Bijlage bij 20.006060 - Jaarrekening en dividenduitkering Enexis Holding NV (RIS.9985)

ONZE DILEMMA’S, INZICHTEN EN LEERPUNTEN Hadden we de toename in duurzame initiatieven kunnen voorspellen? Lang dachten we dat er vooral zonnepanelen op daken geplaatst zouden gaan worden. Maar door de subsidieregeling voor duurzame energieproductie (SDE+) levert het ontwikkelen van zonneweides voor projectontwikkelaars een gunstige zakelijke business case op. De locaties waar zonnepanelen worden geplaatst houden geen rekening met de bestaande infrastructuur, terwijl wij wel verplicht zijn om aansluitingen te verzorgen. Het is daarom van belang dat de vraag en het aanbod beter op elkaar afgestemd worden. Als netbeheerder moeten wij ons daar ook op voorbereiden. We hebben geleerd dat tijdig inzicht in de toekomstige vraag essentieel is en zijn daarom blij met de transportindicatie. Mogelijkheden voor het delen van energiedata zijn beperkt Het delen van energiedata wordt steeds belangrijker voor gemeenten en bedrijven om hun verduurzamingsplannen en -initiatieven vorm te geven. Hierbij houden we rekening met de wettelijke eisen rondom geheimhouding en bescherming van privacy. In voorbereiding op de nieuwe Energiewet werken we in de sector aan heldere afspraken over de uitwisseling van data tussen onder meer leveranciers, prijsvergelijkers, meetverantwoordelijken en netbeheerders. Enexis pleit voor heldere wettelijke kaders over het delen van data.

We zijn enerzijds verplicht tot het openbaren van data en anderzijds gelimiteerd in het verstrekken van data over bijvoorbeeld verbruiksgegevens per postcode. Ook mogen wij geen data verrijken, terwijl we weten dat het de transitie kan versnellen. We verstrekken open data over de ligging van onze netten, assetdata en geografische data en voorzien ook in data op geaggregeerd niveau. Daarnaast verstrekken we data over onder andere zonne-energie via het Centraal Bureau voor de Statistiek. Door gegevens openbaar te maken, helpen we partijen om keuzes te maken voor de realisatie van bijvoorbeeld zonneparken of nieuwbouwwijken. Als netbeheerder zouden we ook graag data van anderen gebruiken om ons werk voor klanten beter te kunnen doen. Zo mogen we bijvoorbeeld alleen over data van aansluitingen beschikken en niet van klanten en/of de bewoners. Hierdoor is het lastig om klanten/bewoners direct te benaderen wanneer zij recht hebben op compensatievergoeding, over werkzaamheden in hun buurt of bij leegstand of een vermoeden van energiefraude.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

23

MATERIËLE ONDERWERPEN ċċ Betrouwbaarheid van de energievoorziening ċċ Klant centraal ċċ Innovatie en digitalisering

RISICO’S ċċ Realiseren klantvraag blijft achter bij verwachting door schaarste van personeel, materiaal en/of netwerkcapaciteit ċċ Ongeautoriseerd gebruik van data en/of systemen ċċ Niet tijdig anticiperen op nieuwe ontwikkelingen door onvoldoende flexibele organisatie, processen en/of systemen ċċ Omvangrijke en langdurige onderbrekingen van de energievoorziening ten gevolge van natuurrampen, externe oorzaken of falende bedrijfsmiddelen/assets Meer hierover in de aanvullende informatie ċċ Uitvalduur per gebied ċċ Gemiddeld aantal LS- en MS-storingen per klant ċċ Vijfjarenoverzicht infrastructuur ċċ Incidenten in het gasnet ċċ Procedure bij klachten en geschillen

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

24

KLANTGEDREVEN WERK In de zomer van 2019 werd de tweede windmolen van agrarisch ondernemer Jan Kuiper aangesloten op het net. Een succes zou je denken, maar helaas draait de molen nog niet op volle toeren. Het netwerk heeft niet voldoende capaciteit voor meer. De ondernemer zou meer willen investeren in duurzame energie: een zonneweide en zonnepanelen op de stallen. Maar de transportcapaciteit in Noord-Groningen is beperkt. Enexis bracht in 2019 in kaart waar transportcapaciteit beschikbaar is of komt. Zo komen klanten niet voor verrassingen te staan. Hoewel de transportcapaciteit op ons net op sommige locaties schaars is, hebben we op 87% van de aanvragen een positieve transportindicatie af kunnen geven ten behoeve van SDE+-subsidie voor duurzame opwek.

KLANTGEDREVEN WERK IN 2020 • • • •

Tijdig en servicegericht realiseren van klantaansluitingen Uitbreiding en verzwaring van het net in Noord-Nederland voor aansluiting van zonneparken en wind op land Nieuwe transportverdeelstations in Zuidoost-Nederland om grootschalige opwek mogelijk te maken Distributie-automatisering in circa 4.700 netstations

ZON OP LAND

Klantaanvragen tot 2021

 EBREK AAN CAPACITEIT G KOST TIJD EN GELD

1.590 MW

87% DUURZAME AANVRAGEN TOEGEKEND

WIND OP LAND

Klantaanvragen tot 2021

791 MW

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

25

DUURZAAM HANDELEN

Nederland wil steeds schoner en duurzamer worden. Op talloze plekken in ons land worden plannen gemaakt om invulling te geven aan het Klimaatakkoord. Wij ondersteunen het akkoord en helpen bij de uitvoering. Enerzijds door verduurzaming te faciliteren in regio’s en bij klanten. Anderzijds door onze eigen CO2-voetafdruk te beperken en verantwoord om te gaan met grondstoffen. Gemeenten, provincies en waterschappen moeten in juni 2020 een eerste plan presenteren voor de Regionale Energie Strategie (RES). Zij maken onder meer keuzes voor de opwekking van duurzame elektriciteit. Verder moet elke gemeente eind 2021 een transitievisie warmte opleveren. Als netbeheerder bezitten wij veel kennis en expertise die wij kunnen delen met gemeenten. Hierdoor kunnen wij onder meer duidelijk maken wat consequenties van keuzes zijn op het elektriciteitsnetwerk. We hebben een integrale kijk op de energievoorziening en adviseren op bestuurlijk niveau over de mogelijkheden van ons netwerk. In alle RES-regio’s waarin Enexis actief is, waren we in 2019 een partner voor de provincies, gemeenten en waterschappen bij de totstandkoming van de Regionale Energie Strategieën. We benadrukten dat er, naast all electric-oplossingen of aanleg van

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

warmtenetten, meer alternatieven zijn om CO2 te besparen en dat de plannen effect hebben op het netwerk en daarmee op maatschappelijke kosten, tijd en ruimte. Als netwerkbedrijf streven we niet naar één oplossing. Het is belangrijk dat lokaal de meest gunstige keuzes voor verduurzaming worden gemaakt. Zo blijft de energietransitie haalbaar en betaalbaar.

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

26

Onderstaande grafiek laat zien dat het aantal nieuwe gasaansluitingen sinds 2018 afneemt en het aantal elektriciteitsaansluitingen juist verder toeneemt. ONTWIKKELING NIEUWE AANSLUITINGEN (IN DUIZENDEN)

Op ambtelijk niveau helpen wij praktisch om met actuele energiedata lokale mogelijkheden in kaart te brengen. Hoeveel capaciteit is er? Welke uitbreidingen zijn mogelijk? Wij zorgen ervoor dat een RES-regio inzichten krijgt die behulpzaam zijn om weloverwogen besluiten te kunnen nemen.

VERDUURZAMING FACILITEREN Transitie betekent nieuwe wegen inslaan en keuzes maken. We zoeken stap voor stap naar oplossingen die de energietransitie aanjagen. Om sturing te geven aan de maatschappelijke discussie en oplossingen zoeken we op diverse terreinen actief samenwerking op: met politici en beleidsmakers, met ketenpartners en met innovatieve technici. We willen op inhoud toegevoegde waarde leveren. Dit doen we bijvoorbeeld door met Enpuls visies te ontwikkelen op toekomstgerichte oplossingen en technologie, zoals duurzaam goederenvervoer, waterstof en de hybride warmtepomp. Daarnaast helpt Fudura bedrijven om energie efficiënter te benutten en hun energieprestaties te verbeteren. Onder meer door het aanbieden van meetdiensten en het ontwikkelen van een passende infrastructuur met transformatoren, meetinstallaties, schakelinstallaties en laadpalen. Naast het inpassen van energie uit zon en wind faciliteren we onder meer het aardgasvrij maken van bestaande woningen, het ontwikkelen van een laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer en energiebesparing. AARDGASVRIJE WIJKEN Het aardgasvrij maken van de circa 7,7 miljoen bestaande woningen is een grote Nederlandse uitdaging. De mogelijkheden in bestaande woonwijken zijn soms beperkt en de inzichten en wensen van bewoners verschillen.

Om dat proces aan te jagen, hebben 27 Nederlandse wijken vorig jaar een bijdrage van het Rijk gekregen om hun plan uit te voeren om aardgasvrij te worden, waarvan 13 in Enexis-verzorgingsgebied. De kennis en ervaring van deze ‘proeftuinen’ is nuttig voor andere wijken die nog van het aardgas af moeten. De overgang naar een aardgasvrije wijk raakt aan veel van onze processen. Van het verwijderen van gasaansluitingen tot het verzwaren van het elektriciteitsnet. We zijn als organisatie gewend om ieder proces afzonderlijk te optimaliseren, maar in de proeftuin gebeurt alles tegelijk. Dat is nieuw voor ons en leerzaam. Wij willen leren van deze proeftuinen. Wat gebeurt er in de buitenwereld? Waarom worden welke beslissingen genomen en hoe kunnen wij de grootste bijdrage leveren? Veel proeftuinen zitten nog in de verkennende fase en een volgende ronde aardgasvrije wijken is aangekondigd.

40

36

35

32

30

27

25

22

20 15

15 10

29

17

17 14

12 2015 Gas

2016

2017

2018

2019

Elektra

LAADINFRASTRUCTUUR VOOR ELEKTRISCH VERVOER In 2030 moeten alle nieuwe auto’s emissieloos zijn. Dat staat in het Klimaatakkoord en is een grote opgave voor de laadinfrastructuur. Het betekent dat er naar verwachting 1,9 miljoen elektrische personenvoertuigen op de weg komen en om die te kunnen laden, zijn naar schatting 1,8 miljoen laadpunten nodig. Daarnaast wordt een sterke groei verwacht in elektrisch goederentransport. In de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL), onderdeel van het Klimaatakkoord, is vastgelegd hoe er aan de laadbehoefte van al die voertuigen kan worden voldaan. Een uitdaging is om het elektriciteitsnet niet onnodig zwaar te belasten bij het opladen. Als netbeheerder ondersteunen we de NAL-regio’s in ons verzorgingsgebied. We zetten in op de ontwikkeling van concepten die de opschaling van de benodigde laadinfrastructuur haalbaar en betaalbaar maken. We ontwikkelen voorspelmodellen, zoals de ‘EV Prognose Atlas’, om de toekomstige laadbehoefte in kaart te brengen. Samen met provincies en gemeenten werken we aan voldoende publieke laadinfrastructuur, waarbij keuzevrijheid voor de e-rijder centraal staat. Daarnaast ontwikkelen we concepten, zoals de laadpropositie voor Verenigingen van Eigenaren, waarmee het laden voor specifieke doelgroepen gemakkelijker en betaalbaar wordt.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

TOENAME LAADPUNTEN IN 2019

38%

Het aantal laadpunten in ons verzorgingsgebied neemt snel toe. Tussen februari en december 2019 kwamen er ruim 2.500 publieke laadpunten bij. Daarnaast werden er zo’n 800 laadpalen geplaatst bij consumenten en bedrijven voor de deur. In de komende jaren verwachten we een exponentiële groei van de laadinfrastructuur in Nederland.

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

27

KLIMAATCOMPENSATIE EN CO2 Met onze activiteiten stoten wij broeikasgassen uit via onder meer netverliezen, onze auto’s, lekkages van het gasnet en onze gebouwen. In 2019 bedroeg onze uitstoot 738.352 ton CO2-equivalent. Dit is meer dan in 2018 en dit wordt grotendeels veroorzaakt door een andere CO2-omrekenfactor van de energie die is ingekocht ten behoeve van de netverliezen. Daarnaast nam de uitstoot toe doordat wij meer materialen en netwerkcomponenten inkochten bij leveranciers. Dit was nodig om onze netten te versterken en uit te breiden voor de energietransitie. Tot slot is in het afgelopen jaar de berekening uitgebreid voor het vaststellen van de uitstoot door netwerkcomponenten. Het model geeft hierdoor een completere weergave van de werkelijkheid.

ENERGIEBESPARING MET DE BUURT Hoe belangrijk en invloedrijk sociale netwerken zijn in de energietransitie, bewijst ons programma Buurkracht. In 2013 is het programma opgericht om buren samen energie te laten besparen. Inmiddels zijn het verbinden van buren en samen de buurt verbeteren ook belangrijke doelstellingen van Buurkracht. De organisatie is uitgegroeid tot intermediair tussen buurtbewoners onderling en overheden en buurtbewoners. Sinds de start zijn meer dan 400 buurten actief aan de slag gegaan met energiebesparing. Dit levert een jaarlijkse CO2-besparing op. Door het programma hebben we veel geleerd over wat wel en juist niet werkt om burgerinitiatieven uit te laten groeien tot concrete acties en resultaten. Deze leerervaringen hebben we onder meer in gesprekken ingebracht aan de Klimaattafel Gebouwde Omgeving. In december 2019 is het programma Buurkracht een zelfstandige entiteit buiten Enexis geworden, met een eigen Raad van Toezicht. Als zelfstandige stichting kan de organisatie doorgroeien en grotere en bredere samenwerking opzoeken met bewoners, gemeenten en maatschappelijke organisaties, zoals Enexis. De verzelfstandiging betekent ook dat Buurkracht meer diensten gaat ontwikkelen en aanbieden.

VOORBEELD IN DUURZAAMHEID Enexis wil een voorbeeld zijn in duurzaamheid. Gestimuleerd door de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties en het Klimaatakkoord willen we onze bijdrage aan een betere wereld vergroten en verduidelijken. In het afgelopen jaar hebben wij de doelen opnieuw geselecteerd en geconcretiseerd om onze maatschappelijke bijdrage te optimaliseren. Conform de OESO-richtlijnen zullen we onze activiteiten voor maatschappelijk verantwoord ondernemen in de komende periode verder vormgeven.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

28

CO2-VOETAFDRUK (IN TON CO2-EQUIVALENT)

LEKKAGES GASNETWERK

WOON-WERKVERKEER

Gaslekkage 3,4 mln m3 aardgas

11,9 mln km

2.159 (2018: 2.001)

54.266

GROENE INKOOP GARANTIES

(2018: 55.099)

Brandstof wagenpark 4,6 mln liter, 1,5 mln kWh en 0,0 mln kg

0

(2018: 0)

LEKKAGE SF6 UIT SCHAKELAPPARATUUR

GROEN ELEKTRICITEITSVERBRUIK GEBOUWEN 7,7 mln kWh groene elektriciteit

0

(2018: 0)

OPENBAAR VERVOER

SCOPE 3

(2018: 504.966)

(2018: 536)

(2018: 504.966)

Trein: 6,9 mln km, vliegtuig: 0,8 mln km, taxi: 0,0 mln km

TOTAAL EMISSIES ENEXIS

333 (2018: 218)

7,7 mln kWh Groene elektriciteit

NETWERKCOMPONENTEN DOOR LEVERANCIERS

738.352 (2018: 629.619)

NETTO EIGEN EMISSIE ENEXIS COMPENSATIE MET GOLD STANDARD CERTIFICATEN

0

70.300 (2018: 71.303)

5.434 km kabel, 1.167 km gasleiding, 1.090 transformators, 1.410 installaties en stations

94.518 (2018: 48.145)

Lekkage 29,9 kg

703

568.549

1.102 (2018: 1.058)

568.549 SCOPE 2

SCOPE 1

AARDGASVERBRUIK GEBOUWEN 1,0 mln m3 biogas

6,1 mln km

1.213 mln kWh elektriciteit

11.738 (2018: 12.390)

DIENSTREIZEN

NETVERLIES ELEKTRICITEITSTRANSPORT

LEASE- EN DIENSTAUTO'S

van oorsprong waterkrachtcentrales in Scandinavië, Frankrijk (75,1%) en Nederlandse wind (24,9%)

VERWERKING VAN BEDRIJFSAFVAL

4.985 (2018: 5.205)

NIET GECOMPENSEERDE KETENEMISSIE

99.503 (2018: 53.350)

Scope: Emissie scopes GHG (Greenhouse Gas Protocol) Scope 1: Directe emissies: Dit zijn emissies van broeikasgassen van eigendommen of door geleasede apparatuur die het directe gevolg zijn van de kernactiviteiten. Scope 2: Indirecte emissies: Alle uitstoot van broeikasgassen bij het opwekken van elektriciteit gebruikt door het bedrijf, maar opgewekt door derden. Scope 3: Andere indirecte emissies: uitstoot broeikasgassen door energie en brandstofgebruik vanuit vervoer, winning, energieproductie (excl. elektriciteitsopwek) en emissies bij derden, die het gevolg zijn van de activiteiten van de netbeheerder.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

Door de aankoop van Garanties van Oorsprong vergroenen wij ons netverlies van elektriciteit. Het overige deel van onze CO2-voetafdruk in scope 1 en 2 wordt gecompenseerd door Gold Standard Certificaten. Deze ‘groencertificaten’ dienen ter compensatie door investering in projecten die zorgen voor reductie van de uitstoot elders in de wereld. Hierdoor bedraagt de netto eigen emissie van de kernactiviteiten van Enexis nul. De Garanties van Oorsprong zijn voor 75,1% afkomstig van Scandinavische en Franse waterkrachtcentrales (2018: 81,5%) en voor 24,9% van Nederlandse wind (2018: 18,5%). Ons aandeel Garanties van Oorsprong afkomstig uit Nederlandse duurzame energie groeit mee met de beschikbaarheid in Nederland. In 2023 willen we dat 40% van onze netverliezen duurzaam zijn opgewekt met additioneel in Nederland opgewekte duurzame energie.

AANVULLENDE INFORMATIE

29

EEN DUURZAME INVESTERING

71 21.5

ESG Rating

Compensatie van onze uitstoot vinden wij niet genoeg, daarom treffen we concrete maatregelen om onze CO2-uitstoot te verminderen. Zo werken we aan het verduurzamen van onze mobiliteit en onze gebouwen. Ook hebben we aandacht voor het verlagen van onze netverliezen en rekenen we met interne CO2-prijzen (40 euro per ton CO2) voor onze investeringsbeslissingen en de inkoop van materialen, zoals kabels. Het vervangen van gasleidingen van grijs gietijzer, wat we primair doen om het gasnet veilig en betrouwbaar te houden, levert ook CO2-reductie op. In 2019 vervingen we 145 kilometer van dit type gasleiding, wat een structurele CO2-reductie opleverde van ruim 700 ton. Dit vervangingsprogramma loopt nog tot en met 2023. 2019

2018

2017

2016

2015 16

Duurzaam wagenpark 497

168

54

37

Personenauto’s waterstof

5

-

-

-

-

Personenauto’s biogas/aardgas Personenauto’s hybride

-

3

7

12

17

261

220

62

49

25

Personenauto’s 100% elektrisch

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

Ook voor de uitstoot in de keten voelen wij ons verantwoordelijk. Om onze ketenemissies in kaart te brengen en te kunnen reduceren, maken wij gebruik van gegevens over de CO2-uitstoot van onze ketenpartners, zoals onze leveranciers van kabels, gasleidingen en transformatoren. Een gedetailleerde toelichting op de CO2-voetafdruk vindt u in het hoofdstuk Aanvullende informatie.

ESG Risk Rating

Voor investeerders is de mate waarin wij duurzaam handelen steeds vaker een belangrijke beslissingsfactor. Zij kijken hiervoor onder meer naar de ESG-rating. ESG staat voor Environment, Social & Governance. De ESG-rating wordt onder meer bepaald door energieverbruik, klimaat, beschikbaarheid van grondstoffen, gezondheid, veiligheid en goed ondernemingsbestuur.

Met de ESG Rating neemt Enexis in 2019 een gemiddelde positie in, met een algehele score van 71. De score is met 6 punten verbeterd ten opzichte van 2018. Met de ESG Risk Rating 21.5 staat Enexis in de categorie ‘gemiddeld risico’, dichtbij de grenswaarde voor ‘laag risico’. VERANTWOORDE CONSUMPTIE EN PRODUCTIE We nemen verantwoordelijkheid voor de totale keten die een product bij ons doorloopt: van inkoop naar gebruik en uiteindelijk de wijze waarop we omgaan met het product aan het einde van de levensduur. Enexis hanteert voor Maatschappelijk Verantwoord Inkopen beleid in alle Europese aanbestedingen. Dit houdt in dat er in de aanbestedingen aandacht is voor mens, materiaal en/of milieu. Per product of dienst geven we hier zo goed mogelijke invulling aan. Bij alle Europese aanbestedingen voor producten uit het primaire proces vragen we om een ‘grondstoffenpaspoort’ om transparantie in de keten te bevorderen, met als doel meer circulariteit in onze producten. De producten die we kopen, proberen we zo lang mogelijk in gebruik te houden. Daarom werken we actief aan het hergebruiken van verschillende componenten uit onze netten. Aan het einde van de levensduur passen we afvalmanagement toe: zo streven we naar een zo hoog mogelijk percentage recycling. In 2019 recycleden we 93% van ons afval.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

2019

Hoeveelheid afval (in ton)

2018

JAARREKENING

2017

20161)

2015

2),3)

Hergebruikt afval

28.540

27.281

30.185

16.115

22.383

Verbrand afval

1.523

1.618

1.529

1.129

1.238

Gestort afval

355

1.142

2.177

1.173

1.018

Biomassa

92

203

-

-

-

Vergisten

95

101

-

-

-

Composteren

33

35

-

-

-

30.638

30.380

33.891

18.417

24.639

4,7

5,3

0,4

0,7

0,7

Totaal Waarvan gevaarlijk afval (%)

1 Cijfers 2016 zijn exclusief Endinet. 2 Vanaf 2018 wordt classificatiemethode Milgro toegepast. T/m 2017 werd classificatiemethode SUEZ gehanteerd (ladder van Lansink). 3 Enexis voert geen radioactief afval. Dit komt niet vrij in onze werkprocessen.

Voor het oplossen van de schaarste aan materialen is een ketenaanpak nodig. Op de markt wordt de kans groter dat we niet altijd op het juiste moment de benodigde materialen kunnen inkopen. Wij moeten beter plannen welke materialen we op welk moment nodig hebben, zodat leveranciers zich hierop kunnen voorbereiden. In 2019 zijn teams samengesteld die de contractafspraken voor belangrijke componenten in beeld brengen en zo beter vinger aan de pols kunnen houden.

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

30

ONZE DILEMMA’S, INZICHTEN EN LEERPUNTEN Hogere CO2-uitstoot Enexis als gevolg van elektrificatie Werken aan de energietransitie levert voor Enexis bruto een hogere CO2-uitstoot op. Het aantal elektriciteitsaansluitingen op onze netten neemt toe en daarmee ook de hoeveelheid elektriciteit die wij vervoeren van A naar B. Hierdoor ontstaat een hoger netverlies en een hogere bruto CO2-uitstoot van Enexis. We treffen maatregelen om de netverliezen te beperken en het resterende netverlies wordt vergroend door de aankoop van Garanties van Oorsprong. Daarmee is onze netto CO2-uitstoot nul. Wettelijk kader beperkt netbeheerder in energietransitie De wettelijke ruimte om te experimenteren is voor netbeheerders beperkt. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld tests met waterstof niet plaatsvinden in onze netten. Vanzelfsprekend houden we ons aan de wet en zijn we compliant, maar we zijn ook gedreven om de energietransitie te ondersteunen. Over onze speelruimte in de energietransitie spraken wij in 2019 regelmatig met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en toezichthouder Autoriteit Consument & Markt. Om nieuwe technieken voor iedereen toegankelijk te kunnen maken en betaalbaar te kunnen houden, zijn wij ervan overtuigd dat de ruimte voor netbeheerders om te experimenteren ruimer moet worden in Europese en Nederlandse wet- en regelgeving.

Op die manier kunnen experimenten veilig en gecontroleerd plaatsvinden en wordt onze kennis en ervaring benut in het maatschappelijk belang.

INSTALLATIES KRIJGEN EEN TWEEDE KANS

1.715

ton CO2-equivalent vermeden in 2019

Onze installaties en onderdelen daarvan willen we goed mogelijk hergebruiken om de inkoop van nieuwe materialen te verminderen. We reviseren zelf onderdelen waarvan de fabrikant allang niet meer bestaat. De kennis hiervoor hebben we gewoon in huis. Door installaties te reviseren worden ze nog minimaal 15 jaar hergebruikt. Bovendien komen de materialen niet bij het afval terecht en vermijden we onnodige CO2-uitstoot. Als materialen niet meer hergebruikt kunnen worden, verwerken we deze zo duurzaam mogelijk.

MATERIËLE ONDERWERPEN ċċ Verduurzaming energievoorziening ċċ Duurzaamheid eigen bedrijfsvoering

RISICO’S ċċ Actieve rol van Enexis in de energietransitie wordt belemmerd door wet- en regelgeving Meer hierover in de aanvullende informatie ċċ Toelichting op CO2-voetafdruk

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

VERSNELLEN VAN DE ENERGIETRANSITIE

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

31

Hoeveel duurzame energie kan een regio potentieel produceren? Wij brengen de kansen in kaart voor Regionale Energie Strategieën. In 2019 investeerde Enexis in datamanagement. In één kaart combineren we gegevens over grondgebruik, mogelijke hinder voor bewoners, geplande duurzame initiatieven en de bestaande infrastructuur. Met een hoge, redelijke en lage score geven we snel inzicht in kansrijke initiatieven. Zo helpen we RES-regio’s bij het maken van een effectieve klimaataanpak.

VERSNELLEN VAN DE ENERGIETRANSITIE IN 2020 • • • •

Visies en concepten ontwikkelen over effectieve oplossingen, zoals energieopslag en de hybride warmtepomp Pilots en onderzoek om waterstof te distribueren via bestaande aardgasleidingen Routeplan voor het vergroten van de hoeveelheid groen gas Ontwikkeling, realisatie en het beheer van (open) warmtenetten via Enpuls Warmte-infra

 E MOETEN IN W ­NEDERLAND SNEL METERS MAKEN Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

32

VEILIGHEID EN EXPERTISE

Werken bij een netwerkbedrijf was zelden zó uitdagend. Ons werkpakket neemt toe, we hebben veel vacatures en - hoe druk we het ook hebben - veilig werken staat op één. Door verbetering van onze operationele sturing is er meer focus en zijn we beter in staat om doelen te behalen. Dit is ook het resultaat van programma’s die jaren geleden zijn ingezet om de efficiency en de IT te verbeteren. Hier gaan we in 2020 mee door. Naast uitdagend is een baan bij Enexis ook waardevol. Onze medewerkers bouwen mee aan het energiesysteem van de toekomst. Een geweldige klus, want er verandert veel. Om mee te kunnen met wat de maatschappij van ons vraagt, moeten we grote stappen zetten, ambitieuze doelen stellen en met overtuiging werken aan nieuwe oplossingen. Maar alle veranderingen brengen soms ook het gevoel van werkdruk met zich mee. We ontwikkelen onszelf en onze manier van werken iedere dag. Want wendbaar zijn is in deze tijd essentieel. Het vraagt om leiderschap, waarbij medewerkers worden betrokken, we vragen stellen en accepteren dat we niet alle antwoorden kennen.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

Sinds 2017 werken we aan deze cultuurverandering in het programma Gedrag en Leiderschap. We ontwikkelen ons gedrag op drie punten (‘van > naars’): samen veranderen met ambitie, eigenaarschap nemen voor resultaat en aanspreken om te groeien. Ons oorspronkelijke gedrag heeft ons in de afgelopen jaren veel gebracht, maar de huidige tijd vraagt van ons dat we groeien in ander gedrag. De bevlogenheid van medewerkers en de onderlinge samenwerking zijn voor ons een graadmeter voor de ingezette verandering. We doen elk kwartaal een steekproef onder medewerkers. In het laatste kwartaal van 2019 scoorde de samenwerking een 6,6 en de bevlogenheid een 7,8. Het medewerkersonderzoek laat een positieve trend zien; Enexis scoort hoger dan het branchegemiddelde. Dat is een mooie prestatie in een tijd waarin de maatschappij steeds meer van ons vraagt en waarin we de hoogste productie ooit realiseren. We ontvingen in 2019 het Beste Werkgevers Keurmerk.

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

33

ZORG DAT MEDEWERKERS VEILIG KUNNEN WERKEN

WERK BINNEN DE OPDRACHT EN DE AANWIJZING

WERK EN RIJD NIET ONDER INVLOED VAN ALCOHOL OF DRUGS

RIJD VERANTWOORD

ZORG DAT DE WERKPLEK EN DE OMGEVING VEILIG ZIJN

CONTROLEER BIJ SPANNINGSLOOS WERKEN OF ER VEILIGGESTELD IS

WERK VEILIG ONDER SPANNING

WERK NIET BINNEN DE GEVARENZONE VAN AARDGAS

VOORKOM BLOOTSTELLING AAN GEVAARLIJKE STOFFEN

WERK VEILIG LANGS DE WEG

VEILIG WERKEN ONDANKS EEN TEKORT AAN MENSEN In 2019 nam ons werkpakket fors toe ten opzichte van 2018. We kregen meer verzoeken van klanten voor duurzame aansluitingen op onze netten, brachten de techniek op orde en werkten met gemeenten, provincies, waterschappen en bedrijven aan verduurzamingsplannen. Er is te weinig personeel om al het werk op tijd te doen. Een vraagstuk van iedere dag was: hoe krijgen we het toenemende werk op een veilige manier gedaan als extra mensen vinden moeilijk is? Veiligheid heeft voor ons altijd de hoogste prioriteit, ook als het druk is. Ons doel is géén ongevallen. We willen dat iedereen na een dag werken veilig weer thuiskomt. Een dodelijk ongeval eind 2017 en ernstig ongeval eind 2018 hebben diepe indruk gemaakt op onze medewerkers en dit is nog altijd voelbaar. In 2019 vonden er minder ongelukken plaats die leidden tot verzuim. We volgen dagelijks ook veiligheidsincidenten die gelukkig niet leidden tot een ongeval met verzuim. Want elk veiligheidsincident is er één te veel. Daarom blijven we investeren in veiligheidsopleidingen en gingen we in het afgelopen jaar veelvuldig met elkaar in gesprek over veiligheid en de rol die medewerkers hier zelf in spelen.

Durven we elkaar aan te spreken op mogelijk onveilige situaties? Ook als een collega ouder is en meer ervaring heeft? We doen er alles aan om ingesleten patronen te doorbreken en de cultuur en ons gedrag open te stellen voor veiligheid. Voor onszelf en ook voor ruim 2.000 medewerkers van aannemers die voor Enexis aan het werk zijn. We werken als één team, waar voor iedereen gelijke veiligheidsregels gelden. In 2019 introduceerden we ‘Life Saving Rules’, tien basisregels voor veilig werken die niemand mag overschrijden. Om het veiligheidsbewustzijn te vergroten, is gestart met het houden van werkplekdialogen. Deze aanpak versterkt het begrip van veiligheid tussen medewerkers in de uitvoering en het management. Het brengt belemmeringen aan de oppervlakte die medewerkers ervaren om veilig te kunnen werken, zodat die weggenomen kunnen worden. Veiligheid maak je samen, zodat veilig werken voor iedereen een vanzelfsprekendheid is.

In 2019 hebben we ook onze operationele sturing verbeterd. Het betekent onder meer dat we werkzaamheden beter en slimmer plannen. We volgen tussentijds de voortgang nauwkeuriger en kunnen sneller bijsturen als dat nodig is. We merken dat operationele sturing ook effect heeft op het teamgevoel en de samenwerking met aannemers. Door acties te plannen en toe te wijzen wordt het gevoel van eigenaarschap en autonomie in de teams vergroot. 2019

Ongevallen en LTIF

2018

2017

2016

2015

1)

-

-

1

-

-

Enexis

1,16

1,48

1,65

0,85

1,65

Contractors2)

2,58

4,53

2,20

4,30

3,90

Dodelijk ongeluk

1 LTIF: de LTIF staat voor het aantal ongevallen met als gevolg verzuim per 1.000.000 gewerkte uren. 2 Cijfers 2016 zijn exclusief Endinet.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

NIEUWE COLLEGA’S GEZOCHT

34

Man

De groei in het werkpakket is niet alleen op te lossen door efficiënter te werken. Het tekort aan technisch personeel en IT’ers is daarvoor te groot. Daarbij komt dat veel van onze collega’s binnenkort met pensioen gaan. Maar de arbeidsmarkt is krap. Daar hebben wij niet alleen last van bij Enexis Groep of in de energiesector, maar dit geldt ook voor andere sectoren in de techniek. Door te investeren in de ontwikkeling en het carrièreperspectief van onze huidige medewerkers, willen we hen zoveel mogelijk aan ons binden. We prijzen ons gelukkig met hun betrokkenheid; iedereen is bereid een extra stap te zetten. Daarnaast spannen we ons in voor extra instroom van nieuwe medewerkers. In 2019 breidden we de opleidingscapaciteit op onze Enexis Vakschool uit. We leidden meer dan 250 nieuwe medewerkers op in mbo-trajecten. Daarnaast werden ruim 20 medewerkers op de Enexis Engineering Academy opgeleid tot volwaardig engineer; hun opleidingsprogramma duurt twee jaar. We benutten zij-instroom maximaal en startten een project om statushouders een plek te bieden binnen onze organisatie. Door daarnaast werk te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt streven we naar een divers personeelsbestand, waarin plaats is voor iedereen. Over het algemeen bleef het percentage vrouwen in onze organisatie de laatste jaren stabiel.

In leidinggevende posities is dit percentage hoger dan gemiddeld (2019: 20,4%).

2019

2018

2017

2016

2015

Personeel Personeelsleden ultimo jaar (eigen personeel)

4.488

4.324

4.332

4.390

4.299

Fte’s ultimo jaar (eigen personeel)

4.317

4.167

4.175

4.229

4.148

Vrouwen in personeelsbestand (%) Ziekteverzuim (%)

18,8

18,6

18,5

18,6

18,2

5,4

5,6

4,8

4,4

4,3

Man

Vrouw

Instroom

Uitstroom

Vrouw Totaal man

In- en uitstroom

Lengte dienst­ verband1)

Instroom

Lengte dienst­ verband1)

Totaal vrouw

Uitstroom

2)

onder 30 jaar

110

9

101

2,78

28

9

19

1,78

30 t/m 50 jaar

204

63

141

6,65

65

30

35

5,63

boven 50 jaar

39

156

-117

34,70

8

23

-15

34,91

353

228

125

25,69

101

62

39

15,94

Totaal vrouw

Totaal

Totaal

1 Gemiddelde lengte dienstverband bij uitstroom. 2 Employee turnover rate 6,6%.

Man WIA3)

Totaal man

Wajong1)

WAO2)

WIA3)

-

-

2

-

-

-

-

2

-

3

1

2

7

Wajong1)

WAO2)

2

Arbeidsparticipatie onder 30 jaar 30 t/m 50 jaar

2

Vrouw

5

1

-

boven 50 jaar

-

14

11

25

-

2

5

7

32

Totaal

4

14

14

32

1

2

6

9

41

1 Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten. 2 Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering. 3 Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen.

Totaal

Leeftijdscategorie onder 30 jaar

358

61

419

30 t/m 50 jaar

1.518

397

1.915

boven 50 jaar

1.770

384

2.154

Totaal

3.646

842

4.488

Percentage

81,2%

18,8%

100%

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

KWALITEITSONDERWIJS Wij geloven dat het belangrijk is om al vroeg te beginnen met het bouwen aan technische kennis én het aantrekkelijk maken van ons vakgebied. Daarom ontwikkelen we lespakketten voor basisscholen, werken we samen met de Raad van Kinderen en geven we regelmatig rondleidingen aan basisschoolklassen. Na de basisschool hopen we deze kinderen weer te ontmoeten, bijvoorbeeld op het vmbo waar we leerlingen enthousiasmeren voor een technische richting en lespakketten aanbieden om de instroom op technische mbo-opleidingen te vergroten. Samen met verschillende ROC’s bieden we gezamenlijke vervolgopleidingen aan tot bijvoorbeeld monteur of engineer. Dit doen we niet alleen om eigen mensen op te leiden, ook voor andere bedrijven in de sector. Daarnaast leveren we gastdocenten voor diverse opleidingen, hebben we stagiairs en promovendi in dienst, werken we veel samen met het hoger onderwijs in gezamenlijke onderzoeksprojecten en is één van onze directeuren hoogleraar aan de TU Eindhoven. We vinden het niet alleen belangrijk dat er geleerd wordt ter voorbereiding op een technische loopbaan, wij geloven ook dat leren en ontwikkelen tijdens je loopbaan belangrijk is. Daarom richten we ons in een Enexis-breed programma op het vergroten van het ontwikkel- en verandervermogen van onze organisatie.

Concreet betekent dit dat onze medewerkers continu gestimuleerd worden om te leren, via interne of externe opleidingsprogramma’s. Zo krijgt elke medewerker een jaarlijks budget van 500 euro om het eigen leren te bevorderen. Veiligheidsopleidingen vormen een verplicht en essentieel onderdeel van het opleidingsprogramma binnen Enexis. Naast eigen medewerkers volgen ook derden, waaronder aannemers, veiligheidsopleidingen via Enexis. 20193)

2018

2017

20164)

2015

25,4

22,2

24

28

30

29,7

26,3

28,7

32,6

-

8,4

5,4

6,7

7,2

-

Training en opleiding Gemiddeld aantal opleidingsuren1),2) waarvan: - Man - Vrouw

1 ET&O ontwikkelt en faciliteert opleidingen voor medewerkers werkzaam in of voor onze energienetten. De opleidingen die ET&O aanbiedt, zijn primair gericht op het (blijven) werken volgens onze veiligheidsvoorschriften, werkmethodes en procedures. Daarnaast biedt ET&O opleidingen aan op het gebied van leiderschap en functionele en compententiegerichte ontwikkeling. 2 Berekening gemiddeld aantal opleidingsuren is in de jaren t/m 2015 onjuist uitgevoerd; cijfers kunnen niet met terugwerkende kracht worden aangepast. 3 Het gerapporteerde gemiddeld aantal opleidingsuren betreft enkel opleidingsuren die verzorgd zijn door of via het eigen Enexis opleidingscentrum (ET&O). Opleidingsuren die niet via ET&O zijn gevolgd, zijn hier niet inbegrepen. Op basis van inschatting betreft het aandeel uren door of via ET&O verzorgd 38%. 4 Cijfers 2016 zijn exclusief Endinet.

AANVULLENDE INFORMATIE

35

Het opleiden van zoveel nieuwe medewerkers kost veel tijd en vraagt onze aandacht. Tegelijkertijd zien we het als een kans. We trainen behalve de kneepjes van ons vak en de veiligheidsregels ook het gedrag dat daarbij hoort. In 2019 is de Enexis Gedragswijzer geactualiseerd, met de belangrijkste gedragsgerelateerde regelingen. Ook zijn het compliance beleid en het compliance protocol in 2019 geactualiseerd, waarmee we al onze medewerkers stimuleren om te voldoen aan weten regelgeving. ZORG VOOR MEDEWERKERS Medewerkers moeten niet alleen veilig kunnen werken, maar zich ook veilig voelen. Met de campagne ‘Spreek je uit’ gaven we in 2019 extra aandacht aan integriteit. Op deze wijze willen we medewerkers stimuleren om zaken bespreekbaar te maken en te melden. Iedereen speelt een rol in het creëren van een veilige en prettige werkplek. Bijvoorbeeld door elkaar toe te staan om fouten te maken, omdat je hiervan leert. En door mét elkaar te praten in plaats van óver elkaar. Ook ondermijning en bedreiging van medewerkers hebben onze aandacht. Voor bijvoorbeeld het aansluiten van wietplantages hebben criminelen baat bij de expertise van onze medewerkers. Tegelijk zien tegenstanders van windmolenparken onze medewerkers liever vertrekken als zij een aansluiting komen realiseren. In 2019 gingen we in gesprek over de verleidingen en risico’s die er voor onze medewerkers op de loer liggen.

Door hierover openlijk te spreken, verstevigen we de weerbaarheid van onze mensen. PERSONEELSBELEID

De aandacht voor onze medewerkers is vastgelegd in ons HR-beleid, cao’s en bedrijfsregelingen; de cao Netwerkbedrijven en de Enexis-cao die op 1 januari 2020 in werking zijn getreden, zijn sterk vereenvoudigd en tegelijkertijd aantrekkelijker gemaakt voor het behoud en verkrijgen van personeel. Enexis erkent en onderschrijft in het MVO-beleid de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties. Aspecten met betrekking tot mensenrechten, zoals gelijke behandeling en medezeggenschap, zijn uitgewerkt in de cao, bedrijfsregelingen en de Enexis Gedragswijzer. Voor de melding van eventuele schendingen zijn er diverse meldingsprocedures, vertrouwenspersonen en een regeling vermeende misstanden. Tevens hangen wij de richtlijnen aan voor arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die gelden als fundamentele principes en rechten op het werk, zoals deze zijn geformuleerd door de International Labour Organization (ILO). Ons beleid om corruptie of omkoping van medewerkers te voorkomen, is vastgelegd in de Gedragswijzer voor medewerkers, de Gedragscode Leveranciers en in onze Algemene Inkoopvoorwaarden. Voor melding van eventuele schendingen hebben wij een regeling ‘Vermeende misstanden en onregelmatigheden’ en zijn er vertrouwenspersonen benoemd.

Daarnaast is er een interne integriteitscommissie die eventuele integriteitsschendingen bespreekt en borgt dat we blijven werken aan het cultureel verankeren van integriteit.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

36

ONZE DILEMMA’S, INZICHTEN EN LEERPUNTEN Gezond werken tot 67 jaar De betrokkenheid van onze medewerkers en hun wil om de klus te klaren, is groot. Dat is goed voor de teamspirit, maar heeft ook een keerzijde. Vooral voor collega’s die overdag en ’s nachts fysiek werk moeten leveren tot ze 67 jaar zijn. Dat is zwaar. Ten opzichte van 2015 is het langdurig verzuim toegenomen; al was in 2019 een lichte daling zichtbaar van 0,2% ten opzichte van 2018. In 2019 is er meer aandacht geweest voor verzuim dan in de voorgaande jaren, onder meer door een intensievere begeleiding van de leidinggevenden van arbeidsongeschikte medewerkers en diverse verzuimprojecten binnen de organisatie. De relatief hoge gemiddelde leeftijd van ons personeel betekent een extra uitdaging in het beheersen van (toekomstig) verzuim. We nemen maatregelen qua planning om medewerkers in bescherming te nemen, maar gezond aan het werk blijven is een zorgpunt. De ingezette koers wordt in 2020 voortgezet en op het gebied van preventief verzuim geïntensiveerd. Er is ook aandacht voor gevaarlijke stoffen waaraan onze medewerkers en de omgeving kunnen worden blootgesteld. Wij hebben hier oog voor en zien die bezorgdheid ook in de maatschappij.

MATERIËLE ONDERWERPEN ċċ Veiligheid ċċ Aanpassingsvermogen van de organisatie

RISICO’S ċċ Realiseren klantvraag blijft achter bij verwachting door schaarste van personeel, materiaal en/of netwerkcapaciteit ċċ Ongevallen van medewerkers en/of omstanders als gevolg van onveilige situaties en/of falende assets ċċ Niet tijdig anticiperen op nieuwe ontwikkelingen door onvoldoende flexibele organisatie, processen en/of systemen Meer hierover in de aanvullende informatie ċċ Ontwikkeling personeelsbestand ċċ Standaarden en normen

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

37

VEILIG WERKEN Veiligheid heeft bij Enexis de hoogste prioriteit. We nemen iedere dag maatregelen om veilig te kunnen werken, volgen trainingen en gaan in gesprek over veilig werken. Onze aandacht voor veiligheid heeft resultaat: de veiligheidsscore van Enexis laat al enkele jaren een dalende trend zien. We merken dat het veiligheidsbewustzijn in de organisatie stijgt. In 2019 zijn we gestart met werkplekdialogen; een ideale kans om met collega’s te spreken over veiligheid op de werkplek. Lukt het in de praktijk altijd en overal om je te houden aan de 10 Life Saving Rules? Welke belemmeringen ervaar je? Durf je elkaar aan te spreken op onveilig gedrag? En, hoe doe je dat eigenlijk? De werkplekdialogen leverden openhartige gesprekken op tussen medewerkers, leidinggevenden en collega’s van aannemers die voor ons werken. Door het gesprek over veiligheid vaker te voeren, wordt het steeds normaler en makkelijker om elkaar aan te spreken en gedrag aan te passen. Gezond weer thuis, daar zorg je samen voor!

VEILIG WERKEN IN 2020 • • • •

Leiderschap tonen in veilig werken door o.a. werkplekdialoog Life Saving Rules borgen bij onze aannemers Vakmanschap door training en opleiding Veiligheid zichtbaar maken op onze locaties

IEDERE DAG WEER VEILIG THUIS

LTIF ENEXIS

LTIF CONTRACTORS

Veiligheidsindex

Veiligheidsindex

1,16 2018: 1,48

2,58 2018: 4,53

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

38

FINANCIËLE POSITIE

Een robuuste financiële positie is belangrijk voor Enexis om investeringen in de energienetten te kunnen bekostigen. In de komende jaren neemt de investeringsopgave verder toe, terwijl de vergoedingen dalen op basis van de gedaalde rente. Dat brengt uitdagingen met zich mee. De energietransitie heeft grote impact op netbeheerders en dus ook op Enexis. We maken onze netten geschikt om onder meer wind- en zonneparken aan te sluiten en duurzaam opgewekte energie te transporteren. Daarnaast blijft Enexis investeren in het reguliere onderhoud en de reguliere uitbreidingen die nodig zijn voor een veilig en betrouwbaar netwerk. Deze combinatie leidt tot een beduidend hoger activiteiten- en investeringsniveau. De huidige regulering faciliteert de bovengenoemde groei onvoldoende. Hierover zijn de netbeheerders in dialoog met de overheid. Ondertussen kijken wij kritisch naar onze eigen efficiency om uitgaven te voorkomen. Daarnaast zetten we innovatieve oplossingen in om netuitbreidingen kosteneffectief uit te voeren en het bestaande elektriciteitsnetwerk optimaal te benutten. Ook is Enexis met verschillende stakeholders in gesprek over de financieringsmogelijkheden van de energietransitie. We verwachten dat we in de komende jaren een groter beroep zullen doen op vermogensverstrekkers - zowel schuldverstrekkers als aandeelhouders - om onze groei te financieren. Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

INVESTERINGEN VOOR DE ENERGIETRANSITIE Het vertrouwen in onze koers door aandeelhouders en verstrekkers van vreemd vermogen maakt het in combinatie met onze omzet mogelijk om investeringen in de energienetten te kunnen bekostigen. We hebben een solide financieel fundament dat wordt versterkt door ons financieel beleid en het dividendbeleid. Enexis heeft een sterk kredietrisicoprofiel met een A+ credit rating van Standard & Poor’s en een Aa3 credit rating van Moody’s. In 2019 bedroeg het werkpakket 804 miljoen euro en we verwachten dat dit in 2020 oploopt tot 878 miljoen euro. Om de juiste lange termijn investeringsbeslissingen te kunnen nemen, is er behoefte aan een integrale visie op het energiesysteem van de toekomst. Het Klimaatakkoord was een eerste stap en de uitwerking hiervan wordt in de komende maanden duidelijker in de Regionale Energie Strategieën. Hoe meer duidelijkheid er is over de koers van de energietransitie, hoe efficiënter en tijdiger we investeringen kunnen uitvoeren. Naast visie is aanscherping van het reguleringssysteem nodig. Omdat de investeringen voor de energietransitie sterk groeien, zou de regulering vooruit moeten kijken in plaats van achteruit. Het huidige reguleringskader is gebaseerd op historische cijfers. In onze investeringsplannen kunnen we de opgave en kosten voor de komende jaren voorspellen.

Toch wordt de toekomstige omzet nog gebaseerd op historische kosten. Samen met collega-netbeheerders spreken we met toezichthouder ACM en het ministerie van EZ&K over eventuele aanpassingen in het nieuwe methodebesluit, dat ingaat in 2022.

AANPASSING VAN DE NETWERKTARIEVENSTRUCTUUR In Nederland betalen consumenten een vast bedrag voor het gebruik van het energienetwerk. Of ze nu veel of weinig gebruik maken van het elektriciteitsnet. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) stelt maximumtarieven vast voor de aansluiting, het transport en de verbruiksmeting van gas en elektriciteit. In 2019 hebben wij onze tarieven voor consumenten verhoogd met 2,7% voor elektriciteit en 1,2% voor gas, in lijn met de tariefbesluiten van de ACM.

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

39

GEMIDDELDE NOTA VOOR HUISHOUDELIJK GEBRUIK (KOSTEN OP JAARBASIS IN EURO’S) 250

229

218

224

230

200 148

150

167

169

171

100

Vastrecht transport Capaciteit (incl. systeemdienst) Vastrechtaansluiting Meter

50 0

Elektriciteit

Gas

2016 2017 2018 2019

2016 2017 2018 2019

Hoewel de zon gratis schijnt en de wind gratis waait, weten we dat de energietransitie veel geld kost. Een cruciaal vraagstuk is hoe we de toekomstige energievoorziening voor iedereen betaalbaar houden. Enerzijds willen we de energievoorziening draaiende houden tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten; anderzijds zijn er nu grote investeringen nodig in de energie-infrastructuur. Enexis pleit voor een nieuwe netwerktarievenstructuur, waarbij de netwerktarieven meer gebaseerd zijn op het daadwerkelijk afgenomen of ingevoede vermogen. Wie het netwerk zwaarder belast, betaalt een hoger netbeheertarief dan zijn buurman die dat niet doet. Dit is niet alleen eerlijker, maar het stimuleert klanten ook om hun energieverbruik meer te spreiden over de dag en daarmee het net efficiënter te gebruiken. Zo voorkomen we hoge pieken in de vraag en is er minder netverzwaring nodig. Wij zien het als onze maatschappelijke rol om efficiënt te werken en daardoor de netwerkkosten te beperken.

FINANCIËLE PRESTATIES 2019 De nettowinst over 2019 bedraagt € 210 miljoen en is hiermee € 109 miljoen lager dan in 2018. De nettowinst van 2018 was een uitschieter vanwege een grote eenmalige vrijval van voorzieningen. Net als in 2018, traden in 2019 een aantal incidentele posten op. De grootste hadden betrekking op de effecten van de nieuwe bedrijfs-cao, een overeengekomen compensatievergoeding en een dotatie aan de latente belastingen vanwege het feit dat de toekomstige VpB-tarieven minder dalen dan waarmee in 2018 rekening was gehouden. Na normalisatie van incidentele posten bedraagt de nettowinst € 228 miljoen, waardoor de genormaliseerde nettowinst € 15 miljoen onder de genormaliseerde nettowinst 2018 ligt. In de reguliere bedrijfsvoering zien we in 2019 een omzetstijging, voornamelijk als gevolg van een tariefstijging bij elektriciteit. De operationele kosten stijgen vanwege een groter werkpakket en inzet op onze prioriteiten, zoals werving en opleiding van technisch personeel, het faciliteren van de energietransitie en het toekomstbestendig maken van ICT-systemen. De groei van het werkpakket is een gevolg van de energietransitie en uit zich ook in een sterke toename van de investeringen in de elektriciteit- en gasnetten. Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

€ miljoen

2019

2018

2017

JAARREKENING

2016

2015

Resultaat Netto-omzet Kosten van transportdiensten en van distributieverliezen

1.491

1.445

1.398

1.376

1.353

232

228

231

228

231

12

4

4

31

19

1.271

1.221

1.171

1.179

1.141

Bedrijfslasten exclusief afschrijvingen en buitengebruikstellingen

539

468

487

492

447

Afschrijvingen en buitengebruikstellingen

379

349

345

344

301

Bedrijfsresultaat

353

404

339

343

393

-3

1

1

Overige bedrijfsopbrengsten Voor bedrijfsactiviteiten beschikbaar saldo

Resultaat deelnemingen en joint ventures

-1

EBIT 1)

353

404

336

344

395

Financiële baten en lasten

-52

-58

-59

-73

-93

Resultaat voor belastingen

300

346

277

271

302

Resultaat na belastingen

210

319

207

207

223

Balans (voor winstbestemming)

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

40

VOOR BEDRIJFSACTIVITEITEN BESCHIKBAAR SALDO Het voor bedrijfsactiviteiten beschikbare saldo steeg in 2019 met € 50 miljoen, met name door een hogere omzet elektriciteit. De totale omzet bedroeg in 2019 € 1.491 miljoen, een toename van € 46 miljoen ten opzichte van 2018. Deze toename wordt voornamelijk verklaard door tariefstijgingen bij elektriciteit en gas. De specificatie naar de gereguleerde diensten is als volgt: ċċ Elektriciteit: de omzet is met € 30 miljoen toegenomen ten opzichte van 2018. Deze toename is voornamelijk het gevolg van een gemiddelde tariefstijging van 2,9%. ċċ Gas: de omzet is met € 4 miljoen toegenomen ten opzichte van 2018. Deze toename wordt voornamelijk verklaard als gevolg van een gemiddelde tariefstijging van 1,2%. ċċ De omzet uit gereguleerde meetdiensten is met € 3 miljoen toegenomen ten opzichte van 2018 en is voornamelijk het gevolg van een gemiddelde tariefstijging van 2,1%. De niet-gereguleerde en overige omzet bedraagt circa 9% van de totale omzet en is € 6 miljoen toegenomen ten opzichte van 2018. De kosten van transportdiensten en van distributieverliezen zijn in 2019 met € 4 miljoen toegenomen tot € 232 miljoen. Deze toename wordt voornamelijk verklaard door hogere kosten voor netverlies als gevolg van prijsstijgingen. Hier tegenover staan een lagere hoeveelheid netverlies en goedkopere inkoop van groencertificaten.

De inkoopkosten TenneT zijn nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van 2018.

-43

-89

-61

-53

-80

Vaste activa

7.980

7.480

7.181

6.884

5.862

Geïnvesteerd vermogen 1)

7.056

6.594

6.386

6.150

5.477

Eigen vermogen

4.112

4.024

3.912

3.704

3.607

BEDRIJFSKOSTEN

Netto rentedragende schulden 1)

2.634

2.272

2.201

2.078

1.777

Balanstotaal

8.258

7.715

7.668

7.284

7.079

Solvabiliteit 1)

49,8

52,2

51,0

50,9

51.0

ROIC 1)

5,0

6,1

5,3

5,6

7,2

Return on equity 1)

5,1

7,9

5,3

5,6

6,2

De totale bedrijfskosten zijn in 2019 met € 101 miljoen toegenomen tot € 918 miljoen. Naast de toename van onze werkzaamheden wordt de stijging van de bedrijfskosten verklaard door een aantal incidentele baten in 2018. De voornaamste ontwikkelingen zijn: ċċ € 102 miljoen hogere personeelskosten: Enexis heeft in 2019 150 voornamelijk technische medewerkers geworven om het groeiende werkpakket nu en in de toekomst uit te kunnen voeren en om invulling te geven aan onze strategische doelstellingen. In de personeelskosten komen de effecten van de reguliere salarisverhoging alsmede de cao-stijging van 3% per 1 januari 2019 tot uitdrukking. Daarnaast hebben we in 2019 voor € 31 miljoen extra tijdelijk personeel ingezet voor zowel verbeter- en transitieprojecten als op reguliere functies. ċċ De hogere personeelskosten in 2019 worden echter voor het grootste deel veroorzaakt door een grote eenmalige vrijval van personeelsgerelateerde voorzieningen in 2018 (€ 40 miljoen) als gevolg van de nieuwe sector-cao en de effecten van de nieuwe bedrijfs-cao in 2019 (€ 12 miljoen). Daar staat tegenover dat voor € 10 miljoen aan personeelskosten is gereclassificeerd naar afschrijvingen, als gevolg van de implementatie van IFRS 16.

Als gevolg van voorgenoemde groei van ons werkpakket en toename van verbeter- en transitieprojecten zijn in 2019 eveneens de geactiveerde kosten van de eigen productie toegenomen. Na aftrek van de gestegen geactiveerde productie bedraagt de netto stijging van de personeelskosten € 80 miljoen.

Netto werkkapitaal 1)

Ratio’s

Kasstroom Kasstroom uit operationele activiteiten

647

679

628

528

535

Kasstroom uit investeringsactiviteiten

-753

-646

-597

-813

-457

Kasstroom uit financieringsactiviteiten Kasstroom

137

-58

-9

-217

376

31

-25

22

-502

454

1 Zie definities in Begrippenlijst.

De overige bedrijfsopbrengsten zijn met € 8 miljoen toegenomen ten opzichte van 2018, met name als gevolg van een incidentele opbrengst vanwege een overeengekomen compensatievergoeding.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

ċċ € 30 miljoen hogere afschrijvingen: de implementatie van IFRS 16 leidt tot € 27 miljoen hogere afschrijvingen. Naast de personeelskosten, betreft dit ook de verschuiving van een deel van de externe kosten. Daarnaast zien we in de reguliere bedrijfsvoering dat de afschrijvingen op materiële vaste activa toenemen. Dit komt door het groeiende werkpakket en toenemende afschrijvingen van immateriële vaste activa door de groei van de verbeter- en transitieprojecten. In 2018 is voor € 4 miljoen versneld afgeschreven op slimme meters. ċċ € 9 miljoen lagere kosten uitbesteed werk, materialen en andere externe kosten: als gevolg van de implementatie van IFRS 16 is voor € 17 miljoen aan kosten gereclassificeerd naar afschrijvingen. Rekening houdend met deze reclassificatie bedraagt de toename € 9 miljoen. Deze wordt voornamelijk verklaard door hogere kosten voor ons werkpakket en hogere ICT-kosten.

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

41

FINANCIERING EN CREDIT RATING De (her)financieringsbehoefte van Enexis Holding N.V. voor de komende jaren bestaat uit het financieren van werkkapitaal, operationele kasbehoefte, herfinanciering van bestaande leningen en groei in netinvesteringen. Voor het invullen van deze financieringsbehoefte maakt Enexis gebruik van de externe geld- en kapitaalmarkt. De financiering via haar Euro Medium Term Notes (EMTN)-programma biedt voldoende flexibiliteit om in te spelen op de nieuwe ontwikkelingen vanuit de energietransitie. Begin juli 2019 gaf Enexis Holding een obligatielening van € 500 miljoen uit ten behoeve van de financiering van de toenemende investeringen die nodig zijn voor de energietransitie en voor algemene bedrijfsdoeleinden.

Het saldo van de financiële baten en lasten bedraagt in 2019 € 52 miljoen en is daarmee € 6 miljoen lager dan in 2018. De belangrijkste reden voor de afname van de financiële baten en lasten is het herfinancieren van een aflopende lening tegen aanzienlijk gunstigere rentecondities.

De lange termijn credit rating van Enexis Holding N.V. en Enexis Netbeheer B.V. is in 2019 herbevestigd door rating agencies. De credit rating afgegeven door Standard & Poor’s voor Enexis Holding N.V. en Enexis Netbeheer B.V. bleef ongewijzigd op A+ stable outlook. Door Moody’s wordt alleen een credit rating afgegeven voor Enexis Holding N.V. en deze bleef ongewijzigd op Aa3 stable outlook. De lange termijn credit ratings eind 2019 van Aa3/A+ met stable outlook, voldoen ruimschoots aan ons financieel beleid voor het behoud van een A credit rating-profiel.

BELASTINGEN

De korte termijn credit rating van Enexis Holding N.V. is per ultimo 2019, P-1 (Moody’s) en A-1 (Standard & Poor’s).

FINANCIËLE BATEN EN LASTEN

De winstbelasting bedraagt in 2019 € 90 miljoen en is hiermee € 63 miljoen hoger dan in 2018. Dit verschil wordt verklaard door de gedeeltelijke vrijval van de latente belastingverplichting in 2018 als gevolg van de verwachte stapsgewijze tariefsaanpassing vanaf 2020. In 2019 is het toekomstige belastingtarief wederom aangepast, waardoor een dotatie aan de belastinglatentie heeft plaatsgevonden wat een negatieve impact op de nettowinst heeft van € 13 miljoen.

BRUTO-INVESTERINGEN Zoals hierboven toegelicht is de groei van het werkpakket een belangrijke verklaring van de ontwikkeling van de bedrijfskosten. De sterke groei van ons werkpakket vertaalt zich uiteraard ook door in de ontwikkeling van onze investeringen. De brutoinvesteringen bedragen in 2019 € 747 miljoen en zijn hiermee € 105 miljoen hoger dan de bruto-investeringen in 2018, waarbij de stijging voornamelijk wordt verklaard door de stijging van onze investeringen in de netten. Zo realiseren we bijvoorbeeld meer klantvragen in de vorm van netuitbreidingen en ‘Duurzaam op Land’-projecten, zoals aansluitingen voor zonne- en windparken. Daarnaast investeren we in de veiligheid van ons gasnetwerk. De bruto-investeringen in elektriciteits- en gasnetten zijn respectievelijk met € 86 en € 11 miljoen toegenomen. Ook de overige investeringen nemen toe. Zo zien we een toename in investeringen in verbeter- en transitieprojecten en een toename van de investeringen bij Fudura als gevolg van een groei in klantprojecten. Voor een deel van onze klantgedreven werkzaamheden ontvangen we een klantbijdrage. Na aftrek van deze bijdragen bedragen de netto-investeringen € 642 miljoen.

FISCALITEIT EN ENEXIS Het belastingbeleid van Enexis is gericht op het – binnen de strategische, financiële en operationele doelstellingen – zorgdragen voor een juiste toepassing van fiscale wet- en regelgeving. Dit belastingbeleid beperkt zich niet tot de vennootschapsbelasting, maar richt zich op alle belastingen. In onderstaand overzicht zijn voor de belangrijkste rijksbelastingen de afdrachten weergegeven. € miljoen

2019

2018

Loonheffing

127

120

Omzetbelasting

181

179

Vennootschapsbelasting

53

66

Dividendbelasting

18

16

379

381

Totaal

In de praktijk leggen wij fiscale vraagstukken, inclusief een volledige vakinhoudelijke analyse en de gemaakte afwegingen, voor aan de Belastingdienst. Ook wordt de Belastingdienst proactief op de hoogte gehouden van ontwikkelingen die van invloed (kunnen) zijn op een tijdige en volledige afdracht van de verschuldigde belastingen. Op deze manier geven wij concreet invulling aan de beginselen begrip, transparantie en vertrouwen, die zijn opgenomen in het met de Belastingdienst gesloten Convenant Horizontaal Toezicht.

Enexis Jaarverslag 2019

OVER ENEXIS

VERSLAG OVER 2019

GOVERNANCE EN RISICOMANAGEMENT

JAARREKENING

VERKLARINGEN VAN DE ACCOUNTANT

AANVULLENDE INFORMATIE

42

DILEMMA’S, INZICHTEN EN LEERPUNTEN Proactief investeren mogelijk maken Er is veel geld nodig voor het toekomstbestendig maken van de energie-infrastructuur. Enexis moet proactief investeren om sneller duurzame opwek te kunnen aansluiten. Het huidige reguleringskader stimuleert echter niet tot dergelijke investeringen. Extra investeringen tellen namelijk pas in de volgende reguleringsperiode mee bij de vaststelling van de vergoedingen. Door deze vertraging wordt druk gelegd op de financiële ratio’s van de netbeheerder. Bij de Autoriteit Consument & Markt pleiten netbeheerders daarom voor aanpassing van de reguleringsmethodiek. De periode tussen kosten en vergoedingen moet verkort worden en het moet zeker zijn dat netbeheerders vergoeding ontvangen voor de kosten die zij maken. Dat geldt niet alleen voor onze eigen investeringen, maar ook voor de stijgende inkoopkosten van TenneT. Beperken kosten voor netverzwaringen Door de subsidieregeling voor duurzame energieproductie (SDE+) levert het ontwikkelen van zonneweides of windparken voor projectontwikkelaars een gunstige business case op. Vaak kiezen projectontwikkelaars een plek waar de grond goedkoop is. Er is meestal verzwaring van het elektriciteitsnet noodzakelijk om deze duurzame initiatieven aan te kunnen sluiten.

De kosten die netbeheerders hiervoor maken komen niet voor rekening van de projectontwikkelaar, maar worden doorberekend in de netwerktarieven voor al onze klanten. In het licht van verduurzaming van energievoorziening in Nederland, waar de samenleving als geheel baat bij heeft, is dit te rechtvaardigen. Anderzijds wil Enexis projecten bij voorkeur daar realiseren waar het netwerk toereikend is, zodat onnodige investeringen in netcapaciteit kunnen worden vermeden en de betaalbaarheid van de energietransitie niet onder druk wordt gezet. Enexis zou daarom graag een passende prikkel bij de projectontwikkelaar leggen om duurzame energieproductie daar te realiseren waar de maatschappelijke kosten in totaal zo laag mogelijk zijn.