BijlAGE 4 Rapportage Inventarisatie en meerwaarde van campussen in Nederland
Tekst van het document
18 Lifeport Kennispark Nijmegen – Categorie Groei
31 World Food Center – Ede – Categorie Ontwikkeling
Gelegen op het terrein van de Radboud Universiteit, nabij het Radboudumc en de Hogeschool Arnhem Nijmegen, zijn de 4 gebouwen van de Lifeport Kennispark Nijmegen (voorheen Mercator Science Park). Recent zijn nietpassende bedrijven uitgeplaatst en snel groeiende bedrijven aangemoedigd te verplaatsen naar de Noviotech Campus, Nijmegen, of Pivot Park, Oss. De absolute groei is daardoor beperkt, maar het aandeel innovatieve bedrijven steeg flink
Gelegen in de Foodvalley, waar ook de Wageningen Campus is gevestigd, ontwikkelt het World Food Center zich op een voormalig kazerneterrein in Ede, en is sinds 2020 geopend. De focus is op innovatie op het gebied van voedsel. Het stopzetten van een subsidie vorig jaar door de provincie betekent een streep door het World Food Experience dat hier zou worden gerealiseerd; de verdere ontwikkeling van het World Food Center gaat echter wel door
Buck Consultants International, 2024
41
Context campussen – Noord-Brabant (1/2) 9 High Tech Campus Eindhoven – Categorie Volwassen Aan de zuidoostzijde van Eindhoven ligt dit voormalige R&D terrein van Philips, waar verder multinationals zoals NXP, Intel en Signify zijn gevestigd, als ook MKB bedrijven, start-ups en spin-offs van de corporate organisaties op de campus. De focus op de HTCE is op high tech oplossingen voor sectoren zoals AI, software/platformen, intelligente omgevingen & connecties, gezondheid en duurzaamheid.
10 TU/e Campus – Eindhoven – Categorie Volwassen Deze campus is gevestigd in het hart van Eindhoven, met als belangrijkste kennisdrager de Technische Universiteit Eindhoven. Het is een locatie waar vooral ruimte is voor vestiging van spin-offs en start-ups en beperkt voor grotere corporates. De groei in werkgelegenheid komt vooral door groei in de vestiging van nieuwe start-ups. Daarnaast werken kennisinstituten hier samen met bedrijven zoals ASML, dat ook onlangs heeft aangekondigd samenwerking op de campus sterk uit te breiden
11 Brainport Industries Campus – Eindhoven – Categorie Volwassen Deze relatief jonge campus aan de noordoostzijde van Eindhoven is gericht op innovatieve maakindustrie. Anders dan de twee andere volwassen Eindhovense campussen is het aantal spin-offs en start-ups hier (vooralsnog) beperkt. De BIC is gericht op high tech toeleveranciers die een essentiële schakel zijn voor high tech corporate bedrijven zoals NXP, Philips, Océ en ASML. Dat laatste bedrijf gaat haar activiteiten op de BIC zeer fors uitbreiden Buck Consultants International, 2024
42
Context campussen – Noord-Brabant (2/2) 19 Pivot Park – Oss – Categorie Groei Deze faciliteitencampus is primair gericht op biopharma bedrijven. Pivot Park ontstond na vertrek van de R&D tak van Organon in Oss. Oud-Organon medewerkers startten daar met hun start-ups en sinds enkele jaren zijn de oude gebouwen volgestroomd. De groei komt o.a. voort uit spin-offs en vestiging van innovatieve bedrijven uit omliggende universiteitssteden zoals Nijmegen en Eindhoven
20 Automotive Campus – Helmond – Categorie Groei De Automotive Campus ligt aan de westzijde van Helmond, op een voormalige Daf/Nedcar locatie, en is onderdeel van de Brainport-regio. De focus is op innovaties voor de automotive sector, o.a. op smart en green mobility oplossingen. Een belangrijke anker is de Automotive tak van TNO. Het aantal bedrijven en werkzame personen steeg flink en door o.a. MBO-opleidingsinstituut SUMMA worden hier jaarlijks honderden vakmensen opgeleid
32 Spoorzone Tilburg – Categorie Ontwikkeling De Spoorzone is een voormalig industrieel terrein met o.a. werkplaatsen van de NS, dat grenst aan het station van Tilburg. Feitelijk een gebied dat tot innovatiedistrict wordt ontwikkeld, waar naast bedrijven ook veel ruimte is voor bewoners, horeca en retail. Dergelijke bedrijven zijn niet meegenomen in deze rapportage. De bedrijven die wel zijn opgenomen in dit rapport zijn veelal gelegen aan danwel de Locomotiefboulevard of de Burgemeester Broxlaan Buck Consultants International, 2024
33 Gate 2 – Gilze-Rijen – Categorie Ontwikkeling Gate2 is gelegen naast de militaire vliegbasis Gilze-Rijen, en een initiatief van de triple helix organisatie Midpoint Brabant. De focus is op innovaties op het gebied van productietechnieken, simulatie en digitalisering voor het MKB. Tevens is het een locatie waar simulatietrainingen voor de luchtvaart en defensie plaatsvinden en biedt de campus faciliteiten voor opleidingen gericht op de maakindustrie. Het aantal bedrijven is sinds 2018 niet gegroeid 43
Context campussen – Limburg 12 Brightlands Chemelot Campus – Sittard-Geleen – Categorie Volwassen Deze innovatiecampus richt zich op groene chemie, circulaire materialen en biomedische toepassingen en ligt naast het Chemelot Industrial Park ten westen van Geleen. Op dit voormalige DSM terrein zijn grote werkgevers o.a. multinationals zoals Sabic en DSM te vinden, maar ook spin-offs zoals Avient en Envalior. Groei in het aantal bedrijven komt door groei van het aantal start-ups, terwijl de spin-offs zorgen voor de sterke groei in werkgelegenheid
13 Brightlands Maastricht Health Campus – Cat. Volwassen Deze naast het Maastricht UMC+ en Maastricht University gelegen science park focust zich op de life science & health sector. Innovatieve bedrijven zoals MosaMeat en ReGEN en forensisch instituut TMFI zorgde voor een groot deel van de significante groei van de campus in de afgelopen jaren. Andere grote bedrijven/instituten waar veel R&D plaatsvindt zijn o.a. Bayer, Ericsson en Medtronic
34 Brightlands Greenport Campus–Venlo – Cat. Ontwikkeling
35 Brigthlands Smart Services Campus – Heerlen – Cat. Ontwikkeling
Deze campus in Venlo richt zich op innovaties in de agrifoodsector, zoals gezonde en duurzame voeding, innovatieve teelt- en productiesystemen voor de voedselindustrie en bio-circulaire economie. De campus is ontwikkeld op het voormalige Floriade-terrein uit 2012. Uit die tijd stammen ook de realisaties van de vanaf de A73 goed herkenbare Innovatoren en Villa Flora. In de afgelopen jaren verdubbelde het aantal bedrijven en arbeidsplaatsen
De Smart Services Campus richt zich op AI, data-wetenschap en slimme digitale diensten voor o.a. tegengaan van armoede en ondersteuning van de publieke sector. Anders dan bij andere campussen bestaat deze campus uit één gebouw, dat voor zo’n 90% vol zit. Pensioenuitvoerder APG was één van de initiatiefnemers en trekkers op de campus. Het aantal (werknemers bij) start-ups daalde, het totaal aan bedrijven en werkzame personen steeg
Buck Consultants International, 2024
44
6
Observaties reikwijdte campussen
Veel volwassen-, groei-, en ook sommige campussen in de ontwikkelingsfase hebben een impact die verder gaat dan groei in bedrijvigheid en werkgelegenheid (in nieuwe technologie) ter plekke en die vaak moeilijk te vatten is in data. Enkele observaties over die impact nemen we op in dit rapport om zo een beeld te schetsen van dergelijke effecten Die effecten buiten de campus zijn divers, in vorm en effect. Aangezien geen enkele campus hetzelfde is, zijn ook die effecten verschillend per campus. Hieronder staan de belangrijkste verschijningsvormen benoemd. Op de volgende pagina’s zijn deze verder beschreven inclusief enkele kenmerkende illustraties daarvan A B C D E
Campus kern en/of trekker breder economisch gebied Verplaatsingen van bedrijven naar buiten de campus Samenwerkende en complementaire campussen Campus als centrum of onderdeel van een netwerk Fieldlabs, onderzoekscentra en satelietlocaties buiten de campus
Buck Consultants International, 2024
45
A Campus kern en/of trekker bedrijvigheid De campussen zijn vaak beperkt in de fysieke ruimte die ze kunnen bieden en behouden die vaak voor aan bedrijven die direct het innovatie high tech ecosysteem versterken Campussen vormen echter een belangrijke hotspot in een stad en regio, die ook andere bedrijven aantrekken vanwege bijvoorbeeld aantrekkingskracht op personeel, de mogelijkheid om faciliteiten te delen en de wens samen te werken en onderdeel te willen zijn van het ecosysteem op de campus. Dit zorgt ervoor dat naast of nabij de campus andere bedrijvigheid zich ontwikkelt
Illustratie 1 – Brightlands Chemelot Campus Het voormalige terrein van DSM in Sittard-Geleen is gesplitst in de Brightlands Chemelot Campus (BCC) en het Chemelot Industrial Park. Waar de BCC zich richt op innovaties in de chemie- en materialensector, vindt industriële productie plaats op het Industrial Park. Multinationals zoals Sabic maken hier gebruik van: zij produceren op het Industrial Park en het Sabic Technology & Innovation Center zit op de BCC
Buck Consultants International, 2024
Illustratie 2 – Kennispark Twente Het Kennispark Twente is gelegen tussen Hengelo en Enschede en bestaat al zo’n 30 jaar. Inmiddels zijn, naast de Universiteit Twente, hier ruim 450 bedrijven gevestigd met 11.000 werkzame personen. Daarvan is ongeveer 40% R&D en/of hightech gerelateerde bedrijvigheid, maar ook andere bedrijven vinden het park een aantrekkelijke locatie en hebben zich in het gebied gevestigd, zoals veel zakelijke dienstverleners, handel en zorg- en welzijn bedrijven 46
B Verplaatsingen van bedrijven naar buiten de campus Op geregelde basis verhuizen bedrijven, die zich op een campus hebben kunnen ontwikkelen, naar een nieuwe locatie daarbuiten. Een dergelijke stap betekent voor veel van deze bedrijven dat ze de campus zijn ontgroeid, meer ruimte nodig hebben door groei in activiteiten en personeel en inmiddels op eigen benen kunnen staan. Aangezien de leegstand op de meeste volwassen en groei-campussen laag is zorgt het vertrek van deze bedrijven voor nieuwe vestigingsmogelijkheden voor nieuwe start-ups en spin-offs en ruimte voor groei van bestaande start-ups, spin-offs en scale-ups. Verplaatsingen naar buiten de campus zorgen daardoor voor nieuw economisch ontwikkelpotentieel Ongeveer de helft van de bedrijven die tussen 2007 en 2020 op campussen waren gevestigd zijn op enig moment verhuisd naar een plek daarbuiten blijkt uit onderzoek van investeerder asr real estate. De (oorspronkelijke) vestigingsgemeente is in de helft van de gevallen de favoriete locatie blijkt uit een analyse over verhuisbewegingen bij (10) volwassencampussen
In veel gevallen gaat het om een herlocatie vlakbij de campus, wat in veel gevallen de voorkeurslocatie blijft. Zo vestigt 60% van de bedrijven, die vanuit de High Tech Campus Eindhoven (HTCE) verhuizen, zich op een andere locatie in Eindhoven zelf Verhuizende bedrijven vanaf het Leiden Bio Science Park of de TUDelft Campus vinden voor bijna de helft van de verhuizingen een locatie ergens anders in de provincie Zuid-Holland 1 op de 3 verhuizingen van het Utrecht Science Park en de Wageningen Campus is naar een locatie buiten de eigen provincie; al blijft, net zoals bij de HTCE, de categorie intra-gemeentelijke verhuisbewegingen het grootst Niet meer dan 1% van de verhuizende bedrijven is naar een locatie buiten Nederland vertrokken
Buck Consultants International, 2024
Vestigingslocatie verhuizende bedrijven vanaf volwassen campus naar… 100% 80% 60% 40% 20% 0%
High Tech Campus Eindhoven
Gemeente
Utrecht Science Park
Wageningen Campus
Provincie
TU Delft Campus
Elders NL
Leiden Bio Science Park
Buitenland
Bron: asr real estate, 2023
47
C Samenwerkende en complementaire campussen Iedere campus is anders. Zo worden de campussen in dit rapport onder andere geclassificeerd naar ontwikkelfase en campustype; bovendien verschillen campussen vaak in sectorale focus en/of richten zich op een andere levensfase van bedrijven Zulke verschillen zorgen vaak voor complementariteit tussen campussen en dan kan samenwerking meerwaarde bieden voor campussen, zeker als ze nabij elkaar zijn gelegen en/of dezelfde sectorale focus hebben Illustratie 1 – Nijmegen - Oss De Lifeport Kennispark Nijmegen biedt ruimte waar o.a. spin-offs van de Hogeschool Arnhem-Nijmegen, Raboudumc en de Radboud Universiteit terecht kunnen. Door de beperkte ruimte op de campus zelf, kunnen groeiende bedrijven terecht op de Noviotech Campus, ook in Nijmegen, die zich focust op o.a. High-Tech en Medisch-technologische bedrijven, en op Pivot Park in Oss waar de focus ligt op (Bio)Pharma
Buck Consultants International, 2024
Illustratie 2 - Eindhoven In Eindhoven ontwikkelden zich in de afgelopen periode meerdere volwassencampussen. Door een andere focus versterken deze elkaar in plaats van dat er sprake is van hevige concurrentie. De TU/e-campus is met name de kraamkamer voor spin-offs van de TU/e-universiteit. De High Tech Campus Eindhoven heeft een meer corporate profiel, waar – naast veel start-ups en spin-offs – ook groeiende high tech bedrijven van de TU/e-campus terecht kunnen. De Brainport Industries Campus heeft een sterkere focus op grotere high tech bedrijven met een maakfocus 48
D Campus als centrum of onderdeel van een netwerk De campus is een fysieke centrale plek van innovatie waar de 4 kernelementen (zie pagina 12) bij elkaar komen. Innovaties vinden echter niet alleen plaats op en met de bedrijven en instellingen op de campus zelf. Veel bedrijven en instellingen buiten de campus werken ook graag aan R&D en innovaties, maar hebben niet altijd de mogelijkheid of de wens om zich op een campus te vestigen. Een campus is in een netwerk vaak de centrale plek waar ook dergelijke innovatieve bedrijven van buiten de campus hun kennis halen (en brengen), innovaties testen en het innovatieecosysteem verder versterken Illustratie 1 - Watercampus Illustratie 2 – Campus Groningen De Watercampus in Leeuwarden is de centrale locatie De Campus Groningen werkt in samenwerkingsvoor netwerkorganisaties en instituten Wetsus, Centre of verbanden / coöperaties samen met bedrijven in Expertise Water technology en de Water Alliance. Zij verschillende sectoren, met name in Noord Nederland. vormen gezamenlijk een samenwerkingsverband* dat De insteek van de samenwerkingen is om de bestaat uit 100 bedrijven en 23 kennisinstellingen.
Een innovatiekracht te versterken door op onderwerpen te deel daarvan is gevestigd op enkele kilometers rondom sturen zoals gedeelde faciliteiten, subsidie-aanvragen, de Watercampus, maar veel zijn buiten Leeuwarden R&D-, innovatie- & samenwerkingsprojecten, human gevestigd en sommigen ook buiten Nederland. De capital. Dergelijke clusters bestaan op thema’s zoals Watercampus is wél de centrale plek in dat netwerk waar gezondheid, groene chemie / bio, digitalisering, (wetenschappelijke) kennis, R&D en innovatieve engineering / maakindsutrie en agrofood bedrijven bij elkaar komen, waar zij innovaties testen en het centrum vormt van het watertechnologie-ecosysteem * Diverse manifeste kennisdragers van andere campussen zijn hier tevens aangesloten, waardoor dit netwerk zich ook verbindt met andere campussen zoals het Amsterdam Science Park, Utrecht Science Park, Campus Groningen, Wageningen Campus, Kennispark Twente, TU Delft Campus en de TU/e Campus
Buck Consultants International, 2024
49
E Fieldlabs, onderzoekscentra en satelietlocaties buiten de campus In hoofdstuk 2 beschreven we waarom campussen een magneetwerking hebben op innovatieve bedrijvigheid. Er zijn echter ook plekken buiten de campus die meerwaarde kunnen bieden aan het innovatie ecosysteem op de campus. Sommige campussen kiezen er daarom voor om op een andere plek een innovatie-omgeving te starten of een satelietlocatie op te zetten De meerwaarde van dergelijke locaties voor de campus is afhankelijk van het type campus en hoe de campusorganisatie is georganiseerd. Fieldlabs en onderzoekscentra passen bij campusorganisaties die een sterke link hebben met een universiteit, omdat dit passend kan zijn voor onderzoeksdoeleinden en daardoor ook makkelijk financiering beschikbaar komt voor een dergelijke stap. Satelietlocaties zijn van meerwaarde als de focus verschilt met hoofdcampus en/of er niet genoeg ruimte is om nieuwe bedrijven op de campus zelf te huisvesten Illustratie 1 – Wageningen Campus De campus in Wageningen is de hoofdlocatie van de Wageningen University & Research (WUR). In Nederland zijn er echter nog 23 andere locaties waar de WUR regionale hubs en fieldlabs, onderzoekscentra en innovatie-omgevingen heeft ontwikkeld.
Twee voorbeelden daarvan zijn opgenomen in dit rapport: de Dairy Campus te Leeuwarden en de Greenport Horti Campus Bleiswijk zijn opgezet door de WUR Buck Consultants International, 2024
Illustratie 2 – Utrecht Science Park Hemelsbreed 3 kilometer ten noorden van het Utrecht Science Park ligt het Utrecht Science Park Bilthoven, voorheen een R&D centrum van het RIVM. Net als het Utrecht Science Park focust het Utrecht Science Park Bilthoven zich op de life science & health sector, de focus is echter in sterke mate op vaccine-productie en andere biopharma productie, waarvoor op het Utrecht Science Park zelf geen ruimte voor is. Medio dit jaar is het Utrecht Science Park Zeist van start gegaan 50
Conclusies observaties reikwijdte van campussen Het economische en maatschappelijke effect dat met name volwassen- en groeicampussen hebben gaat verder dan enkel de toename in bedrijvigheid en werkgelegenheid ter plekke. Dit is niet altijd te vatten in data en daarom heeft BCI enkele observaties hierover opgenomen in dit hoofdstuk Uit observaties van BCI over de reikwijdte van campussen komt naar voren dat veel campussen Meer en andere typen bedrijvigheid aantrekken naar de regio dan enkel op de campus zelf Zorgen ook voor werkgelegenheidsgroei buiten de campussen, door bedrijfsverplaatsingen naar buiten de campus; bij bijna de helft van die bedrijfsverplaatsingen zorgt dit voor nieuwe werkgelegenheid binnen dezelfde gemeente Onderling samenwerken om innovatieve bedrijvigheid op de juiste plek te laten landen Een belangrijke spil zijn in een breder innovatief netwerk van bedrijven Nieuwe locaties buiten de eigen campus opzetten om hun ecosysteem verder te versterken, waarmee ze ook op andere locaties werkgelegenheid creëren De impact die campussen hebben in hun gemeente, provincie en voor Nederland is dus groter dan enkel blijkt uit de cijfers over groei van werkgelegenheid en bedrijvigheid
Buck Consultants International, 2024
51
Bijlage – Niet opgenomen campussen
Campus
Reden waarom campussen niet zijn opgenomen
Green Chemistry Campus
Aandeelhouders hebben aangekondigd de campus op te zullen heffen
S/Park Deventer
Deze locatie wordt niet meer ingericht als campus
Grow Campus
Deze campus bestaat niet meer
Polymer Science Park
Ontwikkelt zich tot een niet-fysiek gebonden netwerkorganisatie
Emerging Diseases Campus
Deze campus bestaat niet meer
Buck Consultants International, 2024
52
Inventarisatie en meerwaarde van campussen in Nederland
Uitgevoerd in opdracht van: Nationaal Campussen Overleg in afstemming met Ministerie van Economische Zaken
Nijmegen, december 2024
Inhoudsopgave Blz. Samenvatting, conclusies & aanbevelingen
2
1
Inleiding
7
2
Aanpak
16
3
Resultaten van de analyses
19
4
Magneetwerking
22
5
Context van de campussen
35
6
Observaties reikwijdte van de campussen
45
Bijlagen
Buck Consultants International, 2024
1
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen (1/5) A
Achtergrond
1
In opdracht van het Nationaal Campussen Overleg (het overlegplatform van de tien grootste campussen/science parks in Nederland) en in afstemming met het ministerie van Economische Zaken heeft Buck Consultants International (BCI) een actueel overzicht van campussen opgesteld en de meerwaarde van campussen verkend
2
Een campus of science park is een exact ruimtelijk begrensd gebied waarin onderzoekers van kennisinstellingen en bedrijven intensief met elkaar samenwerken op het gebied van R&D en innovatie (omzetten van kennis in innovaties en nieuwe bedrijvigheid), met als magneet een manifeste kennisdrager (bijv. universiteit, academisch ziekenhuis, groot R&D-centrum van internationaal bedrijf
3
Onze campusdefinitie bestaat uit de volgende 4 kernelementen:
B
Aanpak
4
Voor dit onderzoek heeft BCI 41 campussen benaderd die óf voorkwamen in het BCI-onderzoek uit 2018 (35 campussen) en/of uit het ecosysteeminventarisatie-onderzoek van Innovatiespotter uit 2023 (33 campussen). Bij 6 daarvan is geconcludeerd dat deze niet (meer) relevant zijn. Het aantal campussen opgenomen in dit rapport is daarom 35. Bij deze campussen zijn belangrijke ontwikkelingsgegevens verzameld en getoetst
Buck Consultants International, 2024
Kernelementen van een campus
2
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen (2/5) 5
Op basis van het aantal bedrijven, bijbehorende arbeidsplaatsen en kennisinstituten / bedrijven met minstens 50 werkzame personen in R&D zijn de campussen in levensfasen ingedeeld
Overzicht campussen/science parks Nederland - 2024 Volwassen 1 Campus Groningen - Groningen 2 Kennispark Twente - Enschede 3 Amsterdam Science Park - Amsterdam 4 Utrecht Science Park - Utrecht 5 Leiden Bio Science Park - Leiden 6 TU Delft Campus - Delft 7 Wageningen Campus - Wageningen 8 Noviotech Campus - Nijmegen 9 High Tech Campus - Eindhoven 10 TU/e Campus - Eindhoven 11 Brainport Industries Campus - Eindhoven 12 Brightlands Chemelot Campus - Sittard-Geleen 13 Brightlands Maastricht Health Campus - Maastricht Groei 14 Watercampus - Leeuwarden 15 High Tech Systems Park - Hengelo 16 NL Space Campus - Noordwijk 17 Biotech Campus - Delft 18 Lifeport Kennispark Nijmegen - Nijmegen 19 Pivot Park - Oss 20 Automotive Campus - Helmond
C
Resultaten analyse & magneetwerking
6
Het aantal campussen dat in de fasen ‘ontwikkeling’, ‘groei’ of ‘volwassen’ zit stijgt van 29 in 2018 naar 35 in 2024. Voor de omvang van een land zoals Nederland is dit een relatief hoog aantal, hetgeen het excellente karakter van kennisinstellingen illustreert (vaak ook met internationale faam) en de wens daar dichtbij te willen zitten
Buck Consultants International, 2024
In ontwikkeling 21 Dairy Campus - Leeuwarden 22 Technology Base Twente - Enschede 23 Energy & Health Campus - Petten 24 Health & Innovation District - Amsterdam 25 VU Campus - Amsterdam 26 AMC Medical Business Park - Amsterdam 27 Greenport Horti Campus - Bleiswijk 28 Dutch Innovation Park - Zoetermeer 29 RDM Campus - Rotterdam 30 Rotterdam Square - Rotterdam 31 World Food Center - Ede 32 Spoorzone Tilburg - Tilburg 33 Gate2 - Gilze Rijen 34 Brightlands Campus Greenport Venlo - Venlo 35 Brightlands Smart Services Campus - Heerlen
Bron: Buck Consultants International, 2024 3
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen (3/5) 7
8
9
10
Drie campussen zijn doorgegroeid naar de volwassen fase: Noviotech Campus Nijmegen*, Brainport Industries Campus Eindhoven en de Brightlands Maastricht Health Campus. Het High Tech Systems Park Hengelo en Biotech Campus Delft zijn van de ontwikkeling- naar de groeifase doorgestroomd Op de 20 belangrijkste campussen (volwassen & groei) zijn in de afgelopen 6,5 jaar 22.000 nieuwe arbeidsplaatsen bij bedrijven gerealiseerd. Het aantal bedrijven steeg met 900 in deze periode zodat er nu in totaal 3.000 bedrijven zijn gevestigd De werkgelegenheid bij bedrijven op deze 20 campussen nam met bijna 50% toe, terwijl de gemiddelde groei 17% betrof in de gemeenten waar zij zijn gevestigd. De campussen zijn dus essentiële fysieke locaties als het gaat om groei van werkgelegenheid en nieuwe bedrijvigheid, innovatieversterking en versnelling van oplossingen voor maatschappelijke transities Op deze 20 campussen werken naast de 70.000 werkzame personen bij innovatieve bedrijven ook nog 130.000 (+27.500) personen bij kennisinstellingen (universiteiten, medische centra, hogescholen en kennisinstituten); die door hun wisselwerking met bedrijven er mede aan bijdragen dat dit dé fysieke plekken zijn voor nieuwe innovaties en kennis in Nederland, hetgeen dan weer nieuwe bedrijvigheid naar zich toetrekt
Buck Consultants International, 2024
Aantal bedrijven
Werkgelegenheid bij bedrijven¹
Totale werkgelegenheid²
2018
2024
Toename
2018
2024
Toena me
2018
2024
Toename
Volwassen campussen (13)
1.827
2.599
42%
41.029
60.367
47%
126.542
167.044
32%
Groeicampussen (7)
264
402
52%
5.747
8.853
54%
21.193
30.650
45%
Campussen in ontwikkeling (15)
240
488
103%
5.991
8.748
46%
28.694
59.477
107%
2.331
3.489
50%
52.767
77.968
48%
176.429
257.171
46%
Totaal
¹ Inclusief spin-offs en start-ups; exclusief universiteiten universitaire medisch centra / hogescholen / andere opleidingsinstituten / kennisinstituten en semi-commerciële instituten (bijv. TNO) ² Inclusief spin-offs en start-ups, universiteiten universitaire medisch centra / hogescholen / andere opleidingsinstituten / kennisinstituten en semi-commerciële instituten (bijv. TNO)
11
Die magneetwerking van deze locaties is ook te zien aan de ruime verdubbeling in het aantal start-ups, van 400 tot bijna 900 start-ups die op volwassen- en groeicampussen zijn gevestigd
12
De groei in het aantal start-ups en andere bedrijven op campussen is het gevolg van de high tech ecosystemen op deze fysieke locaties, waarin de bedrijven interactie hebben met manifeste kennisdragers en andere innovatieve organisaties, kennisvalorisatie tot nieuw innovaties leidt, ze gebruik kunnen maken van campusfaciliteiten, veel hoger opgeleid talent aanwezig is en een concentratie van high tech bedrijvigheid * Die zich i.s.m. de Lifeport Kennispark Nijmegen (voorheen bekend als Mercator Science Park) presenteert als Campus Nijmegen
4
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen (4/5) D
Conclusies
13
Een campus is voor kenniswerkers en R&D afdelingen een aantrekkelijke hotspot 16 voor open innovatie en R&D-samenwerkingsmogelijkheden met de kennisinstellingen, die zo vorm en inhoud geven aan waardecreatie door valorisatie. Door onderscheidend vermogen zijn de belangrijkste campussen een innovatieversneller van formaat, zijn een troef om R&D-centra en kenniswerkers aan te trekken, van groot belang voor het vinden van oplossingen voor de belangrijkste maatschappelijke transities (o.a. 17 vernieuwing en verduurzaming economie, klimaatbestendigheid, gezonde voeding, brede welvaart) en essentieel voor het aanjagen van de Nederlandse economie
14
Vanwege dat onderscheidend vermogen is het positief dat het aantal volwassen campussen is gegroeid van 10 naar 13; met de Noviotech Campus Nijmegen, de Brainport Industries Campus en de Brightlands Maastricht Health Campus. Het High Tech Systems Park Hengelo en de Biotech Campus Delft groeiden door vanuit de fase ontwikkeling naar de fase groei
15
Op de 20 belangrijkste campussen zijn in de afgelopen 6,5 jaar 22.000 nieuwe arbeidsplaatsen bij bedrijven gerealiseerd. Het aantal bedrijven steeg met 900 in deze periode en er zijn nu 3.000 bedrijven gevestigd. In die bedrijven wordt kennis omgezet (‘gevaloriseerd’) in innovaties en nieuwe bedrijvigheid
Buck Consultants International, 2024
De werkgelegenheid bij bedrijven op deze campussen nam met bijna 50% toe, terwijl het gemiddelde in de gemeenten waar zij zijn gevestigd de totale groei 17% betrof, en Nederland als geheel 11%. Dit zijn dus belangrijke locaties waar een hoge mate van groei van nieuwe bedrijvigheid plaatsvindt Het economische en maatschappelijke effect dat met name volwassen- en groeicampussen hebben, gaat verder dan enkel de toename in bedrijvigheid en werkgelegenheid ter plekke. Dit is niet altijd te vatten in data. Uit observaties van BCI over de reikwijdte van campussen komt naar voren dat veel campussen Meer en andere typen bedrijvigheid aantrekken dan enkel die op de campus zelf Zorgen ook voor werkgelegenheidsgroei buiten de campussen Onderling samenwerken om innovatieve bedrijvigheid op de juiste plek te laten landen Een belangrijke spil zijn in een breder innovatief netwerk van bedrijven Nieuwe locaties buiten de eigen campus opzetten De impact die campussen hebben in hun gemeente, provincie en voor Nederland reikt duidelijk verder dan alleen uit de cijfers over groei in werkgelegenheid en bedrijvigheid blijkt 5
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen (5/5) Aanbevelingen
21
Versterk de fysieke campuslocaties door het verbeteren c.q. uitbreiden van de ruimte (kwantitatief en kwalitatief) evenals de bereikbaarheid van de campussen en science parken, door investeringen mogelijk te maken om (de groei in) huisvesting van innovatieve bedrijven te faciliteren verbeteren van de bereikbaarheid per openbaar vervoer, auto en fiets de kwaliteit (o.a. leefbaarheid en duurzaamheid) van campuslocaties (de openbare ruimte) te verbeteren
22
Het realiseren van shared research faciliteiten (bijv. clean rooms, meetapparatuur, laboratoria) zorgt vaak voor een lastige business case, omdat de investeringen groot zijn, terwijl de terugverdientijd lang is omdat de bedrijven uit de belangrijkste doelgroep (start-ups) beperkte middelen ter beschikking hebben. Een nationaal fonds om – op basis van gedegen business plannen – de ‘onrendabele top’ voor dit soort faciliteiten te financieren kan ecosystemen op de campussen heel praktisch en structureel versterken.
23
Samen te werken in het Nationaal Campussen Overleg in één open innovatie ecosysteem om innovaties te versnellen, door kennis en middelen over de campussen heen te delen gezamenlijke onderzoeksprogramma’s op te zetten om impact op schaal te creëren regionale expertise landelijk in te zetten en samen te bouwen aan oplossingen voor de grote maatschappelijke transities
Een gestage en duurzame ontwikkeling van de campussen is nodig om de positie van Nederland als kennisland te behouden c.q. te versterken. Daarom doet BCI de volgende aanbevelingen: 19
20
Focus op het aantrekken van talent, omdat de werkgelegenheid op campussen snel toeneemt: meer technisch talent opleiden in Nederland aantrekkelijk blijven voor internationaal talent samenwerking tussen onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven intensiveren Profileer het Nederlandse vestigingsklimaat voor het aantrekken van innovatieve (internationaal opererende) bedrijven (van start-ups tot R&D-afdelingen van grote bedrijven) door de campussen en science parken als dé kennis hotspots te presenteren en vestiging van innovatieve bedrijvigheid in Nederland te vergemakkelijken. Samenwerking tussen de campusorganisaties en de Netherlands Foreign Investment Agency (en haar regionale partners/organisaties) dient verder te worden geïntensiveerd.
Buck Consultants International, 2024
6
1
Inleiding
In opdracht van het Nationaal Campussen Overleg (het overlegplatform van de 10 grootste campussen/science parks in Nederland) en in afstemming met het ministerie van Economische Zaken heeft Buck Consultants International (BCI) een actueel overzicht van campussen en science parks opgesteld en de meerwaarde van deze innovatie-omgevingen verkend. Eenzelfde type onderzoek heeft BCI uitgevoerd in 2010, 2012, 2014 en 2018 In scope voor dit onderzoek zijn de campussen en science parks geïdentificeerd in het ecosysteem- en campusinventarisatie-onderzoek van Innovatiespotter uit 2023 en alle campussen, die onderdeel uitmaakten van het BCI-onderzoek uit 2018 Opzet rapport In de inleiding van dit rapport (dit hoofdstuk 1) van dit rapport wordt beschreven wat een campus is, hoe deze zich onderscheidt van andere typen innovatie-omgevingen en welke elementen zorgen dat een campus zich succesvol kan ontwikkelen Het daarop volgende hoofdstuk (hoofdstuk 2) beschrijft de aanpak van dit campussenonderzoek. Hoofdstuk 3 geeft vervolgens de belangrijkste resultaten weer In hoofdstuk 4 worden meer gedetailleerde data per campus gepresenteerd. Het daarop volgende hoofdstuk 5 sluit daarop aan door een korte kwalitatieve beschrijving te geven van elke campus Hoofdstuk 6 gaat tot slot in op de reikwijdte van campussen buiten het eigen terrein Buck Consultants International, 2024
7
Ecosystemen, clusters en campussen Innovatie wordt gestimuleerd in verschillende typen ecosystemen op verschillende geografische schaalniveaus. Hieronder zijn de belangrijkste omschrijvingen weergegeven Begrip
Definitie
Ecosysteem
Brede set aan voorwaarden om (nieuwe) economische activiteiten (al dan niet sector- of technologie gebonden) te stimuleren. Voorbeeld: start-up ecosysteem
Cluster
Begrensd geografisch gebied waarin triple helix-partijen (onderwijs-kennisinstellingen-overheden) in bepaalde sectoren/ technologiedomeinen intensief samenwerken op het gebied van innovatie, export, opleidingen, startups, etc. Voorbeeld: Brainport
Science Park of Campus
Exact ruimtelijk begrensd gebied waarin onderzoekers van kennisinstellingen en bedrijven intensief met elkaar samenwerken op het gebied van R&D en innovatie, met als magneet een manifeste kennisdrager (bijv. universiteit, academisch ziekenhuis). Voorbeeld: Utrecht Science Park
Innovatiedistrict
Vaak binnenstedelijk gelegen, goed bereikbaar gebied, met een mix van bedrijvigheid (qua sectoren, omvang en leeftijd) kennisinstellingen, werk-, woon-, recreatie- en winkelmogelijkheden en voorzieningen, hetgeen leidt tot een ecosysteem van innovatie, dat het voortbrengen van ideeën faciliteert en commercialisering daarvan bevordert. Voorbeeld: Strijp-S Eindhoven
De volgende pagina geeft per geografisch niveau de diverse typen ecosystemen weer Buck Consultants International, 2024
8
Ecosystemen, clusters en campussen – geografisch Onderstaand overzicht beschrijft kort per geografisch niveau de typen ecosystemen, inclusief enkele voorbeelden Indien een campus of initiatief daartoe, niet als campus wordt gedefinieerd, zegt dat niets over de kwaliteit, innovatiekracht en economische meerwaarde van het initiatief. Er zijn tal van innovatielocaties waar op een goede en effectieve manier R&D / innovatie plaatsvindt, maar die niet voldoen aan de definitie van een campus* Schaalniveau
Korte omschrijving type ecosysteem
Nationaal Regionaal
Triple helix samenwerking Geografische concentratie van triple helix-initiatieven, niet strak ruimtelijk begrensd
Stedelijke zone
Innovatiedistrict, vaak multifunctioneel
Terrein
R&D / innovatie gericht • met manifeste kennisdragers + open innovatie = science park / innovatie campus • met specifieke onderzoeksfaciliteiten + open innovatie = faciliteitencampus
Voorbeelden ecosystemen – niet sector gebonden Techleap Silicon Valley
Amsterdam binnenstad Strijp-S Amsterdam Science Park Campus Groningen
Technology Base Twente
• zonder manifeste kennisdragers = innovatiepark Gebouw
Incubator Accelerator
Bron: Buck Consultants International Buck Consultants International, 2024
Leiden Bio Science Park High Tech Campus Eindhoven
Pivot Park Maritime Campus
UtrechtInc NEXT Delft = focus van dit onderzoek
Voorbeelden ecosystemen – sector gebonden Foodvalley Brainport Energy Valley Liverpool Life Sciences Quarter
Beagle Leiden
* Vanwege de scope van dit onderzoek is tevens 1 locatie meegenomen in het onderzoek die volgens bovenstaande definitie in beperkte mate een campus is; Spoorzone Tilburg (innovatiedistrict) 9
Focus van dit onderzoek BCI richt zich in dit onderzoek op campussen en science parks waar een geografische concentratie / bundeling van bedrijven en instituten is gevestigd, waar tussen de partners gezamenlijke R&D / open innovatierelaties centraal staan. Hieronder staat schematisch weergegeven op welk type concentratie van bedrijvigheid dit onderzoek zich m.n. richt
Onderwijs
Focus van dit onderzoek
Zorg
Bedrijven
Concentratie van productiebedrijven met onderlinge relaties Concentratie van dienstverlenende bedrijven met onderlinge relaties
De volgende pagina geeft een verdere beschrijving van de 3 campustypen
Concentratie van bedrijven zonder onderlinge relaties Science Park
Universiteit/ UMC
Bv. Utrecht Science Park, Kennispark Twente
Geen campus1
Innovatiecampus
R&D afdeling bedrijf
Bv. Brightlands Chemelot Campus, High Tech Campus Eindhoven
Campus
Faciliteitencampus
Specifieke onderzoeksfaciliteiten
Bv. Pivot Park
Campustypen
Kern van de magneet
Bedrijfscampus
Concentratie van R&D / innovatieve bedrijven met onderlinge relaties
1 = In de definitie van dit onderzoek
Buck Consultants International, 2024
10
Type campussen In dit rapport wordt een onderscheid gemaakt tussen drie typen campussen. Campussen kunnen kenmerken van alle drie typen hebben, maar zijn in dit onderzoek ingedeeld naar het type waar zij in de kern toe behoren Science park Parkachtige innovatie-omgeving gerelateerd aan een universiteit / universitair medisch centrum, waar R&D plaats vindt door universiteiten, academische medische centra, onderzoeksinstituten en bedrijven Innovatiecampus (voormalige) bedrijfscampus waar één of meerdere ‘corporate anchor tenant(s)’ R&D verrichten en waar ook andere bedrijven zich vestigen en onderlinge wisselwerking en samenwerking op onderzoeksgebied actief wordt gestimuleerd Faciliteitencampus innovatielocatie waar de magneetwerking van specifieke onderzoeksfaciliteiten en / of pilot plants komt en niet van een ‘manifeste kennisdrager’ zoals een universiteit of universitair medisch centrum. Bedrijven kunnen zich nabij deze faciliteiten vestigen en er zelf en / of in samenwerking met andere bedrijven gebruik van maken
Buck Consultants International, 2024
11
Vier kernelementen van een campus Volgens de gehanteerde campusdefinitie (ook in voorgaande onderzoeken) bestaat een campus uit de volgende 4 kernelementen:
2 Fysieke locatie met hoogwaardige vestigingsmogelijkheden & onderzoeksfaciliteiten voor bedrijven
1 Focus op R&D en/of technologiegedreven activiteiten van bedrijven
Campus Campussen en science parks (vanaf dit punt ‘campussen’ genoemd) worden in dit onderzoek als één type innovatiemilieu gezien
3 Aanwezigheid van manifeste kennisdragers
4 Actieve open innovatie tussen kennisbron(nen) en bedrijven
Bron: Buck Consultants International Buck Consultants International, 2024
12
Toelichting kernelementen De betekenis van deze kernelementen wordt hieronder toegelicht 1 Focus op R&D en / of technologiegedreven activiteiten Om te komen tot innovatie, gezamenlijke productontwikkeling en uitwisseling van kennis is de focus gericht op R&D en/of kennisintensieve activiteiten van bedrijven 2
Fysieke hoogwaardige vestigingsmogelijkheden & onderzoeksfaciliteiten Beschikbaarheid van fysieke ruimte die hoogwaardige vestigingsmogelijkheden biedt voor kennis- intensieve bedrijvigheid en voor (het gezamenlijk gebruik van) onderzoeksfaciliteiten, zoals lab-, cleanroom- en testfaciliteiten
3
Aanwezigheid van substantiële manifeste kennisdragers Een grote manifeste kennisdrager is fysiek en substantieel met onderzoeksactiviteiten aanwezig en vormt de ‘anchor tenant’ op de campus. Type kennisdragers zijn een R&D centrum van een groot internationaal opererend bedrijf, universiteit, universitair medisch centrum, groot onderzoeksinstituut. Manifest wil zeggen dat het bedrijf/instituut een substantiële omvang en sterke reputatie heeft op een specifiek thema of technologie. Faciliteitencampussen hebben in plaats van een manifeste kennisdrager beschikking over specifieke faciliteiten, die als vestigingsmagneet optreden
4
Actieve open innovatie Goed functionerend ecosysteem met een community en netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en andere relevante spelers met een organisatie die zich actief bezig houdt met samenwerkings-innovatie relaties binnen en buiten de campus, kennisvalorisatie, kennistransfer, netwerkvorming en business development
Buck Consultants International, 2024
13
Functies van een campus (1/2) Ruimtelijke concentratie van economische activiteit wordt in de basis verklaard door het feit dat mensen, bedrijven en kennisorganisaties voordelen ervaren door zich in de buurt van elkaar te vestigen. Campussen bieden de volgende voordelen: Campussen zijn vruchtbare plekken voor innovatie, omdat de kans op kruisbestuiving er groot is. Het verspreiden en (her)combineren van kennis vindt plaats door kenniswerkers die tussen bedrijven circuleren en de (face-to-face) interactie die kenniswerkers onderling hebben Doordat onderling verbonden bedrijven en verwante organisaties zich ruimtelijk concentreren, ontstaat een informatie- en communicatienetwerk, dat op efficiënte en effectieve wijze kennis-spillovers genereert. Dit wordt ook wel local buzz genoemd Op locaties waar sprake is van buzz ontstaat een zelfversterkend en cumulatief proces, hetgeen leidt tot toenemende (economische en maatschappelijke) meeropbrengsten voor de betrokken actoren. Individuen in een buzz omgeving hebben interactie en werken samen met andere getalenteerde individuen en zijn goed in staat om complexe informatie met elkaar uit te wisselen Er is sprake van een netwerk van intensieve formele en informele relaties tussen lokale actoren.
Dit netwerk wordt gefaciliteerd door fysieke nabijheid, wat de mogelijkheid biedt tot face-to-face contact en het opbouwen van persoonlijk vertrouwen Door op een campus gevestigd te zijn kunnen actoren profiteren van kennis die door andere actoren is opgedaan. De kenniseconomie is daarom het meest succesvol met lokale kennisbronnen zoals ecosystemen, clusters en campussen Buck Consultants International, 2024
14
Functies van een campus (2/2) Uit de literatuur en eerder onderzoek van BCI blijkt dat een campus de volgende effecten heeft: Een campus faciliteert open innovatie, hetgeen een kernelement in de versnelling van innovatie in Nederland is Een campus is een natuurlijke habitat (‘leefomgeving’) voor onderzoeksafdelingen en daaraan gerelateerde onderzoeksfaciliteiten Een campus is uitnodigend voor internationale kenniswerkers, die immers (internationale) keuzemogelijkheden hebben (‘war on talent’) Een campus werkt als een magneet en oefent een aantrekkende werking uit op mensen, onderzoeksinstituten en bedrijven die afkomen op de continue flow van kennis Conclusie Een campus is niet alleen het natuurlijke en voor kenniswerkers en R&D afdelingen aantrekkelijke kristallisatiepunt voor open innovatie en publiek private R&D-samenwerkingsmogelijkheden, maar is door zijn onderscheidend vermogen en inspelend op nationale en regionale economische en maatschappelijke transitieprioriteit ook een innovatieversneller van formaat. In de internationale concurrentiestrijd om R&D-centra en kenniswerkers kan een goede campus een troef van formaat zijn Bron: Buck Consultants International, 2018
Buck Consultants International, 2024
15
2
Aanpak
Dit hoofdstuk beschrijft de aanpak van het onderzoek, de opbouw van de kengetallen die later in dit rapport worden gebruikt en de definiëring van de fasen van de geanalyseerde campussen Stappen 1 Voor dit onderzoek heeft BCI 41 campussen benaderd die of voorkwamen in het BCIonderzoek uit 2018 (35 campussen) en/of uit het ecosysteeminventarisatie-onderzoek van Innovatiespotter uit 2023 (33 campussen). Er is een overlap van 27 campussen die in beide onderzoeken voorkomen Bij 4 van de 41 campussen is vastgesteld dat ze niet meer bestaan Daarnaast kwam uit het onderzoek van Innovatiespotter (2023) naar voren dat er geen economische activiteiten rondom de Campus Woudestein in Rotterdam zijn en de aandeelhouders van de Green Chemistry Campus hebben onlangs besloten deze campus op te heffen. Het aantal campussen opgenomen in dit rapport is daarom 35 2 Bij de 35 opgenomen campussen zijn de relevante data geïnventariseerd (zie bijgaande tabel) door middel van een enquête, met daarna – in bijna alle gevallen – overleg over de juistheid en consistentie van de data.
De aangegeven getallen zijn zo goed mogelijk geverifieerd, maar blijven de verantwoordelijkheid van de campussen 3 Op basis van het aantal bedrijven, bijbehorende arbeidsplaatsen en kennisinstituten / bedrijven met minstens 50 werkzame personen in R&D zijn de campussen in levensfasen ingedeeld (zie pagina 18) Buck Consultants International, 2024
Geïnventariseerde data bij de campussen
Aantal bedrijven / kennisinstellingen en bijbehorende arbeidsplaatsen Aantal spin-offs en start-ups en bijbehorende arbeidsplaatsen Aantal kennisinstituten / bedrijven met minstens 50 werkzame personen in R&D Kennisinstellingen, kennisinstituten en innovatiebevorderende organisaties Vijf grootste scale-ups (met minstens 25 werkzame personen) Impact van de campus buiten het eigen terrein (kwantiatief en/of kwalitatief) 16
Opbouw kengetallen Bij het verzamelen en analyseren van de kengetallen is een onderscheid gemaakt tussen werkgelegenheid bij bedrijven (A) en kennisinstellingen (universiteiten / universitaire medisch centra / ander opleidingsinstituten / andere onderzoeksinstellingen) (B). Onderstaand figuur laat de opbouw van de totale werkgelegenheid (C) zien. Daaronder staat een overzicht van definities van enkele kengetallen Werkgelegenheid bedrijven (A) Spin-offs
Start-ups
Overig
Werkgelegenheid kennisinstellingen (B)
Totale werkgelegenheid (C) Definities Een spin-off wordt gedefinieerd als een bedrijf dat is voortgekomen uit een bestaande (kennis)organisatie op de campus Een start-up wordt gedefinieerd als een kennisintensief bedrijf dat in de afgelopen 5 jaar onafhankelijk van een bestaande (kennis)organisatie op de campus is opgericht en zich heeft gevestigd op de campus Volgens deze definitie sluiten de twee begrippen elkaar uit. In de praktijk hoeft dat niet zo te zijn (als een spin-off wordt opgericht is het immers ook een start-up). Voor dit onderzoek is het onderscheid gemaakt om te kunnen duiden in hoeverre een campus ook een gewilde vestigingslocatie is voor startende ondernemers (niet zijnde spin-offs) Een scale-up is gedefinieerd als een voormalige start-up / spin-off die is gevestigd op de campus en inmiddels is doorgegroeid naar 25 of meer werknemers. Voor dit onderzoek is besloten geen maximale levensduur aan de ‘scale-up’ te stellen Buck Consultants International, 2024
17
Ontwikkelfasen campussen
3
2 1 Ontwikkeling
Vanwege de scope van dit onderzoek zijn er ditmaal geen campussen in de ‘idee’-fase De benaming voor de fase ‘Opstart’ is aangepast t.o.v. het 2018 rapport, omdat meerdere campussen in deze categorie al ruim voorbij de opstartfase zijn De tabel rechts laat zien hoe bovenstaande grafiek kwantitatief is gedefinieerd; een campus moet voldoen aan alle 3 de factoren om tot een bepaalde ontwikkelfase te behoren
Buck Consultants International, 2024
Een campus doorloopt verschillende ontwikkelingsfasen. In bijgaand figuur en onderstaande tabel worden deze fasen beschreven. De ontwikkelfasen geven de mate aan van de meerwaarde en het onderscheidend vermogen van een campus/science park voor de Nederlandse economie en het innovatieklimaat Fase
Omschrijving
Ontwikkeling
Manifeste kennisdrager moet substantieel aanwezig zijn / fysieke omgeving wordt gerealiseerd / de eerste vestigers zijn er al
Groei
Campus ontwikkelt zich, door toename onderzoekers en bedrijven
Volwassen
Op campus heeft zich een groot aantal onderzoeksinstituten en R&D-bedrijven gevestigd
# Bedrijven
# Organisaties > 50 fte¹
Werkgelegenheid bij bedrijven (fte)
Ontwikkeling
1-25
-
<250
Groei
25-50
1-3
250-1.250
Volwassen
>50
>3
>1.250
Fase
1) Het moet gaan om bedrijfsorganisaties of kennisinstituten waarbij >50 fte zich bezighouden met R&D / innovatie 18
3
Resultaten van de analyses
Voor de 35 campussen opgenomen in dit rapport zijn hieronder de resultaten samengevat in een overzicht (afgezet tegen de resultaten uit 2018) Aantal campussen 2018
Aantal campussen 2024
Type campus
Aantal campussen 2024
Ontwikkeling
12
15
Science Park
22
Groei
7
7
Innovatiecampus
7
Volwassen
10
13
Faciliteitencampus
6
Totaal
29
35
Totaal
35
Fase
Het aantal campussen dat in de fasen ‘in ontwikkeling’, ‘groei’ of ‘volwassen’ zit stijgt van 29 in 2018 naar 35 nu. Daarbij moet worden aangetekend dat er geen verkenning is geweest van campusinitiatieven die niet waren opgenomen in het Innovatiespotter rapport uit 2023 of het BCI rapport uit 2018 Drie campussen zijn doorgegroeid naar de volwassen fase: Noviotech Campus Nijmegen, Brainport Industries Campus Eindhoven en de Brightlands Maastricht Health Campus. Het High Tech Systems Park Hengelo en Biotech Campus Delft zijn van de ontwikkeling- naar de groeifase doorgestroomd Het aantal campussen in de ontwikkelingsfase is gegroeid naar 15. Daarvan vielen er vier in 2018 nog in de idee-fase, terwijl vijf andere campussen nog niet waren opgenomen in het 2018 rapport Buck Consultants International, 2024
19
Overzicht campussen naar levensfase
Volwassen 1 Campus Groningen (s) - Groningen 2 Kennispark Twente (s) - Enschede 3 Amsterdam Science Park (s) - Amsterdam 4 Utrecht Science Park (s) - Utrecht 5 Leiden Bio Science Park (s) - Leiden 6 TU Delft Campus (s) - Delft 7 Wageningen Campus (s) - Wageningen 8 Noviotech Campus (i) - Nijmegen 9 High Tech Campus (i) - Eindhoven 10 TU/e Campus (s) - Eindhoven 11 Brainport Industries Campus (f) - Eindhoven 12 Brightlands Chemelot Campus (i) - Sittard-Geleen 13 Brightlands Maastricht Health Campus (s) - Maastricht
Groei 14 Watercampus (s) - Leeuwarden 15 High Tech Systems Park (i) - Hengelo 16 NL Space Campus (i) - Noordwijk 17 Biotech Campus (i) - Delft 18 Lifeport Kennispark Nijmegen (s) - Nijmegen 19 Pivot Park (f) - Oss 20 Automotive Campus (s) - Helmond
Bron: Buck Consultants International, 2024 Buck Consultants International, 2024
In ontwikkeling 21 Dairy Campus (s) - Leeuwarden 22 Technology Base Twente (f) - Enschede 23 Energy & Health Campus (f) - Petten 24 Health & Innovation District (i) - Amsterdam 25 VU Campus (s) - Amsterdam 26 AMC Medical Business Park (s) - Amsterdam 27 Greenport Horti Campus (s) - Bleiswijk 28 Dutch Innovation Park (s) - Zoetermeer 29 RDM Campus (f) -Rotterdam 30 Rotterdam Square (s) - Rotterdam 31 World Food Center (s) - Ede 32 Spoorzone Tilburg (s) -Tilburg 33 Gate2 (f) - Gilze Rijen 34 Brightlands Campus Greenport Venlo (s) - Venlo 35 Brightlands Smart Services Campus (s) - Heerlen
(s) = science park (i) = innovatiecampus (f) = faciliteitencampus 20
Ontwikkeling campussen De volgende campussen zijn een fase opgeschoven in 2024 t.o.v. 2018: Ontwikkeling Fase 2018
Campussen
Fase 2024
‘Ontwikkeling’
• • • • •
Health & Innovation District Amsterdam Spoorzone Tilburg Rotterdam Square RDM Campus Rotterdam Dutch Innovation Park Zoetermeer
‘Idee’
‘Ontwikkeling’
• • • •
Brightlands Campus Greenport Venlo AMC Medical Business Park Amsterdam Energy & Health Campus Petten World Food Center Ede
‘Opstart’ / ‘Ontwikkeling’
‘Groei’
• •
High Tech Systems Park Hengelo Biotech Campus Delft
•
Brainport Industries Campus Eindhoven
• •
Noviotech Campus Nijmegen Brightlands Maastricht Health Campus
-
‘Opstart’ / ‘Ontwikkeling’ ‘Volwassen’ ‘Groei’ Buck Consultants International, 2024
21
4
Magneetwerking
Categorie Volwassen Campus
Totaal aantal gevestigde bedrijven 2018 2024
Waarvan spin-offs
Waarvan start-ups
2018
2024
2018
2024
Omvang werkgelegenheid bij bedrijven 2018 2024
Waarvan spin-offs (aantal fte) 2018 2024
Waarvan start-ups (aantal fte) 2018 2024
Campus Groningen
198
271
46
58
49
54
3.234
3.700
869
693
133
339
Kennispark Twente¹²
179
180
41
65
50
100
2.470
4.050
245⁵
580
200
400⁵
Amsterdam Science Park
159
195
55
40
6
30
1.340
3.132
220
252
40
180
Utrecht Science Park
103
169
38
32
31
42
2.088
3.681
536
178
84
266
Leiden Bio Science Park²
256
430
35
77
5
66
8.817
11.747
1.500
3.597
100
458
TU Delft Campus
245
323
150⁶
29⁶
50⁶
156⁶
2.610
5.634
1.000
387
200
1.059
Wageningen Campus
140
215
40³
19³
15
89
2.600
3.910
1.100
188
80
590
Noviotech Campus
48
75
7
8
24
15
1.511⁴
3.100⁴
306
320
106
70
Brainport Industries Campus
0
50
0
4
0
5
0
2.574
0
35
0
54
High Tech Campus Eindhoven⁵
165
290
40
50
30
65
11.500
12.000
1.200
1.500
250
500
TU/e Campus
143
164
64
72
77
90
1.980
2.270
320
385
1.049
1.230
Brightlands Chemelot Campus
92
130
11
6
23
41
1.787
2.975
232
762
114
69
Brightlands Maastricht Health Campus
99
107
35
29
26
35
1.092
1.594
262
348
113
181
Totaal categorie 'volwassen'
1.827
2.599
562
489
386
788
41.029
60.367
7.821
9.225
2.469
5.396
Op campussen in de volwassenfase is het aantal bedrijven toegenomen. Op de volwassencampussen zijn nu zo’n 2.600 bedrijven gevestigd. Dat is een groei van zo’n 800 bedrijven t.o.v. 2018, ruim 40% meer Ook de werkgelegenheid bij bedrijven is op alle volwassen campussen toegenomen. Dit resulteert in een groei van meer dan 19.000 werkzame personen (bijna 50%) t.o.v. 2018. Er werken nu ruim 60.000 mensen bij bedrijven op de volwassen campussen
Buck Consultants International, 2024
* = Onbekend ¹ = De totale omvang is, incl. niet-kennisintensieve bedrijven, 450 bedrijven en +/-11.000 medewerkers ² = Cijfers voor 2018 wijken af van BCI rapport uit 2018 door andere rekenmethode ³ = Wageningen Campus houdt hier een smallere definitie aan dan BCI ⁴ = Exclusief productiemedewerkers NXP ⁵ = Cijfers betreffen schattingen ⁶ = In 2018 is onderscheid start-up/spin-offs niet consistent gehanteerd
22
Categorie Groei Campus
Totaal aantal gevestigde bedrijven 2018 2024
Waarvan spin-offs
Waarvan start-ups
2018
2024
2018
2024
Omvang werkgelegenheid bij bedrijven 2018 2024
Waarvan spin-offs
Waarvan start-ups
2018
2024
2018
2024
Watercampus – Leeuwarden
38
29
28
9
6
8
260
370
45
27
7
12
High Tech Systems Park – Hengelo
9
46
1
2
2
7
1.700
3.400
20
10
10
25
NL Space Campus – Noordwijk
44
81
15
16
0
27
900
600
120
130
0
47
Biotech Campus Delft
4
32
2
5
0
13
700
1.400
35
40
54
59
Lifeport Kennispark Nijmegen (voorheen bekend als het Mercator Science Park)
77
87
42
44
5
28
1.000
1.070
500
325
40
140
Pivot Park – Oss
50
62
20
17
11
12
550
1.116
215
346
45
89
Automotive Campus – Helmond
42
65
1
1
1
6
637
897
3
2
15
325
Totaal categorie 'groei'
264
402
109
94
25
101
5.747
8.853
938
880
171
697
Op bijna alle campussen in deze fase groeide het aantal bedrijven, uitgezonderd de Watercampus. Het gaat per saldo om een groei van zo’n 140 bedrijven sinds 2018, een groei van meer dan 50%. In totaal zijn er nu ongeveer 400 bedrijven op groeicampussen gevestigd De werkgelegenheid bij bedrijven groeide op 6 van de 7 campussen, de NL Space Campus uitgezonderd. De werkgelegenheidstoename op campussen in de groeifase is 3.000 werkzame personen t.o.v. 2018. Ook dat is een groei van meer dan 50% t.o.v. 2018. Het gaat om bijna 9.000 werkzame personen in totaal
Buck Consultants International, 2024
23
Categorie Ontwikkeling Campus
Totaal aantal gevestigde bedrijven 2018 2024
Waarvan spin-offs
Waarvan start-ups
2018
2024
2018
2024
Omvang werkgelegenheid bij bedrijven 2018 2024
Waarvan spin-offs
Waarvan start-ups
2018
2018
2024
2024
Dairy Campus Leeuwarden
2
3
0
0
0
0
30
45
0
0
0
0
Technology Base Twente – Hengelo
8
26
0
1
3
1
81
227
0
10
33
2
Energy & Health Campus Europe – Petten
4
4
0
0
0
0
1.500
1.291
0
0
0
0
Health & Innovation District (startjaar 2020)* - Amsterdam
0
19
1
3
5
14
1.715
1.808
500
618
15
163
VU campus – Amsterdam
31
62
18
25
1
25
225
348
89
211
2
92
AMC Medical Business Park – Amsterdam
15
17
6
8
0
0
100
100
10
15
0
0
Greenport Horti Campus – Bleiswijk
2
2
2
1
0
0
35
30
20
20
0
0
Dutch Innovation Park – Zoetermeer
19
48
0
3
1
4
1.033
1.810
0
6
8
50
RDM campus Rotterdam
55
65
0
0
10
15
500
600
0
0
40
50
Rotterdam Square (startjaar 2022)*
6
10
6
9
1
1
20
40
19
38
1
2
World Food Center – Ede
8
62
0
0
0
11
110
283
0
0
0
60¹
Spoorzone Tilburg (startjaar 2020)*
0
24
0
0
0
18
0
507
0
0
0
194
Gate2 – Gilze-Rijen
13
13
0
2
5
0
42
52
0
10
12
0
Brightlands Campus Greenport Venlo
31
78
0
1
4
15
300
752
0
3
7
35
Brightlands Smart Services Campus Heerlen
46
55
0
0
35
16
300
855
0
0
75
30
Totaal categorie ‘opstart'
240
488
33
53
65
120
5.991
8.748
638
931
193
678
Op de 15 campussen in de ontwikkelingsfase zijn nu bijna 500 bedrijven gevestigd, zo’n 250 meer dan in 2018 (of het startjaar van de campus). Dat is een verdubbeling in het aantal bedrijven Het aantal medewerkers bij bedrijven groeide met ruim 2.800, een groei van bijna 50%, naar bijna 9.000 medewerkers bij bedrijven op deze 15 campussen, die in de ontwikkelingsfase zitten
Buck Consultants International, 2024
* = Voor deze campussen zijn de cijfers niet uit 2018, maar het startjaar van de campus ¹ = Cijfers betreffen schattingen
24
Toename op volwassen- en groeicampussen 2018 – 2024 Aantal bedrijven
Volwassen campussen (13) Groeicampussen (7) Campussen in ontwikkeling (15) Totaal
Werkgelegenheid bij bedrijven¹
Totale werkgelegenheid²
2018
2024
Toename
2018
2024
Toename
2018
2024
Toename
1.827
2.599
42%
41.029
60.367
47%
126.542
167.044
32%
264
402
52%
5.747
8.853
54%
21.193
30.650
45%
240
488
103%
5.991
8.748
46%
28.694
59.477
107%
2.331
3.489
50%
52.767
77.968
48%
176.429
257.171
46%
¹ Inclusief spin-offs en start-ups; exclusief universiteiten universitaire medisch centra / hogescholen / andere opleidingsinstituten / kennisinstituten en semi-commerciële instituten (bijv. TNO) ² Inclusief spin-offs en start-ups; universiteiten universitaire medisch centra / hogescholen / andere opleidingsinstituten / kennisinstituten en semi-commerciële instituten (bijv. TNO), m.a.w. het totale aantal mensen werkzaam op de campus/science park
In de afgelopen 6,5 jaar zijn 22.000 nieuwe arbeidsplaatsen bij bedrijven gerealiseerd op de 20 belangrijkste (volwassen + groei) campussen en science parks van Nederland. Daar zijn nu 3.000 bedrijven gevestigd (groei van 900 in dezelfde periode) waar nu bijna 70.000 mensen werken bij die op de campussen/science parks gevestigde bedrijven Dit betekent een toename van bijna 50% in werkgelegenheid bij bedrijven op deze 20 campussen. Het aantal bedrijven steeg in die periode met zo’n 44% De totale werkgelegenheid, dus naast bedrijven ook kennisinstituten, universiteiten, universitaire medisch centra en andere onderzoeks- en opleidingsinstituten, groeide met 50.000 personen naar bijna 200.000 op de 20 campussen Buck Consultants International, 2024
25
Groei werkgelegenheid bij bedrijven op volwassen- en groeicampussen in vergelijking tot gemeenten waar ze gevestigd zijn Werkgelegenheidsgroei¹ bij bedrijven op campussen 2018-2024
Gemeentelijke werkgelegenheidsgroei 2018-2024² - totaal
Campus Groningen
14%
15%
Watercampus
42%
19%
Enschede
Kennispark Twente
64%
14%
Hengelo
High Tech Systems Park
100%
11%
Amsterdam
Amsterdam Science Park
134%
20%
Utrecht
Utrecht Science Park
76%
27%
Leiden
Leiden Bio Science Park
33%
12%
Noordwijk
-33%
68%
113%
17%
50%
27%
66%
16%
103%
12%
25%
8%
Helmond
NL Space Campus Biotech Campus Delft TU Delft Science Park Wageningen Campus Lifeport Kennispark Nijmegen Noviotech Campus Pivot Park Brainport Industries Campus High Tech Campus Eindhoven TU/e Campus Automotive Campus
41%
-9%
Sittard-Geleen
Brightlands Chemelot Campus
66%
-1%
Maastricht
Brightlands Maastricht Health Campus
Gemeente
Campus(sen) in fasen volwassen of groei
Groningen Leeuwarden
Delft Wageningen Nijmegen Oss Eindhoven
Totaal
46%
7%
48%
17%
¹ Bedrijven, inclusief spin-offs en start-ups, exclusief werkgelegenheid bij kennisinstellingen ² Op basis van CBS-data op gemeenteniveau, tijdsperiode gecorrigeerd zodat deze gelijk loopt aan de uitgevraagde gegevens voor campussen
De bovenstaande tabel laat zien dat de werkgelegenheid bij bedrijven op campussen fors harder is gegroeid dan in de gemeenten waarin zij zijn gevestigd, uitgezonderd Noordwijk. De totale groei in werkgelegenheid was bijna 50% op de volwassenen groei-campussen in de periode 2018-2024, waar dat in de betreffende gemeenten gemiddeld 17% betrof, en Nederland als geheel 11% was Buck Consultants International, 2024
26
Ontwikkeling van het aantal bedrijven op de 20 campussen in de groei & volwassenfase Leiden Bio Science Park TU Delft Campus High Tech Campus Eindhoven Campus Groningen Wageningen Campus Amsterdam Science Park Kennispark Twente Utrecht Science Park TU/e Campus Brightlands Chemelot Campus Brightlands Maastricht Health Campus Lifeport Kennispark Nijmegen NL Space Campus Noviotech Campus Automotive Campus Pivot Park Brainport Industries Campus High Tech Systems Park Biotech Campus Delft Watercampus -50
0
50
100 Aantal 2018
Buck Consultants International, 2024
150
200
Toename 2018 - 2024
250
300
350
400
450
Vet = volwassen campussen
27
Ontwikkeling van de werkgelegenheid bij bedrijven op de 20 campussen in de groei & volwassenfase High Tech Campus Eindhoven Leiden Bio Science Park TU Delft Campus Kennispark Twente Wageningen Campus Campus Groningen Utrecht Science Park High Tech Systems Park Amsterdam Science Park Noviotech Campus Brightlands Chemelot Campus Brainport Industries Campus TU/e Campus Brightlands Maastricht Health Campus Biotech Campus Delft Pivot Park Lifeport Kennispark Nijmegen Automotive Campus NL Space Campus Watercampus -1.000
0
1.000
2.000
3.000
Aantal 2018
Buck Consultants International, 2024
4.000
5.000
Toename 2018 - 2024
6.000
7.000
8.000
9.000
10.000
11.000
12.000
Vet = volwassen campussen
28
Ontwikkeling van de werkgelegenheid bij bedrijven op de 20 campussen in de groei & volwassenfase 3.500
3.000
TU Delft Campus
Leiden Bio Science Park
Brainport Industries Campus*
Absolute groei 2018 – 2024
2.500
2.000 Kennispark Twente
Utrecht Science Park
High Tech Systems Park
1.500
Amsterdam Science Park
Noviotech Campus Wageningen Campus
1.000
High Tech Campus Eindhoven
Biotech Campus Delft Campus Groningen
Brightlands Maastricht Health Campus