevuld met alle kinderen die bekend zijn bij Leergeld. Bron: Stichting Leergeld. Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 1

01. We voeren het beleidskader 'Rondkomen met je inkomen 'uit, waarin ook nadrukkelijk aandacht is voor kinderen en jongeren.

.

blz. 75 (van 306)

Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

1.06 De jeugd heeft een passende opleiding (bij de potentie van de jeugdige) Het is belangrijk dat jongeren een goede keuze weten te maken als het gaat om een opleiding. Niet alleen moet een opleiding aansluiten bij hun talenten, maar er moet uiteindelijk ook een passende baan mee te vinden zijn. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting In groep 8 van het basisonderwijs krijgen de leerlingen een advies voor de vervolgopleiding op het voortgezet onderwijs (VO: vwo, havo, vmbo, praktijkonderwijs). Jaarlijks (per schooljaar) wordt door onderzoeksbureau Babeliowski in opdracht van de gemeente Enschede nagegaan in hoeverre deze leerlingen in klas 3 van het VO het schooltype volgen dat ze is geadviseerd in groep 8. Per schooladvies is aangegeven naar welk schooltype leerlingen in klas 3 zijn doorgestroomd. Er zijn dan drie mogelijkheden: - de leerling zit in het schooltype dat hem/haar is geadviseerd: doorstroom - de leerling zit in een hoger schooltype dan geadviseerd: opstroom - de leerling zit in een lager schooltype dan hem/haar is geadviseerd: afstroom. De indicator geeft de doorstroom weer. We sluiten qua streefwaarden aan bij de trend van de periode 2015-2017 en willen toegroeien naar het landelijk gemiddelde. De behaalde onderwijspositie in het derde leerjaar VO in Enschede laat in 2021 zien dat de advisering in groep 8 en de doorstroom in de eerste twee leerjaren van het VO hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. Daarmee lijkt de advisering in het primair onderwijs op orde. De stijging ten opzichte van voorgaande jaren is waarschijnlijk veroorzaakt door het kansrijk bevorderen in het kader van corona. Bron: Bron: Rapport Babeliowsky, tabel 'Door-, af- en opstroom voor Enschede en Nederland'.

Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 2

01. We geven uitvoering aan de Strategie Kansengelijkheid. 02. We voeren de Lokaal Educatieve Agenda 2019-2022 (LEA) uit.

blz. 76 (van 306)

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

1.07 De jeugd heeft een startkwalificatie Het hebben van een startkwalificatie is belangrijk voor een goede start in het arbeidzame leven. Jeugd zonder diploma loopt een verhoogd risico op maatschappelijke uitval. Een startkwalificatie is het minimale onderwijsniveau dat nodig is om serieus kans te maken op duurzaam geschoold werk. Het gaat dan om een of MBO-(niveau 2, 3 of 4), Havo- of VWOdiploma. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting In deze grafiek wordt het aandeel Enschedese beroepsbevolking met MBO en HBO/WO opleiding getoond. Hoe hoger de opleidingsgraad, hoe groter de kans dat iemand aan de slag is (participatiegraad). Jeugd met opleidingsniveau MBO 2 en lager zijn nu oververtegenwoordigd in ons bijstandsbestand. Op het moment van ambtelijke oplevering van de gemeenterekening 2021 had het CBS geen score over 2021 beschikbaar. We nemen de score over 2021 op in de gemeenterekening 2022. Bron: CBS - MBO 2 en hoger biedt een zogenaamde 'startkwalificatie' voor de arbeidsmarkt. Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 1

01. We geven uitvoering aan het regionaal programma De Twentse Belofte 20202024.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

2. Inwoners wonen langer zelfstandig Zelfredzaamheid betekent dat je zelf bepaalt hoe je je leven wilt inrichten: hoe je wilt wonen, leren, werken, recreëren, je kinderen wilt opvoeden of je van a naar b wilt verplaatsen. Het is

blz. 77 (van 306)

goed als mensen daar de ruimte voor krijgen en daar in eerste instantie ook zelf verantwoordelijk voor zijn. Als mensen daar alleen of met hulp van buren, vrienden en familie niet in slagen, kan de overheid ondersteunen. Het liefst op zo’n manier dat mensen ook dan zelf hun hulp kunnen organiseren en zeggenschap behouden. De ambitie is te investeren in tijdige, lichte ondersteuning en preventie, om daarmee onnodig zware zorg te kunnen voorkomen. Normaliseren in plaats van medicaliseren en ondersteuning dichtbij de leefwereld van de inwoner.

2.01 De inwoners zijn gezond en actief Mensen die voldoende bewegen en gezond eten voelen zich prettiger, zijn in staat zich aan te passen aan en zelf de regie te voeren over de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. We willen dat zoveel mogelijk Enschedeërs een gezonde leefstijl hebben en zetten in op het preventief bevorderen van de gezondheid en meer (sportief) bewegen. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting De beweegnorm staat voor de Nederlandse Norm Gezond Bewegen / Beweegrichtlijnen voor volwassenen (19 jaar en ouder). Oftewel minstens 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning, zoals wandelen en fietsen, verspreid over diverse dagen. Langer, vaker en/of intensiever bewegen. Bewegen is goed voor de gezondheid. Bij volwassenen en ouderen verlaagt bewegen het risico op hart- en vaatziekten, diabetes en depressieve symptomen. Verder hangt veel bewegen samen met een lager risico op borst- en darmkanker en vroegtijdig overlijden. Bij ouderen verlaagt bewegen het risico op botbreuken en verbetert het de spierkracht en de loopsnelheid. Ook hangt veel bewegen bij deze groep samen met een lager risico op lichamelijke beperkingen, cognitieve achteruitgang en dementie. Streven is minimaal het landelijk gemiddelde. Ondanks de zeer lichte daling (naar 54%) scoort Enschede hoger dan landelijk (50%) en Twente (52%), de daling is ook minder dan landelijk en Twente. Omdat de indicator maar vierjaarlijks wordt gemeten, kunnen we niet bepalen of er sprake van een trend. Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2016 en 2020

blz. 78 (van 306)

Toelichting De Body Mass Index (BMI) is een index voor het gewicht in verhouding tot lichaamslengte. Bij een waarde < 18,5 is sprake van ondergewicht, bij waarde 18,5-25: normaal gewicht, bij waarde >25: overgewicht en bij waarde >30: ernstig overgewicht (obesitas). Deze indicator geeft het percentage inwoners met overgewicht en obesitas aan. Streven is minimaal het landelijk gemiddelde. In 2021 zien we -net als voorgaande twee jaren- een lichte daling van het aantal mensen met overgewicht en een lichte stijging van het aantal mensen met normaal gewicht. De laatste jaren is samen met de zorgverzekeraars ingezet op een gezonde leefstijl, bijvoorbeeld via beweegmakelaars en leefstijlcoaches. Bron: Twentse gezondheidverkenning (GGD Twente) Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 3

01. We voeren het lokaal sport-, beweeg- en leefstijlakkoord uit. 02. We zetten de buitensportaccommodaties effectiever en breder in. 03. We realiseren een nieuwe zwemvoorziening in het Diekmangebied. Bijdrage verbonden partij: Sportaal

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

2.02 De inwoners hebben een sterk persoonlijk netwerk Het hebben van een sociaal netwerk is belangrijk voor inwoners die ouder worden en/of die zorg nodig hebben om zelfstandig te kunnen blijven wonen. Daarbij gaat het om familie, vrienden, kennissen, buren, collega’s, maar ook om sociale contacten bij de club, de kerk enzovoort.

blz. 79 (van 306)

Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting Sociale steun staat voor de mate waarin mensen kunnen terugvallen op vanzelfsprekende verbanden, zoals familierelaties, vrienden/kennissen en relaties in de buurt. Streven is minimaal het landelijk gemiddelde. De scores voor ervaren sociale steun zijn in 2021 hoger dan in 2020. Ze zijn ongeveer net zo hoog als in 2019. Omdat landelijke gegevens (nog) niet beschikbaar zijn, is onduidelijk of dit in lijn is met de landelijke ontwikkelingen. We vermoeden dat 2020 een tijdelijk effect was van de coronamaatregelen, omdat de contactmogelijkheden beperkt werden en dat dit effect in 2021 minder sterk was waardoor er meer sociale steun werd ervaren. Een vergelijk met landelijk is (nog) niet beschikbaar om dit vermoeden te staven. Bron: Stadspanel Enschede, Waarstaatjegemeente.nl (landelijk) Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 2

01. We verstevigen de inzet van het sociaal domein in DIA om de zorgvraag in de toekomst te verkleinen. 02. We ontwikkelen Nieuw Enschedees Welzijn door.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

2.03 De inwoners hebben zo min mogelijk tweedelijns zorg nodig Primair wordt ingezet op het oplossen van problemen van een inwoner op eigen kracht en/of binnen de eigen sociale omgeving (het gezin, de buurt, het werk, de vereniging). We zetten daarbij in op preventie en op collectieve, algemene voorzieningen dichtbij huis. Alleen waar het echt niet anders kan, wordt tweedelijns hulp ingezet.

blz. 80 (van 306)

Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting Een Wmo-maatwerkvoorziening is ondersteuning afgestemd op de individuele situatie. Voorbeelden daarvan zijn ondersteuning in het huishouden, individuele of groepsbegeleiding (dagbesteding), vervoersdiensten, hulpmiddelen en woningaanpassing. Deze voorziening is alleen toegankelijk na indicatie van de gemeente, beoordeeld en afgegeven door het Wijkteam. In de indicator zijn beschermd wonen en maatschappelijke opvang niet meegenomen, aangezien dit taken van de centrum gemeente zijn. De Enschedese samenleving is minder hard gegroeid dan het aantal mensen wat gebruik maakt van een individuele voorziening. Waar de samenleving met 0,08% is gegroeid, groeide het aantal gebruikers van een Wmo voorziening met 4,54%. Waardoor het aantal inwoners met een Wmo voorziening ten opzichte van de samenleving een sterke groei laat zien. De groei van het aantal gebruikers van een geïndiceerde Wmo voorziening kent een aantal oorzaken. Met name in de leeftijdsgroepen 65-74 jaar en 75 en ouder is de afgelopen jaren een sterke stijging zichtbaar. Verder heeft het in 2019 ingevoerde abonnementstarief geleid tot een groei van het aantal inwoners wat gebruik maakt van een Wmo voorziening en is de stijging met name te zien bij ondersteuning huishouden en woningaanpassingen. Ten slotte was door corona de bereidheid voor het gebruiken van collectieve, voorliggende voorzieningen laag.

Bron: Kennispunt Twente en Gidso Regie (registratiesysteem Wijkteams).

blz. 81 (van 306)

Toelichting De Wet langdurige zorg (Wlz) regelt zware, intensieve zorg voor kwetsbare ouderen, mensen met een handicap en mensen met een psychische aandoening die behoefte hebben aan permanent toezicht. Vanuit deze wet kunnen inwoners geïndiceerd worden voor zorg en ondersteuning met verblijf in een zorginstelling (intramurale zorg), waarbij thuis blijven wonen niet (langer) een optie is. Het betreft de groep inwoners van 65 jaar en ouder. In de Programmabegroting 2022-2025 is reeds aangegeven dat door een wijziging in de online databank van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) het al langere tijd niet meer mogelijk is om het aantal aanspraken van inwoners boven de 65 jaar te bepalen. Deze functionaliteit zou vanaf het tweede kwartaal 2021 weer worden ingebouwd, maar was nog steeds niet beschikbaar bij het opmaken van de gemeenterekening 2021. Met dit gegeven wordt rekening gehouden bij de ontwikkeling van de indicatoren in een begroting voor de nieuwe college- en Raadsperiode. Bron: CIZ Databank.

Toelichting Beschermd wonen is wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorende toezicht en begeleiding, gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het

blz. 82 (van 306)

psychisch en psychosociaal functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast of het afwenden van gevaar voor de cliënt of anderen. Beschermd wonen is bestemd voor personen met psychische of psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving (zoals gedefinieerd in de Wmo). De indicator betreft het totaal aantal unieke cliënten in het gehele centrumgemeentegebied Enschede, bestaande uit: Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser en Oldenzaal. Het aantal cliënten dat op 31 december 2021 een beschermd wonen indicatie hebben is 399 (inclusief wachtlijst), dit is fors lager t.o.v. 2020 (796). Door de openstelling van de Wet Langdurige zorg (Wlz) per 1 januari 2021 voor mensen met een psychische grondslag is het aantal cliënten dat beschermd wonen nodig heeft, gefinancierd vanuit de Wmo, zoals verwacht gedaald. Deze cliënten beschermd wonen zijn in 2021 toegelaten tot de Wlz. In 2021 is met de regiogemeenten een dienstverleningsovereenkomst en centrumgemeenteregeling opgesteld, met afspraken over de governance, de financiering van de zorg en de bovenlokale toegang tot beschermd wonen.

Hiermee is de regionale samenwerking voor beschermd wonen bekrachtigd en wordt ook na 2021 op regionaal niveau gekeken naar de benodigde uitbreiding plekken beschermd wonen. Op de wachtlijst voor beschermd wonen staan 78 cliënten (december 2021). Bron: VIS2 registratiesysteem Beschermd wonen.

Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 7

01. We voeren het plan van aanpak van de transformatie Ondersteuning Huishouden uit. Sinds het opstellen van de begroting is de route aangepast. Uiteindelijk is de besluitvorming door de raad in het derde kwartaal 2021 geweest. De start van de aanbesteding is daardoor pas begin 2022. 02. We werken aan collectieve en algemene voorzieningen. 03. We borgen de methodiek van de Maatwerkroute: Toekomstplan. 04. We voeren de lokale werkagenda Menzis-gemeente Enschede 2020-2024 uit. 05. We onderzoeken de mogelijkheden van 'meer wonen - minder zorg'. 06. We bereiden de implementatie van de centrumgemeenteregeling beschermd wonen voor. 07. We voeren een brede integrale aanpak 'tegengaan dakloosheid' uit.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

3. Inwoners zijn financieel zelfstandig Mensen die financieel zelfstandig zijn, hebben de ruimte om zich te kunnen ontwikkelen en te kunnen meedoen op alle leefdomeinen. De stress van het hebben van een beperkt budget en/of schulden leidt ertoe dat mensen, m.n. met een laag inkomen, minder goed in staat zijn

blz. 83 (van 306)

om verstandige keuzes te maken. Daarom streven we ernaar om armoede zoveel mogelijk te voorkomen.

3.01 De huishoudens zijn niet afhankelijk van een bijstandsuitkering Het kunnen voorzien in het eigen levensonderhoud door werk is het beste medicijn tegen vele klachten. Bovendien zijn werkende ouders een belangrijk voorbeeld voor kinderen. Een plek vinden op de arbeidsmarkt is echter niet voor iedereen eenvoudig, daarom ondersteunt de gemeente bij het vinden van geschikt werk. Daarnaast zorgt de gemeente voor een uitkering (Algemene bijstand levensonderhoud) voor inwoners die niet genoeg geld hebben om in hun levensonderhoud te voorzien. Met een bijstandsuitkering kunnen zij de periode overbruggen totdat zij weer betaald werk vinden.

Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting De gemeente verstrekt een bijstandsuitkering aan inwoners van 18 jaar tot de AOW-leeftijd die niet genoeg geld hebben om in hun levensonderhoud te voorzien en ook niet in aanmerking komen voor een andere uitkering. In deze indicator zijn uitkeringen van Bijstand Levensonderhoud, IOAW (Wet inkomensvoorziening oudere werklozen), IOAZ (Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen) en de regeling BBZ (Besluit bijstandsverlening zelfstandigen) opgenomen op huishoudensniveau. De peildatum voor het aantal huishoudens met een uitkering is de laatste dag van het jaar. Het percentage huishoudens met een bijstandsuitkering daalt gestaag. Dit komt met name

blz. 84 (van 306)

door de verbeterde situatie op de arbeidsmarkt. De spanning op de arbeidsmarkt, de verhouding tussen het aantal vacatures en het aantal werkzoekenden, is in 2021 namelijk toegenomen en ligt ver boven die van voor de coronacrisis. Vergeleken met begin 2020 telde Twente eind november 26 procent meer openstaande vacatures. In absolute zin is het aantal bijstandsuitkeringen in 2021 met 322 afgenomen. Dit komt onder andere door de intensivering van de ondersteuning van werkzoekenden door het verkleinen van de caseloads van onze werkzoekendenbegeleiders, jongerencoaches, regiefunctionarissen en RAP-consulenten. Aandachtspunt is het feit dat het bijstandsbestand de eerste 3 kwartalen van 2021 sneller daalde dan landelijk, maar dat die voorsprong in het vierde kwartaal is afgevlakt. Bron: Kennispunt Twente en SSD (registratiesysteem afd. Werk & Inkomen). Acties 2021

ZN21 JR21 Aantal acties: 1

01. We werken aan plannen die het beroep op de publieke dienstverlening beperken en vraag en aanbod op de arbeidsmarkt bij elkaar brengen.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

3.02 De huishoudens doen zo min mogelijk een beroep op inkomensondersteuning We streven ernaar dat zoveel mogelijk mensen in hun eigen inkomen kunnen voorzien en niet afhankelijk zijn van gemeentelijke inkomensondersteunende voorzieningen. Voor hen die dat niet kunnen kent de gemeente Enschede een gedegen aanbod van voorzieningen, waarmee de gevolgen van armoede voor inwoners kunnen worden gedempt. Dit aanbod bestaat uit gemeentelijke minimaregelingen en de ondersteuning van maatschappelijke initiatieven. We blijven o.a. met deze inzet een actief armoedebeleid uitvoeren en baseren ons daarbij op de schaarste-theorie. Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting Bijzondere bijstand kan door de gemeente worden verstrekt aan inwoners met een laag inkomen (110% van het sociaal minimum) voor onvoorziene en noodzakelijke kosten of kosten door bijzondere of dringende omstandigheden. Bijvoorbeeld kosten voor

blz. 85 (van 306)

rechtsbijstand, een kapotte wasmachine of noodzakelijke woninginrichting. Ook de individuele inkomenstoeslag (IIT) valt hieronder. Deze indicator toont het percentage huishoudens dat een of meer aanvragen voor bijzondere bijstand toegekend heeft gekregen, met uitzondering van de kosten voor bewindvoering (zie hiervoor indicator 3.3b 'percentage inwoners met bijzondere bijstand voor bewindvoering'). In aansluiting op de nota Rondkomen met je inkomen verwachten we dat het percentage huishoudens dat gebruik maakt van de Bijzondere Bijstand zal stijgen naar 4,5% in 2024. In 2021 is dit percentage t.o.v. 2020 licht gestegen. We zien een toename in verstrekkingen in het kader van de IIT (Individuele Inkomenstoeslag), mede als resultaat van de vereenvoudigde wijze van aanvragen en toekennen. Ook toegenomen zijn verstrekkingen in het kader van overige woonkostenvoorzieningen en de individuele studietoeslag. Daarentegen is bijvoorbeeld het aantal verstrekkingen m.b.t. kosten voor inrichting en huisraad of overige algemene levensbehoeften juist afgenomen. We gaan er vanuit dat dit deels corona gerelateerd is, zo zijn er bijvoorbeeld minder verhuizingen geweest en hebben diverse activiteiten stilgelegen. Bron: Kennispunt Twente en SSD (registratiesysteem afd. Werk & Inkomen).

Toelichting De gemeente Enschede heeft met Menzis Zorgverzekeraar een collectieve zorgverzekering afgesloten: het Garant Verzorgd (GV) pakket. Alle inwoners met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum kunnen zich voor het collectieve GV1 of GV2 pakket aanmelden. Inwoners die hiervan gebruik maken, betalen een lagere premie en krijgen dan een gratis uitbreiding van het aanvullende verzekeringspakket voor ziektekosten. Daarnaast geeft deze uitbreiding voor bepaalde zorg hogere vergoedingen zonder extra kosten, afhankelijk van het gekozen pakket. We zien dat het aantal deelnemers aan GV1 en GV2 de afgelopen jaren daalt. Dit kan van meerdere factoren afhankelijk zijn. Wij hebben nog geen gegevens over waarom minder inwoners gebruik maken van GV1 en GV2. Wellicht speelt de coronacrisis hier ook mee. De cijfers van 2021 laten in ieder geval geen grote schommelingen ten opzichte van de voorgaande jaren zien. Binnenkort vindt een gesprek over dit onderwerp plaats met Menzis. In 2021 is een onderzoek naar de collectieve zorgverzekering afgerond. Uit dat onderzoek bleek o.a. dat de deelnemers passend verzekerd zijn en dat inwoners bij elk pakket een uitgebreide dekking hebben waardoor zij minder snel zorg zullen mijden. Verder is er een aantal aanbevelingen gedaan om de collectieve zorgverzekering nog effectiever te maken. Deze aanbevelingen worden aan de raad gepresenteerd.