Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040 Sterke stad vitale dorpen veelzijdig buitengebied

Binnen de gemeente vinden we het belangrijk dat reistijden ‘acceptabel’ zijn en dat inwoners en ondernemers zo min mogelijk obstakels ervaren als het gaat om mobiliteit en bereikbaarheid. Dat betekent dat we een goede bereikbaarheid van de economische knooppunten en de belangrijkste sociale en maatschappelijke voorzieningen willen garanderen. In het bijzonder zien we daarbij een opgave in het bereikbaar houden van voorzieningen in het centrum en de grotere dorpen. De mobiliteitstransitie en de inzet op gezonde mobiliteit vraagt om een infrastructuur waar voetganger, fietser en (frequent en betaalbaar) openbaar vervoer volop ruimte krijgen. De autobereikbaarheid is en blijft belangrijk, maar we willen ook kijken hoe we de fysieke ruimte die de auto

Figuur 8. Verenigingsleven. Voetbalvelden in Zwartemeer. Bron foto: gemeente Emmen.

34

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

inneemt kunnen beperken en veiligheid kunnen bevorderen door slim om te gaan met de inrichting van wegen en situering van parkeervoorzieningen. Daarbij hanteren we het STOMP-principe; een verkeerskundig principe gebaseerd op een hiërarchie van vervoerswijzen, waarbij de voetganger (‘stappen’) de hoogste prioriteit krijgt, gevolgd door de fietser (‘trappen’), het openbaar vervoer, mobiliteitsdiensten en ten slotte de privéauto. De ontwikkeling van de Nedersaksenlijn zien we als kans en willen we verknopen met onze opgaven op gebied van wonen, werken en voorzieningen. 10. We koesteren en versterken het erfgoed dat de Emmense identiteit representeert. Dit betreft zowel gebouwd erfgoed als landschappelijke kwaliteit: monumenten, hunebedden, grafheuvels, beschermde dorpsgezichten, beeld - en identiteitsbepalende landschapstypen en beeldbepalende gebouwen. We zetten in op het beschermen van cultuurhistorische waarden en zoeken bij ontwikkelingen samen met inwoners, ondernemers en organisaties naar mogelijkheden voor behoud en versterking. Met het oog op toekomstbestendigheid, bieden we daarbij ruimte voor verduurzaming van gebouwen en het benutten van panden voor herbestemming of transformatie, op een passende en innovatieve wijze.

12. Werken aan een toekomstbestendige gemeente kan niet zonder aandacht voor het thema (externe) veiligheid. Het voorzien in een veilige leefomgeving voor inwoners en bezoekers vormt een randvoorwaarde voor gemeentelijk denken en handelen. Samen met onze ketenpartners dragen we hier zorg voor. Bij het vormgeven van de leefomgeving hanteren we de volgende ontwerpprincipes: • • • • •

Voorkomen of beperking van risico’s vergroot de veiligheid Afstand tot risico’s vergroot de veiligheid Bouwwerken en omgeving bieden bescherming De omgeving maakt snel en effectief optreden van hulpdiensten mogelijk Mensen krijgen bij crisis passende medische zorg

Hiermee zorgen we ervoor dat in onze planprocessen veiligheidsaspecten vroegtijdig worden meegenomen en eventuele risico’s zo veel mogelijk worden voorkomen of beperkt. De inrichting van de leefomgeving is ook van belang voor het veiligheidsgevoel van inwoners. Een aantrekkelijke en goed onderhouden leefomgeving, draagt positief bij aan het veiligheidsgevoel. Zo borgen we een leefomgeving die bijdraagt aan een goede kwaliteit van leven, met een samenleving die bekend is met risico’s en weet hoe te handelen.

11. Bij ruimtelijke ontwikkelingen hebben we aandacht voor het creëren van een gezonde leefomgeving. Dit betekent dat het van belang is om bij de inrichting van de leefomgeving expliciet aandacht te hebben voor de kansen voor het bevorderen van gezondheid (gezond gedrag) en de bedreigingen door risico’s voor gezondheid (gezondheidsbescherming). Voor een sterke stad en vitale dorpen gaat het hierbij om een leefomgeving die rookvrij is, met aantrekkelijke plekken nabij, die bijdraagt aan gezond gewicht, waar wonen en druk verkeer gescheiden zijn, met voorzieningen dichtbij, waar actief vervoer gestimuleerd wordt en er goede verbindingen voor fiets en OV zijn, met woningen met een gezond binnenklimaat, waar het prettig wonen is en de woningen geschikt zijn voor de verschillende doelgroepen in de stad en de dorpen.

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

35

Figuur 9. Visiekaart kernambitie 2: Een duurzame en veerkrachtige economie met impact.

36

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

3.3

Kernambitie 2 Een duurzame en veerkrachtige economie met impact

Met onze blik op 2040 werken we aan een veerkrachtige en duurzame economie met impact. Als gemeente bieden we ruimte voor ondernemerschap dat in balans is met de draagkracht van de omgeving. Samen met bedrijven en onderwijs willen we een economie creëren die werkt voor alle inwoners. Daarbij zoeken we zo goed mogelijk aansluiting bij de potentie van onze bedrijven, organisaties en inwoners. We ontwikkelen ons verder door in de sectoren waar we nu al sterk in zijn. Dit gaat hand in hand met kwalitatief hoogwaardige leef- en werkomgevingen die de juiste randvoorwaarden bieden op het gebied van onder andere aantrekkelijkheid, verduurzaming, goede (regionale) bereikbaarheid en het bieden van ruimte voor kennisontwikkeling en innovatie. Bij deze kernambitie horen de volgende bouwstenen voor de omgevingsvisie: 13. We kiezen ervoor om te investeren in een economie met een focus op duurzame sectoren waar we al sterk in zijn: (circulaire) maakindustrie en groene chemie. We zijn één van de koplopers in Nederland op het gebied van groene chemie en zijn onderdeel van Chemport Europe, een industriecluster in Noord-Nederland dat zich uitstrekt van de Eemshaven tot in Emmen en is opgenomen in het voorontwerp Nationale Omgevingsvisie. Met het GETEC Park op bedrijventerrein Bargermeer kennen we het grootste aaneengesloten industriecluster (groene chemie) in Noord-Nederland.

Met de Greenwise Campus faciliteren we duurzame doorontwikkeling en samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen door ruimte te bieden aan clustervorming en ketensamenwerking. 14. Bedrijventerreinen zijn cruciaal voor een sterke economie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Om voldoende ruimte te bieden aan de vraag vanuit de bovengenoemde sectoren en de lokale behoefte van het MKB is extra ruimte nodig. Voor de raming van de toekomstige behoefte aan ruimte voor bedrijventerreinen sluiten we aan bij de

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

behoefteraming in de Regionale Programmeringsafspraken die is afgestemd met de Provincie. Tot en met 2030 is er regionaal een ruimtevraag van circa 100 ha (uitbreidingsen vervangingsvraag), daarna tot en met 2040 een extra ruimtevraag van 65 ha en een mogelijke additionele ruimtevraag van nog eens 40 ha. Deze ruimtevraag vullen we in met herstructurering van bestaande locaties zoals Bargermeer, maar vraagt ook om (geleidelijke) uitbreiding en het aanwijzen van nieuwe locaties. In regionaal verband onderzoeken we mogelijkheden voor ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein langs de A37, waarbij we verkennen in welke mate een dergelijk terrein in de lokale en regionale vraag kan voorzien. Op de visiekaart is hiervoor een zoeklocatie ten noorden van de A37 nabij Nieuw-Amsterdam weergegeven. Deze locatie is kansrijk door de nabijheid van energievoorzieningen. We zien een toekomst voor Het Rundedal weggelegd als locatie voor het huisvesten van grootschalige bedrijvigheid, waarbij het creëren van werkgelegenheid voor de lokale bevolking randvoorwaardelijk is. 15. Vanuit het principe van zorgvuldig ruimtegebruik zien we kansen om de bestaande bedrijventerreinen efficiënter in te richten en ze meer toekomstbestendig te maken. Bij herstructurering en transformatie van bedrijventerreinen maken we werk met werk.

We benutten het momentum om - samen met het bedrijfsleven - te investeren in opgaven zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het realiseren van een gezonde en veilige werkomgeving. In een nog op te stellen Programma Bedrijventerreinen werken we het toekomstbeeld voor de bedrijventerreinen nader uit. 16. De ruimtedruk langs de snelweg A37 is groot. Zo spelen er ontwikkelingen op het gebied van bedrijvigheid, verkeer, glastuinbouw, energieopwek en energieinfrastructuur. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van de Zonneroute, de ontwikkeling van een TenneT trafostation en de invulling-

37

en uitbreiding van industrieterreinen. Dit allemaal in een landschap dat zich kenmerkt door een afwisseling van stedelijke en landelijke gebieden. Openheid en doorzichten zijn typerend voor de landelijke gebieden. Deze situatie vraagt om zorgvuldige en samenhangende ruimtelijke afwegingen voor de toekomst. Met de ontwikkeling van een snelwegpanorama voor de A37 geven we richting aan de balans en de afwisseling van stedelijke en landelijke functies langs de A37. Ook is er aandacht voor de uitstraling van (stedelijke) ontwikkelingen op het landschap én op de snelweg. Zo wordt de A37 meer en meer een visitekaartje als aantrekkelijke entree van de gemeente. Het opstellen van het snelwegpanorama gebeurt in samenspraak met de provincie Drenthe en mogelijk met andere gemeenten langs de A37. 17. In 2050 werkt Emmen CO2-neutraal en circulair. Om ketens te sluiten en circulair te maken zijn er nieuwe ruimtelijke schakels nodig. Denk aan materialen- en grondstoffenhubs, verwerkingslocaties en ruimte voor biobased teelten in de land- en tuinbouwsector. Er ligt daarnaast een opgave om behoefte van bedrijven op bestaande bedrijventerreinen slim te accommoderen (verduurzamen, vergroten aantrekkelijkheid werkomgeving, intensivering, clustervorming, ketensamenwerking, flexibilisering van functies voor een efficiënt ruimtegebruik, etc.).

Dat vraagt om extra ruimte op bestaande terreinen en om uitbreiding, maar onduidelijk is nog hoeveel. We houden voorlopig rekening met de prognoses van het Planbureau voor de Leefomgeving die uitgaat van 15-40% extra ruimtebehoefte als gevolg van de overgang naar een circulaire economie.

Bron: Adobe Stock.

38

18. We willen ons blijven profileren als gemeente met een sterke zorgsector met voldoende zorgfaciliteiten en zorgcapaciteit, afgestemd op de zorgvraag van de toekomst en met inachtneming van de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn. Behoud van het Scheper Ziekenhuis en bijbehorende werkgelegenheid vormt hier een essentieel onderdeel van. De omgeving van het

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

Figuur 10. Circulaire economie. Bron afbeelding: europarl.europa.eu.

ziekenhuis wordt als onderdeel van de Greenwise Campus doorontwikkeld tot een gebied waarin wordt gewerkt aan het beantwoorden van de zorgvraag van de toekomst. 19. Met het oog op het bevorderen van de werkgelegenheid in de gemeente zetten we in op het behoud van een divers aanbod aan bedrijvigheid en investeren we in een goed vestigingsklimaat. We hebben daarbij oog voor het bevorderen van werkgelegenheid voor verschillende doelgroepen, waaronder inwoners met afstand tot de arbeidsmarkt. De aanwezigheid van belangrijke (regionale) voorzieningen, zoals het ziekenhuis, detailhandel en onderwijsinstellingen, zien we als essentieel onderdeel van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Het is ook in het belang van impactvol ondernemen dat er voor inwoners de mogelijkheden zijn voor vrijetijdsbesteding zoals sport, cultuur en evenementen en dat vraagt om hoogwaardige publieke ruimtes. We vinden het belangrijk dat Emmen voor jongeren en jongvolwassenen aantrekkelijk is om te gaan

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

werken of studeren. We investeren in een goed mbo, hbo en samenwerking met universitair onderwijs in Emmen. We zoeken de samenwerking op met de onderwijs- en kennisinstellingen om gezamenlijk bij te dragen aan de aantrekkingskracht voor studenten. Onder andere werken we daarbij aan de realisatie van de Greenwise Campus. Ook verwachten we in de toekomst meer internationale werknemers in onze gemeente te huisvesten. Als gemeente investeren we in het bieden van de juiste randvoorwaarden, zodat er passende woonmogelijkheden zijn voor (toekomstige) werknemers. 20. We blijven investeren in een sterke regionale bereikbaarheid per weg (ook fiets) en per spoor. De bereikbaarheid van het centrum, de woonwijken, dorpen en bedrijventerreinen speelt een belangrijke rol bij de groei van de gemeente. We werken aan een sterk mobiliteitsnetwerk, dat bijdraagt aan een aantrekkelijk woonklimaat en een goed vestigingsklimaat. Nieuwe

39

bedrijventerreinen plaatsen we bij voorkeur naast of dichtbij regionale infrastructurele assen zoals de A37, die aan belang toeneemt mede door de verdubbeling van de Duitse E233. Ook een goede bereikbaarheid per OV (trein en bus) zien we als randvoorwaardelijk om een aantrekkelijke vestigingsplaats te zijn voor werkzoekenden in de regio. De komst van de Nedersaksenlijn en de spoorverbinding Emmen-Coevorden-Rheine is dan ook belangrijk om de bereikbaarheid en verbondenheid van onze gemeente met andere regio’s te versterken. De ontwikkeling van de Nedersaksenlijn biedt volop kansen om de lokale mobiliteitstransitie een impuls te geven. Om de realisatie van deze spoorverbinding in goede banen te leiden, werken we nauw samen met het Rijk, de Provincie en Prorail. Met het oog op ruimtelijke kwaliteit en bereikbaarheid van (het

centrum van) Emmen, zetten we daarbij in op het verdiept aanleggen van het spoor. Naast onze inzet op de regionale bereikbaarheid per spoor, hechten we ook waarde aan het behoud van regionale (snel)busverbindingen naar Assen en Groningen en naar Hoogeveen als belangrijke verbindingen voor scholieren, studenten en werkenden. Binnen de gemeentegrenzen benutten we mobiliteitshubs. Op deze goed bereikbare plekken in de gemeente brengen we functies op het gebied van publieksvriendelijke bedrijvigheid (o.a. kantoren, ZZP en start-ups), onderwijs, wonen en voorzieningen bij elkaar. 21. Met verschillende infrastructurele ingrepen zetten we in op een goede ontsluiting van het centrum van Emmen, goede verbindingen tussen de stad en de omliggende

Figuur 11. Regionale bereikbaarheid. Station Emmen. Bron foto: Henk Vrieselaar - stock.adobe.com.

40

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

dorpen, betere doorstroming en meer verkeersveiligheid. Vanuit het programma MM Bereikbaar werken we samen met de Provincie Drenthe aan twee grote projecten: verbetering van de Rondweg (N391) en van de verbinding Emmen - Klazienaveen (N862). Op de langere termijn onderzoeken we de mogelijkheden voor het aanleggen van een noordelijke Rondweg om doorgaand autoverkeer om het centrum van Emmen heen te leiden. Hierbij zal zowel nut en noodzaak, de haalbaarheid als de mogelijke ruimtelijke inpassing moeten worden verkend. Naast deze ontwikkelingen, blijven we ons ook in samenwerking met de Provincie Drenthe inzetten voor het borgen van een goede bereikbaarheid, doorstroming en verkeersveiligheid van andere belangrijke verbindingswegen binnen onze gemeentegrenzen: de N34 richting Groningen, de N381 (Frieslandroute), de N853 naar Schoonebeek en de N391 richting Ter Apel. 22. Om aantrekkelijk te blijven voor (innovatieve) ondernemingen en om verkeer binnen het centrum, de wijkcentra en de dorpskernen zoveel mogelijk te beperken, willen we ook zoeken naar logistieke oplossingen die zowel efficiënt als duurzaam zijn. Denk aan slimme bezorgpunten, hubmodellen en de inzet van elektrische voertuigen. Dit vermindert niet alleen verkeersdrukte en emissies, maar bevordert ook de leefbaarheid. 23.

Recreatie en toerisme is een waardevolle sector voor onze economie en draagt bij aan de brede welvaart. Onze stevige troefkaarten die we daarbij nog beter willen uitspelen zijn Wildlands, De Hondsrug (Unesco Global Geopark), het Bargerveen, het Veenpark en het Van Gogh Huis. We omarmen bezoekers en streven naar een duurzame ontwikkeling, waarbij economische groei hand in hand gaat met de bescherming van onze natuur, landschappen en cultuur. We zetten in op kwalitatief toerisme en verblijfsrecreatie dat bijdraagt aan de lokale economie en werkgelegenheid creëert, zonder de leefbaarheid van onze inwoners en de ruimtelijke kwaliteiten aan te tasten.

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

24. We ontwikkelen het centrum van Emmen verder door als aantrekkelijke en vitale binnenstad met ruimte voor cultuur, detailhandel, horeca en evenementen. We zetten in op een centrum dat niet alleen een ‘place to buy’ is, maar vooral een ‘place to be’. We scheppen de juiste voorwaarden voor een levendige binnenstad met ruimte voor ondernemerschap en versterken hiermee de bovenregionale functie van de binnenstad. We investeren in het tegengaan van leegstand, onder andere door clustering van winkels en ruimte voor functiemenging. Ook bieden we ruimte voor activiteiten en vergroten we met gerichte ingrepen de aantrekkelijkheid van openbare ruimte. Vergroening is hierbij een belangrijk aspect. Ook in de kerndorpen blijven we ruimte bieden aan detailhandel (gerichte op dagelijkse aankopen), cultuur, horeca en evenementen én investeren we gericht in het vergroten van de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte. Zo werken we aan aantrekkelijke en levendige dorpscentra waar het aangenaam winkelen, verblijven en ontmoeten is. 25. In samenwerking met de landbouwsector zetten we in op toekomstbestendig buitengebied waar gezonde verdienmodellen voor agrariërs in balans zijn met een zorgvuldige omgang met de natuur, het klimaat, het landschap, het aanwezige bodem- en watersysteem en overige gebruiksfuncties in de diverse deelgebieden bepaald door de landschappelijke structuur.

Het uitgangspunt voor agrarische activiteiten is: extensief waar dat moet en/of kansen biedt, productief waar dat kan. In het noordoosten van onze gemeente (het Veenkoloniale deel) blijven we ruimte bieden voor duurzame productie en voor grootschalige bedrijven. Grondgebondenheid van de melkveehouderij en kringlooplandbouw, onder andere door samenwerking tussen akkerbouw en veehouderij, zijn hierbij van belang. In het zuidoosten, rondom het Natura 2000 gebied Bargerveen, faciliteren we extensivering en bieden we ruimte voor verwevenheid met natuur, landelijk (erf)wonen en recreatie & toerisme. Op de Hondsrug is er ook sprake van mogelijkheden voor extensivering: het

41

recreatief aantrekkelijke kleinschalige esdorpenlandschap en de nabije aanwezigheid van de stad zorgen voor aanvullende kansen en verdienmodellen voor boeren. We bieden conform het provinciale beleid in de gemeente géén ruimte aan nieuwvestiging van intensieve veehouderijen. Het voldoen aan milieu- en dierwelzijnseisen is sturend bij bedrijfsuitbreidingen in deze sector. In alle gevallen is het aspect “landschappelijke inpassing” randvoorwaardelijk om de belevingswaarde van het buitengebied aantrekkelijk te houden voor inwoners en bezoekers. 26. We zetten in op behoud van de glastuinbouw door ruimte te bieden aan intensivering en clustering. Het tuinbouwgebied rond Erica is ontwikkeld in de jaren ’60 en wordt gerevitaliseerd vanuit een aantal individuele bedrijven. We zien daarbij dat bepaalde delen van het gebied verouderd zijn met bijbehorende effecten. Ook in Klazienaveen verkennen we in samenwerking met de sector het toekomstperspectief en (on)mogelijkheden voor functieverbreding. Daarbij zien we ruimte voor functies die passen bij onze circulaire ambities op het gebied van korte ketens, nieuwe vormen van landbouw, de opwek van duurzame energie en het bevorderen van de lokale werkgelegenheid. 27. We houden vast aan de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. We wekken zoveel mogelijk lokale energie op voor het (toekomstig) lokaal gebruik.

Duurzame energieopwek vindt zoveel mogelijk doelgericht en geclusterd plaats. We houden vast aan de regionale afspraken en vullen tot 2030 onze gemeentelijke opgave van 0,7 TWh in. De bouw van windmolens langs de N34 is hier onderdeel van, evenals de aanleg van de Drentse zonneroute A37. Voor de opgave na 2030 zijn we als gemeente in gesprek met de Provincie Drenthe. We stimuleren opwekking van zonne-energie via zon-op-dak binnen reeds bebouwd gebied, waaronder de minder toekomstbestendige delen van de glastuinbouwgebieden. We bieden ruimte voor zonne-initiatieven bij dorpen en wijken, waarbij inwoners en bedrijven mede-eigenaar

42

worden. Daarnaast verkennen we met partners uit onder andere het bedrijfsleven mogelijkheden voor alternatieve energie- en warmtebronnen, bijvoorbeeld op het gebied van groene waterstof of andere gassen. De aantakking op de waterstofbackbone speelt daarbij een belangrijke rol in de verduurzaming van industriële processen. We zetten in op een robuust energiesysteem van de toekomst waarin ‘slimme netwerken’ een belangrijke rol spelen: vraag en aanbod lokaal op elkaar af te stemmen door vraagsturing, opslag of omzetten van stroom in waterstof of warmte. De uitwerking hiervan hangt samen met het huidige gebrek aan netcapaciteit. 28. We zetten ons met partners in voor versterking van het elektriciteitsnetwerk, onder andere door medewerking te verlenen aan de ontwikkeling van een nieuw hoogspanningsstation ten noorden van de A37 bij Veenoord en de 110kV-netversterking (o.a. nieuwe hoogspanningsstations in de buurt van het bestaande hoogspanningsstation Emmen Weerdinge en Emmen Bargermeer en nieuwe ondergrondse kabelverbindingen en het reserveren van ruimte voor middenstations en kleine trafostations in en rondom de bebouwde omgeving). Al deze ontwikkelingen hebben ruimtelijke impact, waar we in de planvorming en uitvoering aandacht voor hebben. In de openbare ruimte en in het landschap zetten we in op goede inpassing van nieuwe energie infrastructuur. 29.

Op het gebied van de warmtetransitie zetten we via verschillende sporen in op het gefaseerd bereiken van een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050. We verkennen mogelijkheden voor collectieve warmtevoorzieningen en mogelijkheden om restwarmte op bedrijventerreinen beter te benutten. Het aanwezige bedrijfsleven vormt een belangrijke partner voor de gemeente in de transitie van aardgas naar duurzame alternatieven. In 2040 willen we dat in het grootste deel van de gemeente een besluit is genomen over de meest geschikte alternatieven voor aardgas.

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

30. De opgave om in 2050 volledig circulair te zijn, concentreert zich niet enkel op de bedrijventerreinen. Ook op andere locaties stimuleren we het toepassen van hernieuwbare en herbruikbare grondstoffen en materialen binnen de bouw, onderhoud en gebiedsontwikkelingen. We zorgen ervoor dat we het wiel niet opnieuw uitvinden, en zoeken aansluiting op bestaande (nationale) programma’s en initiatieven, zoals het Nationaal Programma Circulaire Economie en de bouwstandaard ‘Het Nieuwe Normaal’1.

1

‘Het Nieuwe Normaal’ (HNN) is een raamwerk en standaard die een

eenduidige en concrete aanpak voor circulair bouwen biedt. Het legt de basis voor een landelijke circulaire bouwketen om een duurzame en gezonde nieuwbouw en sloop te realiseren. Het Nieuwe Normaal richt zich op drie onderdelen; gebouwen, infrastructuur en gebiedsontwikkeling. Deze gedragen norm moet uiteindelijk landen in het landelijke Besluit kwaliteit leefomgeving/Bouwbesluit.

Figuur 12. Zonnepanelen op nieuwbouwwoningen, Nieuw-Weerdinge. De energietransitie is een van de redenen dat het elektriciteitsnetwerk versterkt moet worden. Bron foto: gemeente Emmen.

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

43

Figuur 13. Visiekaart kernambitie 3: Landschap en groen als drager van ruimtelijke ontwikkelingen.

44

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

3.4

Kernambitie 3 Landschap en groen als drager van ruimtelijke ontwikkelingen

Onze geschiedenis en toekomst worden in belangrijke mate bepaald door de unieke geografische positie aan de rand van Nederland en ligging op zowel zandgronden als hoogveengebieden. Dit heeft onze gemeente unieke natuur, bijzondere landschappen en een rijke landbouwcultuur opgeleverd. Deze landbouw, natuur, en de rust en ruimte zijn belangrijke kwaliteiten die we willen behouden en waar mogelijk versterken. Dat vraagt om keuzes en inspanningen, zeker gelet op klimaatverandering, de landbouwtransitie, de toenemende druk op het dagelijks leven en de vraag naar ruimte vanuit talloze opgaven. Bij deze kernambitie horen de volgende bouwstenen voor de omgevingsvisie: 31. Het bodem- en watersysteem zijn richtinggevend in de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. Dit betekent dat ontwikkelingen zoveel mogelijk aansluiten bij de landschappen, relatieve maaiveldhoogte, bodemtypen en watersystemen die onze gemeente rijk is. Op deze manier kunnen we ook in de toekomst, ondanks een veranderend en soms grillig klimaat, blijven leven, wonen en werken in een veilige en gezonde omgeving met een gezonde bodem en voldoende schoon water. In het bijzonder ligt er een uitdaging in de afvoer van stedelijk water en het creëren van voldoende bergingscapaciteit in onze beekdalen en het watersysteem van kanalen en wijken in de veengebieden.

In het voormalige hoogveengebied zijn er plaatsen waar bodemdaling heeft geleid tot schade aan woningen, erven, infrastructuur en wegen, met name rond Nieuw-Amsterdam, Veenoord en Erica. Deze situatie vraagt om een zorgvuldige omgang met het oppervlakte- en grondwaterpeil en specifieke aandacht voor het bouwen in deze gebieden. Daarnaast hebben we aandacht voor het beschermen van de bodemkwaliteit in de drinkwaterwinning- en grondwaterbeschermingsgebieden Noordbargeres en Valtherbos, en rond het Bargerveen. Een bijzondere opgave ligt in ons natuurgebied het

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

Bargerveen, één van de grootste hoogveengebieden in Noordwest-Europa. Het water in dit gebied lekt weg naar de lagergelegen omgeving, wat de hoogveen natuur bedreigt. Vanaf 2014 zijn daarom stapsgewijs buffergebieden rondom het Bargerveen aangelegd. We houden er rekening mee dat er in de toekomst mogelijk nog aanvullende buffergebieden rondom het Bargerveen nodig zijn. 32. Vanuit onze wettelijke zorgplichten op het gebied van afval-, hemel- en grondwater dragen we verantwoordelijkheid voor de inzameling, verwerking en afvoer van afvalwater en overtollig hemel- en grondwater. Dit doen we tegen de laagste maatschappelijke kosten, om zo ook de kosten voor inwoners zo laag mogelijk te houden. We gaan daarbij de samenwerking aan met inwoners en ondernemers, andere overheden (zoals de waterschappen en Provincie Drenthe) en belanghebbenden en redeneren altijd vanuit het algemeen belang. De zorg voor het rioolstelsel en het grond- en oppervlaktewater vinden plaats op basis van robuustheid en doelmatigheid. 33. We zijn ons bewust van de impact van de gevolgen van klimaatverandering en de noodzaak om hierop te anticiperen. We zetten daarom in op het creëren van voldoende ruimte voor waterberging, biodiversiteit en natuurontwikkeling of eventuele toekomstige drinkwaterwinningen.

Nieuwe ontwikkelingen en transformaties zijn klimaatbestendig en natuurinclusief en houden rekening met meer (intense) regenbuien, hitte en droogte, mede vanwege de nadelige gezondheidseffecten voor onze inwoners en nadelige economische effecten. Dit betekent voldoende groen in onze dorpen, wijken en bedrijventerreinen - ook in het bestaand stedelijk gebied. Zo behouden we het groene, karakteristieke beeld van Emmen en de dorpen, en zorgen we voor een gezonde leefomgeving. In alle dorpen en wijken hebben we aandacht voor het vergroten van het openbaar groen en groenblauwe maatregelen om hittestress tegen te gaan en biodiversiteit te vergroten. Dit behoeft in het bijzonder aandacht binnen

45

versteende gebieden als de centra, bedrijventerreinen en sommige buurten. In de bestaande leefomgeving en bij nieuwe ontwikkelingen is het nodig om voldoende ruimte in te zetten voor het bergen en infiltreren van regenwater. We streven hierbij naar de hoogste maatschappelijke meerwaarde tegen de laagste kosten, om zo kosten voor de inwoners gering te houden. Slim ruimtegebruik biedt kansen op plekken waar opgaven elkaar in eerste instantie lijken tegen te spreken. Ruimte voor waterberging aan de rand van stedelijk gebied kan bijvoorbeeld wringen met uitbreidingslocaties voor woningbouw. Tegelijkertijd kan dit ook kansen bieden om wonen met waterrijke natuur te combineren. 34. Ons landschap is de drager voor ruimtelijke ontwikkelingen. We versterken het landschappelijke en cultuurhistorische waarden van onze gemeente door de beleving van de zand- en veenlandschappen te vergroten. Hierbij leggen we nadruk op de zichtbaarheid en toegankelijkheid van cultuurhistorische elementen, zoals de

dorpen en dorpslinten, ontginningsstructuren, waterwegen, hunebedden, grafheuvels enzovoort. Door deze elementen zichtbaarder te maken, brengen we de rijke geschiedenis en identiteit van Emmen tot leven voor bewoners en bezoekers. Bijzondere aandacht is er voor de overgang van stedelijk gebied naar buitengebied, onder andere in stads- en dorpsranden, verbetering van stads- en dorpentrees en de realisatie van landschappelijke inpassing bij ontwikkelingen. 35. We zijn trots op het diverse landschap, het groen, de bossen en de natuur in onze gemeente, en zetten in op behoud, bescherming en versterking van deze natuurwaarden. We leveren hiermee een bijdrage aan biodiversiteit, bovengrondse CO2-opslag en de provinciale doelen met betrekking tot nieuwe natuur, bijvoorbeeld op het gebied van bosontwikkeling en vogelhabitats. We onderzoeken hoeveel nieuwe natuur haalbaar is, met aandacht voor de grondwatertekorten die we nu soms al kennen. Met het realiseren van ecologische verbindingszones (Natuurnetwerk Nederland, NNN) verknopen we

Figuur 14. Het Koning Willem-Alexanderkanaal en het Oosterbos. Bron foto: gemeente Emmen.

46

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

verschillende natuurgebieden in en om onze gemeente met elkaar. Tegelijkertijd zoeken we naar mogelijkheden voor kleinschalige ecologische verbindingen tussen natuur- en bosgebieden, die de biodiversiteit bevorderen maar ook rekening houden met bestaand grondgebruik. Naast het versterken van de condities voor biodiversiteit, kunnen dergelijke groene verbindingen ook bijdragen aan verbetering van de ruimtelijke kwaliteit, het borgen van landschappelijke inpassing bij grootschalige fysieke ontwikkelingen en het verweven van stad en dorp met het buitengebied als ‘achtertuin’ voor alle inwoners. 36. Het rijke verhaal van de geschiedenis van het (gebruik van het) landschap hebben we dankzij archeologische vondsten de laatste jaren steeds beter in beeld kunnen krijgen. Materiële overblijfselen zoals restanten van huizen, begraafplaatsen, wapens en sieraden vormen kostbare schatten in de bodem die ons van informatie over onze ontstaansgeschiedenis voorzien. We willen ons archeologisch erfgoed beschermen. Als gemeente dragen we hiervoor een wettelijke zorgplicht. Dit vraagt bij ingrepen in de bodem om een zorgvuldige omgang met archeologische waarden, met name in gebieden waar hogere archeologische verwachtingswaarden voorkomen. 37.

Toeristische trekpleisters als Wildlands, de Hondsrug, het Bargerveen, het Veenpark, het Van Gogh Huis en de hunebedden worden via een netwerk van recreatieve fiets-, wandel- en vaarroutes beter met elkaar en de wijde regio verbonden. Waar het kan en wenselijk is, bieden we meer ruimte voor recreatieve voorzieningen. We zoeken hierin een goede balans tussen rust en reuring en het functioneren van bestaande functies. Kwaliteit, meerwaarde aan de markt, goede ruimtelijke spreiding en duidelijke aansluiting bij het landelijke karakter is hiervoor randvoorwaardelijk. Op deze manier kunnen we de kwaliteit van de leefomgeving van onze eigen inwoners verhogen, bezoekers beter en passend bedienen, en het economisch profiel van onze gemeente verbreden en versterken.

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

Figuur 15. Veel kinderen van de kinderraden lieten natuur zien als antwoord op de vraag ‘Hoe ziet gemeente Emmen eruit in 2040?’

47

38. We zetten ons in om verrommeling in het buitengebied tegen te gaan en streven daarom naar passende en duurzame invulling voor Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB). Door na te denken over hergebruik van deze locaties kunnen we gebiedsgericht bijdragen aan perspectief voor stoppende boeren, gaan we versnippering tegen, voorkomen we ondermijnende activiteiten en borgen we de ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied. Daarbij zien we in de nabijheid van de dorpen en in bepaalde landschappen meer ruimte voor herbestemming van VAB’s voor (erf)wonen en de toevoeging van wooneenheden op basis van het “ruimte voor ruimte” beleid. Rondom de stad Emmen en recreatiegebieden zien we aanvullende mogelijkheden voor transformatie voor recreatieve doeleinden. Op plekken waar de klimaatopgave (bodemdaling, waterberging) zeer urgent is, zien we meerwaarde in initiatieven die een directe meerwaarde bieden aan natuurherstel en klimaatadaptatie (o.a. vernatting). In het Veenkoloniale deel van de gemeente heeft de uitvoering van landbouw het primaat. Transformaties van vrijkomende locaties dienen hierbij te passen.

Bron: gemeente Emmen.

48

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

Uitkomsten Milieueffectrapportage De milieueffectrapportage (MER) (zie bijlage 4) biedt inzicht in de kans op positieve effecten en de risico’s op negatieve effecten van de bouwstenen uit de kernambities. Dit is waardevolle informatie die van belang is bij de verdere uitwerking en realisatie van deze bouwstenen. In de MER is er van iedere bouwsteen een inschatting gemaakt van de mogelijke positieve effecten (kansen) en de mogelijke negatieve effecten (risico’s). Uit de beoordeling blijkt dat veel van de bouwstenen zowel kansen als risico’s met zich meebrengen. Bij de realisatie van de kernambities en bijbehorende bouwstenen zullen we ons moeten inspannen om de mogelijke kansen zo goed mogelijk te benutten en de mogelijke risico’s juist te verminderen. Op onder meer de thema’s veiligheid, milieu en gezondheidsbescherming komen uit de MER-beoordeling enkele aandachtspunten naar voren. De MER toont aan dat de in deze Omgevingsvisie beschreven ambities voor groei van de bevolking en toenemende bedrijvigheid kunnen leiden tot negatieve effecten zoals meer druk op de beschikbare ruimte voor landbouw en natuur, een groter risico op de uitstoot van bijvoorbeeld stikstof en fijnstof, een groter risico op geluidsoverlast en lichtvervuiling en meer verkeersbewegingen (waarmee het risico op ongelukken vergroot).

Met het oog op het bewaken van omgevingskwaliteit is het essentieel om deze aandachtspunten integraal mee te nemen bij de afweging van nieuwe ontwikkelingen. Door al in de planfase mitigerende maatregelen op te nemen, kunnen de risico’s worden beperkt en de kansen op positieve effecten worden vergroot. Ook kan er gebiedsgericht gedifferentieerd worden, bijvoorbeeld met geluidsnormen. In woongebieden kunnen andere geluidsnormen in het Omgevingsplan worden gehanteerd dan in bijvoorbeeld het centrumgebied, of op bedrijventerreinen. Dit wordt bij het uitwerken van het vernieuwde Omgevingsplan verkend (passend binnen de wettelijke normen).

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

Ook toont de MER aan dat er risico’s op negatieve effecten kunnen zitten aan bepaalde bouwstenen voor het Natura2000 gebied Bargerveen. Vanwege de kwetsbaarheid van natuurwaarden in dit gebied, met name door de impact van stikstofuitstoot, vereist dit een uiterst zorgvuldige afweging. Daarom zullen we steeds kritisch kijken welke ontwikkelingen nabij het Bargerveen kunnen plaatsvinden en welke niet (meer). Bij planvorming die raakt aan het Natura2000 gebied is natuurinclusiviteit en het versterken van biodiversiteit en het landschap een belangrijk uitgangspunt. In het realiseren van de bouwstenen en het definiëren van maatregelen is het belangrijk om ons te realiseren dat er onderlinge samenhang bestaat tussen de bouwstenen. Ook de MER maakt inzichtelijk dat bouwstenen niet los van elkaar te zien zijn. Dit betekent dat het in sommige gevallen niet mogelijk is om de ene bouwsteen te realiseren, zonder een andere ook te realiseren. Tegelijkertijd betekent het ook dat het realiseren van de ene bouwstenen gepaard gaat met mogelijke negatieve effecten op andere bouwstenen.

49

Figuur 16. Visiekaart gemeente Emmen 2040.

50

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

3.5

Visiekaart gemeente Emmen 2040

De drie integrale kernambities en onderliggende bouwstenen kennen in veel gevallen een ruimtelijke uitwerking. In de visiekaart gemeente Emmen 2040 hebben we onze ambities bijeengebracht. De visiekaart geeft onze doelen en ambities grafisch weer. Het is een toekomstbeeld dat laat zien waar we naartoe willen. De kleuren, lijnen, arceringen en symbolen maken duidelijk welke thema’s of ontwikkelingen in welk(e) gebied(en) binnen

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

de gemeente belangrijk zijn. De legenda geeft weer welke aanduiding bij welke doelen of ambities hoort. De visiekaart is geen blauwdruk of plankaart. Aanduidingen op de kaart zijn richtinggevend en kennen nog geen exacte grenzen. Een nadere invulling en uitwerking van de ambitie volgt wanneer we - met de omgevingsvisie als basis - samen plannen maken. Aan de visiekaart kunnen geen rechten ontleend worden.

51

Bron: gemeente Emmen.

52

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

Hoofdstuk 4

Gebiedsgerichte uitwerkingen De gemeente Emmen is veelzijdig en bestaat uit een stad, dorpen en gevarieerd buitengebied met ruimte voor landbouw en natuur. De verschillende gebieden in de gemeente verdienen daarom ook een gebiedsgerichte, passende aanpak. In dit hoofdstuk vertalen we onze ambities voor de leefomgeving naar gebiedsgerichte keuzes.

4.1

We onderscheiden daarbij de volgende gebiedstypen: • • • • •

Emmen Centrum Woonwijken (bestaande en nieuwe woonwijken) Dorpen Bedrijventerreinen Buitengebied

Emmen Centrum

Kenschets Met haar voorzieningen op het gebied van cultuur, toerisme, recreatie, horeca, detailhandel en zorg heeft het centrum van Emmen een lokale en (boven)regionale aantrekkingskracht. Gebruikers van deze voorzieningen omvatten niet alleen inwoners uit de gemeente zelf, maar ook bezoekers uit de wijde regio. Naast de (boven)regionale functie op het gebied van voorzieningen, kent het centrum ook een belangrijke functie op het gebied van wonen met een mix van woningtypen en woonmilieus, zoals karakteristieke vooroorlogse woonstraten, moderne appartementen en woongebieden met gemengde functies. Station Emmen vormt het openbaar vervoer knooppunt van de regio. Met een directe treinverbinding richting Zwolle en snelbusverbindingen naar onder andere Groningen, Assen en Hoogeveen is het een belangrijk en veelgebruikt OV knooppunt voor de regio. Landschappelijk gezien is het centrum van Emmen gebouwd op een essencomplex en ligt het voorzieningenhart nu op een unieke wijze direct aan de natuur van de Emmerdennen

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

en aan de Emmeres, één van de oudste essen van Drenthe. Het centrumgebied zelf kent een sfeervolle en ontspannen uitstraling. Vanaf 2012 vond op grote schaal centrumvernieuwing plaats. Het dierenpark verplaatste naar de Noordbargeres, waar Wildlands Adventure Zoo ontwikkeld werd in combinatie met een nieuw theater. De voormalige locatie van het dierenpark werd getransformeerd tot het stadspark Rensenpark, dat zich momenteel ontwikkelt tot een creatieve broedplaats. Een andere belangrijke ingreep was het ondergronds brengen van de Hondsrugweg. Sindsdien spelen het Atlas Theater en het Raadhuisplein een belangrijke stedenbouwkundige rol als levendige verbinder tussen de verschillende delen van het centrum. Het centrum biedt vele kwaliteiten en kansen voor ontwikkeling, maar er spelen ook diverse opgaven. Zo hebben sommige delen van het winkelgebied te maken met leegstand naar aanleiding van veranderingen in consumentengedrag, vragen verschillende verouderde panden om een opknapbeurt en ervaren sommige inwoners en bezoekers gevoelens van onveiligheid in het

53

Figuur 17. Gebiedsspecifieke keuzes voor Emmen Centrum.

54

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

werken we met sloop-nieuwbouw ‘rotte kiezen’ weg. We zien erop toe dat woningbouwontwikkelingen aansluiten bij de schaal en het karakter van de omgeving, waaronder de stedenbouwkundige principes van de open groene stad. Vanuit het streven naar meer stedelijke woonomgevingen met een hoog voorzieningenniveau, gaan we daarbij wel uit van hogere gemiddelde dichtheden dan elders in de gemeente. De komende tijd houden we de hoogbouwvisie tegen het licht, om te verkennen of deze nog aansluit bij de huidige ambities. Bij nieuwe ontwikkelingen in het centrum gaat aandacht uit naar het bewaken van milieukwaliteit en het beperken van overlast, bijvoorbeeld op het gebied van geluid.

stationsgebied. Daarnaast moet er in het centrum ruimte gevonden worden voor zaken zoals de woningbouwopgave, voldoende voorzieningen en klimaatadaptatie/vergroening, en moet het centrumgebied aantrekkelijk, toegankelijk en bereikbaar blijven voor inwoners en bezoekers. Gebiedsspecifieke keuzes voor Emmen Centrum: 1.

2.

We ontwikkelen het centrum van Emmen door tot een vitaal en aantrekkelijk bovenregionaal centrum voor de hele gemeente en voor steden en dorpen in de regio. In het centrum bevindt zich het hoofdwinkelgebied van onze gemeente. Inwoners en bezoekers komen hier om te winkelen, te ontspannen en elkaar ontmoeten. Om de aantrekkingskracht en levendigheid van het centrum te vergroten, zetten we in op vijf speerpunten: ondernemerschap, activiteiten, aantrekkelijke openbare ruimte, samenwerking tussen stakeholders en citymarketing. We bouwen daarbij voort op de huidige kwaliteiten die het centrum biedt. Om leegstand tegen te gaan werken we toe naar een meer compact kernwinkelgebied. Ook bieden we ruimte voor functiemenging en nieuwe concepten. Hier zien we kansen voor bijvoorbeeld transformatie naar wonen, ontmoetingsplekken of flexwerkplekken, maar staan we ook open voor tijdelijke invullingen zoals pop-up stores, expositieruimtes, creatieve makers of verkoop van circulaire producten en/of streekproducten. De aanwezigheid van verschillende voorzieningen en een goede bereikbaarheid, maken het centrum bij uitstek een geschikte en gewilde plek voor het toevoegen van woningen. We streven naar een aantrekkelijk stedelijk woonmilieu voor verschillende doelgroepen: senioren, starters, studenten, maar ook gezinnen.

Door middel van verdichting en transformatie liggen er mogelijkheden om een substantieel deel van de woningbouwopgave hier te realiseren. We stimuleren oplossingen die voortborduren op bestaande kwaliteiten, functiemenging of meerdere opgaven beantwoorden, zoals transformatie van leegstaande panden en het optoppen van bestaande bouw. Ook bieden we ruimte voor hogere bebouwing en

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

3.

We ontwikkelen station Emmen door als mobiliteitshub voor de gemeente en de regio, waar het gemakkelijk overstappen is van de trein op (streek)bus, de fiets en/of verschillende vormen van deelmobiliteit. We anticiperen hierbij op de geplande ontwikkeling van de Nedersaksenlijn. Omdat we het van belang vinden dat de verschillende delen van het centrum goed met elkaar in verbinding (blijven) staan, zetten we als gemeente in op een verdiepte aanleg van het spoor in het centrum. Dit leidt tot nieuwe korte en aantrekkelijke verbindingen tussen voorzieningen en woon- en verblijfsgebieden. Het verdiepte aanleggen van het spoor biedt volop kansen om de binnenstad met de Greenwise Campus te verbinden, en de spoorzone als levendige zone te ontwikkelen waar openbaar vervoer, wonen, werken, groen en voorzieningen samenkomen. Ook biedt een verdiept spoor kansen om groene structuren en wandelverbindingen vanuit de Emmerdennen door te trekken naar het centrum, bijvoorbeeld naar het Rensenpark. Dit leidt tot nieuwe korte en aantrekkelijke verbindingen tussen voorzieningen en woon- en verblijfsgebieden. Onderdeel van de beoogde ontwikkeling is het ook het verplaatsen van het rangeerterrein naar een locatie buiten het centrum.

De ontwikkeling van de spoorzone biedt mogelijkheden voor intensivering van woningbouw, waarbij jongeren, studenten en jongvolwassenen een belangrijke doelgroep vormen om zo een betere mix van doelgroepen te bereiken.

55

4.

5.

56

We faciliteren de doorontwikkeling van de Greenwise Campus tot dé plek waar kennisontwikkeling, innovatie en ondernemerschapbedrijvigheid, innovatie en onderwijs elkaar ontmoeten. De Greenwise Campus is een initiatief van NHL Stenden, DCTerra, Rijksuniversiteit Groningen, Provincie Drenthe en gemeente Emmen en is nauw verbonden met het regionale en Noord-Nederlandse bedrijfsleven. Hier wordt gewerkt aan oplossingen voor complexe vraagstukken die spelen op regionaal, nationaal en internationaal niveau. De focus ligt op vier strategische thema’s: circulaire plastics, energie, slimme maakindustrie en welzijn, zorg en technologie. Greenwise Campus richt zich op het onderzoeken, ontwikkelen en toepassen van vernieuwende oplossingen. Onder de noemer ‘Integraal Ontwikkelperspectief Campus Emmen’ zetten we ons via een brede en integrale gebiedsontwikkeling gezamenlijk in om te komen tot een levendige campus die de interactie en samenkomst van ondernemers, studenten, onderzoekers, inwoners en overheden stimuleert. De gebiedsontwikkeling omvat het gebied vanaf het GETEC-park tot aan het Scheper ziekenhuis. Kloppend hart van de Greenwise Campus is het state-of-the-art innovatiecentrum. Met de Greenwise campusontwikkeling realiseren we op mbo-, hbo- én academisch niveau een kennisinstituut in onze gemeente.

Hiermee dragen we bij aan een sterke regionale kennis- en innovatie-infrastructuur en vergroten we de aantrekkingskracht van Emmen als plek om te studeren, en wonen en werken. Op en rondom de Greenwise Campus benutten we kansen voor clustering van zorginstellingen, onderwijsinstellingen en bedrijven. Uitgangspunt is een herkenbaar campusgebied met ruimte voor ontmoeten en samenwerken. Om de campus optimaal door te ontwikkelen is een goede bereikbaarheid en sterke verbinding met het station, bedrijventerreinen en de (regionale) onderwijsinstellingen randvoorwaardelijk. Tevens verkennen we de mogelijkheden voor studentenhuisvesting op de campus. De openbare ruimte, de gebouwen in het centrum en de verbindingen naar het centrum vormen het visitekaartje van Emmen. We streven naar een hoge kwaliteit van de

ruimtelijke inrichting die recht doet aan de kwaliteiten die het centrum te bieden heeft en hun belevingswaarde vergroot. In de binnenstad onderscheiden we verschillende deelgebieden, met elk hun eigen identiteit: het Oude Centrum, de Markt, het Rensenpark, de Weiert en Wildlands. Het bewaken en versterken van deze identiteit vormt het uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen. Met een uitnodigende openbare ruimte worden de verschillende deelgebieden in de binnenstad en de rest van het centrum met elkaar verbonden. De zone tussen de Markt en de Weiert, als hart van de binnenstad, vormt hier een belangrijke schakel in. Samen met pandeigenaren investeren we in de uitstraling van dit gebied. 6.

Als visitekaartje van de gemeente, willen we ook in het centrum het karakter van de open, groene stad goed zichtbaar en voelbaar maken. Dit met het oog op ruimtelijke kwaliteit, maar ook ten behoeve van gezondheid en welzijn, biodiversiteit en klimaatadaptatie (verkoeling en ruimte voor het opvangen van regenwater). We koesteren en versterken bestaande groenstructuren in het centrum en verkennen mogelijkheden voor vergroening en ontstening in de openbare ruimte. Ook moedigen we pandeigenaren en ontwikkelaars aan om klimaatadaptieve maatregelen te treffen op en rondom panden. Zo werken we aan een robuuste groenstructuur voor het centrum. Een belangrijke schakel binnen deze groenstructuur is het Rensenpark, dat als stadspark ruimte biedt aan ontspannen, ontmoeten en bewegen in het groen. De groenstructuren van het centrum verbinden we daar waar mogelijk met het omliggende groen in de wijken, met het bosrijke Emmerdennen en met het uitloopgebied van de Emmer es.

7.

We stimuleren de verdere bloei van het Rensenpark tot levendig stadspark en creatieve broedplaats met bovenregionale uitstraling. In het park bieden we ruimte aan initiatieven en activiteiten die bijdragen aan ontmoeting, ontspanning en beleving op het gebied van kunst, cultuur, natuur, sport, spel en innovatie. Voor woningbouw en verblijfsrecreatie (zoals overnachtingsplekken) zien we in het Rensenpark geen rol weggelegd. Om de aantrekkingskracht

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

Figuur 18. Het Raadhuisplein ontwikkelde zich van parkeerplaats tot visitekaartje van Emmen. Bron foto: gemeente Emmen.

voor een herkenbaar en divers cultuuraanbod, uitnodigend voor inwoners én bezoekers. Met de beoogde verhuizing van bibliotheek Facet naar het Mondriaanplein (nabij het Atlas theater en kunstcentrum DIEP) zetten we in op een herkenbare cultuurzone die bijdraagt aan een levendig centrum. Op het Marktplein, het Raadhuisplein en in het Rensenpark bieden we ruimte aan evenementen die bijdragen aan cultuurbeleving en levendigheid. We zoeken hierbij naar een gezonde balans tussen reuring en leefbaarheid, en hebben aandacht voor het zoveel mogelijk beperken van overlast.

van dit unieke park als culturele en recreatieve hotspot te vergroten, investeren we in het opknappen en verduurzamen van de bestaande gebouwen in het park en faciliteren we waar passend hoogwaardige nieuwbouw. Met zorgvuldige (her)inrichting en beheer van de openbare ruimte, dragen we bij aan een prettige verblijfskwaliteit. Daarbij verliezen we de rijke historie en de herinneringen aan de voormalige dierentuin niet uit het oog: bij ruimtelijke ingrepen zorgen we ervoor dat deze zichtbaar en beleefbaar blijven. 8.

Het centrum kent een breed en uiteenlopend aanbod aan cultuur en evenementen, die een sterke bijdrage leveren aan de levendigheid van het centrum. Samen met ondernemers en andere partners blijven we ons inzetten

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

9.

We zetten in op een duurzame groei van het toeristisch en recreatief aanbod in het centrum. We kiezen daarbij voor het doorontwikkelen van een eigentijds toeristisch profiel

57

met een kwalitatief hoogwaardig aanbod. We zijn van mening dat aanwezige trekkers zoals Wildlands, het Atlas Theater en het huidige horeca- en winkelaanbod, maar ook de nabijheid van natuur en cultuurhistorie in de omgeving, volop potentie bieden om verschillende doelgroepen aan te trekken. Met het versterken en vergroten van het aanbod aan accommodaties en activiteiten in en rondom het centrum, willen we bezoekers langer in de gemeente houden.

11. Net als elders in de gemeente, ligt er in het centrum een verduurzamingsopgave in de gebouwde omgeving voor. Woningen, maar ook bedrijfspanden en andere gebouwen moeten - in lijn met onze doelstelling voor een CO2-neutrale gemeente in 2050 - van het aardgas af en energieneutraal zijn. Om hiertoe te komen zetten we ook in het centrum in op energiebesparing, duurzame warmte en duurzame opwek. In een lokaal warmteprogramma leggen we vast welke stappen we zetten om tot een aardgasvrije omgeving te komen.

10. We vinden het belangrijk dat de centrumvoorzieningen goed bereikbaar zijn vanuit de wijken, de dorpen en de regio. Een groot deel van het centrum is primair verblijfsgebied. Met het oog op het vergroten van verblijfskwaliteit en verkeersveiligheid leggen we in deze gebieden de nadruk op langzaam verkeer (fietser en wandelaar). We maken ruimte voor fietsparkeren en werken aan doorgaande fietsroutes vanuit de wijken en dorpen, zodat het aantrekkelijker wordt om met de fiets het centrum te bezoeken. Ook willen we doorgaand autoverkeer, auto’s zonder bestemming in het centrum, niet langer faciliteren. Dit betekent niet dat het centrum niet langer met de auto bereikbaar is, maar wel dat we op zoek gaan naar mogelijkheden om het aantal auto’s in het centrum in te perken. We onderzoeken mogelijkheden om de verkeersdruk op het centrum te verlichten, bijvoorbeeld door het beter benutten van parkeermogelijkheden langs de randen van de stad. Bij woningbouwontwikkelingen in het centrum streven we naar parkeren op eigen terrein en/of collectieve parkeeroplossingen. Ook het verkennen van infrastructurele ingrepen, zoals de verkenning van de haalbaarheid van de ontwikkeling van de noordelijke Rondweg, maken hier onderdeel van uit. Bij ontwikkelingen in het centrum houden we altijd rekening met de bereikbaarheid voor hulpdiensten.

Samen met ondernemers onderzoeken we kansen voor duurzame stadslogistiek.

58

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

Bron: gemeente Emmen.

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

59

Figuur 19. Gebiedsspecifieke keuzes voor Woonwijken.

60

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

4.2

Woonwijken (bestaande en nieuwe wijken)

Kenschets Rondom het centrum van de stad Emmen bevinden zich de woonwijken. Onder de Emmense woonwijken worden Emmermeer (inclusief woonwagencentrum De Ark), Angelslo, Emmerhout, Bargeres, Rietlanden, Parc Sandur, Delftlanden en Emmerschans geschaard. De woonwijken, elk met hun eigen ontstaansgeschiedenis, opbouw en identiteit, vinden hun gezamenlijkheid in de voor Emmen kenmerkende groene en open opzet.

koop- als huurwoningen. We stimuleren woningeigenaren en woningcorporaties in de verduurzamingsopgave. We geven uitvoering aan onze Wijkuitvoeringsplannen (WUPs) in de startwijken Parc Sandur, Emmerhout, Rietlanden en Delftlanden. Daarnaast leggen we in een lokaal warmteprogramma vast welke stappen we zetten om tot een aardgasvrije gebouwde omgeving te komen. Naast investeringen op het gebied van verduurzaming, zien we in de bestaande woningvoorraad kansen om beter aan te sluiten op veranderende woonwensen, bijvoorbeeld door het treffen van aanpassingen die de woning levensloopbestendig maken. Daar waar het kan en niet ten koste gaat van de ruimtelijke kwaliteit, willen we met het vergroten van planologische ruimte en regels meer mogelijkheden bieden voor het optimaal benutten van de woningvoorraad via concepten zoals woningsplitsing, optoppen, transformatie en (pré)mantelzorg. We zijn ons ervan bewust dat deze concepten in de ene buurt meer kansrijk of toepasselijk zijn dan in de andere. Daarom hanteren we een gebiedsgerichte aanpak per wijk.

Hoewel de verschillende woonwijken van Emmen elk hun gebiedsspecifieke opgaven kennen, zijn er ook opgaven te onderscheiden die in meerdere wijken spelen. Hierbij valt te denken aan opgaven op het gebied van leefbaarheid, een toekomstbestendige woningvoorraad, ruimte voor meer woningen middels inbreiding, investeringen in bereikbaarheid en het tegengaan van gevolgen van klimaatverandering zoals hittestress en wateroverlast door piekbuien. Gebiedsspecifieke keuzes voor woonwijken: 1. We zetten bij alle nieuwe ontwikkelingen binnen de bestaande en nieuwe woonwijken in op behoud, doorontwikkeling en het zichtbaar maken van de stedenbouwkundige waarden en kwaliteiten die onze wijken hun eigenheid geven. Een centraal uitgangspunt is het (blijven) uitdragen en versterken de identiteit van de groene, open stad en hanteren van de principes van de beroemde Emmense woonerven. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zoals woningbouwinitiatieven, wordt de omgang met landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten zorgvuldig afgewogen. In het bijzonder hebben we daarbij aandacht voor een zorgvuldige omgang met de inrichting van de wijken Emmermeer, Angelslo en Emmerhout, die in hun groene en ruime opzet van nationaal cultuurhistorisch belang zijn. 2.

We zetten in op het toekomstbestendig maken van de bestaande woningvoorraad. Daarbij gaat het over zowel

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

3.

Hoewel veel van de benodigde woningen nu al in de wijken te vinden zijn, vertaalt onze groeiambitie zich ook door naar een opgave om in de wijken woningen toe te voegen. Met nieuwbouw en transformatie willen we het aanbod en de diversiteit van het woningaanbod in de wijken vergroten, aansluitend bij de (toekomstige) woonbehoeften van inwoners. We streven in elke wijk naar een gemengd woningbouwprogramma met verschillende typen woningen, groot en klein, voor jong en oud en voor elke portemonnee. Aangezien de bestaande woningvoorraad in de Emmense woonwijken vooral bestaat uit (reguliere) gezinswoningen, zien we jongeren, ouderen en zorgvragers als belangrijke doelgroepen binnen de woningbouwopgave. Waar mogelijk bieden we ruimte aan nieuwe woon(zorg)concepten. Woningen voor mensen die een zorgvraag hebben of minder mobiel zijn, plaatsen we bij voorkeur nabij aanwezige (zorg)voorzieningen.

61

Bron: gemeente Emmen.

62

4.

Nieuwe woningen en wijken zijn zo veel mogelijk toekomstbestendig. We streven ernaar dat woningen op een zo klimaatbestendige, natuurinclusieve en duurzame wijze worden ontwikkeld. Daarbij gaat aandacht uit naar duurzaam, biobased en circulair materiaalgebruik en het beperken van het energiegebruik, maar ook naar inpassing van groen en mogelijkheden voor wateropvang. De draagkracht van het bodem- en watersysteem, het energiesysteem en het landschap spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de (on)mogelijkheden voor toekomstige woningbouwlocaties. In gebieden die kwetsbaar zijn voor overstroming verkennen we welke maatregelen getroffen moeten worden om negatieve effecten op het water- en bodemsysteem te minimaliseren.

5.

We geven de woningbouwopgave vorm met diverse inbreidingslocaties verspreid over de wijken. Nabij station Emmen Zuid zien we daarnaast kansen voor uitbreiding van het stedelijk gebied. Om als gemeente regie te voeren op een duurzame doorontwikkeling van dit gebied hebben we het wettelijk voorkeursrecht op uitbreiding van de Delftlanden (II en III) gevestigd.

6.

We streven naar vitale woonwijken, waarbij de inrichting van de omgeving bijdraagt aan het versterken van de sociale basis. Het streven is dat er in 2040 in elke wijk minimaal één ontmoetingsplek is. Deze ontmoetingsplekken functioneren als hart van de wijk en vormen laagdrempelige plekken waar inwoners, ongeacht leeftijd of achtergrond, elkaar kunnen samenkomen en sociale contacten kunnen onderhouden. In het bijzonder hebben we daarbij aandacht voor ontmoetingsmogelijkheden voor jongeren. We faciliteren, waar mogelijk en haalbaar, vrijwilligers bij het creëren en het in stand houden van ontmoetingspunten. In wijken waar een duidelijke ontmoetingsplek nu nog ontbreekt en in nieuwe te ontwikkelen woonwijken, faciliteren we de ontwikkeling van een ontmoetingspunt. Zo onderzoeken we de haalbaarheid voor een ontmoetingsplek in de wijken Emmerhout en Rietlanden.

Sterke stad. Vitale dorpen. Veelzijdig buitengebied.

Figuur 20. Winkelcentrum Emmermeer, met voorzieningen op wijkniveau. Bron foto: gemeente Emmen.

7.

In de woonwijken zetten we in op een voorzieningenaanbod dat complementair is aan de voorzieningen van Emmen Centrum. De kenmerken van de wijk, zoals de bevolkingssamenstelling, de omvang, de afstand tot het centrum en sociaal-maatschappelijke opgaven, zijn bepalend voor het type voorzieningen waar we ruimte aan bieden. We vinden het belangrijk dat alle inwoners toegang hebben tot dagelijkse voorzieningen en streven naar instandhouding van voorzieningen zoals een zorg-/ gezondheidspunt, basisschool, detailhandel voor dagelijkse aankopen en sport- en cultuurvoorzieningen. In wijken waar we constateren dat bepaalde voorzieningen en degelijke alternatieven ontbreken, zetten we in samenwerking met inwoners en gebruikers actief in op versterking van het voorzieningenaanbod. Zo onderzoeken we in de Delftlanden de mogelijkheden voor vestiging van een supermarkt. We zien de voorzieningen graag zoveel mogelijk geclusterd op goed toegankelijke locaties in de wijk, zoals in en bij de winkelcentra. Met investeringen in de openbare ruimte werken we aan een uitnodigende uitstraling van de wijkcentra.

Ontwerp-omgevingsvisie Emmen 2040

8.

We hebben aandacht voor leefbaarheidsopgaven zoals de aanwezigheid en toegankelijkheid van (sociale) voorzieningen, het beperken van overlast, het versterken van de sociale veiligheid en het verbeteren van de kwaliteit van de woningvoorraad en woonomgeving. In deze ambitie hebben we in het bijzonder oog voor de aanwezige opgaven in de na-oorlogse wijken Angelslo, Bargeres, Emmerhout en Emmermeer. In de wijkvisies (woon- en leefbaarheidsvisies) voor Angelslo, Emmerhout en Emmermeer (in ontwikkeling) en in de wijkvisie Bargeres beschrijven we hoe we in samenwerking met partners zoals wijkbelangen, woningcorporaties en ondernemers uitvoering geven aan ambities en doelen die bijdragen aan de leefbaarheid in de wijken. Via programma’s voor de wijken Angelslo en Bargeres experimenteren we met een integrale wijkaanpak. Successen en lessen uit deze programma’s nemen we mee bij het verder uitbouwen van een dergelijke aanpak over andere Emmense wijken.