Achtergrondrapport Plan-milieueffetrapportage Omgevingsvisie Emmen 2040

Ten aanzien van het subthema klimaat biedt alternatief 1 verschillende kansen/risico's, zie tabel 4.8.

Tabel 4.8 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in alternatief 1: Bruisend Emmen Bouwsteen

Kans / Risico

nieuwe woningen zoveel mogelijk op plekken met basisvoorzieningen nabij: Emmen-stad en Klazienaveen, Schoonebeek, Emmer-Compascuum en Nieuw-Amsterdam (kerndorpen)

risico op afname waterbergend en sponsvermogen doordat er minder waterbergend vermogen is als rond Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam in beekdalen en op lagere plekken in het landschap gebouwd wordt risico op toename overlast door hoge grondwaterstanden doordat er overlast ontstaat als er rond Emmer-Compascuum, Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam gebouwd wordt op plekken met hoge grondwaterstanden risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat met de realisatie van meer woningen het waterverbruik toeneemt risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): in de nabijheid van de dorpen meer ruimte voor herbestemming naar wonen met mogelijk een combinatie met geclusterde zorg

kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag vanuit de landbouw daalt kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder ontwatering meer nodig is voor landbouwactiviteiten

vergroten van het openbaar groen en groen-blauw om hittestress tegen te gaan: in het bijzonder in de wijken in de stad

kans op toename waterbergend en spons vermogen door het openbaar groen en groen-blauw te vergroten waar hemelwater in kan infiltreren kans op afname lage grondwaterstanden doordat er meer infiltrerend oppervlak is waardoor het grondwater wordt aangevuld

44 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Bouwsteen

Kans / Risico kans op afname van het stedelijk hitte eiland doordat het percentage groen oppervlak toeneemt (en het verhard oppervlak afneemt), waardoor de verdamping toeneemt en de stad afkoelt. Bomen en groenstructuren zoals hagen zorgen daarnaast ook voor meer verdamping in de stad

nieuwe woningen zoveel mogelijk op plekken die goed bereikbaar zijn: rondom sterke voorzieningencentra en mobiliteitshubs

risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

groei inwoners naar ca. 120.000

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

groei woningvoorraad met 10.000 woningen

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

verkennen Rundedal als locatie voor het huisvesten van grootschalige bedrijvigheid

risico op afname waterbergend en spons vermogen doordat de hoeveelheid verhard oppervlak toeneemt met de realisatie van een bedrijventerrein risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

verkennen mogelijkheden voor ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein langs de A37

risico op afname waterbergend en spons vermogen doordat de hoeveelheid verhard oppervlak toeneemt met de realisatie van een bedrijventerrein risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

mobiliteitsknooppunten benutten door bij elkaar brengen van functies op het gebied van publieksvriendelijke bedrijvigheid (onder andere kantoren, ZZP en start-ups), onderwijs, wonen en voorzieningen (bijv. bij station Emmen Zuid)

risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

faciliteren duurzame doorontwikkeling van de (circulaire) maakindustrie en groene chemie door ruimte te bieden aan clustervorming en ketensamenwerking: zoveel mogelijk op en rond Bargermeer

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

omgeving van het ziekenhuis (als onderdeel van de Greenwise Campus) doorontwikkelen tot een gebied waarin wordt gewerkt aan het beantwoorden van de zorgvraag van de toekomst

risico op toename stedelijk hitte eiland doordat hogere dichtheid wordt gerealiseerd wat leidt tot hogere sterftecijfers in kwetsbare bevolkingsgroepen door onvoldoende hittebescherming

tot en met 2030 een regionale ruimtevraag van ca. 140 ha (uitbreidings-, vervangings- en additionele ruimtevraag)

risico op afname waterbergend en spons vermogen doordat er meer verharding bijkomt wat voor meer afstroming zorgt en minder water dat kan infiltreren

risico op toename stedelijk hitte eiland door verdichting van bebouwing in de Bargermeer

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag waar nodig en wenselijk biedt de gemeente planologische ruimte voor agrariërs om werk te maken van bijvoorbeeld meervoudige verdienmodellen (recreatie, energieopwek, etc.), innovatie en experimenten om hun bedrijfsmodel te verduurzamen

kans op toename van waterbergend en spons vermogen door meervoudig landgebruik van agrarisch land als waterbergingsgebied kans op afname van ontwatering door nieuwe gewassen te verbouwen op plekken met een natuurlijk hoge grondwaterstanden waardoor geen overlast meer ervaren wordt kans op afname lage grondwaterstanden door nieuwe gewassen te verbouwen op plekken met een natuurlijk hoge grondwaterstanden waardoor er minder ontwatering nodig is kans afname zoetwaterbeschikbaarheid door innovaties in droogtemanagement met een lager watergebruik

45 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Bouwsteen

Kans / Risico

open, groene karakter van Emmen behouden door dit als vertrekpunt te nemen bij ruimtelijke ontwikkelingen

kans op afname wateroverlast doordat meer groen zorgt voor meer ruimte om waterbergend vermogen te realiseren, en meer sponsvermogen, omdat water minder snel wordt afgevoerd dan wanneer het meteen in het riool belandt kans op afname hittestress doordat veel groen en een open landschap leidt tot een kleiner stedelijke hitte eiland

in het noordoosten van de gemeente ruimte blijven bieden voor duurzame productie en voor grootschaliger bedrijven op het gebied van landbouw

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat landbouw veel water vraagt en in zomer water moet worden aangevoerd voor de landbouw risico op toename lage grondwaterstanden door ontwatering doordat het grondwater in het voorjaar wordt verlaagd zijn om het land op te kunnen, waardoor in een droog jaar er niet genoeg water in de zomer is om de watergangen op peil te houden

in het zuidoosten, rondom het Bargerveen, inzet op extensivering en ruimte bieden voor verwevenheid met natuur en recreatie & toerisme: hier géén ruimte voor nieuwvestiging van intensieve veehouderijen

kans op toename waterbergend en spons vermogen doordat er in een voormalig veengebied minder ontwaterd wordt en natuur wordt gerealiseerd. Ook zal er ook in de Bargerveen meer sponsvermogen zijn doordat de omgeving minder intensief ontwatert wordt kans of afname overlast door hoge grondwaterstanden doordat er minder landbouw is in de gebieden rond de Bargerveen, waar de kans op hoge grondwaterstanden aanwezig is kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat een aantal agrarische watervragers stoppen en de extensieve vorm van landbouw een kleinere watervraag heeft kans op afname lage grondwaterstand doordat de ontwatering afneemt ten behoeve van te landbouw en in plaats daarvan (natte) natuur wordt gerealiseerd

ruimtevraag invullen door herstructurering bestaande locaties zoals Bargermeer

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag risico op toename stedelijk hitte eiland door verdichting van bebouwing

verdichting en herstructurering van overige bedrijventerreinen

kans op toename waterbergend vermogen doordat op bestaande bebouwde locaties verdicht wordt in plaats van dat er nieuwe locaties bebouwd worden risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er met verdichting meer industriële en bedrijfsactiviteiten en dus meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag risico op toename stedelijk hitte eiland door verdichting van bebouwing

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): op plekken met klimaatopgaven transformatie naar initiatieven die bijdragen aan natuurherstel en klimaatadaptatie

kans op afname van de gevallen van grondwateroverlast bij landbouw doordat bedrijven op gevoelige locaties transitie ondergaan kans op toename van waterbergend en sponsvermogen doordat er meer water wordt opgevangen op plekken waar dat nodig is kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag daalt

46 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Bouwsteen

Kans / Risico kans op afname ontwatering doordat gebieden klimaatadaptief worden ingericht en meer water vasthouden in plaats van afvoeren

het bodem- en watersysteem zijn leidend bij ruimtelijke ontwikkelingen

kans op toename van waterbergend en spons vermogen doordat het systeem natuurlijker wordt ingericht met meer sponsvermogen kans op afname van overlast door hoge grondwaterstanden doordat functies als woningbouw en akkerbouw niet meer worden gerealiseerd op plekken met van nature hoge grondwaterstanden kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat functies met een hoge watervraag niet meer op plekken met een lage waterbeschikbaarheid worden gerealiseerd kans op afname lage grondwaterstanden doordat er meer water wordt vastgehouden en waterintensieve functie niet meer op droogtegevoelige locaties plaatsvinden

creëren van voldoende watercapaciteit in de beekdalen en het watersysteem in de veengebieden

kans op toename van waterbergend en spons vermogen doordat het systeem natuurlijker wordt ingericht met meer sponsvermogen risico op toename van overlast door hoge grondwaterstanden doordat er meer water wordt vastgehouden in de bodem. Als er functies aanwezig zijn die niet goed samengaan met hoge grondwaterstanden kan dit overlast opleveren kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er minder wordt ontwatert en meer water wordt vastgehouden en daardoor minder water moet worden aangevoerd in de zomer kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder wordt ontwatert en meer water wordt vastgehouden en daardoor minder water moet worden aangevoerd in de zomer

zoveel mogelijk natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen

kans op toename van waterbergend en spons vermogen doordat een klimaatadaptieve inrichting is gericht op meer water vasthouden kans op minder overlast door hoge grondwaterstanden doordat de omgeving wordt ontworpen op het voorkomen van grondwateroverlast kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er klimaatadaptieve maatregelen voor drinkwaterbesparing of hemelwaterbenutting worden gerealiseerd kans op afname ontwatering doordat een klimaatadaptieve inrichting is gericht op minder ontwateren en meer water vasthouden kans op afname stedelijk hitte eiland doordat er meer groen is als gevolg van natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen en dat voor lagere temperaturen zorgt

op de flanken van de Hondsrug unieke woonconcepten creëren door natuur met woningbouw te combineren

47 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

kans op toename waterbergend en spons vermogen wanneer gebiedsontwikkeling vanuit het natuurlijk systeem wordt gebouwd en gebruikt wordt om het watersysteem aan te passen om meer water vast te houden

Bouwsteen

Kans / Risico risico op toename overlast door hoge grondwaterstanden doordat met keileem in de ondergrond een risico bestaat dat er schijngrondwaterstanden optreden risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat de watervraag toeneemt met meer bebouwing kans op afname lage grondwaterstanden door ontwatering wanneer gebiedsontwikkeling vanuit het natuurlijk systeem wordt gebouwd en gebruikt wordt om het watersysteem aan te passen en minder te ontwateren

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): rondom recreatiegebieden transformatie voor recreatieve doeleinden

kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag daalt kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder ontwatering meer nodig is voor landbouwactiviteiten

onderzoeken van de mogelijkheden voor het aanleggen van een noordelijke rondweg om het centrum heen

risico op afname waterbergen en spons vermogen doordat er meer verharding bijkomt wat voor meer afstroming zorgt en minder water dat kan infiltreren

Criterium waterbergend en sponsvermogen Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 1 risico’s en kansen voor het waterbergend en sponsvermogen in de gemeente Emmen. Er zijn risico’s op een afname van het waterbergend en sponsvermogen als er door nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied de hoeveelheid verharding toeneemt (met nieuwe bedrijventerreinen, bijvoorbeeld in het Rundedal of langs de A37, en nieuwe wegen, zoals de uitbreiding van de rondweg) of als gebouwd wordt op kwetsbare plekken, zoals de laaggelegen plekken en beekdalen rond Schoonebeek of Nieuw-Amsterdam. Tegelijkertijd zijn er veel kansen om het waterbergend en sponsvermogen te vergroten, bijvoorbeeld door natuurinclusief en klimaatadaptief te bouwen, het water- en bodemsysteem leidend laten zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen, en het creëren van watercapaciteit in beekdalen en veengebieden zoals het Bargerveen. Ook verdichten in plaats van uitbreiden en het behoud van het open en groene karakter van Emmen resulteren in een groter waterbergend en sponsvermogen. Daarnaast zorgt extensivering en meervoudig landgebruik, bijvoorbeeld voor waterberging, in de landbouw voor een groter sponsvermogen. Vrijkomende Agrarische Bebouwing kan ook getransformeerd worden tot natuurinclusieve en klimaatadaptieve functies. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+).

Criterium overlast door hoge grondwaterstanden Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 1 risico’s en kansen voor overlast door hoge grondwaterstanden in de gemeente Emmen Er zijn risico’s op een toename van overlast door hoge grondwaterstanden, vooral als functies als bebouwing, infrastructuur of landbouw worden gerealiseerd op gevoelige locaties, bijvoorbeeld bij woningbouw op plekken met natuurlijk hoge grondwaterstanden (rond Emmer-Compascuum, Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam), of schijngrondwaterstanden (op de flanken van de Hondsrug). Ook in beekdalen of rond het Bargerveen waar minder ontwatert gaat worden en nu een agrarische of woningbouwfunctie plaatsvindt kan overlast ontstaan. Dit kan leiden tot schade aan landbouwgewassen, gebouwen en infrastructuur. Er zijn echter ook kansen om overlast te verminderen, bijvoorbeeld door het vermijden van gevoelige locaties voor bouw en landbouw en het klimaatadaptief ontwerpen van de omgeving om grondwateroverlast te voorkomen. Een functieverandering zoals minder grondwatergevoelige landbouw in gebieden met hoge grondwaterstanden, zoals in beekdalen en rond het Bargerveen, kan eveneens bijdragen aan minder overlast.

48 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-). Criterium zoetwaterbeschikbaarheid Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 1 risico’s en kansen voor de zoetwaterbeschikbaarheid in de gemeente Emmen Er zijn vooral risico’s op een afname van de zoetwaterbeschikbaarheid door groei van de bevolking en woningvoorraad (verdichting en uitbreiding in het buitengebied), uitbreiding van bedrijvigheid en industriële activiteiten (groene chemie en maakindustrie) en de landbouw (glastuinbouw en grootschalige bedrijven in het noordoosten van Emmen). Daardoor neemt de druk toe op de beschikbare zoetwatervoorraden, vooral in droge perioden wanneer water moet worden aangevoerd. Tegelijk zijn er kansen om de beschikbaarheid van zoetwater te vergroten, bijvoorbeeld door transformatie van Vrijkomende Agrarische Bebouwing naar woningen, recreatie of initiatieven voor natuurherstel en klimaatadaptatie, het extensivering van landbouw rond het Bargerveen en het creëren van extra watercapaciteit in beekdalen en veengebieden. Daarnaast draagt beleid dat het bodem- en watersysteem als leidend stelt bij ruimtelijke keuzes en klimaatadaptief bouwen bij aan meer vasthouden van regenwater en het verminderen van het drinkwatergebruik.

De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-). Criterium lage grondwaterstanden door ontwatering Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 1 risico’s en kansen voor lage grondwaterstanden in de gemeente Emmen Er zijn risico’s op een toename van lage grondwaterstanden wanneer in het voorjaar te veel wordt ontwaterd om het land beschikbaar te maken voor landbouw. Dit geldt met name bij intensieve en grootschalige landbouw, bijvoorbeeld in het noordoosten van de gemeente. Daarnaast kan ook het realiseren van bebouwing in het buitengebied, bijvoorbeeld op flanken van de Hondsrug leiden tot meer ontwatering. Er zijn met name kansen op een afname van lage grondwaterstanden doordat er minder ontwatering nodig is voor landbouw, door een transitie naar natuur of een andere functie, of door extensivering of innovatieve technieken die meer water vasthouden. Hierdoor wordt het gebied weerbaarder tegen droogte. Ook op locaties met functies waar meer water wordt vastgehouden, infiltratie mogelijk is (door meer groen), of andere klimaatadaptieve maatregelen worden genomen nemen lage grondwaterstanden af. Op plekken waar natte natuur wordt gerealiseerd, zoals in beekdalen, veengebieden en rond het Bargerveen, nemen lage grondwaterstanden af.

De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). Criterium stedelijk hitte eiland Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 1 risico’s en kansen voor het stedelijk hitte eiland in de gemeente Emmen. Er is een risico op toename van het stedelijk hitte eiland effect door toename van verdichting in Emmen-stad, de kerndorpen, rond mobiliteitshubs en bedrijventerreinen. In de omgeving van het ziekenhuis leidt deze verdichting ook tot hogere sterftecijfers in kwetsbare bevolkingsgroepen als er onvoldoende hittebescherming is. Er is een kans op afname van het stedelijk hitte eiland wanneer ingezet wordt op vergroting van openbaar groen, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, en het behouden van het open en groene karakter van Emmen. Deze maatregelen vergroten het groene oppervlak en verminderen het verharde oppervlak, en dragen bij aan verkoeling en minder hittestress in Emmen. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-).

49 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

4.6.2

Alternatief 2: Zelfstandig Emmen

Ten aanzien van het subthema klimaat biedt alternatief 2 verschillende kansen/risico's, zie tabel 4.9.

Tabel 4.9 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in alternatief 2: Zelfstandig Emmen Bouwsteen

Kans / Risico

nieuwe woningen zoveel mogelijk op plekken met basisvoorzieningen nabij: Emmen-stad en Klazienaveen, Schoonebeek, Emmer-Compascuum en Nieuw-Amsterdam (kerndorpen)

risico op afname waterbergend en sponsvermogen doordat er minder waterbergend vermogen is als rond Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam in beekdalen en op lagere plekken in het landschap gebouwd wordt risico op toename overlast door hoge grondwaterstanden doordat er overlast ontstaat als er rond Emmer-Compascuum, Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam gebouwd wordt op plekken met hoge grondwaterstanden risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat met de realisatie van meer woningen het waterverbruik toeneemt risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): in de nabijheid van de dorpen meer ruimte voor herbestemming naar wonen met mogelijk een combinatie met geclusterde zorg

kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag vanuit de landbouw daalt kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder ontwatering meer nodig is voor landbouwactiviteiten

vergroten van het openbaar groen en groen-blauw om hittestress tegen te gaan: in het bijzonder in de wijken in de stad

kans op toename waterbergend en spons vermogen door het openbaar groen en groen-blauw te vergroten waar hemelwater in kan infiltreren kans op afname lage grondwaterstanden doordat er meer infiltrerend oppervlak is waardoor het grondwater wordt aangevuld kans op afname van het stedelijk hitte eiland doordat het percentage groen oppervlak toeneemt (en het verhard oppervlak afneemt), waardoor de verdamping toeneemt en de stad afkoelt. Bomen en groenstructuren zoals hagen zorgen daarnaast ook voor meer verdamping in de stad

nieuwe woningen zoveel mogelijk op plekken die goed bereikbaar zijn: rondom sterke voorzieningencentra en mobiliteitshubs

risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

groei inwoners naar ca. 120.000

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

groei woningvoorraad met 10.000 woningen

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

verkennen Rundedal als locatie voor het huisvesten van grootschalige bedrijvigheid

risico op afname waterbergend en spons vermogen doordat de hoeveelheid verhard oppervlak toeneemt met de realisatie van een bedrijventerrein risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

verkennen mogelijkheden voor ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein langs de A37

50 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

risico op afname waterbergend en spons vermogen doordat de hoeveelheid verhard oppervlak toeneemt met de realisatie van een bedrijventerrein

Bouwsteen

Kans / Risico risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

mobiliteitsknooppunten benutten door bij elkaar brengen van functies op het gebied van publieksvriendelijke bedrijvigheid (onder andere kantoren, ZZP en start-ups), onderwijs, wonen en voorzieningen (bijv. bij station Emmen Zuid)

risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

faciliteren duurzame doorontwikkeling van de (circulaire) maakindustrie en groene chemie door ruimte te bieden aan clustervorming en ketensamenwerking: zoveel mogelijk op en rond Bargermeer

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

omgeving van het ziekenhuis (als onderdeel van de Greenwise Campus) doorontwikkelen tot een gebied waarin wordt gewerkt aan het beantwoorden van de zorgvraag van de toekomst

risico op toename stedelijk hitte eiland doordat hogere dichtheid wordt gerealiseerd wat leidt tot hogere sterftecijfers in kwetsbare bevolkingsgroepen door onvoldoende hittebescherming

tot en met 2030 een regionale ruimtevraag van ca. 140 ha (uitbreidings-, vervangings- en additionele ruimtevraag)

risico op afname waterbergend en spons vermogen doordat er meer verharding bijkomt wat voor meer afstroming zorgt en minder water dat kan infiltreren

risico op toename stedelijk hitte eiland door verdichting van bebouwing in de Bargermeer

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag in het noordoosten van de gemeente ruimte blijven bieden voor duurzame productie en voor grootschaliger bedrijven op het gebied van landbouw

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat landbouw veel water vraagt en in zomer water moet worden aangevoerd voor de landbouw risico op toename lage grondwaterstanden door ontwatering doordat het grondwater in het voorjaar wordt verlaagd zijn om het land op te kunnen, waardoor in een droog jaar er niet genoeg water in de zomer is om de watergangen op peil te houden

ruimtevraag invullen door herstructurering bestaande locaties zoals Bargermeer

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag risico op toename stedelijk hitte eiland door verdichting van bebouwing

verdichting en herstructurering van overige bedrijventerreinen

kans op toename waterbergend vermogen doordat op bestaande bebouwde locaties verdicht wordt in plaats van dat er nieuwe locaties bebouwd worden risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er met verdichting meer industriële en bedrijfsactiviteiten en dus meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag risico op toename stedelijk hitte eiland door verdichting van bebouwing

zoveel mogelijk natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen

kans op toename van waterbergend en spons vermogen doordat een klimaatadaptieve inrichting is gericht op meer water vasthouden kans op minder overlast door hoge grondwaterstanden doordat de omgeving wordt ontworpen op het voorkomen van grondwateroverlast kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er klimaatadaptieve maatregelen voor drinkwaterbesparing of hemelwaterbenutting worden gerealiseerd

51 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Bouwsteen

Kans / Risico kans op afname ontwatering doordat een klimaatadaptieve inrichting is gericht op minder ontwateren en meer water vasthouden kans op afname stedelijk hitte eiland doordat er meer groen is als gevolg van natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen en dat voor lagere temperaturen zorgt

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): rondom recreatiegebieden transformatie voor recreatieve doeleinden

kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag daalt kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder ontwatering meer nodig is voor landbouwactiviteiten

onderzoeken van de mogelijkheden voor het aanleggen van een noordelijke rondweg om het centrum heen

risico op afname waterbergen en spons vermogen doordat er meer verharding bijkomt wat voor meer afstroming zorgt en minder water dat kan infiltreren

Criterium waterbergend en sponsvermogen Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 2 risico’s en kansen voor het waterbergend en sponsvermogen in de gemeente Emmen. Er zijn risico’s op een afname van het waterbergend en sponsvermogen als door nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied de hoeveelheid verharding toeneemt (met nieuwe bedrijventerreinen, bijvoorbeeld in het Rundedal of langs de A37, en nieuwe wegen, zoals de uitbreiding van de rondweg), of als gebouwd wordt op kwetsbare plekken, zoals de laaggelegen plekken en beekdalen rond Schoonebeek of Nieuw-Amsterdam. Tegelijkertijd zijn er veel kansen om het waterbergend en sponsvermogen te vergroten, bijvoorbeeld door klimaatadaptief te bouwen met meer openbaar groen, groene daken, waterbergingssystemen of te verdichten in plaats van uitbreiden, waarmee het open landschap behouden blijft en nieuwe verharding beperkt wordt. De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-). Criterium overlast door hoge grondwaterstanden Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 2 risico’s en kansen voor overlast door hoge grondwater in de gemeente Emmen. Er is een risico op toename van overlast door hoge grondwaterstanden als er woningbouw plaatsvindt op plekken met natuurlijk hoge grondwaterstanden (rond EmmerCompascuum, Schoonebeek of Nieuw-Amsterdam).

Er ligt ook een kans om overlast te verminderen door het klimaatadaptief ontwerpen van de omgeving om grondwateroverlast te voorkomen. De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-). Criterium zoetwaterbeschikbaarheid Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 2 risico’s en kansen voor de zoetwaterbeschikbaarheid in de gemeente Emmen. Er zijn vooral risico’s op een afname van de zoetwaterbeschikbaarheid door groei van bevolking en woningvoorraad (verdichting en uitbreiding in het buitengebied), uitbreiding van bedrijvigheid en industriële activiteiten en de uitbreiding van landbouw (glastuinbouw en grootschalige bedrijven in het noordoosten van Emmen). Daardoor neemt de druk toe op de beschikbare zoetwatervoorraden, vooral in droge perioden wanneer water moet worden aangevoerd. Tegelijk zijn er kansen om de beschikbaarheid van zoetwater te vergroten: transformaties van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (zowel richting wonen als recreatie) en natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen dragen bij aan meer vasthouden van regenwater en verlagen van de directe drinkwatervraag.

52 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als negatief (-). Criterium lage grondwaterstanden door ontwatering Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 2 risico’s en kansen voor lage grondwaterstanden in de gemeente Emmen. Er zijn risico’s op toename van lage grondwaterstanden wanneer in het voorjaar te veel wordt ontwaterd om het land beschikbaar te maken voor landbouw. Bij intensieve en grootschalige landbouw, bijvoorbeeld in het noordoosten van de gemeente, is dit met name een risico. Er zijn met name kansen op afname van lage grondwaterstanden vooral doordat er minder ontwatering nodig is voor landbouw bij Vrijkomende Agrarische Bebouwing. Ook door klimaatadaptieve maatregelen en het bevorderen van groenstructuren nemen lage grondwaterstanden af. Dit vergroot het infiltrerende oppervlak, waardoor het grondwater beter wordt aangevuld. De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). Criterium stedelijk hitte eiland Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 2 risico’s en kansen voor het stedelijk hitte eiland in de gemeente Emmen. Er is een risico op toename van het stedelijk hitte eiland effect door toename van verdichting in Emmen-stad, de kerndorpen, rond mobiliteitshubs en bedrijventerreinen.

In de omgeving van het ziekenhuis leidt deze verdichting ook tot hogere sterftecijfers in kwetsbare bevolkingsgroepen als er onvoldoende hittebescherming is. Er is een kans op afname van het stedelijk hitte eiland wanneer ingezet wordt op vergroting van openbaar groen, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, en het behouden van het open en groene karakter van Emmen. Deze maatregelen vergroten het groene oppervlak en verminderen het verharde oppervlak, en dragen bij aan verkoeling en minder hittestress in Emmen. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-).

4.6.3

Alternatief 3: Emmen als Unieke Leefomgeving

Ten aanzien van het subthema klimaat biedt alternatief 3 verschillende kansen/risico's, zie tabel 4.10.

Tabel 4.10 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in alternatief 1: Bruisend Emmen Bouwsteen

Kans / Risico

nieuwe woningen zoveel mogelijk op plekken met basisvoorzieningen nabij: Emmen-stad en Klazienaveen, Schoonebeek, Emmer-Compascuum en Nieuw-Amsterdam (kerndorpen)

risico op afname waterbergend en sponsvermogen doordat er minder waterbergend vermogen is als rond Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam in beekdalen en op lagere plekken in het landschap gebouwd wordt risico op toename overlast door hoge grondwaterstanden doordat er overlast ontstaat als er rond Emmer-Compascuum, Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam gebouwd wordt op plekken met hoge grondwaterstanden risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat met de realisatie van meer woningen het waterverbruik toeneemt risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): in de nabijheid van de dorpen meer ruimte voor herbestemming naar wonen met mogelijk een combinatie met geclusterde zorg

53 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag vanuit de landbouw daalt

Bouwsteen

Kans / Risico kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder ontwatering meer nodig is voor landbouwactiviteiten

vergroten van het openbaar groen en groen-blauw om hittestress tegen te gaan: in het bijzonder in de wijken in de stad

kans op toename waterbergend en spons vermogen door het openbaar groen en groen-blauw te vergroten waar hemelwater in kan infiltreren kans op afname lage grondwaterstanden doordat er meer infiltrerend oppervlak is waardoor het grondwater wordt aangevuld kans op afname van het stedelijk hitte eiland doordat het percentage groen oppervlak toeneemt (en het verhard oppervlak afneemt), waardoor de verdamping toeneemt en de stad afkoelt. Bomen en groenstructuren zoals hagen zorgen daarnaast ook voor meer verdamping in de stad

nieuwe woningen zoveel mogelijk op plekken die goed bereikbaar zijn: rondom sterke voorzieningencentra en mobiliteitshubs

risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

mobiliteitsknooppunten benutten door bij elkaar brengen van functies op het gebied van publieksvriendelijke bedrijvigheid (onder andere kantoren, ZZP en start-ups), onderwijs, wonen en voorzieningen (bijv. bij station Emmen Zuid)

risico op toename stedelijk hitte eiland effect door toename verdichting

faciliteren duurzame doorontwikkeling van de (circulaire) maakindustrie en groene chemie door ruimte te bieden aan clustervorming en ketensamenwerking: zoveel mogelijk op en rond Bargermeer

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer waterafnemers bijkomen wat leidt tot een grotere watervraag

omgeving van het ziekenhuis (als onderdeel van de Greenwise Campus) doorontwikkelen tot een gebied waarin wordt gewerkt aan het beantwoorden van de zorgvraag van de toekomst

risico op toename stedelijk hitte eiland doordat hogere dichtheid wordt gerealiseerd wat leidt tot hogere sterftecijfers in kwetsbare bevolkingsgroepen door onvoldoende hittebescherming

waar nodig en wenselijk biedt de gemeente planologische ruimte voor agrariërs om werk te maken van bijvoorbeeld meervoudige verdienmodellen (recreatie, energieopwek, etc.), innovatie en experimenten om hun bedrijfsmodel te verduurzamen

kans op toename van waterbergend en spons vermogen door meervoudig landgebruik van agrarisch land als waterbergingsgebied

risico op toename stedelijk hitte eiland door verdichting van bebouwing in de Bargermeer

kans op afname van ontwatering door nieuwe gewassen te verbouwen op plekken met een natuurlijk hoge grondwaterstanden waardoor geen overlast meer ervaren wordt kans op afname lage grondwaterstanden door nieuwe gewassen te verbouwen op plekken met een natuurlijk hoge grondwaterstanden waardoor er minder ontwatering nodig is kans afname zoetwaterbeschikbaarheid door innovaties in droogtemanagement met een lager watergebruik

open, groene karakter van Emmen behouden door dit als vertrekpunt te nemen bij ruimtelijke ontwikkelingen

kans op afname wateroverlast doordat meer groen zorgt voor meer ruimte om waterbergend vermogen te realiseren, en meer sponsvermogen, omdat water minder snel wordt afgevoerd dan wanneer het meteen in het riool belandt kans op afname hittestress doordat veel groen en een open landschap leidt tot een kleiner stedelijke hitte eiland

in het noordoosten van de gemeente ruimte blijven bieden voor duurzame productie en voor grootschaliger bedrijven op het gebied van landbouw

risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat landbouw veel water vraagt en in zomer water moet worden aangevoerd voor de landbouw risico op toename lage grondwaterstanden door ontwatering doordat het grondwater in het voorjaar wordt

54 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Bouwsteen

Kans / Risico verlaagd zijn om het land op te kunnen, waardoor in een droog jaar er niet genoeg water in de zomer is om de watergangen op peil te houden

in het zuidoosten, rondom het Bargerveen, inzet op extensivering en ruimte bieden voor verwevenheid met natuur en recreatie & toerisme: hier géén ruimte voor nieuwvestiging van intensieve veehouderijen

kans op toename waterbergend en spons vermogen doordat er in een voormalig veengebied minder ontwaterd wordt en natuur wordt gerealiseerd. Ook zal er ook in de Bargerveen meer sponsvermogen zijn doordat de omgeving minder intensief ontwatert wordt kans of afname overlast door hoge grondwaterstanden doordat er minder landbouw is in de gebieden rond de Bargerveen, waar de kans op hoge grondwaterstanden aanwezig is kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat een aantal agrarische watervragers stoppen en de extensieve vorm van landbouw een kleinere watervraag heeft kans op afname lage grondwaterstand doordat de ontwatering afneemt ten behoeve van te landbouw en in plaats daarvan (natte) natuur wordt gerealiseerd

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): op plekken met klimaatopgaven transformatie naar initiatieven die bijdragen aan natuurherstel en klimaatadaptatie

kans op afname van de gevallen van grondwateroverlast bij landbouw doordat bedrijven op gevoelige locaties transitie ondergaan kans op toename van waterbergend en sponsvermogen doordat er meer water wordt opgevangen op plekken waar dat nodig is kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag daalt kans op afname ontwatering doordat gebieden klimaatadaptief worden ingericht en meer water vasthouden in plaats van afvoeren

het bodem- en watersysteem zijn leidend bij ruimtelijke ontwikkelingen

kans op toename van waterbergend en spons vermogen doordat het systeem natuurlijker wordt ingericht met meer sponsvermogen kans op afname van overlast door hoge grondwaterstanden doordat functies als woningbouw en akkerbouw niet meer worden gerealiseerd op plekken met van nature hoge grondwaterstanden kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat functies met een hoge watervraag niet meer op plekken met een lage waterbeschikbaarheid worden gerealiseerd kans op afname lage grondwaterstanden doordat er meer water wordt vastgehouden en waterintensieve functie niet meer op droogtegevoelige locaties plaatsvinden

creëren van voldoende watercapaciteit in de beekdalen en het watersysteem in de veengebieden

kans op toename van waterbergend en spons vermogen doordat het systeem natuurlijker wordt ingericht met meer sponsvermogen risico op toename van overlast door hoge grondwaterstanden doordat er meer water wordt vastgehouden in de bodem. Als er functies aanwezig zijn die niet goed samengaan met hoge grondwaterstanden kan dit overlast opleveren

55 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Bouwsteen

Kans / Risico kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er minder wordt ontwatert en meer water wordt vastgehouden en daardoor minder water moet worden aangevoerd in de zomer kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder wordt ontwatert en meer water wordt vastgehouden en daardoor minder water moet worden aangevoerd in de zomer

zoveel mogelijk natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen

kans op toename van waterbergend en spons vermogen doordat een klimaatadaptieve inrichting is gericht op meer water vasthouden kans op minder overlast door hoge grondwaterstanden doordat de omgeving wordt ontworpen op het voorkomen van grondwateroverlast kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er klimaatadaptieve maatregelen voor drinkwaterbesparing of hemelwaterbenutting worden gerealiseerd kans op afname ontwatering doordat een klimaatadaptieve inrichting is gericht op minder ontwateren en meer water vasthouden kans op afname stedelijk hitte eiland doordat er meer groen is als gevolg van natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen en dat voor lagere temperaturen zorgt

op de flanken van de Hondsrug unieke woonconcepten creëren door natuur met woningbouw te combineren

kans op toename waterbergend en spons vermogen wanneer gebiedsontwikkeling vanuit het natuurlijk systeem wordt gebouwd en gebruikt wordt om het watersysteem aan te passen om meer water vast te houden risico op toename overlast door hoge grondwaterstanden doordat met keileem in de ondergrond een risico bestaat dat er schijngrondwaterstanden optreden risico op afname zoetwaterbeschikbaarheid doordat de watervraag toeneemt met meer bebouwing kans op afname lage grondwaterstanden door ontwatering wanneer gebiedsontwikkeling vanuit het natuurlijk systeem wordt gebouwd en gebruikt wordt om het watersysteem aan te passen en minder te ontwateren

beleid voeren rondom Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB): rondom recreatiegebieden transformatie voor recreatieve doeleinden

kans op toename zoetwaterbeschikbaarheid doordat er meer water wordt vastgehouden en tegelijkertijd de watervraag daalt kans op afname lage grondwaterstanden doordat er minder ontwatering meer nodig is voor landbouwactiviteiten

Criterium waterbergend en sponsvermogen Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 3 risico’s en kansen voor het waterbergend en sponsvermogen in de gemeente Emmen. Er zijn risico’s op afname van het waterbergend en sponsvermogen als het verhard oppervlak toeneemt op plekken die nu nog niet verhard zijn zoals de flanken van de Hondsrug of als gebouwd wordt op kwetsbare plekken, zoals de laaggelegen plekken en beekdalen rond Schoonebeek of Nieuw-Amsterdam.

56 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Tegelijkertijd zijn er veel meer kansen om het waterbergend en sponsvermogen te vergroten, bijvoorbeeld door natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, het water- en bodemsysteem leidend laten zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen, en het creëren van watercapaciteit in beekdalen en veengebieden zoals het Bargerveen. Ook verdichten in plaats van uitbreiden en het behoud van het open en groene karakter van Emmen resulteren in een groter waterbergend en sponsvermogen. Daarnaast zorgt extensivering en meervoudig landgebruik, bijvoorbeeld voor berging, in de landbouw voor een groter sponsvermogen. Vrijkomende Agrarische Bebouwing kan ook getransformeerd worden tot natuurinclusieve en klimaatadaptieve functies. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). Criterium overlast door hoge grondwaterstanden Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 3 risico’s en kansen voor overlast door hoge grondwaterstanden in de gemeente Emmen. Er zijn risico’s op toename van overlast door hoge grondwaterstanden, vooral als functies als bebouwing, infrastructuur of landbouw wordt gerealiseerd op gevoelige locaties. Bijvoorbeeld bij woningbouw op plekken met natuurlijk hoge grondwaterstanden (rond Emmer-Compascuum, Schoonebeek en Nieuw-Amsterdam), of schijngrondwaterstanden (op de flanken van de Hondsrug).

Ook in beekdalen of rond het Bargerveen waar minder ontwatert gaat worden en nu een agrarische of woningbouw functie plaatsvindt kan overlast ontstaan. Dit kan leiden tot schade aan landbouwgewassen, gebouwen en infrastructuur. Er zijn echter ook kansen om overlast te verminderen, bijvoorbeeld door het vermijden van gevoelige locaties voor bouw en landbouw en het klimaatadaptief ontwerpen van de omgeving om grondwateroverlast te voorkomen. Een functieverandering zoals minder grondwatergevoelige landbouw in gebieden met hoge grondwaterstanden, zoals in beekdalen en rond het Bargerveen, kan eveneens bijdragen aan minder overlast. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-). Criterium zoetwaterbeschikbaarheid Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 3 risico’s en kansen voor de zoetwaterbeschikbaarheid in de gemeente Emmen. Er zijn een aantal risico’s op een afname van de zoetwaterbeschikbaarheid door woningbouw, uitbreiding van bedrijvigheid en industriële activiteiten (groene chemie en maakindustrie) en de grootschalige landbouwbedrijven in het noordoosten van Emmen). Daardoor neemt de druk toe op de beschikbare zoetwatervoorraden, vooral in droge perioden wanneer water moet worden aangevoerd.

Tegelijk zijn er meer kansen om de beschikbaarheid van zoetwater te vergroten, bijvoorbeeld door transformatie van Vrijkomende Agrarische Bebouwing naar woningen, recreatie of initiatieven voor natuurherstel en klimaatadaptatie, extensivering van landbouw rond het Bargerveen en het creëren van extra watercapaciteit in beekdalen en veengebieden. Daarnaast zorgt beleid dat bodem- en watersysteem als leidend stelt bij ruimtelijke keuzes en klimaatadaptief bouwen voor aan bijdrage aan het meer vasthouden van regenwater en het verminderen van het drinkwatergebruik. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). Criterium lage grondwaterstanden door ontwatering Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 3 risico’s en kansen voor lage grondwaterstanden in de gemeente Emmen. Er is een risico bij grootschalige landbouw in het noordoosten van de gemeente dat er te veel ontwaterd wordt. Daarnaast kan ook het realiseren van bebouwing in het buitengebied, bijvoorbeeld op flanken van de Hondsrug leiden tot meer ontwatering. Er zijn met name kansen op afname van lage grondwaterstanden vooral doordat er minder ontwatering nodig is voor landbouw, door een transitie naar natuur of een andere functie, of door extensivering of innovatieve technieken die meer water vasthouden. Hierdoor wordt het gebied weerbaarder tegen droogte.

57 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Ook met functies waar meer water wordt vastgehouden, infiltratie mogelijk is (door meer groen), of andere klimaatadaptieve maatregelen worden genomen nemen lage grondwaterstanden af. Op plekken waar natte natuur wordt gerealiseerd, zoals in beekdalen, veengebieden en rond het Bargerveen, nemen lage grondwaterstanden af. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). Criterium stedelijk hitte eiland Ten aanzien van het subthema Klimaat biedt alternatief 3 risico’s en kansen voor het stedelijk hitte eiland in de gemeente Emmen. Er is een risico op toename van het stedelijk hitte eiland effect door toename van verdichting in Emmen-stad, de kerndorpen, rond mobiliteitshubs en bedrijventerreinen. In de omgeving van het ziekenhuis leidt deze verdichting ook tot hogere sterftecijfers in kwetsbare bevolkingsgroepen als er onvoldoende hittebescherming is. Er is een kans op afname van het stedelijk hitte eiland wanneer ingezet wordt op vergroting van openbaar groen, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, en het behouden van het open en groene karakter van Emmen. Deze maatregelen vergroten het groene oppervlak en verminderen het verharde oppervlak, en dragen bij aan verkoeling en minder hittestress in Emmen. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-).

4.6.4

Samenvatting effectbeoordeling alternatieven

Tabel 4.11 Effectbeoordeling alternatieven subthema Klimaat Aspect

Criteria

wateroverlast

waterbergend en spons vermogen

+

+ en -

overlast door hoge grondwaterstanden

+ en -

0

+ en -

zoetwaterbeschikbaarheid

+ en -

-

+

lage grondwaterstanden door ontwatering

+

+

+

+ en -

+ en -

+ en -

droogte

hittestress

stedelijk hitte eiland

58 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Alternatief 1: Bruisend Emmen

Alternatief 2: Zelfstandig Emmen

Alternatief 3: Emmen als Unieke Leefomgeving +

5 SUBTHEMA VEILIGHEID 5.1

Introductie subthema veiligheid

Het subthema veiligheid bestaat uit drie aspecten: sociale veiligheid, verkeersveiligheid en externe veiligheid. In de onderstaande tabel is het beoordelingskader weergegeven van het subthema veiligheid.

Tabel 5.1 Beoordelingskader subthema Veiligheid Aspect

Criteria

sociale veiligheid

aantal geregistreerde misdrijven/jaar

verkeersveiligheid

aantal ongevallen met dodelijke afloop/jaar aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar

omgevingsveiligheid

5.2

aantal kwetsbare gebouwen binnen aandachtsgebieden

Aspect sociale veiligheid

Het aspect sociale veiligheid is beoordeeld aan de hand van het criterium ‘aantal geregistreerde misdrijven per jaar’. Beleidsdoelstellingen In de Structuurvisie gemeente eMMen 2020 staat genoemd dat de fysieke structuur van de gemeente dient bij te dragen aan de sociale veiligheid en leefbaarheid.

5.2.1

Criterium aantal geregistreerde misdrijven/jaar

Het beoordelingskader van het criterium aantal geregistreerde misdrijven per jaar is in onderstaande tabel verder geoperationaliseerd.

59 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Tabel 5.2 Beoordelingskader huidige situatie aantal geregistreerde misdrijven/jaar Beoordeling

Beoordeling huidige situatie

Maatlat

+

de huidige situatie is goed, er is geen verbetering nodig

het aantal geregistreerde misdrijven per jaar is minder dan 250 per 10.000 inwoners, en daarmee ruim onder het landelijk gemiddelde

+/-

de huidige situatie is redelijk verbetering is wenselijk

het aantal geregistreerde misdrijven per jaar is meer dan 250 per 10.000 inwoners en minder dan 500 per 10.000 inwoners, en ligt daarmee onder tot rond het landelijk gemiddelde

-

de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk

het aantal geregistreerde misdrijven per jaar is meer dan 500 per 10.000 inwoners, en ligt daarmee fors boven het landelijk gemiddelde

Huidige situatie Politieregistraties van misdrijven zijn de meest gebruikte cijfers om inzicht te krijgen in de omvang en ontwikkeling van de criminaliteit. Zoals te zien ligt het totaal aantal misdrijven per 10.000 inwoners in Emmen al jaren onder het landelijk gemiddelde. In 2023 waren er landelijk gemiddeld 452 geregistreerde misdrijven per 10.000 inwoners, in Emmen waren dit er 390. De huidige situatie ten aanzien van het criterium aantal geregistreerde misdrijven per jaar is daarmee beoordeeld als redelijk.

Afbeelding 5.1 Historische trend jaarlijks aandeel misdrijven per 10.000 inwoners in Emmen en Nederland (bron: Politie)

60 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen hebben geen direct effect op de beoordeling van de huidige situatie van dit criterium.

5.3

Aspect verkeersveiligheid

Het aspect verkeersveiligheid is beoordeeld aan de hand van de criteria ‘aantal ongevallen met een dodelijke afloop/jaar’ en ‘aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar’. Beleidsdoelstellingen In de Structuurvisie gemeente eMMen 2020 staat beschreven dat Emmen kies voor de bevordering van het langzaam verkeer. Dit doet de gemeente ter vergroting van de veiligheid en leefbaarheid in verblijfsgebieden. Daarnaast staat in het Oog voor mobiliteit: Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan 20122020 (2013) het huidig beleid omtrent verkeersveiligheid omschreven. Het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan is opgenomen in de tabel in bijlage I van dit rapport, daar wordt het beleid verder toegelicht.

5.3.1

Criterium aantal ongevallen met een dodelijke afloop/jaar

Het beoordelingskader van het criterium aantal ongevallen met een dodelijke afloop/jaar is in onderstaande tabel verder geoperationaliseerd.

Tabel 5.3 Beoordelingskader huidige situatie aantal ongevallen met een dodelijke afloop/jaar Beoordeling

Beoordeling huidige situatie

Maatlat

+

de huidige situatie is goed, er is geen verbetering nodig

geen verkeersslachtoffers (met dodelijke afloop/jaar)

+/-

de huidige situatie is redelijk verbetering is wenselijk

een afname van het aantal verkeersslachtoffers (met dodelijke afloop) ten opzichte van 2004

-

de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk

een toename van het aantal verkeersslachtoffers (met dodelijke afloop) ten opzichte van 2004

Huidige situatie Zoals te zien op afbeelding 5.2 is er geen duidelijke trend zichtbaar in het aantal verkeersongevallen met dodelijke afloop. Per jaar verschilt het aantal verkeersdoden. Duidelijk is wel dat, sinds 2004, het aantal verkeersongevallen met dodelijke afloop niet meer zo hoog is geweest als voor 2004. Tussen 2005 en 2022 lag het jaarlijkse aantal dodelijke slachtoffers tussen 1 en 7, waarmee structureel sprake lijkt van een afname van het hoge aantal dodelijke verkeersslachtoffers in 2004. Toch is er in 2023 een uitschieter van 8 dodelijke slachtoffers, en dit is sinds 2004 het hoogste aantal dodelijke slachtoffers. De huidige situatie ten aanzien van het criterium aantal verkeersongevallen met dodelijke afloop per jaar is daarom als redelijk beoordeeld.

61 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Afbeelding 5.2 Historische trend jaarlijks aantal verkeersdoden in Emmen (bron: BRON)

Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen hebben geen direct effect op de beoordeling van de huidige situatie van dit criterium.

5.3.2

Criterium aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar

Het beoordelingskader van het criterium aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar is in onderstaande tabel verder geoperationaliseerd.

Tabel 5.4 Beoordelingskader huidige situatie aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar Beoordeling

Beoordeling huidige situatie

Maatlat

+

de huidige situatie is goed, er is geen verbetering nodig

geen ongevallen met letsel tot gevolg

+/-

de huidige situatie is redelijk verbetering is wenselijk

een afname van het aantal verkeersslachtoffers (met dodelijke afloop) ten opzichte van 2004

-

de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk

een toename van het aantal verkeersslachtoffers (met dodelijke afloop) ten opzichte van 2004

62 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Huidige situatie Zoals te zien op afbeelding 5.3 is er geen duidelijke trend zichtbaar in het aantal verkeersongevallen met letsel tot gevolg. Opvallend is dat na 2009 het aantal verkeersongevallen met letsel tot gevolg aanzienlijk af neemt. Het aantal verkeersongevallen met letsel tot gevolg is niet meer zo hoog is geweest als in 2004, toen dit aantal 210 bedroeg. In 2023 (het meest recente jaar waar data van beschikbaar is) bedroeg het aantal verkeersongevallen met letsel 137. De huidige situatie ten aanzien van het criterium aantal verkeersongevallen met letsel per jaar is daarom als redelijk beoordeeld.

Afbeelding 5.3 Historische trend jaarlijks aantal verkeersongevallen met letselschade tot gevolg in Emmen (bron: BRON)

Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen hebben geen direct effect op de beoordeling van de huidige situatie van dit criterium.

5.4

Aspect omgevingsveiligheid

Het aspect omgevingsveiligheid is beoordeeld aan de hand van het criterium ‘aantal gevoelige gebouwen binnen aandachtsgebieden’. Beleidsdoelstellingen In de Beleidsnota externe veiligheid Emmen (2013) staat het huidig beleid omtrent omgevingsveiligheid omschreven. Beleidsnota externe veiligheid is opgenomen in de tabel in bijlage I van dit rapport, daar wordt het beleid verder toegelicht.

63 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

5.4.1

Aantal kwetsbare gebouwen binnen aandachtsgebieden

Het beoordelingskader van het criterium aantal kwetsbare gebouwen binnen aandachtsgebieden is in tabel 5.5 verder geoperationaliseerd.

Tabel 5.5 Beoordelingskader huidige situatie aantal kwetsbare gebouwen binnen aandachtsgebieden Beoordeling

Beoordeling huidige situatie

Maatlat

+

de huidige situatie is goed, er is geen verbetering nodig

er bevinden zich geen kwetsbare gebouwen en locaties binnen aandachtsgebieden

+/-

de huidige situatie is redelijk verbetering is wenselijk

er bevinden zich beperkt kwetsbare of kwetsbare gebouwen en locaties (zoals een woonfunctie) binnen aandachtsgebieden

-

de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk

er bevinden zich zeer kwetsbare gebouwen (zoals basisscholen en woonfuncties voor 24-uurszorg) binnen aandachtsgebieden

Huidige situatie In de gemeente Emmen vindt structureel vervoer van gevaarlijke stoffen plaats over diverse (spoor)wegen en buisleidingen, dit is weergegeven op afbeelding 5.4. De spoorlijn waarover gevaarlijk stoffen vervoerd worden is de spoorlijn Zwolle - Stadskanaal. Na een gefaseerde sluiting van verschillende delen van de lijn is alleen het baanvak Zwolle - Emmen nog in gebruik, en hierover worden gevaarlijke stoffen vervoerd. De A37 is de enige weg in de gemeente Emmen waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd, deze loopt vanaf het knooppunt Hoogeveen naar de Duitse grens bij Zwartemeer. De A37 is in het Basisnet Weg opgenomen als Rijksweg A37/N37. Verder zijn er door de gemeente diverse buisleidingen verspreid waardoor gevaarlijke stoffen worden vervoerd, dit is te zien op afbeelding 5.4. De gemeente Emmen kent geen waterwegen waarover het transport van gevaarlijke stoffen plaatsvindt.

64 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

Afbeelding 5.4 Activiteiten met gevaarlijke stoffen (bron: Atlas Leefomgeving)

Ook bevinden zich in de gemeente Emmen meerdere bedrijvenclusters/bedrijventerreinen, onder andere: - Bargermeer; - de Tweeling; - Pollux; - Emmer-Compascuum; - Vierslagen; - bedrijvenpark A37; - Emmtec - Zuid; - Eigenhaard. De risicocontouren van de bedrijventerreinen blijven binnen de terreingrenzen van de betreffende bedrijventerreinen. Er bevinden zich diverse zeer kwetsbare gebouwen en locaties zijn binnen de aandachtsgebieden. Aandachtsgebieden zijn gebieden die zichtbaar maken waar mensen binnenshuis, zonder aanvullende maatregelen, onvoldoende beschermd kunnen zijn tegen de gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Dat betekent dat zich binnen dat gebied bij een ongeval met gevaarlijke stoffen levensbedreigende gevaren voor personen in gebouwen kunnen voordoen. Ook al is de kans daarop klein. Het aandachtsgebied vormt onder de Omgevingswet een instrument om het gesprek over veiligheid en bescherming door het treffen van maatregelen te starten. Er is een onderscheid tussen drie soorten gevaren: warmtestraling (brand), overdruk (explosie) en concentratie giftige stoffen in de lucht (gifwolk). Daarmee zijn er ook drie typen aandachtsgebieden: - brandaandachtsgebied;

65 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief

-

explosieaandachtsgebied; gifwolkaandachtsgebied.

Voornamelijk in de aandachtsgebieden van (spoor)wegen nabij Emmen-centrum zijn zeer kwetsbare gebouwen en locaties gelegen. Omdat zich zeer kwetsbare gebouwen (zoals basisscholen en woonfuncties voor 24-uurszorg) binnen aandachtsgebieden bevinden, is de huidige situatie ten aanzien van het criterium aantal gevoelige gebouwen binnen aandachtsgebieden daarom als slecht beoordeeld. Autonome ontwikkeling - door de woningbouw ontwikkelingen in Emmen (voornamelijk Emmen-Centrum) neemt naar verwachting het aantal (zeer) kwetsbare gebouwen en locaties in de nabijheid van de aandachtsgebieden toe. Hierdoor neemt naar verwachting de omgevingsveiligheid relatief gezien af; - door de uitbreiding van de bedrijventerreinen worden naar verwachting de aandachtgebieden rondom deze bedrijventerreinen groter. Hierdoor kunnen meer (zeer) kwetsbare gebouwen en locaties dichter in de nabijheid van de aandachtsgebieden komen te liggen, waardoor de omgevingsveiligheid naar verwachting afneemt.

5.5

Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling

Bovenstaande beoordeling van aspecten en criteria behorend bij het subthema ‘veiligheid’ is samengevat in onderstaande tabel.

Tabel 5.6 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling subthema veiligheid Aspect

Criteria

sociale veiligheid

aantal geregistreerde misdrijven/jaar

+/-

verkeersveiligheid

aantal ongevallen met dodelijke afloop/jaar

+/-

aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar

+/-

aantal kwetsbare gebouwen binnen aandachtsgebieden

-

omgevingsveiligheid

5.6

Beoordeling huidige situatie

Duiding autonome ontwikkelingen

Effectbeoordeling alternatieven

In onderstaande paragrafen is per alternatief weergegeven wat de effecten zijn op het criterium die hoort bij het subthema veiligheid.

5.6.1

Alternatief 1: Bruisend Emmen

In alternatief 1 leiden de volgende bouwstenen tot kansen en risico’s ten aanzien van het subthema veiligheid, zie tabel 5.7.

66 | 228 Witteveen+Bos | 145326/25-014.619 | Definitief