* Jaarrekening 2025 Enkhuizen (inclusief addendum)
Tekst van het document
Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Hieronder staan de belangrijkste doelen in kaders beschreven. In elk kader staat het doel, wat we hebben bereikt en wat we daarvoor hebben gedaan in 2025. De basis van deze doelen en activiteiten is te vinden in de CUP (college- uitvoeringsprogramma). Onderwijs Wat wilden we bereiken en wat hebben we bereikt? Enkhuizen beschikt over goed(e) onderwijs(voorzieningen) Voor kinderen die een mogelijke (taal)achterstand hebben, hebben we een voorziening die hen helpt om de achterstand in te halen om hen daarmee een goede aansluiting te geven op het basisonderwijs. Wat hebben we ervoor gedaan? Onderwijs Achterstand Beleid (OAB) Peuters met een (taal)achterstand hebben voorschoolse educatie ontvangen op de peuterschool. Deze inzet draagt eraan bij dat zij hun achterstand kunnen verminderen of zelfs volledig kunnen inlopen, en met een goede basis kunnen starten op de basisschool. Onderwijshuisvesting • We zijn, in samenwerking met gemeente Stede Broec, gestart met de ontwikkeling van een gemeentegrens-overstijgend Strategisch Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs. • We zijn gestart met een locatieonderzoek voor een nieuwe basisschool in de binnenstad van Enkhuizen. • We hebben een start gemaakt met het onderzoek naar de herziening van de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs Enkhuizen 2016.
Sport, Cultuur en Recreatie Wat wilden we bereiken en wat hebben we bereikt? Enkhuizen is een sportieve en cultuurrijke gemeente In 2025 hebben wij diverse voorzieningen ondersteund waarmee wij onze bewoners de mogelijkheid geven om mee te kunnen blijven doen in sportieve, culturele en recreatieve activiteiten. Zo hebben onze kinderen cultuur en muziek op de basisscholen gekregen, en hebben zij hun talenten kunnen ontdekken en verder ontwikkelen. In 2025 waren er voldoende goed bereikbare openbare plekken om te recreëren. Wij hebben diverse verenigingen ondersteund die ervoor zorgdragen om de sociale betrokkenheid en het gevoel van 28
verbondenheid in de gemeenschap te versterken. Wij hebben ervoor gezorgd dat de voorzieningen en activiteiten fysiek en financieel beschikbaar zijn gebleven voor onze inwoners. Wat hebben we ervoor gedaan? Cultuureducatie • We hebben cultuur en muziek ingezet op de basisscholen samen met MADhouse en op het voortgezet onderwijs Rondje Cultuur. • We hebben meegedaan met Cultuureducatie met Kwaliteit. Hierbij is onder andere ingezet op deskundigheidsbevordering van de leerkrachten. • Het convenant met de Stichting Westfriese bibliotheken is met een jaar verlengd. • Met de specifieke uitkering voor de bibliotheek hebben we ingezet op het versterken van de bibliotheekvoorziening. • Met de Cultuurregio Noord Holland Noord hebben we een specifieke uitkering ontvangen voor een jongerenproject, daarmee hebben we het project YUSU uitgevoerd in alle gemeenten. Sportbevordering Via subsidieverlening is sturing gegeven aan het bereiken van een rijk verenigingsleven. Subsidies zorgen voor instandhouding en waardering van sport – en cultuurorganisaties en verenigingen die een functie vervullen voor participatie in onze samenleving en het bewerkstelligen van een sterke sociale basis. We hebben uitvoering gegeven aan het uitvoeringsplan Brede Specifieke Uitkering (SPUK) specifiek aan de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen en het Sportakkoord. In 2025 is de Sportraad Enkhuizen opgericht.
Naast dat zij uitvoering geven aan het Lokaal sportakkoord hebben zij als doel het bevorderen van sportparticipatie en het versterken van de samenwerking tussen sportverenigingen in de gemeente. Team Sportservice West-Friesland heeft activiteiten georganiseerd rondom beweging op en rond scholen, verenigingen en verzorgingshuizen en adviseert daarnaast op vele manieren om sport en bewegen te stimuleren in de gemeente. Er is een buitenspeeldag georganiseerd (speeleiland Kadijken), een kleutersportdag, een peuterinstuif en zijn er fietslessen gegeven aan nieuwe Nederlandse dames in samenwerking met het welzijnswerk Enkhuizen. Vanuit Team Sportservice West-Friesland zijn er wekelijkse Inclusieve Beweeglessen verzorgt in samenwerking met De Baanbreker, Leviaan, Esdégé-Reigersdaal en Calidus. In april en november zijn namens het Sportnetwerk West- Friesland regionale sportcafés West-Friesland georganiseerd voor bestuurders van sportverenigingen in West-Friesland. Om bestuurders te ondersteunen en te inspireren. Doortrappen West-Friesland organiseerde in de zomer verschillende fietsactiviteiten voor ouderen, zoals fiets valpreventielessen en opfriscursussen om meer zelfvertrouwen op te fiets te geven. Er is een Sporthuldigingsprotocol voor sportprestaties opgesteld. Sporters zijn gehuldigd tijdens de nieuwjaarsreceptie.
Welzijn Stichting Welzijn Enkhuizen heeft in het afgelopen jaar diverse welzijnsactiviteiten voor jong en oud georganiseerd. In Jongerencentrum Cayen zijn activiteiten georganiseerd op het gebied van muziek, kunst en cultuur. Tienerhonk IJsselzand is een belangrijke veilige ontmoetingsplek voor de jeugd tot en met 15 jaar. De activiteiten die hier plaatsvinden dragen bij aan het bevorderen van de sociale verbinding en het stimuleren van talentontwikkeling en het voorkomen van overlast in de openbare ruimte. 29
Sociaal Domein Wat wilden we bereiken en wat hebben we bereikt? Enkhuizen is een gemeente waar iedereen kan meedoen zoals het hem of haar past. De voorzieningen in Enkhuizen zijn beschikbaar voor iedereen die ze nodig heeft In het afgelopen jaar is onze professionele zorg goed bereikbaar geweest voor onze inwoners. We hebben daarbij binnen de wettelijke termijn betaalbare, passende zorg aangeboden aan onze meest kwetsbare mensen. Daarnaast hebben we ingezet op preventieve activiteiten om de kosten van Wmo en jeugdhulp te verlagen. We maakten hierbij gebruik van de mogelijkheden binnen het eigen netwerk van een inwoner. Wat hebben we ervoor gedaan? Hervormingsagenda • We hebben in samenwerking met de regionale projectgroep Hervormingsagenda Jeugd een adviesrapport opgesteld. In dit rapport is beschreven welke maatregelen lokaal en regionaal nodig zijn om te voldoen aan de inhoudelijke en financiële opgaven van de Hervormingsagenda Jeugd. •
Lokaal zijn wij gestart met het uitvoeren van de opgaven uit de Hervormingsagenda Jeugd, met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken.
•
We hebben het Verkenningsinstrument Toegang bij het lokale team uitgevoerd. Het onderzoek heeft inzicht gegeven in de uitdagingen die er liggen voor het versterken van het lokale team en de Toegang. De resultaten van dit onderzoek wordt gebruikt als input voor de vervolgsessies rondom de Brede Lokale Toegang. De Verordening Jeugd is per 1 juli 2025 herschreven, waarbij de reikwijdte duidelijker is afgebakend.
• • • •
•
We hebben de wijkscans Toekomstscenario Jeugd en gezinsbescherming uitgevoerd bij het lokale team en hebben verbeteropgaven vastgesteld. We hebben in het kader van preventie een Scheidingsplein-magazine ontwikkeld en verspreid onder de inlooplocaties voor inwoners van de gemeente. Binnen het regionale plan Noordje in Westfriesland zijn stappen gezet in verschillende pilots. Er is gestart met het hulpaanbod van Integrale Gezinsteams, met het afnemen van verklarende analyses bij complexe problematiek en met de voorbereiding van kleinschalige woonvoorzieningen. Deze pilots hebben als doel de inzet van residentiële hulp te verminderen en kinderen, waar nodig, zo thuis mogelijk op te vangen. Het afgelopen jaar heeft het beheersteam zich beziggehouden met het opstarten van de kostenbeheersing jeugd en de sturing hierop. Op basis daarvan zijn vier onderdelen geselecteerd waar de focus en sturing op is gericht (maatwerkovereenkomsten, 17/18-jarige inwoners met een jeugdhulp-indicatie, samenwerking met de gecertificeerde instellingen verbeteren en medische verwijzingen). Vervolgens zijn er concrete stappen gezet om het aantal verwijzingen naar ongecontracteerd aanbod te beperken en de regie op maatwerk te versterken. In 2026 zetten we de volgende stap door deze koers verder vorm te geven en te borgen; we versterken de verbinding tussen de inhoudelijke zorgvraag en de zakelijke kaders.
Deze focus moet ervoor zorgen dat we grip houden op realistische kosten, zonder de kwaliteit van zorg voor onze jongeren uit het oog te verliezen. Op termijn onderzoeken we hoe we deze succesvolle aanpak breed kunnen inzetten binnen het sociaal domein, waaronder de WMO.
Minimabeleid Het bijzondere bijstand beleid is inhoudelijk aangepast. Het beleid sluit beter aan bij de vraag vanuit de inwoners en is op onderdelen versoepeld en verruimd. Zo kunnen inwoners beter worden ondersteund. 30
Er is extra aandacht gegeven aan het bereik van de regelingen door onder anderen de huis-aan-huis verspreiding van de Geldkrant. Ook is er vaker gecommuniceerd via de gemeentekanalen, het gemeentenieuws en sociale media. De samenwerking met maatschappelijke partners in de gemeente is verbeterd. Inwoners worden actief gewezen op de regelingen. Het verbeteren van het bereik van de regelingen blijft onder de aandacht en wordt verder voortgezet. Onderwijszorgarrangementen • We hebben ingezet op zowel individuele als groepsgewijze jeugdzorg tijdens schooltijd (onderwijszorgarrangement). • We hebben in regionaal verband op alle middelbare scholen de pilot preventieve mentale ondersteuning uitgevoerd. Hieronder vallen de projecten M@ZL en GGZ-expertise. Daarnaast is het Schoolmaatschappelijk werk in regionaal verband ingezet op alle scholen voor voortgezet onderwijs. • Stichting Iedereen Telt Mee heeft Schoolmaatschappelijk werk in het primair onderwijs ingezet. • In regionaal verband is in pilotvorm voorzien in de beschikbaarheid van jeugdzorg voor de leerlingen van het Integraal Kind Expertise Centrum (IKEC) Hoorn. De pilot houdt in dat er jeugdhulp beschikbaar is voor alle kinderen op het IKEC. Hierdoor is snelle en laagdrempelige ondersteuning aanwezig op school. Er zijn dus geen individuele beschikkingen nodig om gebruik te maken van de zorg, de pilot loopt door in 2026.
Preventie Jeugd • Wij zijn gestart met het versterken van de samenwerking tussen de gemeente, het lokale team en huisartsen/praktijkondersteuners, met als doel het verminderen van verwijzingen naar de jeugdhulp. Preventie WMO Het welzijnswerk heeft mantelzorgers ondersteund door het bieden van informatie en het versterken van onderlinge verbinding, waardoor hun draagkracht is vergroot en overbelasting is voorkomen. Het Vrijwilligerspunt heeft inwoners geholpen bij het vinden van passend vrijwilligerswerk via bemiddeling en vacatures. Zij gaven advies over werving en behoud van vrijwilligers en boden trainingen voor organisaties. Daarnaast hebben zij diverse projecten uitgevoerd, de Westfriese Beursvloer en maatschappelijke stages. Visie sociaal domein In 2025 is de visie sociaal domein 2026 en verder vastgesteld. We hebben tevens voorbereidingen getroffen voor het te lopen proces voor het uitvoeringsplan van de visie sociaal domein door het opstellen van een projectplan. In 2026 wordt het uitvoeringsplan ontwikkeld en voorgelegd voor vaststelling. Wonen met ondersteuning Wonen met Ondersteuning is een verzamelnaam voor maatwerkvoorzieningen voor inwoners met psychische kwetsbaarheden die 24 uurs toezicht en ondersteuning op geplande en ongeplande momenten nodig hebben.
We onderscheiden vijf voorzieningen binnen Wonen met Ondersteuning: Kortdurende Opvang, Ondersteund Wonen, Beschermd Wonen, Beschermd Thuis en Overbruggingszorg. Binnen Wonen met Ondersteuning zijn de voorzieningen Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen ondergebracht. Deze voorzieningen zijn opnieuw ingekocht. Vanaf 2025 hebben we daarmee een nieuw zorglandschap gecreëerd waarbij de belangrijkste uitgangspunten zijn: geen verschil meer in doelgroepen, wonen eerst, 24uurs kortdurende opvang, verlaging toegangsleeftijd en laagdrempelige ondersteuning voor meekomende kinderen in de voorzieningen. Deze ontwikkelingen sluiten aan bij de ontwikkelingen in het veld en de behoeften van de doelgroep. Het zorgaanbod wordt uitgevoerd door een consortium (samenwerkingsverband) van bekende hoofd- en onderaanbieders. Door een consortium van aanbieders te contracteren is samenwerking beter vorm te geven en vallen cliënten niet meer tussen wal en schip. De relationele overeenkomst gaat uit van een strategisch partnerschap, waarbij een wederkerige verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de opdracht wordt gevoeld. 31
WMO-activiteiten In het eerste halfjaar is het aanbestedingstraject voor de Wmo-ondersteuning afgerond en zijn nieuwe contracten afgesloten met de aanbieders. De ingekochte producten verschillen wezenlijk van de eerdere arrangementen, wat een andere manier van indiceren vraagt. Om medewerkers hierbij te ondersteunen zijn trainingen georganiseerd en is de kennis via de Westfriesland Academie geborgd. Hierdoor kunnen regionale medewerkers de opleiding voortaan zelf verzorgen en blijft de deskundigheid structureel beschikbaar voor nieuwe medewerkers. Daarnaast is de Verordening maatschappelijke ondersteuning gewijzigd. De verordening is aangepast aan de nieuwe producten en geactualiseerd op basis van recente uitspraken van de Centrale Raad van Beroep. In de tweede helft van het jaar is vervolgens gewerkt aan de bijbehorende beleidsregels en het financieel besluit, waarmee het nieuwe stelsel volledig is ingericht. Parallel hieraan is een afzonderlijk inkooptraject doorlopen voor hulpmiddelen. Dit heeft geleid tot het contracteren van twee aanbieders in plaats van één. Door cliënten een keuze te bieden en enige mate van concurrentie te behouden, verwachten we een kwaliteitsimpuls te realiseren, met name in de leverings- en onderhoudstermijnen.
Volksgezondheid Wat wilden we bereiken en wat hebben we bereikt? Enkhuizen is een gezonde gemeente waar iedereen kan meedoen In 2025 hebben we ingezet om iedereen de kans te geven zich te ontwikkelen op een manier die bij hem of haar past. Daarbij zijn we uitgegaan dat iedereen, met of zonder extra hulp, zijn of haar bijdrage kan leveren aan de samenleving. In het afgelopen jaar hebben we stappen gemaakt in de uitvoering van het actieplan Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Wat hebben we ervoor gedaan? Volksgezondheid • Er zijn verschillende webinars georganiseerd voor jongeren en ouders met betrekking tot alcohol en drugs gebruik. Vanuit het programma In Control of Alcohol en Drugs (ICOAD) zijn er verschillende lesprogramma's gedraaid op verschillende voortgezet onderwijs. • We hebben middels de Brede SPUK GALA een meerjarige subsidie afgegeven t/m 2026 voor de ontwikkeling van een website ‘Voor Elkaar in Enkhuizen’, een platform wat lokale initiatieven op één plek verzamelt. • We hebben middels de Brede SPUK GALA een meerjarige subsidie afgegeven t/m 2026 voor het opzetten van Rouwgroep Enkhuizen ter ondersteuning bij rouw. • We hebben middels de Brede SPUK GALA een subsidie afgegeven voor het voortzetten van de lokale coalitie Eén tegen Eenzaamheid.
• We hebben middels de Brede SPUK GALA een meerjarige subsidie afgegeven t/m 2026 om activiteiten tijdens de Mantelzorgweek te organiseren en het project Koken met Kanjers uit te voeren. • Met een integrale aanpak wordt er vanuit JOGG (gezonde jeugd – gezonde toekomst) gewerkt aan een gezonde jeugd die opgroeit in een gezonde omgeving. • We zijn onderdeel van het regionale IZA project Kind naar Gezond Gewicht. Hierbij wordt ingezet op een gezinsaanpak voor complexe casussen van overgewicht waar enkelvoudige interventies niet voldoende zijn. Dit is in samenwerking met de GGD. In juni vond de eerste netwerkbijeenkomst plaats voor de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht in Enkhuizen. • We hebben GGD-diensten als Stevig Ouderschap, VoorZorg, Nu Niet Zwanger en Video Home Training ingezet ter bevordering van een kansrijke start voor het opgroeiende kind.
32
• • •
Lokaal en regionaal is er ingezet op een ketenaanpak valpreventie om middels samenwerking de impact van de aanpak Valpreventie te vergroten onder inwoners. In oktober is er een Veilig Bewegen bijeenkomst in Enkhuizen georganiseerd voor inwoners boven de 75 jaar. We hebben verder ingezet op het verbeteren van het AED-netwerk. We hebben gewerkt aan de huisvesting van het consultatiebureau en onderzoek verricht voor nieuwe ontwikkelingen.
Verplicht indicatoren Hieronder staan de verplichte beleidsindicatoren voor programma Samenleving. Deze staan op de website https://www.waarstaatjegemeente.nl. De indicatoren laten ons zien of we beter of slechter presteren dan andere gemeenten. Naam indicator
Eenheid
Bron
2021 2022 2023 2024 2025
Banen
Aantal per 1.000 inwoners 15-74 jaar
LISA
732,5 742,8 719,5 729,1 n.b.
Jongeren met een delict voor de rechter
% 12 t/m 21 jarigen
CBS
2
1
1
n.b.
n.b.
Kinderen in uitkeringsgezin
% kinderen tot 18 jaar
CBS
5
5
n.b.
5
n.b.
Netto arbeidsparticipatie
% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking
CBS
69,4 71,6 72,8 72,6
n.b.
Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie
% deelnemers aan het VO en MBO onderwijs
DUO
2,5
3,1
3,4
3,1
n.b.
Werkloze jongeren
% 16 t/m 22 jarigen
CBS
3
2
n.b.
2
n.b.
Personen met een bijstandsuitkering
Aantal per 10.000 inwoners
CBS
281,5 244,5 247,7 n.b. 196,3
Lopende re-integratievoor- zieningen
Aantal per 10.000 inwoners van 15-64 jaar
CBS
327,5 336,8 350,3 433,9 n.b.
Jongeren met jeugdhulp
% van alle jongeren t/m 18 jaar
CBS
12,9 14,7 14,7 15,9
n.b.
Jongeren met jeugdbescherming
% van alle jongeren t/m 18 jaar
CBS
1,3
1,3
1,2
1,1
n.b.
Jongeren met jeugdreclassering
% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
CBS
n.b.
n.b.
n.b.
n.b.
n.b.
Cliënten met een maatwerk- arrangement Wmo
Aantal per 10.000 inwoners
GMSD
770
820
820
850
820
Absoluut verzuim
Aantal per 1.000 leerlingen
DUO
0
n.b.
2,7
n.b.
n.b.
Relatief verzuim
Aantal per 1.000 leerlingen
DUO
18
26
21
16
n.b.
Niet-sporters
% inwoners dat niet wekelijks gesport (vanaf 12 jaar)
RIVM, CBS
n.b.
51,4
n.b.
43,5
n.b.
Met wie werken we samen Voor het programma Samenleving hebben we samengewerkt met de volgende verbonden partijen: • •
WerkSaam Westfriesland Gemeentelijke Gezondheidsdienst Hollands Noorden (GGD)
Deze verbonden partijen worden verder toegelicht in de paragraaf verbonden partijen.
Wat heeft het gekost? Bedragen x €1.000 . Lasten Baten Resultaat
Begroting 2025
Begroting na wijziging 2025
39.420
44.775
Realisatie 2025
Verschil begroting en realisatie
45.813
1.038
6.225
8.367
11.949
3.582
-33.195
-36.408
-33.864
2.544
33
Toelichting op afwijkingen (baten en lasten) Toelichting afwijkingen JR2025 t.o.v. B2025 (>€ 20.000)
Bedrag
V/N
Lasten: Bijdrage SED
-65 N
Overheveling
880 V
SPUK
92 V
Ontheemden
-3.377 N
Subsidiesprogramma
169 V
Leerlingenvervoer
28 V
Peuterspeelzaalwerk
91 V
Kunst
37 V
Gehandicaptenvervoer
32 V
Pilots Sociaal Domein
25 V
Bijzondere bijstand
-61 N
WerkSaam
131 V
Jeugdgezondheidszorg
83 V
Stichting ITM
59 V
Clientgebonden kosten
852 V
Overige verschillen
-13 N
Totaal lasten:
-1.038 N
Baten: SPUK
-92 N
Ontheemden en opvang
3.551 V
Debiteuren WerkSaam
90 V
Overige verschillen
33 V
Totaal baten:
3.582 V
Totaal verschil
2.544 V
Lasten: Bijdrage SED (€ 65.000 nadeel) De bijdrage aan de SED Organisatie wordt in het onderdeel "Bijdrage SED Organisatie" in programma 1 nader toegelicht. Overhevelingsbesluit programma Samenleving (€ 880.000 voordeel) In het Overhevelingsbesluit 2025-2026 zijn de volgende niet-bestede incidentele budgetten overgeheveld naar boekjaar 2026. Dit levert een voordeel op voor de jaarstukken 2025. • • • • • • • • • • •
Kosten sloop scoutinggebouw Aankoop scoutinggebouw aan de Gouw 7E Regionale projectleider Kleinschalige woonvoorzieningen Gevelreconstructie RSG Opstellen beleid plaagdierenbestrijding Europese aanbesteding kunstopslag Restauratie goudleerbehang Verhuizing-depotinrichting gemeentelijke collectie Laaggeletterdheid Uitvoeringskosten Wet Inburgering Visie-leertraject omzet projectleider 34
• • • •
bouwkundig onderzoek JGZ Uitvoeringsagenda Erfgoedbeleid Onderzoek exploitatie hertenkamp tlv AR SIHP Voortgezet onderwijs Enkhuizen en Stede Broec
Specifieke uitkering (€ 92.000 voordeel) Dit betreft het niet uitgegeven deel van de specifieke uitkeringen. Zie ook de baten. Ontheemden (€ 3.377.000 nadeel) De baten en lasten, om ontheemde Oekraïners op te vangen, zijn gelijkmatig verdeeld over de gemeente Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland. Per saldo levert dit per gemeente incidenteel een batig resultaat op van € 174.000. Subsidies (€ 169.000 voordeel) Er is een beperkte onderbesteding van het totale subsidieplafond van 7% (afgerond). Binnen de subsidiesystematiek is het niet ongebruikelijk dat niet alle vastgestelde plafonds (maximale budgetten) volledig worden benut. Dat neemt niet weg dat ernaar moet worden gestreefd om de onderbesteding zo klein als mogelijk te houden. De subsidieplafonds waarbij sprake is van beperkte onderbesteding, zijn veelal posten waar incidentele aanvragen kunnen worden ingediend en zijn hierbij dus afhankelijk van het aanvragen die door de organisaties worden ingediend. Leerlingenvervoer (€ 28.000 voordeel) Bij het leerlingenvervoer is een voordeel gerealiseerd. Het leerlingenvervoer is een open-einde regeling, waarbij de uitgaven sterk afhankelijk zijn van het aantal rechthebbende leerlingen en de vervoersafstanden.
Hoewel eerder rekening werd gehouden met een stabilisering van het aantal leerlingen, is voor het schooljaar 2025–2026 het aantal kinderen in Enkhuizen dat gebruik maakt van het vervoer lager uitgekomen. Hierdoor zijn de kosten lager uitgevallen en ontstaat dit positieve resultaat. Uitvoering peuterspeelzaalwerk (€ 91.000 voordeel) In 2025 waren er minder peuters met een VVE indicatie dan in voorgaande jaren. Hierdoor bleef er binnen de specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbudget (OAB) meer financiële ruimte beschikbaar. De kosten die normaliter worden gedekt vanuit het peuterspeelzaalwerk, zijn in 2025 daarom opgevangen binnen het Onderwijsachterstandenbudget. Opslagwerken kunst (€ 37.000 voordeel) Het budget voor kunstopslag van € 40.000 is dubbel begroot en staat daardoor bij Samenleving en bij Ruimte. De kosten worden vanuit Ruimte betaald waardoor het budget hier nu overblijft. Collectief gehandicaptenvervoer (€ 32.000 voordeel) De kosten voor het gebruik van de Regiotaxi zijn afhankelijk van het gebruik ervan door cliënten die via een indicatie een Regiotaxipas toegekend hebben gekregen. De vervoerder van de Regiotaxi is overgegaan op een andere manier van plannen, waardoor de stiptheid van 92% veelal niet gehaald is.
Een verklaring voor het minder gebruik zou kunnen zijn dat cliënten ontevreden zijn over het gebruik van de Regiotaxi en dat zij een andere manier van vervoer hebben georganiseerd.
35
Bijzondere bijstand (€ 61.000 nadeel) Er is dit jaar meer bijzondere bijstand verstrekt voor de kosten van woninginrichting. Statushouders die in de gemeente komen wonen ontvangen bijzondere bijstand voor de kosten van woninginrichting. Er zijn meer statushouders in onze gemeente komen wonen dan voorgaand jaar. 55 personen zijn in 2025 gehuisvest ten opzichte van 36 personen in 2024. Het betreffen voornamelijk na reizigers. Het aantal na reizigers is vaak niet te voorspellen. Dit zorgt voor een stijging van de bijzondere bijstand voor de kosten van woninginrichting. WerkSaam (€ 131.000 voordeel) Er is een positief resultaat op de BUIG. De gemeente Enkhuizen heeft meer geld ontvangen voor het verstrekken van uitkeringen dan dat het heeft gekost om alle uitkeringen te betalen. Het resultaat op de BUIG is moeilijk te voorspellen. Het budget fluctueert en is pas tegen het einde van het jaar definitief. Derhalve is het budget niet eerder naar beneden bijgesteld. Jeugdgezondheidszorg (€ 83.000 voordeel) Jaarlijks worden er bij de GGD extra aanvullende diensten afgenomen. Deze diensten subsidieert de gemeente op basis van de realisatie met een maximaal beschikt bedrag. In 2025 is er iets minder dan voorspeld aan aanvullende diensten gerealiseerd.
Dit komt onder andere door de in 2026 vastgestelde bezuinigingen bij de GGD HN, die in 2025 al hebben geleid tot personeelsverloop en het vroegtijdig beëindigen van aanvullende diensten. Daardoor zijn sommige diensten niet uitgevoerd en niet gedeclareerd. Voor de aanvullende diensten die wel zijn uitgevoerd, kon een deel van de kosten worden gedekt uit de specifieke uitkering GALA, omdat binnen deze regeling nog middelen beschikbaar waren. Hierdoor is er minder ten laste van onze eigen gemeentelijke begroting komen te liggen. Stichting ITM (€ 59.000 voordeel) Stichting Iedereen telt mee heeft over 2024 het positief saldo terugbetaald. Dit was € 59.000 hoger dan waar we eerder van uit zijn gegaan. Cliëntgebonden kosten (€ 852.000 voordeel) De werkelijk gerealiseerde (cliëntgebonden) kosten voor jeugdzorg waren in 2025 bijna € 643.000 (7%) lager dan in de bijgestelde begroting opgenomen. In Wmo waren de kosten € 209.000 (3%) lager waardoor het totale voordeel uiteindelijk €852.000 bedraagt. Op basis van een tussentijdse inschatting van de jaarkosten in de maand augustus werd de begroting voor jeugdzorg bijgesteld. De groei in het aantal declaraties waarmee op dat moment rekening werd gehouden is uiteindelijk lager uitgevallen waardoor het voordeel ten opzichte van de begroting is ontstaan.
Ten opzichte van het vorige dienstjaar zien we de cliëntgebonden kosten voor jeugdzorg met 5,3% toenemen. Het grootste deel daarvan kan worden verklaard vanuit de gevolgen van indexatie (door zorgaanbieders), deze indexatie bedroeg in 2025 gemiddeld 5,1%. Het aantal jeugdzorg cliënten nam in 2025 met 2,4% toe tot 508 cliënten waarvoor declaraties werden ontvangen vanuit zorgverleners. Dat is lager dan in eerdere jaren die 4,0% (2024) en 8,4% (2023) aan clientgroei lieten zien en daarmee lijkt een positieve trend zichtbaar te worden. Omdat de uitgaven aan de grootste (top tien) cliënten met €482.000 afnam bleef de totale groei in zorgkosten met 5,3% beperkt tot iets meer dan de indexatie van 5,1%. In Wmo was de groei in cliënten met 0,3% lager dan in eerdere jaren maar namen de kosten versus 2024 met 8,3% toe, van die 8,3% kan 5,1% worden verklaard vanuit toename door indexatie. De resterende 2,9% komt voort uit zwaardere zorg die werd ingezet met name in de categorieën verblijf en begeleiding.
36
Baten: Specifieke uitkering (€ 92.000 nadeel) Het niet uitgegeven deel van de Specifieke uitkeringen kan worden uitgegeven in 2026. Ontheemden (€ 3.551.000 voordeel) Het projectresultaat voor de opvang van ontheemde Oekraïners over 2025 is voordelig. Na samenvoeging van de projectresultaten van de gemeente Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland en gelijkmatige verdeling per gemeente levert dit per saldo een incidenteel batig resultaat op van € 174.000. Debiteuren WerkSaam (€ 90.000 voordeel) De stand van de vorderingen op clientdebiteuren bij WerkSaam is € 91.000 gestegen.
37
Paragrafen
38
Lokale heffingen In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de door de gemeente Enkhuizen geheven belastingen, bestemmingsheffingen en retributies (rechten en leges). In de gemeentewet en enkele bijzondere wetten is geregeld welke lokale heffingen de gemeente aan inwoners en bedrijven mag opleggen. De raad heeft de bevoegdheid welke lokale heffingen geheven worden. •
• •
Onder belastingen vallen de onroerende-zaakbelastingen, de belastingen op roerende woon- en bedrijfsruimten, de precariobelasting, de toeristenbelasting en de forensenbelasting. De opbrengst van deze belastingen komen toe aan de algemene middelen van de gemeente en zijn vrij besteedbaar. Onder de bestemmingsheffingen vallen de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Tot de rechten en leges behoren onder andere de marktgelden, haven- en liggelden, leges omgevingsvergunningen, reisdocumenten begrafenisrechten, burgerlijke stand etc.
Voor zowel de bestemmingsheffingen als de rechten en leges, geldt dat de opbrengst niet vrij besteedbaar is, maar gebruikt wordt voor de dekking van de gemaakte kosten. Gerealiseerde inkomsten Onderstaande tabel geeft een overzicht van de lokale heffingen met de begrote opbrengsten voor 2025 en de daadwerkelijk inkomsten in 2025. Het totaal aan opbrengsten van belastingen en heffingen bedraagt ruim € 16,3 miljoen in 2025.
Belastingen
Begroting 2025
Werkelijk 2025
Onroerendezaakbelastingen op woningen (eigenaren)
3.450
3.459
Onroerendezaakbelastingen op niet-woningen (eigenaren)
2.029
1.998
Onroerendezaakbelastingen op niet-woningen (gebruikers)
1.554
1.567
Roerendezaakbelasting
3
4
Forensenbelasting
41
41
Toeristenbelasting
720
645
Precariobelasting
67
48
7.864
7.762
Totaal
Heffingen
Begroting 2025
Werkelijk 2025
Secretarieleges
408
383
Leges omgevingsvergunningen
499
716
Begrafenisrechten
227
218
Rioolheffing
2.201
2.203
Afvalstoffenheffing
3.539
3.537
Reinigingsrecht
21
12
Staangelden markten
13
6
Parkeervergunningen
180
122
Haven- en liggelden
809
946
Vermakelijkhedenretributie
192
180
Overige heffingen
150
220
8.238
8.543
Pachtsommen kermissen
39
Beleid ten aanzien van lokale heffingen In algemene zin wordt op de algemene belastingen jaarlijks een een stijgingspercentage doorgevoerd ter grootte van het inflatiepercentage. Bij begroting van 2025 is uitgegaan van een stijgingspercentage van 2,3%. Dit is later bijgesteld naar 2,7%. Bij het bepalen van de tarieven is rekening gehouden met 2,7%. Het uitgangspunt voor de tarieven van de rioolheffing en afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid. Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB zijn de belangrijkste en grootste eigen inkomsten van de gemeente. Het betreft een gebruikersbelasting en eigenarenbelasting op niet-woningen (dit zijn vooral kantoren bedrijfspanden) en een eigenarenbelasting op woningen. De tarieven voor de onroerendezaakbelastingen (OZB) bedragen een percentage van de WOZ-waarde van het onroerend goed in de gemeente. Bij het bepalen van het tarief wordt een relatie gelegd met de waardeontwikkeling van het onroerende. De WOZ waarde voor woningen is het afgelopen jaar gestegen met 3,7%. Voor niet woningen is dat 2,5%. Tarieven Onroerendezaakbelasting 2025 OZB woning eigenaar
0,1154%
OZB niet-woning eigenaar
0,4729%
OZB niet-woning gebruiker
0,4032%
De realisatie van de OZB 2025 loopt in de pas met de begroting 2025. Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven van degene die voor zichzelf of voor zijn gezin meer dan 90 dagen per jaar een gemeubileerde woning beschikbaar houdt zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben. Onder gemeubileerde woningen vallen ook zomerhuisjes, chalets en caravans. In 2025 bedroeg het tarief € 691,00 per woning per jaar. De forensenbelasting 2025 wordt opgelegd in het eerste kwartaal van 2026. Toeristenbelasting Toeristenbelasting is bedoeld om mensen die wel gebruik maken van de gemeente maar geen inwoner zijn, mee te laten betalen aan de gemeentelijke voorzieningen. De inkomsten die gegenereerd worden uit de heffing komen ten gunste van de algemene middelen. In Enkhuizen is ervoor gekozen om (een deel van) de inkomsten te gebruiken om het voorzieningenniveau voor de toeristen te handhaven. De belasting wordt geheven van degene die verblijf biedt. De aanbieder kan dit bij degene die overnacht in rekening brengen. De toeristenbelasting 2025 wordt opgelegd in het eerste kwartaal van 2026. Dit geldt niet voor de toeristenbelasting voor overnachtingen in de gemeentelijke havens van Enkhuizen. Deze worden terplekke voldaan bij de havenmeester. In de tabel zijn dan ook de werkelijke inkomsten uit de toeristenbelasting van de haven opgenomen.
Voor hotels, B&B's en campings etc is dit een schatting van de verwachte inkomsten. In 2024 heeft er een grootschalige controle plaatsgevonden waardoor er meer aanbieders en dus ook meer overnachtingen naar vore zijn gekomen. Tarief voor de toeristenbelasting bedroeg in 2025: € 2,75 per overnachting
40
Riolering De riool heeft tot doel de kosten te dekken die de gemeente maakt ten aanzien van de gemeentelijke watertaken. De rioolheffing wordt geheven van de eigenaar en gebruiker van percelen van waaruit afvalwater direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd of waarvoor de gemeente een zorgplicht vervuld voor het inzamelen en afvoeren van hemelwater. De uitgangspunten voor de heffing zijn volledige kostendekking op basis van het vastgestelde Programma Stedelijk Water en Riolering. De rioolheffing mag maximaal 100% kostendekkend opgelegd worden. Het percentage van de kostendekking in 2025 bedroeg 100%. Hieronder vindt u een overzicht met betrekking tot de kostendekkendheid van de riolering.
In € 1.000 2025 Directe kosten riolering
1.003
Storting voorziening
364
Inkomsten riolering excl. heffingen
-13
Netto kosten riolering
1.354
Toe te rekenen kosten Overhead
588
BTW
262
Totale kosten
2.204
Opbrengsten heffingen
2.204
Dekking
100%
Afvalinzameling De tarieven voor de afvalstoffenheffing zijn afhankelijk van de kosten die de Huisvuilcentrale (HVC) te Alkmaar aan de gemeente in rekening brengt. Met HVC is overeengekomen dat de kostprijs per huishouden met een jaarlijkse indexering wordt aangepast voor de tariefstelling op lokaal niveau. In het kader van kostendekkendheid worden aan de afvalkosten de kosten van administratie en inning (de zogenaamde perceptiekosten) toegevoegd. Tevens wordt rekening gehouden met de doorwerking van het BTW-compensatiefonds.
41
Afvalstoffenheffing mag maximaal 100% kostendekkend opgelegd worden. Het percentage van de kostendekking in 2025 97%. Hieronder vindt u een overzicht met betrekking tot de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing:
In € 1.000 2025 Kosten afvalinzameling
2.994
Inkomsten afvalinzameling excl. heffingen
229
Netto kosten afvalinzameling
2.763
Toe te rekenen kosten: Overhead
123
BTW
571
Overige toe te rekenen kosten
178
Totale kosten
3.637
Opbrengsten heffingen
3.537
Dekking
97%
Begraafplaats Grafrechten worden geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor door de gemeente verleende diensten in verband met de begraafplaats. Daarbij mogen de geraamde baten niet hoger zijn dan de geraamde kosten. In onderstaande tabel wordt het percentage van de kostendekking weergegeven.
In € 1.000 2025 Kosten begraafplaats
312
Inkomsten begraafplaats excl. heffingen
0
Netto kosten begraafplaats
312
Toe te rekenen kosten: Overhead
134
Overige toe te rekenen kosten
0
Totale kosten
446
Opbrengsten heffingen
218
Dekking
49%
Marktgelden Voor het innemen van een standplaats om daarop zaken of voorwerpen te plaatsen, uit te stallen of te verkopen tijdens de weekmarkt, jaarmarkten, braderieën, themamarkten of andere evenementen worden onder de naam 'marktgelden' rechten geheven. Het tarief voor marktgeld wordt berekend per strekkende meter standplaats. De opbrengst mag maximaal 100% kostendekkend zijn. De tarieven zijn in 2025 verhoogd met het inflatiepercentage van 2,7%. Leges Leges zijn betalingen aan de gemeente waar een individueel aanwijsbare tegenprestatie van die gemeente tegenover staat. Het gaat om een bedrag dat betaald moet worden aan de gemeente voor het gebruik van haar diensten of producten. De leges worden geheven van de aanvrager van de dienst dan wel van degene ten behoeve van wie de dienst is verleend. 42
De leges mogen per titel maximaal 100% kostendekkend zijn. Hieronder vindt u een overzicht met betrekking tot de kostendekkendheid van de leges:
Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening
Lasten
Baten
Dekking
Paragraaf 1
Burgerlijke stand
26
28
109%
Paragraaf 2
Reisdocumenten
297
244
82%
Paragraaf 3
Rijbewijs
77
66
86%
Paragraaf 4
Verstrekkingen uit de basisregistratie personen
20
13
62%
Paragraaf 5
Bestuursstukken
0
0
0%
Paragraaf 6
Vastgoedinformatie
0
0
0%
Paragraaf 7
Overige publiekszaken
3
2
75%
Paragraaf 8
Gemeentearchief
0
0
0%
Paragraaf 9
Bijzondere wetten
304
191
63%
Paragraaf 20
Diversen
41
2
4%
Kostendekking Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2 Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning
768
547
71%
Lasten
Baten
Dekking
Paragraaf 1
Algemene bepalingen
0
0
0%
Paragraaf 2
Voorfase
13
11
83%
Paragraaf 3
Activiteiten met betrekking tot bouwwerken
362
551
152%
Paragraaf 4
Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed
17
6
38%
Paragraaf 7
Aanlegactiviteiten
4
58
1495%
Paragraaf 8
Overige activiteiten
3
2
70%
Paragraaf 11
Overige tarieven
4
0
8%
Paragraaf 12
Modaliteiten
85
49
57%
Paragraaf 13
Vermindering
0
-5
0%
Paragraaf 14
Teruggaaf
0
-5
0%
Kostendekking Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3 Europese dienstenrichtlijn
489
666
136%
Lasten
Baten
Dekking
Paragraaf 1
Horeca
32
15
Paragraaf 4
Organiseren evenementen of markten
11
4
36%
Paragraaf 5
Standplaatsen
0
1
192%
44
19
44%
Lasten
Baten
Kostendekkendheid Hoofdstuk 1
768
547
71%
Kostendekkendheid Hoofdstuk 2
489
666
136%
Kostendekkendheid Hoofdstuk 3
44
19
44%
1.301
1.232
95%
Kostendekking Hoofdstuk 3
Recapitulatie Hoofdstuk 1,2 en 3
Kostendekkendheid totale tarieventabel
43
46%
Dekking
Precariobelasting Precario is een vergoeding voor het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond/provinciegrond. In Enkhuizen worden alleen terrassen op gemeentegrond in de heffing betrokken, waarbij voor terrassen gelegen binnen de vesting een hoger tarief wordt gehanteerd. In 2025 steeg het tarief met het inflatiepercentage. Reinigingsrecht Een bedrijf betaalt reinigingsrecht wanneer met huisvuil vergelijkbaar bedrijfsafval aan de straat wordt gezet of in (haven)containers wordt aangeboden aan de gemeentelijke afvalinzamelaar HVC. In 2025 zijn de volgende tarieven gehanteerd: • •
1 t/m 4 zakken per week € 428,45 5 t/m 9 zakken per week € 851,40
De opbrengsten (€12.000) worden toegevoegd aan de opbrengsten Afvalstoffenheffing. Haven- en liggelden Onder de naam 'havengelden' worden rechten geheven ter zake van het gebruik van de haven, door vaartuigen anders dan woonschepen. Onder de naam 'liggelden' worden rechten geheven ter zake van het innemen van een ligplaats door woonschepen. De tarieven zijn afhankelijk van de oppervlakte dan wel de lengte van het schip. Roerendezaakbelasting Deze belasting wordt geheven over de waarde van roerende woon- en bedrijfsruimten, gelijk aan de belasting die wordt geheven over de waarde van onroerende woon- en bedrijfsruimten (de OZB). Daarom wordt deze belasting ook wel Roerende-zaakbelasting (RZB) genoemd. Omdat deze belasting zorgt voor een gelijke behandeling van woon en bedrijfsruimten (ongeacht of deze roerend dan wel onroerend zijn), is wettelijk bepaald dat voor deze belasting dezelfde tarieven gehanteerd moeten worden als die voor de OZB. Vermakelijkhedenretributie Met deze retributie wordt een bijdrage gevraagd aan organisaties die vermaak bieden voor de voorzieningen die de gemeente treft voor de bezoekers van de vermakelijkheid. De gemeente ontvangt namelijk voor toeristen geen bijdrage via de Algemene uitkering. Voor overnachtende toeristen is een toeristenbelasting ingevoerd.
Een aanduiding van de lokale lastendruk Het Coelo (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) heeft de cijfers van de gemeentelijke belastingdruk voor 2024 bekendgemaakt. Tot de gemeentelijke woonlasten worden gerekend de bedragen die huishoudens betalen aan OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. De gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden met een huurwoning in Nederland bedragen € 480 en voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning € 1.053. Onderstaande tabel laat zien wat de gemiddelde bruto woonlasten van de omringende gemeenten zijn. De gemeente met de hoogste gemiddelde lastendruk staat bovenaan. Conclusie eigenaren/bewoners Uit deze cijfers blijkt dat de gemeente Enkhuizen voor deze regio een gemiddelde lastendruk kent voor meerpersoonshuishoudens met een koopwoning, en net boven het Nederlandse gemiddelde zit.
44
Conclusie huurders Uit de cijfers blijkt dat de gemeente Enkhuizen voor deze regio voor huurders een hoger dan gemiddelde lastendruk kent. De gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden zijn ook hoger dan het landelijk gemiddelde van € 480. De volgorde van de gemeenten is, met uitzondering van de wisseling van Enkhuizen en Drechterland, identiek aan 2024 Woonlasten per huishouden - eigenaren/bewoners Rangorde
Gemeente
Bruto Woonlasten
Bruto Woonlasten
één persoonshuishouden
meer persoonshuishouden
2024
2025
2024
2025
1 Koggenland
€ 817
€ 845
€ 921
€ 952
2 Hoorn
€ 836
€ 900
€ 940
€ 1.009
3 Drechterland
€ 913
€ 903
€ 1.034
€ 1.029
4 Enkhuizen
€ 912
€ 1.010
€ 996
€ 1.099
5 Medemblik
€ 1.004
€ 1.029
€ 1.105
€ 1.136
6 Stede Broec
€ 1.039
€ 1.067
€ 1.172
€ 1.203
7 Opmeer
€ 1.178
€ 1.224
€ 1.300
€ 1.343
Bron: Atlas Coelo - atlas van de lokale lasten
Woonlasten per huishouden - huurders Rangorde
Gemeente
Bruto Woonlasten
Bruto Woonlasten
één persoonshuishouden
meer persoonshuishouden
2024
2025
2024
2025
1 Medemblik
€ 241
€ 251
€ 341
€ 357
2 Koggenland
€ 301
€ 309
€ 405
€ 415
3 Stede Broec
€ 283
€ 285
€ 416
€ 421
4 Drechterland
€ 301
€ 267
€ 422
€ 393
5 Hoorn
€ 331
€ 339
€ 435
€ 449
6 Enkhuizen
€ 428
€ 444
€ 512
€ 532
7 Opmeer
€ 540
€ 567
€ 662
€ 686
Bron: Atlas Coelo - atlas van de lokale lasten
Kwijtschelding Systematiek kwijtscheldingsberekening Voor beantwoording van de vraag of een belastingschuldige voor gehele of gedeeltelijke kwijtschelding in aanmerking komt, vindt een vermogens- en een inkomenstoets plaats. Met de vermogenstoets wordt bekeken of er op het moment van de aanvraag voldoende middelen (bezittingen) aanwezig zijn om de openstaande belastingschuld te betalen. Zijn deze middelen aanwezig, dan wordt geen kwijtschelding verleend. Ontbreken deze middelen of zijn deze onvoldoende, dan wordt met de inkomenstoets gekeken of er in de nabije toekomst alsnog betalingscapaciteit ontstaat waaruit de belastingschuld kan worden voldaan.
45
Samenwerking De gemeente heeft voor de behandeling van kwijtscheldingsverzoeken een samenwerkingsverband gesloten met het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Indien iemand in aanmerking wil komen of denkt te komen voor kwijtschelding van gemeentelijke heffingen of waterschapsbelastingen, kan worden volstaan met het indienen van een kwijtscheldingsverzoek bij één van deze twee organisaties. De organisatie waar het verzoek wordt ingediend, zorgt ervoor dat het verzoek tevens bij de andere organisatie wordt behandeld. Wat kan worden kwijtgescholden? De gemeenteraad heeft bepaald dat voor de belastingen waar vrijwel ieder huishouden mee in aanraking komt, kwijtschelding mogelijk is. Dat zijn de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Dit is vastgelegd in de Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen Enkhuizen 2025. Daarnaast is besloten dat ook voor de grafrechten kwijtschelding mogelijk is. Hieraan verwante kosten, zoals aanmanings- en dwangbevelkosten, worden niet kwijtgescholden. Op het moment dat iemand in aanmerking komt voor volledige kwijtschelding, worden deze kosten niet in rekening gebracht. In 2025 is € 105.500 aan kwijtschelding Afvalstoffenheffing en € 21.500 aan kwijtschelding Rioolheffing verleend. Voor OZB is dit nihil.
46
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico’s op te vangen zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt. Het weerstandsvermogen is afhankelijk van de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit (hoeveel middelen zijn er nodig om alle risico’s op te kunnen vangen). Beide komen in deze paragraaf aan de orde. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit geeft aan hoeveel middelen beschikbaar zijn om eventuele risico’s op te kunnen vangen. De volgende onderdelen maken deel uit van de beschikbare weerstandscapaciteit: • • • •
De onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien Vrij aanwendbare reserves Stille reserves
In € 1.000 Berekening weerstandscapaciteit Onbenutte belastingcapaciteit
0
Onvoorzien
0
Totale weerstandscapaciteit (exploitatie)
0
Weerstandsvermogen Algemene reserve
9.666
Stille reserves
0
Subtotaal
9.666
Totale weerstandscapaciteit
9.666
Toelichting beschikbare weerstandscapaciteit Onbenutte belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller deze in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of dat er ruimte is voor nieuw beleid. Wanneer het berekende gemiddelde OZB-tarief voor de gemeente lager is dan het percentage voor toelating tot artikel 12 is er in principe sprake van een onbenutte belastingcapaciteit. In de onderstaande tabel is bij benadering de onbenutte belastingcapaciteit aangegeven. Er is voor gekozen het verschil in percentage te vermenigvuldigen met de geschatte WOZ-waarde van woningen + de WOZ-waarde van niet-woningen. Met het instellen van het Ondernemersfonds Enkhuizen heeft de raad besloten de benodigde middelen op te brengen door een verhoging van de OZB niet-woningen. Ook als deze opbrengst buiten beschouwing blijft is er geen onbenutte belastingcapaciteit.
47
OZB-percentage van de Woz-waarde voor toelating art.12
0,1595%
Werkelijk gewogen % Woz-waarde gemeente
0,1865%
Verschil
-0,0270%
Overdekking belastingcapaciteit (in €1.000)
-1.036
Onvoorzien Tot en met dit jaar is jaarlijks een bedrag van € 27.000 voor onvoorziene uitgaven. Deze post is in 2025 niet aangewend. Omdat de jaren daarvoor deze post ook niet is aangewend is bij het vaststellen van de begroting 2026 besloten dit budget af te ramen tot €1. Dit betekent dat het bedrag van € 27.000 niet meer meegerekend kan worden bij de structurele weerstandscapaciteit. Vrij aanwendbare reserves Alleen de algemene reserves worden gekwalificeerd als vrij aanwendbaar en worden meegenomen in de berekening van de incidentele weerstandscapaciteit. Eerder werden ook de bestemmingsreserves waarvan de raad de bestemming vrijelijk kan wijzigen meegerekend. Volgens het toezichtkader van de provincie is dat niet meer toegestaan omdat de raad aan deze reserves een bestemming heeft gegeven. Hierdoor zijn deze reserves in de ogen van de toezichthouder niet vrij besteedbaar. De stand van de algemene reserves per 31-12-2025 is € 9.666.000.
In € 1.000 Vrij aanwendbare reserves
31/12/2024
31/12/2025
Algemene reserve (exclusief resultaat 2024)
€ 4.790
€ 6.627
Reserve weerstandscapaciteit
€ 1.959
€ 2.789
Reserve bouwgrondexploitatie
€ 250
€ 250
€ 6.999
€ 9.666
Totaal
Stille reserves Stille reserves hebben te maken met activa die te laag of tegen nul euro zijn gewaardeerd. De stille reserves maken alleen deel uit van de beschikbare weerstandscapaciteit als de betrokken activa op korte termijn (binnen 1 jaar) verkoopbaar zijn, verkoop van de stille reserves niet leidt tot een gat in de gemeentebegroting en verkoop de taakuitoefening van de gemeente niet aantast. De stille reserves waarderen wij praktisch gezien op € 0. Risicomanagement Aanleiding en achtergrond De risico’s voor de gemeente Enkhuizen zijn in kaart gebracht. Door inzicht in de risico’s is de gemeente in staat om op verantwoorde wijze besluiten te nemen zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige ontwikkelingen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de gemeente. Niet alle risico’s laten zich financieel vertalen. Er zijn diverse risico’s die geen directe financiële gevolgen hebben, bijvoorbeeld imagoschade. In deze paragraaf ligt de nadruk op de financiële risico’s omdat aan de hand daarvan het weerstandsvermogen wordt bepaald. 48
Risico´s Volgens de toelichting op artikel 11 BBV zijn risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen de risico’s die niet anderszins te ondervangen zijn. Reguliere risico’s, risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn, maken geen deel uit van de risico’s in de paragraaf weerstandsvermogen. Hiervoor zijn immers verzekeringen afgesloten of voorzieningen gevormd. De risico’s worden tweemaal per jaar geïnventariseerd met alle verantwoordelijke afdelingshoofden, teamleiders en specialisten. In de gemeentelijke jaarstukken van 2025 zijn 12 risico’s opgenomen. De bedrijfsvoering risico’s zijn risico’s voor de SED organisatie. Om een risico te kunnen analyseren en beoordelen bepalen we de kans op het risico (percentage waarschijnlijkheid) en de gevolgen van het risico (impact) voor de organisatie. De kansberekening wordt onderverdeeld in vijf niveaus. Deze kunnen als volgt worden uitgelegd: Klasse
Kans
Percentage
1
< of 1x per 10 jaar
0%
2
1x per 5-10 jaar
30%
3
1x per 2-5 jaar
50%
4
1x per 1-2 jaar
70%
5
1x per jaar of >
90%
De klassen van impact zijn als volgt: Klasse impact 5
=
> € 500.000
4
=
> € 100.000 < € 500.000
3
=
> € 50.000 < € 100.000
2
=
> € 25.000 < € 50.000
1
=
< € 25.000
0
=
Geen geldgevolgen
Door de kans en impact in klassen te verdelen wordt aan beide een score toebedeeld. Op basis van deze scores wordt een statistische berekening gemaakt van de benodigde weerstandscapaciteit. In de beleidsnota is bepaald dat alleen de risico’s met een score van 15 of hoger (score =kans*impact) worden gepresenteerd. Risico’s met een score lager dan 15 zijn onderaan in de tabel opgenomen onder ‘overige risico’s’. De onderstaande tabel bevat een overzicht van de risico’s die na toepassing van de beheersmaatregelen een financieel risico laten zien en waarvoor geen voorziening of reserve voor is opgenomen. Alleen risico’s met een score van 15 of hoger worden apart genoemd in de tabel om focus te houden op de risico’s die substantieel van aard zijn. 49
De bedrijfsvoering risico’s, opgenomen onder de SED organisatie, zijn financieel door de verdeelsleutel (jaarstukken2025) bepaald en opgenomen onder het weerstandsvermogen van de gemeente Enkhuizen voor € 766.920. Voor de SED organisatie is er een risico op datalekken en cybercrime en doen zich voor in meerdere vormen, namelijk: • Risico van informatie lekken vanuit extern en vanuit intern handelen, wat is samengevat als datalek; • Aanvallen op onze systemen van buitenaf middels cybercrime. Dit alles kan ook nog leiden tot het benoemde risico van imagoschade; • Er is een risico dat we systemen moeten uitzetten om hackers activiteiten te voorkomen; • Het aansprakelijkheidsrisico wat wordt gelopen wanneer systemen worden gehackt en/of worden uitgezet. De beschikbare weerstandscapaciteit is € 9.666.000 en de benodigde weerstandscapaciteit is € 2.327.328 (= 90% * € 2.585.920). Het ratio weerstandsvermogen is 4,15.
50
Om het weerstandsvermogen te beoordelen heeft het Nederlands Adviesbureau Risicomanagement (NAR) in samenwerking met de universiteit Twente een normtabel ontwikkeld. Ons weerstandsvermogen krijgt als waardering ‘uitstekend’.
Waardering A B C D E
Ratio >2,0 1,4 – 2,0 1,0 – 1,4 0,8 – 1,0 0,6 – 0,8
F
<0,6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Financiële kengetallen Om de financiële positie van de gemeente inzichtelijker te maken, schrijft het Rijk een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen voor. Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De opgenomen kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven inzicht in de financiële wend- en weerbaarheid. De kengetallen moeten daarbij in samenhang en in onderlinge verhouding beoordeeld worden. Onderstaande tabel geeft de berekende kengetallen van Enkhuizen weer.
Jaarrekening
Begroting
Jaarrekening
2024
2025
2025
a. zonder correctie doorgeleende gelden
42%
75%
38%
b. met correctie doorgeleende gelden
35%
67%
31%
2 solvabiliteitsratio
22%
14%
24%
3 grondexploitatie
1%
7%
0%
4 structurele exploitatieruimte
1%
-1%
1%
100%
103%
104%
Kengetallen: 1 netto schuldquote
5 belastingcapaciteit
Het ministerie van BZK heeft onderstaande signaleringswaarden opgesteld. Hierbij is A het minst risicovol, B gemiddeld en C het meest risicovol.
Specificering kengetal naar categorie
Cat. A
Cat. B
Cat. C
a. zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130 %
> 130 %
b. met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130 %
> 130 %
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50 %
< 20%
3. Grondexploitatie
< 20%
20 - 35 %
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte
> 0%
0
5. Belastingcapaciteit
< 95 %
95 - 105 %
1. Netto schuldquote:
51
<0% > 105 %
Toelichting financiële kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Het zegt het meest over de financiële vermogenspositie van de gemeente. De netto schuldquote geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op haar tellen moet passen. Het kengetal wordt berekend door het totaal van de geleende gelden weer te geven als percentage van de totale baten. Hoe lager het percentage des te gunstiger en minder risicovol. Toelichting percentages De netto schuldquote van een gemeente ligt meestal tussen de 0% en 90% (bron: ministerie van BZK). Bij een hogere netto schuldquote is de gemeenteschuld relatief hoog. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, bevindt de gemeente zich in de gevarenzone. De genoemde percentages zijn grove vuistregels. Enkhuizen heeft in 2025 een netto schuldquote van 38%. Dit is lager als verwacht. Dit wordt verklaard door de lagere financieringsbehoefte doordat een aantal investeringen doorgeschoven is, zoals uitbreiding en renovatie van sporthal de Drecht en de investeringen in het sportpark Immerhornpolder.
Daarnaast zijn ten opzichte van voorgaande jaren de gerealiseerde baten hoger, waardoor de schuldquote verhoudingsgewijs lager uitkomt. Netto schuldquote: gecorrigeerd voor verstrekte leningen Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, wordt dit kengetal zowel berekend inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager dit percentage, hoe beter. Toelichting percentages De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen bedraagt in 2025 31%. Ten opzichte van de netto schuldquote is de afwijking van 7% aardig constant. Dit komt omdat er nauwelijks leningen aan derden worden verstrekt of afgelost. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. Hoe hoger dit percentage is, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. Toelichting percentages Het gemiddelde voor alle gemeenten is circa 30% (bron: ministerie van BZK).
Volgens het ministerie van BZK wordt een solvabiliteitsratio tussen de 20% en 50% als gemiddeld beschouwd. Enkhuizen heeft in 2025 een solvabiliteitsratio van 24% en valt daarmee in de categorie gemiddeld. Ten opzichte van de raming 2025, 14% komt het percentage hoger uit omdat in de jaarrekening het eigen vermogen hoger is en anderzijds de schuldpositie lager waardoor de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal gunstiger uitpakt. Kengetal grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten en is een indicatie van het risico. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 35% of hoger wordt als zeer risicovol beschouwd (bron: ministerie van BZK). Hoe lager het percentage des te geringer het risico. 52
Toelichting percentages Enkhuizen heeft per 31-12-2025 geen grondexploitaties meer. Structurele begrotingsruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt een onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Wanneer het percentage negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. Toelichting percentages De structurele exploitatieruimte komt in 2025 uit op 1%. Dit betekent dat de structurele lasten en de structurele baten aan elkaar gelijk zijn. Belastingcapaciteit (meerpersoonshuishouden) De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde.
De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen om bijvoorbeeld opgetreden risico’s op te vangen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten vallen de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Een belastingcapaciteit van 100% is gelijk aan het landelijk gemiddelde. Een lage belastingcapaciteit houdt in dat de gemeente nog ruimte heeft om structurele baten te genereren. Toelichting percentages De tarieven voor OZB en rioolheffing zijn lager als het landelijk gemiddelde. Daartegenover zijn de tarieven voor afvalstoffenheffing hoger als het landelijk gemiddelde. Per saldo zijn de gemeentelijke tarieven iets hoger als het landelijk gemiddelde. Daardoor zijn de mogelijkheden om extra baten te genereren door de belastingen te verhogen beperkter dan gemiddeld. Samenhang kengetallen De schuldquote en de solvabiliteitsratio bepalen voor een belangrijk deel de financiële positie van onze gemeente. Beide vallen in de categorie gemiddeld. De structurele exploitatie, in 2025 1%, valt eveneens onder de categorie gemiddeld. De komende jaren zal Enkhuizen voor de investeringen die gepland staan moeten lenen. Dit heeft gevolgen voor de solvabiliteit en laat zien in hoeverre het gemeentelijk bezit met leningen is gefinancierd.
53
Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente heeft het eigendom en het beheer van de openbare ruimte. De openbare ruimte is voor eenieder toegankelijk en speelt een belangrijke rol in het publieke leven. In de openbare ruimte zijn voorzieningen aanwezig zoals verhardingen, groen en civiele kunstwerken. Deze voorzieningen worden kapitaalgoederen genoemd. De kapitaalgoederen hebben een grote invloed op de leefbaarheid en belevingskwaliteit van de openbare ruimte. Ze zijn van groot belang voor de verschillende gebruikers: inwoners, ondernemers en bezoekers. Het in stand houden van de kapitaalgoederen is één van de kerntaken van de gemeente. Deze paragraaf gaat over het in stand houden van de bestaande Kapitaalgoederen door het uitvoeren van (klein en groot) onderhoud. Beleidsuitgangspunten In oktober 2009 heeft de raad besloten dat de kapitaalgoederen worden beheerd op minimaal verantwoord niveau. Op 5 april 2016 heeft de gemeenteraad het beheerplan Kapitaalgoederen (2016-2025) vastgesteld. Dit plan is de basis voor het onderhoud in de openbare ruimte op strategisch en tactisch niveau. Voor het beheer van de openbare ruimte heeft de gemeenteraad voor het beheer van de kapitaalgoederen (excl. riolering en gebouwen) beeldkwaliteit B en de norm veilig vastgesteld. Met uitzondering van het onderhoud van het openbaar groen in het Snouck van Loosenpark.
Daar heeft de gemeenteraad beeldkwaliteit op A vastgesteld. Het groot onderhoud aan de kapitaalgoederen in de gemeente Enkhuizen vindt jaarlijks plaats op basis van nut en noodzaak. Veiligheid en functionaliteit zijn daarbij belangrijke aspecten. Voor het onderhoud van rioleringen vormt het PSWR (Programma Stedelijk Water en Riolering 2025-2027) de basis waarbij de onderhoudsmaatregelen meerjarig inzichtelijk zijn. De prijzen van bouwstoffen zijn de afgelopen jaren explosief gestegen. De kosten voor de fabricatie van bouwstoffen hebben een relatie met de olie en gasprijzen. Hiermee is de indexatie van de begroting niet voldoende toereikend om de indexatie conform de CBS voor de grond- weg- en waterbouw (12% gemiddeld per jaar) te dekken. Hierbij bestaat de kans dat werken niet kunnen worden uitgevoerd omdat de huidige middelen niet toereikend zijn. Stand van zaken kapitaalgoederen Wegen Iedere twee jaar laten wij een weginspectie uitvoeren. De resultaten uit de inspectie van 2025 worden verwerkt in een onderhoudsplanning voor de vijf opvolgende jaren. De voorbereidingen voor uitvoering van onderhoud in 2026 zijn in het derde kwartaal van 2025 gestart. Wij houden de wegen op het gestelde onderhoudsniveau B. Er zijn achterstanden in het onderhoud en deze worden de komende 4 jaar weggewerkt. Door ondergrondse infrastructuur werkzaamheden zijn geplande werkzaamheden doorgeschoven.