Bijlage 5 - Woonvisie 'BuitengeWoon Thuis in Emmen' 2022-2030

HR afbeelding ontbreekt

Vraagprijsontwikkeling en Krapte-indicator* (NVM-rapportage, 2021-Q4) * Deze indicator geeft aan uit hoeveel te koop staande woningen een woningzoeker kan kiezen.

36

BuitengeWoon Thuis in Emmen

37

Leefbaarheidssituatie 2020 score per wijk (klasse)

Leefbaarheidssituatie 2020

zwak score per wijk (klasse) voldoende zwak ruim voldoende voldoende

ruim voldoende

goed goed

zeer goed zeer goed

uitstekend

uitstekend onbekend onbekend

Opkoopbescherming en huisvestingsverordening Het Rijk heeft per 1 januari 2022 het mogelijk gemaakt om opkoopbescherming in te voeren. In Emmen voeren we vanwege de schaarste, opkoopbescherming in voor (delen van) Emmermeer, Emmerhout, Angelslo en Bargeres. Aanvullend willen we hier ook de leefbaarheid mee verbeteren. Tot op heden hebben we een vergunningsplicht via kamerverhuurbeleid toegepast. Dit blijkt onvoldoende te zijn om schaarste van goedkope woningen te voorkomen en opkoop van de goedkope woningvoorraad door beleggers voor kamerverhuur tegen te gaan. De opkoopbescherming kan worden ingevoerd door middel van een Huisvestingsverordening. De opkoopbescherming willen we laten gelden per 1 januari 2023. Hierin kunnen gebieden worden aangewezen waar de opkoopbescherming geldt, en waar voorwaarden voor (kamer)verhuur binnen en buiten deze gebieden als uitzonderingsgevallen duidelijk worden gemaakt. Ook kunnen hierin andere vormen van ongewenste situaties worden geregeld, zoals het onttrekken van woonruimte aan de markt (bijvoorbeeld bedrijfsmatig of voor vakantieverhuur).

Visualisatie van data van Leefbaarometer; www.leefbaarometer.nl. Open Data beschikbaar onder de Creative Commons (CC0). Leefbaarheidssituatie, Buurten, 2020 Bron: Leefbaarometer.nl, 2020)

38

BuitengeWoon Thuis in Emmen

Opkoopbescherming Opkoopbescherming kan een gemeente invoeren in buurten waar schaarste is aan goedkope en middeldure koopwoningen. Schaarste tegengaan is het hoofddoel van opkoopbescherming. Aanvullend kan het verbeteren van de leefbaarheid van een buurt, die onder druk staat door het opkopen van woningen voor de verhuur, een doel zijn waar opkoopbescherming aan kan bijdragen. Er zijn drie uitzonderingsgevallen, waarbij toch een vergunning voor verhuur verleend moet worden. Dit geldt bij woningen die: - aan familie worden verhuurd; - onderdeel zijn van een winkel-, kantoor- of bedrijfspand; - tijdelijk worden verhuurd. Voor de tijdelijke verhuur geldt de voorwaarde dat de eigenaar de woning minimaal één jaar zelf heeft bewoond. Daarnaast kunnen gemeenten zelf extra uitzonderingsgevallen vaststellen die passend zijn bij de problematiek en samenstelling van de buurt. De opkoopbescherming geldt vooralsnog voor vier jaar. Hierna vindt een evaluatie plaats naar de noodzaak en relevantie van deze maatregel in de economische situatie van dat moment.

3.4

Woonwagenbeleid

In 2018 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken een beleidskader voor woonwagens en standplaatsen ontwikkeld. De kern van dit nieuwe beleid inzake huisvesting betreft het beschermen van woonwagenbewoners tegen discriminatie, het waarborgen van hun mensenrechten en het bieden van rechtszekerheid. Uit het nieuwe beleid volgt dat het door de gemeente op te stellen standplaatsenbeleid het woonwagenleven mogelijk moet maken en voldoende ondersteunt. Het huisvestingsbeleid is de primaire verantwoordelijkheid van de gemeente. De uitgangspunten gelden al in Emmen. Dat betekent dat: - de gemeente erkent dat het leven in een woonwagen essentieel is voor de culturele identiteit van de woonwagenbewoners; - de gemeente deze cultuur wil beschermen en faciliteren; - het woonwagenbeleid als onderdeel van de woonvisie wordt opgenomen; - er behoefteonderzoek is gedaan naar de woonwensen van de woonwagenbewoners; - er gesprekken gevoerd worden met de woningcorporaties over samenwerking bij het huisvesten van woonwagenbewoners; - er gesprekken gevoerd worden met de bewoners over beheer en uitbreidingsmogelijkheden van de woonwagenlocaties.

39

Huidige situatie Er zijn momenteel 148 standplaatsen met wagens in verschillende eigendomssituaties, zowel van de standplaatsen als van de wagens en bergingen. De wagens zijn verdeeld over vijf locaties: De Ark, de Valtherlaan, de Vleerackers, de Gierzwaluw en het Lijsterveld. De gemeente Emmen beheert momenteel zowel de koop-

40

BuitengeWoon Thuis in Emmen

als de huurstandplaatsen en wagens en bergingen. Woonbehoefteonderzoek uit 2019 heeft aangetoond dat er behoefte is aan extra woonwagens en standplaatsen in zowel de koop- als huursector.

De visie Uit het woonbehoefteonderzoek is gebleken dat er met

de huidige aantallen een te grote wachtlijst is. Met de bewoners en de corporaties worden de mogelijkheden van uitbreiding onderzocht en gerealiseerd. We streven naar zoveel mogelijk eigen wagenbezit. Het uitgangpunt is dat we rond de tien procent sociale huurvoorraad aan willen houden (wagens/bergingen en standplaatsen). Woonwagenbewoners met een huishoudinkomen tot aan de inkomensklasse genoemd in art. 48 van de Woningwet, vallen onder de doelgroep van de woningcorporaties. Het ontwikkelen, verhuren en exploiteren van standplaatsen en woonwagens van deze doelgroep behoort daarmee tot hun kerntaak. De afspraken die we met de corporaties maken leggen we vast in de prestatieafspraken. De komende periode werken we aan de volgende ontwikkelingen: - We brengen het aantal verdeelde eigendomssituaties terug met het doel op alle koopstandplaatsen een koopwagen/berging te hebben staan en op huurstandplaatsen een huurwagen/berging. Daarmee wordt het beheer praktischer en effectiever vormgegeven. - We zoeken naar een nieuwe beheervorm waarbij eigenaren, woningcorporaties en gemeente een gemeenschappelijke beheerorganisatie overeenkomen. - We breiden het aantal standplaatsen uit, in overleg met corporaties en woonwagenbewoners.

3.5

Alternatieve woonvormen

Er zijn in de laatste jaren verschillende nieuwe woonvormen ontstaan, voor mensen met andere woonbehoeftes die niet aansluiten bij het huidige aanbod. De gemeente Emmen wil ruimte bieden aan deze bewoners. Met het ontwikkelen van alternatieve woonvormen kunnen we een bijdrage leveren aan twee hoofddoelen van deze woonvisie, namelijk: - Emmen draagt zorg voor een aantrekkelijke, leefbare woonomgeving waar iedereen zich thuis voelt en zichzelf naar vermogen kan redden. - Emmen geeft ruimte aan vernieuwende woonconcepten. Alternatieve woonvormen worden ontwikkeld in drie hoofdrichtingen:

1. Wonen met gemeenschappelijke voorzieningen Mensen hebben in deze woonvorm hun eigen woning, een aantal gemeenschappelijke voorzieningen (zoals een gemeenschappelijke eetkeuken, ontmoetingsruimte, fitness of tuin) en waar nodig ruimte voor begeleiding. Dit gaat om een woonvorm waar mensen, al dan niet begeleid, voor een langere periode wonen. Dit noemen we ook wel permanent.

41

2. Co-living/wonen met gelijkgestemden Vooral onder jong werkenden, klimaat bewuste bewoners, 55-plussers en bevriende gezinnen is deze woonvorm populair. Ontmoeten, zelfvoorziening, verminderen van eenzaamheid en voor elkaar zorgen zijn de voornaamste motieven voor deze permanente woonvorm. Ook hier vinden we gedeelde voorzieningen, naast eigen woningen, zoals een groentetuin of gedeelde logeerkamers.

3. Flexibel wonen (Flexwonen) Kenmerkend aan flexwonen is dat het vaak woningen zijn die geschikt zijn voor meerdere doelgroepen. Als de vraag van de ene doelgroep minder wordt, kunnen de woningen worden ingezet voor een andere doelgroep. Flexwoningen zijn tijdelijk, maar de woningen kunnen meestal (veel) langer mee en vaak zijn ze verplaatsbaar of aanpasbaar. Flexwonen is aantrekkelijk voor mensen die een woonruimte zoeken voor tijdelijke periode.

Doelgroepen Mensen hebben verschillende redenen om in een alternatieve woonvorm te willen wonen. De specifieke wensen en overtuigingen zijn ontstaan door veranderingen in de levensopvattingen van (steeds meer) mensen. Bijvoorbeeld de verschuiving van individualisme naar

42

BuitengeWoon Thuis in Emmen

gemeenschappelijk, de overtuigingen van het minimalisme en het overheidsbeleid om mensen die niet (volledig) zelfstandig kunnen wonen ook een plek in de wijk te geven. Daarnaast is er behoefte aan min of meer tijdelijke woonvormen voor mensen die vaak dringend op zoek zijn naar woonruimte voor hun studie, werk of persoonlijke omstandigheden. De vier hoofdredenen om te wonen in een alternatieve woonvorm te wonen zijn: - Inwoners die anders willen wonen en dit niet in het huidige woningaanbod kunnen vinden; - Inwoners die anders “moeten” wonen vanwege een specifieke begeleiding- of zorgvraag; - Inwoners die anders willen wonen vanwege hun flexibele leven en tijdelijke vraag; - Inwoners die een flexwoning moeten vanwege de huidige druk op de woningmarkt. Verschillende doelgroepen, hun motivatie en mogelijke woonvormen worden aan elkaar gekoppeld in bijlage 2. Hier worden ook kenmerken van de alternatieve woonvormen gegeven. We weten nog niet van iedere doelgroep wat de omvang is binnen de gemeente Emmen. Hier gaan we nader onderzoek naar doen.

Buitenlandse werknemers In Emmen werken relatief veel buitenlandse werknemers in verschillende sectoren. Ze verrichten hier seizoensarbeid (arbeidsmigranten) of werken voor een bepaalde tijd aan bijvoorbeeld een project, onderzoek of opdracht (expats). Het grootste verschil tussen hen is met name opleiding en het inkomen: arbeidsmigranten zijn vaak lager geschoold en doen werk waarvoor zij een lager inkomen ontvangen dan expats. Maar hun behoefte is hetzelfde: zowel arbeidsmigranten als expats hebben tijdelijke huisvesting nodig voor de periode dat ze in onze gemeente werkzaam zijn. Het budget dat de buitenlandse werknemers voor huisvesting hebben en de bijbehorende vraag naar grootte en kwaliteit van de woning loopt zeer uiteen. Het aantal wordt geschat tussen 1800 en 2700. Er wordt verwacht dat de vraag naar tijdelijke huisvesting voor buitenlandse werknemers toeneemt. Er is op dit moment minder aanbod van tijdelijke woonruimte dan dat er vraag naar is. Daardoor wonen buitenlandse werknemers nu zelfs op vakantieparken of met meerdere personen in een (te) krappe woning. Dit zijn geen wenselijke situaties zowel voor de bewoners als voor de omwonenden. Er zijn dus meer tijdelijke, flexwoningen nodig, evenals verbeterde toegang van buitenlandse werknemers tot de reguliere woningmarkt.

In het onderzoek Flexwonen van de Provincie Drenthe wordt de vraag geschat op zo’n 700 (al dan niet vervangende) flexwoningen. Vanwege de

grote vraag en ontwikkelingen rondom deze doelgroep wordt het vraagstuk huisvesting buitenlandse werkers als uitwerking van deze woonvisie verder opgepakt.

Uitgangspunt permanente alternatieve woonvormen Permanente alternatieve woonvormen kunnen op twee manieren vorm krijgen: door nieuwbouw of door transformatie van bestaande leegstaande gebouwen. Bij transformatie wordt leegstaand vastgoed hergebruikt en biedt het tegelijkertijd een oplossing voor één van de doelgroepen. Dit is echter niet de meest eenvoudige manier omdat er vaak technisch ingewikkelde en dure ingrepen nodig zijn om bestaand vastgoed energiezuinig bewoonbaar te maken. Om deze ingrepen mogelijk te kunnen maken, zoeken we komende jaren naar aanvullende financieringsmogelijkheden.

Uitgangspunten flexibele woonvormen In de huidige krappe woningmarkt vraagt het bieden van passende woonruimte voor zoveel mogelijk inwoners extra inzet. Daartoe zetten we flexibele, verplaatsbare, woningen in die inzetbaar zijn voor een tijdelijke vraag van een specifieke doelgroep. 1. De flexibele woonunits worden alleen ingezet voor spoedvragen, dus voor het huisvesten van een doelgroep waarbij permanente woningen niet snel

43

genoeg gerealiseerd kunnen worden. We verstrekken in dat geval een tijdelijke vergunning met een einddatum en een opruimplicht. Omwonenden worden zorgvuldig meegenomen in het proces. 2. We willen geen containers of stacaravans toevoegen als ‘nieuwe woonvorm’: ten eerste is dit geen nieuwe woonvorm en ten tweede draagt het niet bij aan de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving waar deze worden geplaatst. Dit is alleen een oplossing in het geval van een heel tijdelijke, zeer dringende vraag. 3. We willen geen tijdelijke woonunits toevoegen op plekken waar regulier wonen normaal ook geen mogelijkheid is. Hieronder vallen bijvoorbeeld industrieterreinen. 4. Tijdelijke flexibele woonvormen moeten de ontwikkeling van reguliere nieuwbouw van permanente woningen niet in de weg staan. Daarom stimuleren we tijdelijke woonvormen op locaties waar niet op korte termijn (binnen 5 jaar) permanente woningen gebouwd worden.

Waar willen we alternatieve woonvormen toevoegen? Eén van de doelstellingen van deze woonvisie is het creëren van meer diversiteit in de wijken en dorpen. Daarom spreiden we alternatieve woonvormen, en wijzen we in deze woonvisie geen plekken aan of

44

BuitengeWoon Thuis in Emmen

sluiten we geen dorpen of wijken uit. Het belangrijkste uitgangspunt voor een locatie is dat de plek passend is bij de doelgroep en het plan aansluit bij het karakter van Emmen: zowel stedenbouwkundig als qua schaalgrootte. Voor alternatieve woonvormen kijken we naar kavels voor nieuwbouw en daarnaast ook naar leegstaand bestaand vastgoed, zoals bijvoorbeeld vrijkomende agrarische bebouwing of andere bedrijfslocaties. Voor hele specifieke woonvormen kijken we in beperkte mate naar locaties in het landelijk gebied. Voor het aanwijzen van specifieke locaties voeren we een locatieonderzoek uit. Dit wordt opgenomen als onderdeel in de Uitvoeringsagenda van de Woonvisie (zie bijlage 3).

Inzet De gemeente inspireert partijen over het realiseren van alternatieve woonvormen. Deze woonvisie is daar een onderdeel van. We laten in de woonvisie zien welke woonvormen we graag zien en welke groepen we een passende plek willen geven in onze gemeente. We faciliteren en ondersteunen bewonersinitiatieven en denken en werken met bewoners mee om het plan tot uitvoering te brengen op een passende locatie. Hierbij gaan we uiteraard wel uit van de randvoorwaarden die in dit hoofdstuk staan, zodat er woningen worden gebouwd die niet alleen diversiteit toevoegen aan onze woningvoorraad, maar ook kwaliteit. Daarnaast ondersteunt de provincie Drenthe de gemeente hierin, door inhoudelijk mee te denken in deze projecten, wanneer gevraagd.

Waar zijn we al mee bezig? - Voor de huisvesting van zogeheten ‘paradijsvogels’ zijn we al bezig met een project. Een concrete locatie voor dit project wordt nog verder onderzocht. Het doel is dat de paradijsvogels in 2023 een nieuw thuis hebben op een passende plek. - We zijn in gesprek over een extra opvang voor statushouders, eventueel gecombineerd met studentenhuisvesting. - We zijn in gesprek met de initiatiefgroep Tiny House Emmen over een geschikte locatie.

We stellen stimuleringsmaatregelen beschikbaar, zoals: - De gemeente verkoopt onder voorwaarden de gronden tegen maatschappelijk tarief. - Met woningcorporaties maken we afspraken over welke woonvormen zij in de komende jaren ontwikkelen in de gemeente. - De gemeente onderzoekt de woonwensen van specifieke doelgroepen, zodat de woonvormen passend gemaakt kunnen worden. - De gemeente organiseert pilots. - De gemeente stelt gronden beschikbaar specifiek voor alternatieve woonvormen en zet deze in de markt.

45

Hoofdstuk 4 Betaalbaarheid Op weg naar variatie en spreiding Onderdeel van onze missie en visie is dat we voldoende passende woningen willen bieden voor onze inwoners. Dit betekent ook passend bij ieder budget. Daarom streven we naar een gevarieerd aanbod in alle prijscategorieën voor zowel huur- als koopwoningen. We vinden het belangrijk dat er een goede spreiding is van (huur-)woningen met verschillende prijzen. We zien nu een eenzijdigheid qua woningtype en woningprijs in sommige wijken en dorpen. Sociale huurwoningen staan vaak bij elkaar in de buurt, evenals dezelfde woningtypen. De doelstelling om meer variatie aan te brengen in de woningvoorraad binnen wijken en dorpen, omvat dus ook verschillende prijscategorieën en zowel huur als koop.

Koopwoningmarkt De Emmense woningmarkt bestaat voor het grootste deel uit koopwoningen. En hoewel de prijzen nog niet het landelijk gemiddeld niveau hebben bereikt, wordt het voor mensen met een lager inkomen, waaronder starters, steeds lastiger om de door hun gewenste woning te kunnen kopen. Steeds meer mensen moeten concessies doen: over de grootte van de woning, de locatie of de kwaliteit. Het is moeilijk om te voorspellen hoe lang de prijsstijging blijft doorzetten. Dit heeft te maken met veel factoren

46

BuitengeWoon Thuis in Emmen

zoals de hoogte van de rentes, de grootte van de woningvoorraad (meer aanbod zorgt voor verlaging van de vraag en de prijs) en de rol van beleggers op de woningmarkt. Door de invoering van de opkoopbescherming proberen we dit laatste tegen te gaan. Daarnaast faciliteren we de bouw van betaalbare koopwoningen. Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) (particulieren verenigen zich en treden zelf op als opdrachtgever) is een methode om betaalbare woningen te realiseren. Een ander voorbeeld zijn sociale koopwoningen. Dit zijn gesubsidieerde woningen voor starters of inwoners met lage inkomens. We onderzoeken welke mogelijkheden we als gemeente hebben om dit mogelijk te maken. Ook landelijk is hier aandacht voor. In het regeerakkoord staat de herintroductie van premie-A woningen benoemd (een vorm van sociale koopwoningen).

Betaalbaarheid in de sociale huursector Binnen de sociale huur blijft ook aandacht voor de betaalbaarheid. Het is belangrijk dat er voldoende sociale huurwoningen zijn in alle prijscategorieën: - Onder de kwaliteitskortingsgrens (de goedkoopste huurwoningen) - Onder de lage aftoppingsgrens

47

- Onder de hoge aftoppingsgrens - Onder de liberalisatiegrens De prijsgrenzen worden jaarlijks vastgesteld door de Rijksoverheid. De afgelopen jaren hielden we met de corporaties in Emmen een vaste verdeling aan van de hoeveelheid woningen die ze beschikbaar moesten hebben per prijscategorie (in procenten). Deze verdeling houden we vast. Dit betekent dat de corporaties een gedifferentieerde huurprijsopbouw behouden binnen hun bezit. Dit wil zeggen dat ten minste 80% van hun bezit een huurprijs heeft tot de eerste aftoppingsgrens, en dat daarvan ten minste 10% een huurprijs heeft onder de kwaliteitskortingsgrens. De overige 20% heeft een huurprijs tot de hoge aftoppingsgrens of de liberalisatiegrens.

Woonlasten De gemiddelde woonlasten worden door allerlei ontwikkelingen steeds hoger. Met name de stijgende energieprijzen hebben hier veel invloed op. Voor mensen met een laag inkomen zorgt dit voor problemen. Daarom werken de gemeente en de corporaties samen op het gebied van betaalbaarheid, bijvoorbeeld bij het voorkomen van betalingsachterstanden. Dit doen we door middel van het project Vroegsignalering waarbij onder

48

BuitengeWoon Thuis in Emmen

andere corporaties een seintje geven aan de gemeente wanneer er een huurachterstand ontstaat. De gemeente kan dan vroegtijdig contact leggen en ondersteuning bieden om schulden of meer betalingsachterstanden te voorkomen. Daarnaast maken we afspraken met de corporaties over acceptabele woonlasten in verhouding tot het inkomen. Ook bieden we gezamenlijk een divers aanbod van betaalbaarheidsinstrumenten aan, waaronder de Voorzieningenwijzer. Hiermee kunnen we inwoners preventief ondersteunen bij het krijgen van zo laag mogelijke woonlasten.

3. Met woningcorporaties maken we de afspraak dat er voldoende woningen (ca. 10%) beschikbaar blijven in de goedkoopste categorie en dat de corporaties na verduurzaming niet de huurprijzen verhogen. 4. We werken samen met woningcorporaties aan betaalbare woonlasten voor zover dat binnen onze reikwijdte ligt. We werken onder meer aan

vroegsignalering, betaalbaarheidsinstrumenten (waaronder de Voorzieningenwijzer) en energiearmoede.

Met de woningcorporaties zijn afspraken gemaakt over huurverhogingen na renovaties of verduurzaming van woningen. Het gaat er hierbij om dat woningcorporaties hun huurprijzen niet sterk verhogen voor zittende huurders op het moment dat hun woning wordt verduurzaamd of gerenoveerd. Hierbij hanteren we de richtlijnen uit de Nationale Prestatieafspraken.

Inzet 1. We voeren opkoopbescherming in per 1-1-2023 om de schaarste van betaalbare woningen tegen te gaan. 2. We zetten ons in voor betaalbare starterswoningen middels het ondersteunen van CPO-initiatieven en het onderzoek naar sociale koopwoningen.

49

Hoofdstuk 5 Wonen & Zorg Wonen in een wijk of dorp, ook als iemand ondersteuning of zorg nodig heeft, is de trend. Het uitgangspunt is dan ook: zo lang mogelijk zelfstandig in de eigen buurt wonen. Daar worden mensen gezonder en gelukkiger van (Bron: CBS belevingsonderzoek 2019). Het vinden van geschikte woningen voor mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang of voor dak- en thuislozen, is geen eenvoudige opgave. Ook de vergrijzing neemt toe. De gemiddelde leeftijd van ouderen stijgt en zij blijven steeds langer zelfstandig wonen, ook met een (lichte) zorg- en ondersteuningsvraag. Dit vraagt vaak aanpassingen aan de woning, of een verhuizing als de woning niet voldoet. Pas als de zorgvraag groot is, kunnen zij naar een zorginstelling. Daar komt de extra vraag naar wonen in de wijk vanuit de Geestelijke Gezondheidszorg nog bij als (inclusie)opgave. Dit vraagt het nodige van onze gemeente en inwoners in de omgang met (psychisch) kwetsbare inwoners.

Woonzorgvisie Bovenstaande ontwikkelingen spelen niet alleen in onze gemeente, maar wordt landelijk gesignaleerd. Daarom is er vorig jaar binnen het programma Langer Thuis een Taskforce Wonen en Zorg ontstaan. Deze Taskforce is een initiatief van de VNG, Aedes, ActiZ en de ministeries van VWS en BZK. De Taskforce vraagt alle gemeenten en hun samenwerkingspartners onderzoek te doen en gezamenlijk

50

BuitengeWoon Thuis in Emmen

een aanpak te ontwikkelen om een groeiende groep ouderen en andere kwetsbare doelgroepen voldoende te faciliteren in hun (toekomstige) woon- welzijn en zorgbehoeften. Wonen, sociaal domein, welzijn en zorg zijn nog meer in elkaars verlengde komen te liggen. Dat is ook logisch, inwoners zijn vaak niet in één domein te plaatsen. In één wijk of dorp en zelfs onder één dak kunnen mensen wonen die zowel vanuit jeugdzorg, WMO, ZVW als WLZ zorg ondersteuning ontvangen. Het verleden leert ons dat (domein overstijgend) samenwerken, essentieel is voor het realiseren van een prettig, gezond en veilig woonklimaat. Het is dan ook geen toeval dat partijen vanuit verschillende domeinen en perspectieven inbreng hebben bij het realiseren van de Woonzorgvisie. De vergrijzing, krapte op de arbeidsmarkt, sociale en psychische kwetsbaarheid en een toename van het aantal mensen met chronische aandoeningen maken dat we op een andere manier naar de leefbaarheid van onze wijken en dorpen moeten kijken. De gezondheid en vitaliteit van onze inwoners is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Door de decentralisaties op het gebied van zorg, jeugd en werk is de rol en de verantwoordelijkheid van gemeenten toegenomen. Veel taken zijn geregionaliseerd en er is steeds meer ruimte voor regionale oplossingen en lokaal maatwerk. De BOCE gemeenten(Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen)

51

werken in de uitvoering van die taken op veel gebieden al regionaal samen. Ook onze belangrijkste partners binnen wonen en zorg: de corporaties en de zorgpartijen, zijn actief op de regionale markt. Dat is de reden dat we er voor hebben gekozen om de woonzorgvisie in regionaal (BOCE) verband op te pakken. We hebben onze ambities verwoord aan de hand van drie thema’s waarmee we vanuit de gezamenlijkheid het verschil kunnen maken. De thema’s zijn: - De inclusieve wijk/dorp - De gezonde wijk/dorp - De informele wijk/dorp In deze thema’s staan de inwoners van de BOCEgemeenten centraal.

2023 vastgesteld. Daarna vertalen we deze visie naar een regionaal akkoord en (concrete) uitvoeringsafspraken. Samen met de corporaties en zorginstellingen is in 2022 het convenant ‘Weer Thuis!’ ondertekend. Hierin staan afspraken over de uitstroom van personen uit deze instellingen naar woningen van de corporaties en hoe we gezamenlijk zorgen voor een ‘zachte landing’ in de buurt. De inhoud van het convenant is onderdeel van de woonzorgvisie.

Bij het ophalen van de input is een breed perspectief gekozen: zowel welzijnsorganisaties, ervaringsdeskundigen, zorgorganisaties, belangenvertegenwoordigers en woningcorporaties hebben hun kennis en ervaringen kunnen delen. De resultaten van deze themabijeenkomsten met stakeholders brengen we samen in de woonzorgvisie waarin we de ambities voor de komende jaren formuleren. We betrekken informatie en onderzoek van landelijke data, expertise, trends en ontwikkelingen en hebben die vertaald naar de regio. De Woonzorgvisie wordt eind 2022 of begin

52

BuitengeWoon Thuis in Emmen

53

Hoofdstuk 6 Duurzaamheid Emmen in 2030 ‘duurzaam wonen’ Het begrip duurzaam kan op verschillende manieren worden ingevuld. Duurzaam wordt in relatie tot wonen vaak gekoppeld aan energie: besparen door ander gedrag van inwoners en beter te isoleren en duurzame opwekking met bijvoorbeeld zonnepanelen. Duurzaam wonen heeft ook te maken met hergebruik van bouwmaterialen (circulariteit) en zorgvuldig ruimtegebruik. Ook heeft het te maken met een woonomgeving die is aangepast aan de aspecten van klimaatverandering, zoals perioden van droogte, hevige regenval en hittestress. Levensloopbestendig wonen is ook duurzaam wonen. Steeds meer mensen willen, maar moeten ook vanwege de extramuralisering (streven naar gelijkwaardige zorg buiten de muren van een zorginstelling), oud worden in hun eigen woning en buurt. Dit stelt eisen aan de kwaliteit van de woning en de woonomgeving. In ons woonbeleid richten wij ons bij het thema duurzaamheid op energie, een klimaatadaptieve woonomgeving en een levensloopbestendige woningvoorraad.

Toekomstbestendige woningvoorraad Wij streven naar een toekomstbestendige woningvoorraad voor onze inwoners: zonder bouwkundige gebreken, comfortabel, betaalbaar, levensloopbestendig en energieneutraal. Veel woningen

54

BuitengeWoon Thuis in Emmen

in onze gemeente zijn nu nog onvoldoende geïsoleerd en hebben een slecht energielabel. Dit zijn zowel huurwoningen, als koopwoningen. Verduurzamen heeft een positieve invloed op de kwaliteit en daarmee op behoud van waarde van deze woningen. Ook biedt energiebesparing kansen om de uitstraling van woningen te verbeteren (renovatie) en woningen up-to-date te maken. Zo wordt de levensduur van bestaande woningen verlengd. Wij leveren met ons woonbeleid een bijdrage aan het realiseren van de gemeentelijke klimaatdoelstellingen uit onze energienota ‘Emmen geeft energie, Energienota gemeente Emmen 2022-2023’. In 2050 zijn wij een klimaatneutrale gemeente. Dat betekent dat alle energie duurzaam wordt opgewekt en er per saldo geen CO2 meer wordt uitgestoten. Daarom is een stevige inzet nodig waarbij we toewerken naar een aardgasvrije woningvoorraad. Begin 2022 is de Transitievisie Warmte vastgesteld waarin de verschillende alternatieve energiebronnen voor de wijken en dorpen zijn geïnventariseerd. Vanaf 2022 starten we met het maken van Wijkuitvoeringsplannen voor de wijken en dorpen, waarin we met inwoners, bedrijven en organisaties per gebied uitwerken hoe en wanneer de wijken en dorpen van het aardgas afgaan.

55

Verduurzaming van de koopsector Bijna twee derde van de woningvoorraad in onze gemeente bestaat uit koopwoningen. Een deel van deze woningvoorraad heeft een matig of slecht energielabel. Dit zijn vooral de oudere, goedkopere rij- en portiekwoningen. We stimuleren bewoners van deze woningen om energiebesparende maatregelen te nemen. De ervaring tot nu toe leert dat dit veel inzet vraagt. We verzorgen daarom goede voorlichting over het verduurzamen van de woning. Dit doen we onder andere met energiecoaches die mensen inzicht geven in hun energieverbruik en tips geven om hun verbruik te verminderen. Er wordt een stappenplan met financieringsinstrumenten ontwikkeld om inwoners mee te nemen in de mogelijk te nemen maatregelen. Zonne-energie blijft populair onder woningeigenaren: steeds meer daken worden bedekt met zonnepanelen. De huidige salderingsregeling maakt dat interessant. Maar ook isolatie is in opmars als duurzaamheidsmaatregel om de energievraag te beperken. In de Transitievisie Warmte is beschreven dat we isolatie als toekomstbestendige maatregel blijven stimuleren. Wij stimuleren mensen door onder andere het houden van gezamenlijke inkoopacties. Hierdoor worden maatregelen financieel aantrekkelijker. Woningeigenaren kunnen bij het Drents Energieloket terecht voor al hun vragen rondom verduurzaming van

56

BuitengeWoon Thuis in Emmen

hun woning en voor informatie over de verschillende financieringsmogelijkheden (zowel landelijk als lokaal). Zo is er de Drentse Energiebespaarlening die inwoners kunnen aanvragen als ze verduurzamingsmaatregelen nemen in hun woning. Momenteel komen inwoners met een laag inkomen of met schuldsanering vaak niet in aanmerking voor dit soort leningen. Er zijn zowel in de provincie, als landelijk verschillende onderzoeken gaande naar instrumenten die wel voor deze doelgroep geschikt zijn, zodat ook zij mee kunnen doen. Juist voor deze mensen is het belangrijk dat ze lagere energielasten krijgen.

Verduurzaming van de sociale huursector Voor huurders van sociale huurwoningen is betaalbaar wonen belangrijk. Door de sterk gestegen energieprijzen worden vooral deze inwoners hard geraakt in de portemonnee, waardoor het normale levensonderhoud onder druk staat. Dit kan leiden tot energiearmoede. Beperking van het energieverbruik is belangrijk om de benodigde financiële ruimte voor levensonderhoud te houden en betalingsproblemen te voorkomen. Naast het verduurzamen van de woningen vraagt dit ook om energiezuinige apparatuur en mogelijk om ander gedrag. Voor corporaties zijn betaalbare energielasten voor huurders een drijfveer voor het verduurzamen van hun bezit.

In 2022 maken we nieuwe meerjarige afspraken met de woningcorporaties. Hierin worden afspraken gemaakt over de verduurzaming. We willen de afspraak maken dat corporaties de verduurzamingslag maken in hun ‘slechtste’ bezit (de laagste energielabels (E, F, G). Dit leidt tot de meeste energiebesparing, maar ook tot lagere woonlasten voor de huurders van deze woningen. Dit is in lijn met het Regeerakkoord van het Kabinet dat is vastgesteld in december 2021. Hierin is vermeld dat het kabinet wil dat deze woningen op termijn niet meer verhuurd mogen worden. Door gelijktijdig met het renoveren van woningen ook extra aandacht te hebben voor het openbaar gebied, dragen corporaties samen met de gemeente bij aan een betere woonomgeving. Ook is het belangrijk dat de verduurzaming leidt tot een comfortabele woning. Hierbij moet er aandacht zijn voor geluidsoverlast van installaties, maar ook voor koelingsmogelijkheden naast verwarming. Door gelijktijdig met het renoveren van woningen ook extra aandacht te hebben voor het openbaar gebied, kunnen de corporaties samen met de gemeente een bijdrage leveren aan een beter woonklimaat.

installaties. Deze ervaringen helpen bij het verbeteren van nieuwe verduurzamingsprojecten. De corporaties zijn voor verduurzaming van hun bezit afhankelijk van de nieuwe warmtebron op de locaties waar hun bezit ligt. Daarom betrekken wij woningcorporaties nauw bij het opstellen van wijkuitvoeringsplannen.

Particuliere verhuur In de gemeente Emmen is een deel van de woningen in eigendom van particuliere verhuurders. Ook zij staan voor de verduurzamingsopgave. We gaan de komende jaren ook onderzoeken hoe we deze woningeigenaren kunnen stimuleren om hun bezit te verduurzamen, zodat ook hun huurders kunnen profiteren van een comfortabele woning, en lagere energielasten.

We spreken met de corporaties af dat er na de verduurzaming van woningen evaluatiegesprekken gevoerd worden met bewoners: hoe is het proces verlopen en wat zijn ervaringen met de nieuwe

57

Energiearmoede Sinds medio 2021 zijn de energieprijzen van gas en elektriciteit flink gestegen. Dit levert hogere (soms meer dan dubbele) maandlasten op voor zowel woningeigenaren als huurders. In toenemende mate zijn er hierdoor huishoudens waarbij sprake is van energiearmoede: huishoudens zijn niet meer in staat de energierekeningen te betalen, komen daardoor in problemen en zijn genoodzaakt extreme maatregelen te nemen om geen (of nog meer) schulden te krijgen. Bijvoorbeeld door de verwarming heel laag te zetten of te besparen op andere uitgaven zoals gezond voedsel. In andere gevallen leidt het tot betalingsachterstanden en schulden. Hierdoor staat de leefbaarheid onder druk. Dit is een situatie waar we de komende jaren extra aandacht voor hebben. Inzetten op verduurzaming in het slechtste bezit van corporaties draagt bij aan een oplossing. Maar ook voor de koopsector is een aanpak nodig. De energiecoaches zetten we hierbij in.

58

BuitengeWoon Thuis in Emmen

We doen het samen

Aandacht voor gebiedsgerichte aanpak

Verduurzaming van de bestaande woningvoorraad is een verantwoordelijkheid die niet alleen ligt bij woningeigenaren: eigenaren-bewoners, corporaties en andere verhuurders van woningen, maar ook bij de verschillende overheden, energieleveranciers, ondernemers en andere stakeholders. Woningeigenaren zijn afhankelijk van keuzes die worden gemaakt op het gebied van de levering van energie en alternatieve warmteoplossingen. De gemeente is voor voortgang, oplossingsrichtingen en stimuleringsmaatregelen afhankelijk van mogelijkheden die door het Rijk worden geboden, maar ook van de inzet van energieleveranciers en technische ontwikkelingen op de markt. Dit is erg onzeker, waarbij ook politieke ontwikkelingen, zowel nationaal als Europees, invloed hebben op de doelstellingen, de oplossingsrichtingen en de ondersteuning die wordt geboden aan gemeenten en woningeigenaren.

Wij willen meer en snellere resultaten boeken bij het verduurzamen van de woningvoorraad. Dit is nodig om onze klimaatdoelstellingen te halen en betaalbaar wonen voor onze inwoners te realiseren. Daarom kiezen wij voor een gebiedsgerichte aanpak. Het begint met het opstellen van Wijkuitvoeringsplannen in de wijken en dorpen. Maar we kunnen niet in ieder dorp of in iedere wijk tegelijk aan de slag. Daarom is besloten om te beginnen

op de plekken waar onder inwoners energie is om zelf aan de slag te gaan met de verduurzaming. Ook sluiten we aan bij andere ontwikkelingen zoals de woon- en leefbaarheidsvisies en subsidiekansen vanuit het Rijk. Er is een aantal projecten in verschillende wijken waardoor we een begin kunnen maken, zoals de uitvoering van het Volkshuisvestingsfonds, de Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe en het experiment Publieke Ontzorging.

‘We doen het samen’ heeft ook betrekking op onze inwoners. We gaan samen met wijken en dorpen in gesprek over wijkuitvoeringsplannen en de gevolgen ervan. Participatie is belangrijk omdat de verduurzaming iedere inwoner raakt. We hebben aandacht voor duidelijke communicatie over de ontwikkelingen richting onze inwoners. Er is nog veel onzeker, maar bij iedere stap die we zetten informeren of betrekken we onze inwoners.

59

Volkshuisvestingsfonds Vanuit dit fonds hebben we middelen ontvangen om 1800 woningen van particuliere eigenaren in Angelslo, Bargeres, Emmerhout en Veenoord te verduurzamen (isoleren) en om daar de directe woonomgeving bij aan te pakken. Het gaat hierbij specifiek om het ondersteunen van inwoners met een laag inkomen. We hebben tien jaar om dit te realiseren. Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe Samen met de gemeenten Aa-en-Hunze, BorgerOdoorn, Coevorden, Hardenberg en Hoogeveen vormt de gemeente Emmen de Regiodeal Zuidoost Drenthe. Hiervoor zijn middelen vanuit het Rijk en Provincie Drenthe beschikbaar gesteld voor drie Pijlers: Wonen, Werk, en Welzijn. Binnen Wonen worden de middelen ingezet voor proeftuinen voor de verduurzaming van woningen van particuliere eigenaren. Er zijn in Emmen drie proeftuinen: in Emmerhout, Angelslo en in Veenoord. Elke proeftuin kent een eigen benadering. In Emmerhout is onder andere een Modelwoning gerealiseerd. Bij het schrijven van dit document wordt er gewerkt aan de uitwerking van financiële instrumenten.

60

BuitengeWoon Thuis in Emmen

Publieke Ontzorging Emmen doet mee aan het experiment Publieke Ontzorging. Dit is een initiatief van het Rijk en wordt uitgevoerd door een samenwerking van hiertoe geselecteerde externe partijen. In de wijk Rietlanden wordt onderzocht of meer particuliere woningeigenaren het initiatief nemen om te verduurzamen als hen veel voorbereiding en organisatie door derden uit handen wordt genomen. Het experiment duurt drie jaar en vindt plaats in vier wijken in Nederland.

Leefbaarheid en klimaatadaptatie Als we gebiedsgericht aan de slag gaan met de verduurzaming van woningen, kijken we ook direct naar de sociale en fysieke leefbaarheid in een buurt. Het zal per gebied wisselen hoe dit wordt aangepakt. Bij het aanpakken van de fysieke leefbaarheid nemen we in het kader van duurzaamheid klimaatadaptatie mee. Dit gaat over het vasthouden van water in de omgeving, voorkomen van wateroverlast door piekbuien, een goede afvoer van regenwater, het verminderen van de verharding en het toevoegen van meer groen en biodiversiteit. Bij herinrichting of andere fysieke maatregelen nemen we dit mee in de planvorming.

Levensloopbestendige woningen Vanwege de toenemende vergrijzing van de bevolking vraagt ook het toevoegen van levensloopbestendige woningen aandacht. Waar mogelijk nemen we dit mee bij het renoveren van woningen. Woningcorporaties kunnen dit meenemen als ze met hun woningbezit aan de slag gaan. In de koopsector ligt dit lastiger en zal dit voornamelijk op initiatief van woningeigenaren moeten gebeuren door woningaanpassingen. Ook stimuleren we bij nieuwbouwplannen de bouw van levensloopbestendige woningen. In de Woonzorgvisie wordt langer thuis wonen verder uitgewerkt.

Onze inwoners kunnen ook bijdragen aan een klimaatadaptieve woonomgeving door meer groen en beplanting in hun tuin. We zien dat steeds meer tuinen voor het grootste deel betegeld worden, en dat het groen en beplanting in de tuinen afneemt. Dit komt doordat inwoners een laag onderhoudsniveau willen. Dit zorgt er mede voor dat bij heftige regenval steeds minder regenwater in de grond kan zakken, en het via de riolering moet worden afgevoerd. Hier is de riolering vaak niet op berekend. Als we in buurten aan de slag gaan met gebiedsontwikkeling, kijken we daarom of we bewoners kunnen inspireren om hun tuinen te ‘vergroenen’.

61

Circulair en biobased bouwen De afgelopen jaren wordt er steeds meer gekeken hoe circulair bouwen een plaats kan krijgen in de huidige en toekomstige woningvoorraad van gemeenten. Vaak focust circulair bouwen zich op twee grotere thema’s: 1. Circulair ontwerp – waarbij een ontwerp zich kan focussen op reduceren en optimaliseren van materiaalgebruik. 2. Circulair materiaalgebruik – stimuleert de toepassing van hergebruikte materialen. Daarnaast zal het gebruik van biobased materialen (materialen die bestaan uit biologische materialen en hernieuwbare grondstoffen) ook gestimuleerd worden, bij voorkeur in combinatie met circulaire bouwelementen, zoals herbruikbare onderdelen. Vaak wordt dit gezien als twee aparte concepten, aangezien circulair bouwen niet altijd biobased hoeft te zijn. We willen beide stimuleren. Er kan gebruik gemaakt worden van circulaire materialen bij het (modulair) bouwen, isoleren van woningen en inrichten van woningen.

62

BuitengeWoon Thuis in Emmen

We nemen circulair en biobased bouwen mee als belangrijke onderdelen van onze bouwopgave. In 2022 en 2023 wordt er verder onderzoek gedaan naar welke netwerken en acties nodig zijn om de woningbouwopgave in connectie te brengen met het lokale bedrijfsleven waar grondstoffen worden omgezet in herbruikbare en/of biobased materialen. Circulair bouwen kan daarnaast inhouden dat verschillende demografische groepen in woningen passen. Een voorbeeld hiervan is het bouwen van woningen voor senioren die, wanneer de vraag van deze doelgroep afneemt, eenvoudig om te bouwen zijn naar woningen voor studenten of gezinnen.

Inzet 1. Wij leveren een bijdrage aan verduurzaming van de woningvoorraad door energiebesparing en duurzame energieopwekking te stimuleren. 2. Wij gaan met wijken en dorpen aan de slag met het opstellen van wijkuitvoeringsplannen. We beginnen daar waar de noodzaak het hoogst is, en op de plekken waar energie zit onder inwoners. 3. Met de woningcorporaties maken wij prestatieafspraken over verduurzaming van hun bezit. We willen afspraken waarin er nadruk wordt gelegd op het verduurzamen van het ‘slechtste’ bezit. 4. Samen met onze partners werken wij aan verschillende projecten waaronder het Volkshuisvestingsfonds, de Regiodeal, en het Publiek Ontzorging. 5. Daar waar we bezig gaan met gebiedsontwikkeling in het openbaar gebied maakt klimaatadaptatie integraal deel uit van de planvorming. 6. We spannen ons in om voldoende financiering te krijgen voor de verduurzaming, vergelijkbaar met het Volkshuisvestingsfonds. 7. Samen met onze bouwsector, toeleveranciers en andere belanghebbenden formuleren wij een ambitie en werken wij toe naar een gezamenlijke actieagenda circulair bouwen.

63

Hoofdstuk 7 Programma

64

BuitengeWoon Thuis in Emmen

De komende jaren staan we voor de opgave om de woningmarkt te blijven ontwikkelen. Om de juiste woningen te bouwen die passen bij de vraag en behoeftes, en de trends en ontwikkelingen van de komende jaren, schetsen we een beeld van het gewenste woonprogramma in onze wijken en dorpen. Hierop gaan we sturen bij projectontwikkelaars en woningcorporaties maar ook binnen onze eigen projecten. Daarnaast zetten we ook herstructurering in als middel om de bestaande voorraad en omgeving te verbeteren of vernieuwen, en op sommige plekken extra woningen toe te kunnen voegen.

3. Ontwikkelen van diverse seniorgeschikte woningen en starterswoningen 4. Een groei van 4.000 woningen tot 2030

Dit gewenste beeld is gebaseerd op de opgaven die we per wijk of dorp zien in de verschillende gebieden van onze gemeente. Deze opgaven zijn breed: het gaat om het bij de tijd brengen van de bestaande woningen en woonomgeving (herstructurering), transformatie van sommige bestaande panden naar wonen, en om nieuwbouw. Dit doen we voor een breed scala aan doelgroepen. Doelgroepen waar in het bijzonder de focus op ligt zijn starters en senioren.

Netto toevoeging aan de woningvoorraad op gebiedsniveau van 2022-2030.

Binnen de programma’s staan de vier ambities uit beschikbaarheid voorop: 1. Het aanbieden van een grotere diversiteit aan woningen in de wijken en dorpen 2. Herstructurering van oudere woonbuurten

Binnen de (woningbouw)ontwikkelingen in de wijken en dorpen willen we deze ambities realiseren. In een wijk of dorp kunnen de accenten verschillen. De ambities verwerken we in lijn met de gewenste groei van de woningvoorraad in de vier gebieden. Hieronder nogmaals een overzicht hiervan:

Gebieden

Huidig aantal woningen per 1-1-2022*

Totaal aantal woningen extra tot 2030

Stad Emmen

27.887

2.300

De Monden

5.283

360

De Blokken

9.582

770

De Velden

7.249

570

Totaal

50.001

4.000

* voorlopige gegevens op 10-05-2022

65

Woonvisie 2022-2030 Beoogde groei aantal woningen Emmen Centrum naoorlogse wijken Delftlanden Emmer-Compascuum Klazienaveen Nieuw-Amsterdam - Veenoord overig 1.100 590 250

De Monden

Om te zorgen dat we bouwen waar daadwerkelijk behoefte aan is, streven we naar de volgende doelgroepenverdeling bij de bouw van woningen: - 30% diverse seniorgeschikte woningen - 30% woningen voor starters en 1- en 2-persoonshuishoudens - 15% alternatieve woonvormen - 25% gezinswoningen Dit is de onderverdeling van de 4.000 woningen die we willen realiseren tot 2030. Per wijk of dorp kan de verdeling uiteraard verschillen. We gaan sturen op deze verdeling en monitoren wat we bouwen, en of we de verdeling behalen. Voor veel ontwikkelingen gaan we in gesprek met het dorp. Zij weten wat er leeft en waar behoefte aan is. Onderdeel hiervan is een groei van 5% van het aantal midden huur- en sociale huurwoningen. Dit zijn ca. 950 huurwoningen, waarvan 700 sociaal.

De Stad

De Blokken

Bewonersinitiatief

De Velden

Esri Nederland, Community Maps Contributors

66

BuitengeWoon Thuis in Emmen

We zien dat er steeds meer initiatief vanuit inwoners komt als het gaat om woningbouwprojecten. Dat heeft ermee te maken dat deze inwoners niet de door hen gewenste woonvorm vinden in de huidige woningvoorraad. Er is bijvoorbeeld een Tiny House-initiatiefgroep Emmen opgericht en er is een initiatief om sociale koopwoningen te ontwikkelen. We zoeken met inwoners naar de

mogelijkheden die er zijn om hun initiatief te realiseren. De provincie Drenthe biedt ondersteuning aan bewoners bij initiatieven voor wonen en stelt processubsidie beschikbaar voor bewonersinitiatieven. Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) is een voorbeeld van hoe bewoners zich kunnen verenigen en op eigen initiatief woningbouw kunnen ontwikkelen. Particulieren verenigen zich hierbij in een kopersvereniging en treden zelf op als opdrachtgever voor de ontwikkeling en bouw van hun eigen woningen. Ze verenigen zich meestal in een groep (gemiddeld ongeveer 5 tot 40 personen) vanwege vergelijkbare woonwensen. Het concept wordt veel gebruikt door starters om voordeliger aan een nieuwbouwwoning te kunnen komen of door senioren. De gemeente Emmen wil hier ruimte voor bieden. Daarom stellen wij een aantal locaties beschikbaar die door CPO’s ontwikkeld kunnen worden. Wij zien dit als een kans om groepen inwoners een kans te bieden om hun woningbouwwensen tot realisatie te brengen in hun eigen omgeving. Hierbij gaat onze voorkeur uit naar CPO’s uit de eigen gemeente of uit de wijk of het dorp waar we een locatie beschikbaar stellen. Het aanwijzen van specifieke locaties voor CPO’s nemen we op in de Uitvoeringsagenda (bijlage 3).

Landelijk gebied De provincie Drenthe is het bevoegde gezag ten aanzien van het bouwen van woningen in het buitengebied. In het buitengebied wordt op dit moment ruimte geboden voor de volgende ontwikkelingen: 1. De ‘Ruimte voor Ruimte regeling’: op basis van deze regeling kan verouderde stalruimte worden ingeruild voor de realisatie van woningen. Hierbij geldt een maximum bouw van twee woningen per situatie. 2. Het bouwen van woningen conform de gemeentelijke beleidsnotitie Bouwen in de Linten: in deze uitwerking van de Woonvisie is beschreven waar - en onder welke voorwaarden - gebouwd mag worden binnen de diverse lintbebouwingen. 3. De ontwikkeling van landgoederen: in ruil voor de inrichting van vijf hectare landgoed, mag één woning worden gerealiseerd. 4. In uitzonderlijke gevallen kan worden voorzien in de realisatie van kleinschalige bijzondere woonmilieus, mits deze gericht zijn op woonwensen en leefstijlen van kleine specifieke doelgroepen. Bij deze ontwikkeling dient sprake te zijn van inpassing in het landschap en het verbeteren van andere functies, zoals het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit, het vergroten van het cultuurhistorische karakter, het verbeteren van voorzieningen, het realiseren van de water- en natuuropgave en het versterken van de recreatie.

67

Omdat de vraag naar landelijk wonen stijgt, willen we het aantal bouwmogelijkheden binnen het landelijk gebied uitbreiden. Een gebiedsgerichte benadering is hierbij aan de orde. Dit sluit aan bij de uitkomsten uit het woningmarktonderzoek. De vraag ligt tussen de 100 en 150 woningen in het totale landelijk gebied tot 2030. We zoeken hierbij naar mogelijkheden verspreid over de

68

BuitengeWoon Thuis in Emmen

hele gemeente. Het onderzoeken en uitwerken van deze mogelijkheden wordt onderdeel van de Uitvoeringsagenda (bijlage 3).

Overzichten Programma Hierna geven we per gebied een overzicht van het programma in de verschillende wijken en dorpen. Hierbij zijn de ontwikkelingen die in het overzicht genoemd zijn geen limitatieve opsomming maar een overzicht van de ontwikkelingen die nu in beeld zijn. Hier kunnen de komende jaren aanvullingen op gedaan worden die aansluiten bij de ambities uit deze Woonvisie. Voor alle wijken en dorpen geldt dat verzoeken om een lokale voorziening naar wonen te transformeren, altijd goed worden afgewogen of het wenselijk is dat de voorziening verdwijnt. De leefbaarheid van in de wijk of het dorp staat daarbij voorop.

7.1

Emmen – Stad

Emmen is de grootste plaats in onze gemeente en heeft een regiofunctie door het grote aanbod aan voorzieningen. Om de voorzieningen te behouden en hun positie te versterken zijn extra huishoudens en woningen nodig. Het centrum is het visitekaartje richting

nieuwe inwoners. Het centrum van Emmen is een gastvrij, levendig en toekomstgericht centrum van hoge kwaliteit waar het goed wonen, werken en recreëren is. Binnen het Programma Emmen centrum (Emmen Vernieuwt) van de gemeente wordt er aan gewerkt om dit te versterken. In Emmen-centrum ambiëren we ook een meer diverse bevolkingssamenstelling, want nu is er veel vergrijzing.

69

Wijken in De Stad

In de naoorlogse wijken is de woningvoorraad verouderd en eenzijdig. In samenwerking met de corporaties zetten we in op sloop-nieuwbouw, renovatie, verduurzaming en het levensloopbestendig maken van woningen. Omdat corporaties afgelopen decennia veel bezit hebben verkocht, is sloop-nieuwbouw maar beperkt haalbaar. Wat nieuwbouw betreft geven we de voorkeur aan inbreiding.

Er zijn nog locaties binnen wijken waar woningen toegevoegd kunnen worden., waaronder transformatie locaties zoals leegstaande winkels, kantoren en scholen.

ruimte is voor de toevoeging van 2300 woningen tot 2.030. Deze groei is als volgt over Emmen verdeeld:

Er is tot 2030 nog een verwachte huishoudensgroei van zo’n 900 huishoudens. Hier komt nog de gewenste groei van vijf procent (1400 woningen) bij. Dit maakt dat er

Woningbouwmogelijkheden Emmen-Stad

Weerdinge

Emmen-Stad

Aantal woningen

Emmen-Centrum

1.300

Delftlanden

150 - 200

Na-oorlogse wijken (Angelslo, Bargeres, Emmerhout, Emmermeer)

650 – 800

Overige wijken

100-250

Totaal

2.300

Emmerschans

Emmermeer

Emmerhout Emmen-Centrum Westenesch Angelslo

Noordbarge

Emmen

Barger-Oosterveld

Bargeres

Zuidbarge

Delftlanden Rietlanden

Parc Sandur

Esri Nederland, Community Maps Contributors

De wijken van Emmen

70

BuitengeWoon Thuis in Emmen

71

Emmen-Centrum De vergrijzing van Emmen-centrum is ontstaan doordat er veel appartementencomplexen voor senioren zijn. Een meer diverse bevolkingssamenstelling vraagt meer variatie in de woningvoorraad. We willen onder meer studenten, starters en gezinnen aantrekken in het centrum. Dit zorgt ook voor meer levendigheid in het centrum. Dit willen we

72

BuitengeWoon Thuis in Emmen

extra versterken door het transformeren van verouderde en leegstaande panden, en in om het centrum. Er zijn al veel positieve ontwikkelingen in de goede richting gedaan de afgelopen jaren, maar we zijn er nog niet. Concreet willen we in ieder geval met het volgende aan de slag: - De bevolkingsverhouding in het centrum op termijn brengen naar: 40% senioren, 35% procent studenten/ jongeren en starters en 30% gezinnen en overige huishoudens. Dit doen we door meer te sturen op welke doelgroepen in de woningen terecht komen. De mogelijkheden hiervoor brengen we in kaart. - We ontwikkelen een routekaart/kookboek waarin duidelijk wordt welke ontwikkelingen we willen stimuleren in het centrum, welke kwaliteit we nastreven en hoe we de gewenste bevolkingssamenstelling voor elkaar krijgen. Dit kookboek is bedoeld als inspiratiedocument voor ontwikkelaars. - We voegen meer studentenwoningen, onder andere in de voormalig Ambachtsschool aan de Stationsstraat. - Lege panden in de aanloopstraten transformeren we zoveel mogelijk naar wonen en andere functies (geen detailhandel of horeca). - Er worden diverse (nieuwbouw)projecten ontwikkeld. Dit zijn onder andere nieuwbouw op de hoek van de Van Schaikweg/Hondrugsweg met een mix van sociale huuren koopwoningen, de transformatie van het voormalige Belastingkantoor naar appartementen en nieuwbouw

langs de Wilhelminastraat/Molenstraat. - Meer groen en speelruimte voor kinderen in en nabij het centrum om de omgeving aantrekkelijker te maken als woonomgeving voor onder meer gezinnen. - We stimuleren het toevoegen van middenhuurwoningen. - Een aanzienlijk deel van de gewenste huishoudensgroei vindt ruimte in en rondom het centrum dankzij

transformatie, sloop/nieuwbouw en nieuwbouwlocaties. Eén van de nieuwbouwlocaties die reeds is aangewezen als inbreidingslocatie is aan de Veenkampen. - We stimuleren en faciliteren transformatie aan de Weerdingerstraat. Hier staan nog veel verouderde panden terwijl het een belangrijke entree naar het centrum is. Er wordt een visie ontwikkeld voor dit gebied.

Inwonersopbouw Emmen-Centrum (1-1-2020)

73

Emmen – Wijken Voor de wijken van Emmen geldt in het algemeen dat we meer diversiteit aan woningen in de wijken willen brengen en de eenzijdigheid van de woningvoorraad op sommige plekken willen doorbreken. Ook geldt voor de wijken uit de jaren ’60 en ’70 dat ze op veel punten verouderd zijn en toe aan een verbeterslag. Dit geldt zowel voor de woonomgeving als voor de woningvoorraad. Daarom willen we met name in de naoorlogse wijken aan de slag met integrale gebiedsontwikkeling.. Daarnaast geldt voor deze wijken van Emmen dat een groot deel van de gewenste bevolkingsgroei hier zijn doorgang kan vinden. Hieronder wordt ingegaan op de kansen en aandachtspunten in de verschillende wijken.

Bargeres In de wijk Bargeres is recent een woon- en leefbaarheidsvisie vastgesteld, die leidend is voor toekomstige ontwikkelingen. Onderdeel van deze wijkvisie zijn diverse doelstellingen op het gebied van wonen, waaronder: - In het wijkhart komt ruimte voor extra woningen om de levendigheid te versterken, evenals voor het clusteren van verschillende functies en voorzieningen. Dit zullen met name appartementen zijn voor senioren, jongeren en andere kleine huishoudens. - In de oostkant van de wijk (oostzijde Oranjekanaal) is ruimte voor verdichting: het toevoegen van extra woningen.

74

BuitengeWoon Thuis in Emmen

- Aan de westkant van de wijk (westzijde Oranjekanaal) komt meer ruimte voor het landschap en dus voor minder woningen, en andere alternatieve woonvormen met een landschappelijk karakter. - We werken samen met woningcorporaties aan gebiedsontwikkelingen in de wijk. Corporaties onderzoeken, als het nodig is voor de ontwikkeling, of het slopen van woningen mogelijk is. Ook onderzoeken ze het opkopen van woningen, in het geval van gespikkeld bezit, om daarna te renoveren of te slopen. - In de Brinken gaan we aan de slag met herstructurering. Hieronder vallen zowel het openbaar gebied als de woningen. Er wordt gekeken hoe de Brinken een logischere route kunnen krijgen en hoe we het aantrekkelijker kunnen maken. Klimaatadapatie speelt hierbij een rol. Wat betreft de woningen wordt gekeken welke verbeteringen nodig zijn op het gebied van verduurzaming en kwaliteit. We starten met herstructurering in de Rolderbrink, waar we de aanpak combineren met het Volkshuisvestingsfonds. - Een aantal scholen in de wijk gaan samen op een plek in het Wijkhart of verhuizen naar een andere locatie. Hierdoor komen schoollocaties vrij. Hier kunnen andere woningen worden toegevoegd. - We verduurzamen 500 particuliere woningen in het kader van het Volkshuisvestingsfonds. - In totaal worden er richting 2030 zo’n 150 tot 200 woningen toegevoegd en worden er circa 50 verouderde

woningen gesloopt om ruimte te maken voor (gebieds-) ontwikkelingen. Dit doen we in overleg met betrokken partijen en inwoners.

Emmerhout Ook in de wijk Emmerhout is een woon- en leefbaarheidsvisie opgeleverd. Hier beschrijven we de uitgangspunten voor woningbouwontwikkelingen. Daarnaast zijn er plannen en mogelijkheden voor het volgende: - We streven naar twintig procent minder gezinsrijwoningen. In plaats daarvan voegen we andere woningtypen aan de wijk toe. Uiteindelijk willen we in Emmerhout toe naar een lichte stijging van het aantal huishoudens en dus meer woningen. We streven hierbij

naar een meer diverse mix aan doelgroepen. - In de zone rondom het winkelcentrum is herstructurering nodig. Hier staan verouderde woningen en andere panden. - Het openbaar gebied is op veel plekken versleten. Er is een kwaliteitsimpuls nodig en op sommige plekken is sloop- en nieuwbouw van woningen wenselijk. - De aanbouw van een vierde appartementencomplex nabij het centrum aan het Waal. - Een andere invulling van de voormalige schoollocaties OBS de Kubus en de Kentalis Tine Marcusschool, mogelijk in combinatie met wonen en zorg en/of een maatschappelijke functie. - Verduurzamen van 500 particuliere woningen in het kader van het Volkshuisvestingsfonds. - Het behouden van de voorzieningen in de wijk, met name in het wijkwinkelcentrum.

Angelslo In Angelslo is er ook een woon- en leefbaarheidsvisie. Momenteel wordt deze uitgewerkt in een Stedenbouwkundige structuurvisie waarin alle ontwikkelingen zoals hieronder beschreven een plaats krijgen. De structuurvisie vormt de aanleiding en het startpunt van herstructurering in Angelslo. - We streven naar twintig procent minder gezinsrijwoningen. We voegen andere woningtypen aan de wijk toe. Uiteindelijk willen we ook in Angelslo toe

75

76

naar een lichte stijging van het aantal huishoudens en woningen en een meer diverse mix van doelgroepen. - Op diverse locaties spelen nieuwbouwontwikkelingen, onder andere aan de Veldlaan en op de locatie van de Oude Meerdijk (ook gemeentelijke kavels). - De transformatie van een aantal voormalige locaties van het Drenthe College, mogelijk naar wonen, maatschappelijke voorzieningen of een combinatie hiervan. - We stimuleren woningbouw op de nog onbebouwde stukken aan de westzijde van de Boerschapslaan op grond van Lefier. In het geldende bestemmingsplan is de woningbouw mogelijk. Hier zijn eerder woningen gesloopt. - Het verduurzamen van 500 particuliere woningen in het kader van het Volkshuisvestingsfonds. - Het behouden van de voorzieningen in de wijk, met name in het wijkwinkelcentrum.

jaren. Op een aantal plaatsen in de wijk is leefbaarheid een aandachtspunt. Er is sprake van slechte woningen en van overlast van enkele bewoners. We willen een integraal toekomstbeeld voor Emmermeer, daarom starten we in 2022 met het actualiseren van de Wijkvisie. Tegelijkertijd gebeurt er veel in de wijk en zijn er al ontwikkelingen gaande. Er zijn nu plannen voor, of we stimuleren de volgende punten: - De woningcorporaties Lefier en Domesta ontwikkelen plannen voor herstructurering van oudere woonbuurten en nieuwbouw in Emmermeer op meerdere locaties. - Er wordt een ‘Knarrenhof’ ontwikkeld waar senioren in een ‘hofjes-vorm’ kunnen wonen. - De woonwagenstandplaatsen op de locatie De Ark worden uitgebreid met circa dertig plaatsen - In de nog te maken wijkvisie worden aanvullingen gemaakt op deze lijst. Hierbij wordt ook gekeken waar gebiedsontwikkeling nodig en mogelijk is.

Emmermeer en omgeving

Rietlanden en Parc Sandur

De wijk Emmermeer is de eerste uitbreidingswijk van Emmen. De ligging van de wijk, vlakbij het bos en het stadscentrum, is voor veel mensen aantrekkelijk en daarom is een groei van het aantal woningen in de wijk gewenst. De wijk is inmiddels op een aantal plaatsen verouderd. In het verleden zijn goede vernieuwingen aangebracht op diverse plekken. Dit wordt verder doorgezet de komende

In de wijken Rietlanden en Parc Sandur zijn weinig bouwmogelijkheden over. De wijken zijn jonger dan andere wijken, daarom is herstructurering of verbetering van de woningvoorraad nog geen noodzaak. De wijken zijn nog voldoende aantrekkelijk. Er zijn plannen voor het volgende: - Woningbouw aan de Rietgors.

BuitengeWoon Thuis in Emmen

- Verduurzaming van particuliere woningen in het experiment Publieke Ontzorging in de Rietlanden. - Voor Parc Sandur geldt dat we geen extra permanente bewoning op het recreatiepark willen toestaan.

Delftlanden Delftlanden is de jongste wijk van Emmen. De laatste jaren zijn er veel woningen gebouwd en begint de wijk vorm te krijgen. Alle gemeentelijk kavels zijn onder optie of verkocht en er de woningen worden gebouwd. Enkele jaren geleden was deprogrammering aan de orde en is de visie ‘Emmen, Delftlanden 2.0’ gemaakt en in 2017 vastgesteld. Daarin gingen we uit van het verminderen van een groot aantal woningen door verdunnen in de