MPB 2025-2028

903.632

-62.564

-50.184

14.995

Totaal baten programma

18.198.541

19.430.478

6.688.387

6.928.823

6.842.639

6.857.634

Saldo Saldo van baten en lasten

-19.085.154

-23.034.451

-28.171.527

-26.599.996

-26.961.704

-27.719.614

45

Programma 7 Volksgezondheid en milieu De gemeente Elburg is verantwoordelijk voor de inzameling van afval en voor het aanleggen en onderhouden van de riolen. Hiervoor int de gemeente belasting (riool- en afvalstofheffing). Daarnaast gaat dit programma over duurzaamheid, milieubeheer, volksgezondheid en begraafplaatsen.

Visie Visie op Leefstijl De gemeente Elburg staat voor gezond opgroeien, gezond ouder worden en het verkleinen van gezondheidsachterstanden. We zetten in op een gezonde leefstijl en het maken van gezonde keuzes. Daarbij is specifiek aandacht voor gezonde voeding, meer bewegen, terugdringen alcohol - en drugsgebruik. Visie op duurzaamheid De gemeente Elburg zet in op duurzaamheid in de brede zin van het woord. We gaan niet voor grote visies , maar voor de concrete aanpak. We werken aan toekomstbestendige wijken. Bij de warmtetransitie staan we voor een wijkaanpak. We zetten in op zoveel mogelijk hergebruik van materialen. We willen de thema’s dicht bij de mensen brengen, ze tastbaar maken. Daarbij moeten de plannen en maatregelen haalbaar en betaalbaar zijn. Bij de energietransitie zetten we eerst in op zon op daken. We breiden het dakoppervlak op een creatieve manier uit. Denk bijvoorbeeld aan overdekte parkeerterreinen. Vooralsnog willen we geen zonneparken in het open weidegebied en het agrarisch landschap.

Nieuw beleid en autonome ontwikkelingen In het volgende gedeelte treft u het nieuwe beleid en de autonome ontwikkelingen voor dit programma, zoals die zijn opgenomen in de Perspectiefnota 2024.

Nieuwe milieu uitvoeringstaken Omgevingswet (2025, structureel € 40.000 en incidenteel € 40.000) Met de Omgevingswet zijn verschillende milieu-uitvoeringstaken overgegaan naar de gemeente. Het college heeft op 13 februari 2024 besloten deze uitvoeringstaken te beleggen bij de OD Veluwe . Het betreft vooral bodemtaken. Een tweede nieuwe taak is het beheersen van het geluid van gemeentewegen door middel van de systematiek van de basisgeluidemissies (BGE). Voor het opstellen van een BGE is een actueel verkeersmodel nodig. Gemeente Elburg heeft een dergelijk model niet. Met een BGE kunnen we actuele informatie aanleveren ten behoeve van akoestische onderzoeken voor projecten en ruimtelijke plannen. Dit is zowel voor onze inwoners, onze bedrijven als voor de gemeente belangrijk. Beide onderwerpen zijn financieel vertaald in de begroting. In afwachting van de bekostiging van het Rijk worden alleen voor 2025 middelen geraamd.

Samenwerkende partijen We werken aan de beoogde maatschappelijke effecten samen met verbonden- en samenwerkende partijen. • • • • • • • • •

GGD Icare Stichting Jeugd Noord Veluwe (SJNV); De SJNV is verantwoordelijk voor het basisteam Jeugd. Het basisteam Jeugd vormt samen met Icare JGZ en GGD JGZ het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Stichting WIEL Tactus Verslavingszorg Regionale samenwerking met de overige Noord-Veluwse gemeenten; begeleiden en ondersteunen regionale duurzaamheidsprojecten, kennisuitwisseling riolering en afvalinzameling. Afvalwaterketenteam Nunspeet, Elburg en Waterschap Omrin Omgevingsdienst Veluwe (OD Veluwe); 46

Doelen en activiteiten taakvelden Taakveld Volksgezondheid Portefeuillehouder: wethouder J.W. Simonse Tot dit taakveld behoren maatregelen ter bescherming van de gezondheid van de bevolking als geheel, van specifieke risicogroepen, van jeugd en van ouderen. Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel) Afname van alcoholgebruik, drugs en roken onder jongeren Verbetering van de mentale gezondheid onder jongeren

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit) Opgroeien in een kansrijke omgeving: inzet op terugdringen alcohol- en drugsgebruik. Dit als onderdeel van de uitvoering van de gezondheidsnota. Nota Samen voor een gezond Noord-Veluwe uitvoeren

Taakveld Riolering Portefeuillehouder: wethouder H. Wessel Tot dit taakveld behoren de gemeentelijke taken ten aanzien van afvalwater en de waterhuishouding. Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel) Voldoen aan de zorgplicht riolering door een doelmatige afvoer van riool en hemelwater. Voorkomen van wateroverlast in woonwijken. Toename oppervlakte (ha) verharding waar regen- en afvalwater wordt gescheiden.

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit) Regulier planmatig onderhoud. Bij reconstructies zoveel mogelijk hemelwater afkoppelen, infiltreren en afvoeren. Hierbij anticiperen op de klimaatverandering. Realiseren van extra berging zowel bovengronds als ondergronds. Het afkoppelen van verhard oppervlak en voorzijde woningen.

Taakveld Afval Portefeuillehouder: wethouder H. Wessel Tot dit taakveld behoren de inzameling en verwerking van bedrijfs - en huishoudelijk afval. Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel) Realisatie van de landelijke doelstellingen Van Afval Naar Grondstof (VANG), oftewel 75% afvalscheiding en 100 kg huishoudelijk restafval per inwoner per jaar. Een optimale combinatie van bron- en na-scheiding waarbij het gemak voor de burger is gekoppeld aan maximale recycling.

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit)

Blijven inzetten op een combinatie van bron- en na-scheiding. Invoeren van een tariefprikkel op restafval Waar nodig lokaal de inzamelinfrastructuur optimaliseren voor diftar

47

Taakveld Milieubeheer Portefeuillehouder Milieu: wethouder H. Wessel Portefeuillehouder: wethouder B. Jeensma Tot dit taakveld behoren gemeentelijke taken ter bescherming van het milieu.

Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel)

Elburg energieneutraal in 2050

De gemeente heeft een belangrijke rol in het ondersteunen van de inwoners bij de overstap naar schone energie, qua informatievoorziening, bewustwording en samenwerking tussen inwoners, bedrijven en organisaties. Een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie in 2035 Klimaat adaptieve leefomgeving

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit) Uitvoeren Programma Duurzaamheid waaronder: Wijkaanpak warmtetransitie Actualiseren Transitievisie Warmte Verkenning thema circulaire economie Via Regionale Energie Strategie werken aan toekomstbestendig energiesysteem Herijking Regionale Energie Strategie (RES) Verstrekken duurzaamheidsleningen Opstellen Soortenmanagementplan (SMP) Uitvoering lokale isolatieaanpak Opstellen nieuw Programma Duurzaamheid Inwoners stimuleren om hun energiegebruik te veranderen. Hiervoor wordt het Duurzaamheidsloket ingezet. Ook via de Klimaatestafette Elburg wordt hier aandacht aan besteed. Uitvoeren van de implementatieplannen gericht op planmatige uitvoering van maatregelen. Stimuleringsregelingen voor bewoners, Benutten koppelkansen onderhoudswerkzaamheden.

Taakveld Begraafplaatsen Portefeuillehouder: wethouder H. Wessel Tot dit taakveld behoren gemeentelijke taken op het terrein van de lijkbezorging. Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel) Het zorgen voor betaalbare lasten voor de inwoners van Elburg

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit) De kosten van de begraafplaats zo betaalbaar mogelijk houden, waarbij de kostendekkendheid 85% moet zijn.

48

Verplichte beleidsindicatoren Indicator Omvang huishoudelijk restafval

Hernieuwbare elektriciteit

Eenheid

Jaar

Elburg

Gelderland

Nederland

2020 kg per in- 2021 woner 2022 2023 2020 2021 % 2022 2023

227 229 199 n.n.b. 18 19 28 n.n.b.

106 102 95 n.n.b. 16 20 29 n.n.b.

170 169 148 n.n.b. 27 33 41 n.n.b.

Bron

Omschrijving

CBS

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Klimaatmonitor

Duurzaam opgewekte energie uit zon, wind, water, biomassa.

*= correctie aangebracht t.o.v. beleidsindicatoren in eerdere publicatie.

Financiën Meerjarencijfers per programma Hieronder vindt u de opbouw van de lasten en baten per begrotingsjaar onder programma 7. De getoonde bedragen geven het verschil weer tussen het betreffende begrotingsjaar en het voorgaande begrotingsjaar. 7. Volksgezondheid en milieu Meerjarencijfers per programma Lasten Bestaand beleid Correctie SPUK Integraal Zorgakkoord (IZA) (lasten en baten dubbel begroot)

Rekening 2023

Begroting 2024

2025

7.491.505

10.548.574

10.333.603

8.856.609

7.360.070

47.000 28.000

40.679

-23.000 49.000 -35.673

83.000 37.000 -1.632.000 -70.000 50.000 35.461

80.000

Begroting 2025 Huishoudelijk afval Riolering SPUK IZA Aanpak overgewicht en valpreventie Omgevingsdienst Diversen en prijscompensatie

Baten Bestaand beleid Correctie SPUK Integraal Zorgakkoord (IZA) (lasten en baten dubbel begroot)

8.821.282

2028

-1.633.000

Perspectiefnota 2024 Nieuwe milieu uitvoeringstaken Omgevingswet

Totaal lasten programma

Meerjarenbegroting 2025-2028 2026 2027

-80.000

90.000 35.000

39.000 43.966

7.491.505

10.548.574

8.821.282

8.856.609

7.360.070

7.518.036

6.961.979

9.898.415

10.328.343

8.730.287

8.995.380

7.569.188

189.000 -63.000 105.000

200.000 -4.000 66.000

-1.633.000

Begroting 2025 Opbrengst afvalstoffenheffing Rioolheffingen Opbrengst rioolrechten huishoudens SPUK IZA Aanpak overgewicht en valpreventie Diversen en prijscompensatie

34.944

34.093

188.000 -83.000 120.000 -1.632.000 -70.000 50.808

35.824

Totaal baten programma

6.961.979

9.898.415

8.730.287

8.995.380

7.569.188

7.867.012

Saldo Saldo van baten en lasten

-529.526

-650.159

-90.995

138.771

209.118

348.976

49

Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Dit programma gaat over de volkshuisvesting. Het gaat om de juiste woning, voor de juiste persoon op het juiste moment en de juiste plaats. Ruimtelijke projecten dragen daaraan bij, evenals het grondbeleid. Ruimtelijke projecten gaan niet alleen over woningbouw. Het gaat over de inrichting van het gehele gemeentelijk grondgebied. Inclusief bedrijventerreinen, landschap, natuur, gemeenschappelijke voorzieningen. De omgevingswet met haar instrumenten staat daarin centraal.

Visie De gemeente Elburg kiest voor inrichting van een duurzame leefomgeving, waarbij wonen, werken, recreatie en verkeer worden afgestemd op de behoeften van de samenleving. Een integrale afweging en de daaruit volgende keuzes, inclusief de daarbij behorende gevolgen dragen bij aan die duurzame leefomgeving. Binnen die duurzame leefomgeving zijn voldoende woningen voor alle doelgroepen, afgestemd met de lokale en regionale partners. In 2020 is de Woonvisie 2020-2025 vastgesteld. In de woonvisie zijn de ambities en opgaven opgenomen waar het gaat om woningbouw. Grofweg staan vier thema’s centraal in de woonvisie: • • • •

Beschikbaar en betaalbaar wonen Duurzaam wonen Wonen met zorg en ondersteuning Focus op doelgroepen

Om de doelen te bereiken hanteert de gemeente situationeel grondbeleid. Enerzijds geeft dit mogelijkheid om afhankelijk van de situatie in bepaalde gevallen te kiezen voor actief grondbeleid om zoveel mogelijk grip te hebben op de locatieontwikkelingen. Anderzijds geeft situationeel grondbeleid de mogelijkheid om in een ander geval, indien het risico te groot is, te kiezen voor een passief grondbeleid en het meer aan de markt over te laten. Ook zijn er mixvormen mogelijk waarbij de gemeente samenwerkt met marktpartijen. De laatste twee worden ook wel faciliterend grondbeleid genoemd. Bij actief grondbeleid heeft de gemeente de meeste regie en bij faciliterend grondbeleid wordt de regie meer uit handen gegeven.

Nieuw beleid en autonome ontwikkelingen In het volgende gedeelte treft u het nieuwe beleid en de autonome ontwikkelingen voor dit programma, zoals die zijn opgenomen in de Perspectiefnota 2024. Opgave volkshuisvesting (2025, structureel € 50.000) Het opgelegde voorkeursrecht ten behoeve van de bouw van 900 woningen brengt op korte termijn veel extra werk met zich mee voor grondzaken. Daarnaast besteden we veel werk uit voor reguliere, relatief eenvoudige werkzaamheden. Het gaat om grondaankopen, opstellen van anterieure overe enkomsten, kostenverhaalsregelingen, opstellen van grondexploitaties. Extra capaciteit op korte termijn is nodig. Het hierboven genoemde bedrag is in de begroting verwerkt.

Samenwerkende partijen We werken aan de beoogde maatschappelijke effecten samen met verbonden partijen: • • • • •

Woningbouwcorporaties en categorale instellingen Huurportaal Noord-Veluwe, de Urgentiecommissie en Bezwarencommissie Woonruimteverdeling Noord-Veluwe en de Centrale Uitgang (Project)ontwikkelaars: de woningbouwopgave; Omgevingsdienst Veluwe (ODV) en alle overige netwerkpartners (bijv . GGD, waterschap, provincie VNOG, buurgemeenten etc); Participatiepartners, waaronder de bewoners en ondernemers van de gemeente Elburg.

50

Doelen en activiteiten taakvelden Taakveld Ruimtelijke ordening Portefeuillehouder: wethouder A.C. Sneevliet-Radstaak Tot dit taakveld behoren taken op grond van o.a. de Wet ruimtelijke ordening en Omgevingswet. Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel) Een strategisch toekomstbeeld en afwegingskader voor ontwikkelingen in de gemeente Elburg. Actuele regeling en waar mogelijk meer planologische ruimte bieden voor ontwikkeling in de gemeente Elburg Integraal samenwerken volgens het gedachtegoed van de Omgevingswet, waarbij de inwoners minimaal dezelfde dienstverlening krijgen als nu het geval is.

Gebiedsopgave corridor A28 – Flevoland

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit) De gemeente Elburg werkt aan een nieuwe Omgevingsvisie voor Elburg 2040. Dit is een integrale visie op de fysieke leefomgeving van de gemeente.

Fasegewijs opstellen van het omgevingsplan gemeente Elburg. In 2025 wordt de dienstverlening aan inwoners op basis van de Omgevingswet verder ontwikkeld: Proces voor de intake- en omgevingstafel steeds verder verbeteren; Na te denken over het gebruik van Omgevingsprogramma's Het opstellen van toepasbare regels Het analyseren en verbeteren van verordeningen (denk aan leges, participatie) Het versterken van samenwerkingsafspraken met ketenpartners in de regio Starten met oriëntatie op gebiedsopgave Corridor A28/Flevoland in relatie tot Hub t Harde. Dit is één van de gebiedsopgaven uit de Samenwerkingsagenda van de Kop van de Veluwe.

Taakveld Grondexploitatie Portefeuillehouder: wethouder A.C. Sneevliet-Radstaak Tot dit taakveld behoren activiteiten op het gebied van gemeentelijke bouwgrondexploitatie. Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel) Het voeren van een grondbeleid dat bijdraagt aan het bereiken van de ruimtelijke doelstellingen, grip en overzicht houdt op de grondexploitaties en tevens voldoende mogelijkheden geeft voor kostenverhaal.

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit)

Eind 2019 is de nota grondbeleid vastgesteld. Om de vier jaar dient de gemeente een nieuwe nota grondbeleid vast te stellen.

Taakveld Wonen en bouwen Portefeuillehouder: wethouder A.C. Sneevliet-Radstaak Tot dit taakveld behoren gebiedsontwikkeling, woningvoorraad en huisvestingsvoorziening. Speerpunten en bestuurlijke prioriteiten Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel) Voor iedereen een juiste woning op het juiste moment op de juiste plaats.

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit) Tot 2030 circa 800 woningen toevoegen aan de woningvoorraad, met oog voor de kleinere huishoudens (alleenstaanden, starters en senioren). De gemeente Elburg werkt aan woningbouw op de volgende locaties: Nieuwe Haven, Vossenakker Noord, Horstkamp (Elburg), Hokseberg ('t Harde), Gerichtenweg (Hoge Enk), Waterlanden II (Doornspijk).

51

Wat willen we bereiken? (maatschappelijk doel)

Bouwen in alle kernen

Ouderen en zorgbehoevenden kunnen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Verruimen mogelijkheden wonen in het buitengebied

Aandacht voor specifieke doelgroepen

Wat gaan we ervoor doen? (Activiteit) Met het opleggen van het voorkeursrecht op verschillende gronden in de kernen Elburg/Oostendorp, Doornspijk en 't Harde is de eerste stap gezet voor het realiseren van ongeveer 900 woningen voor de periode daarna. Aanwijzen (woningbouw)locaties in de nieuwe Omgevingsvisie. Uitvoeren van een woon-zorganalyse voor de Noord-Veluwe. Deze brengt de opgave in beeld voor de Noord-Veluwe en Elburg. Deze opgave gaat landen in de op te stellen woonzorgvisie. Doorstroming stimuleren door het inzetten verhuiscoach voor senioren binnen de sociale huursector. Faciliteren van woningaanpassingen in de bestaande woningvoorraad waaronder continueren Gewoon Gemak en aanbieden van de Toekomstbestendig Wonen Lening. Daarnaast wordt dit onderwerp meegenomen bij de verdere planvorming en beleid (omgevingsvisie, regionale woonzorgvisie en omgevingsplan) Beleid opstellen Tijdelijke huisvesting kan een belangrijke rol spelen bij het opvangen van de grote vraag naar alternatieve/kleine/goedkope woonvormen voor 1- en 2-persoonshuishoudens. Deze vraag is het gevolg van de toenemende taakstelling statushouders, asielzoekers en Oekraïners, alsmede de benodigde uitstroom uit tijdelijke instellingen, extra-muralisering, beleid rondom vitale vakantieparken, de stijging van het aantal urgentietoewijzingen en toenemende woningbehoefte van ‘overige spoedzoekers’.

Verplichte beleidsindicatoren Indicator

Eenheid

Gemiddelde WOZ waarde

Euro’s x 1.000

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

Demografische druk

Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

%

Euro

Euro

Jaar 2020 2021 2022 2023 2024 2020

Elburg 269 287 307 345 363 24,2

Gelderland 263 281 310 365 380 10,3

Nederland 271 290 317 368 379 8,9

2021 2022 2023

17,1 1,3 3.4

8,0 8,4 9.6

8,9 9,3 9.1

2020 2021 2022 2023 2024 2020 2021 2022 2023 2024 2020 2021 2022 2023 2024

81,3 80,3 80,0 79,5 80,9 643 572 739 774 821 721 659 828 864 918

73,6 73,7 74,0 74,0 74,3 712 740 847 876 933 779 800 914 938 996

70,0 70,1 70,3 70,3 70,4 700 733 823 860 n.n.b. 773 810 905 942 n.n.b.

Bron

Omschrijving

CBS

De gemiddelde WOZ waarde in duizenden euro’s.

ABF

CBS

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 15 tot 65 jaar.

COELO

Het gemiddelde totaalbedrag in euro’s per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

COELO

Het gemiddelde totaalbedrag in euro’s per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

*= correctie aangebracht t.o.v. beleidsindicatoren in eerdere publicatie.

52

Financiën Meerjarencijfers per programma Hieronder vindt u de opbouw van de lasten en baten per begrotingsjaar onder programma 8. De getoonde bedragen geven het verschil weer tussen het betreffende begrotingsjaar en het voorgaande begrotingsjaar. 8. Volkshuisvesting, R.O. en stedelijke vernieuwing Meerjarencijfers per programma

Rekening 2023

Begroting 2024

Lasten Bestaand beleid Grondexploitaties

3.473.658

3.144.149

Perspectiefnota 2024 Woningbouwopgave

2025

2.925.290 -515.600

Meerjarenbegroting 2025-2028 2026 2027

2028

3.183.091

3.392.279

3.597.082

73.401

99.000 54.000 45.000 11.188

83.000 66.000 55.000 803

-200.000 59.000 49.000 8.471

50.000

Begroting 2025 Investeringen Salarislasten Omgevingsvergunningen Diversen en prijscompensatie

650.000

Totaal lasten programma

3.473.658

3.144.149

3.183.091

3.392.279

3.597.082

3.513.553

Baten Bestaand beleid Grondexploitaties

1.422.265

1.381.605

1.693.155 -478.000

1.215.400

1.137.417

1.112.787

-46.000 21.000 370

-405.000

245

-101.000 22.000 1.017

708.398

Begroting 2025 Grondexploitaties Leges omgevingsvergunningen Diversen en prijscompensatie Totaal baten programma

1.422.265

1.381.605

1.215.400

1.137.417

1.112.787

Saldo Saldo van baten en lasten

-2.051.393 -1.762.544

-1.967.691

-2.254.862

-2.484.295

611

-2.805.155

53

Programma Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien Conform artikel 8 van het BBV bevat het programmaplan onder meer een: • • • •

Een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen; Een overzicht van de kosten van overhead; Het bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting, en Het bedrag voor onvoorzien.

Algemene dekkingsmiddelen De gemeente kent in principe twee inkomstenstromen namelijk: • •

Inkomsten die direct zijn onder te brengen onder een programma vanwege de directe relatie, gedacht kan hierbij worden aan de rioolrechten en afvalstoffenheffing. Inkomsten met een algemeen karakter die niet direct zijn toe te wijzen aan een programma maar die wel van substantieel belang zijn voor het in stand kunnen houden van ons voorzieningenniveau. Er is geen sprake van een direct bestedingsdoel. Deze laatste categorie wordt opgenomen als voorgeschreven programmaonderdeel onder de naam ‘Algemene dekkingsmiddelen’.

Omschrijving Algemene uitkering gemeentefonds

2025

2026

2027

2028

49.169.000 47.194.558 48.689.000 50.312.000 Inkomsten uit deelnemingen BNG Alliander Lokale heffingen OZB eigenaren (woningen) OZB eigenaren (niet-woningen) OZB gebruikers (niet-woningen) Forensenbelasting Toeristenbelasting Precariobelasting (terrassen) Reclamebelasting

Totaal

176.515 206.515 383.030

182.252 213.227 395.479

188.631 220.690 409.321

194.290 227.311 421.601

3.529.209 1.164.356 850.719 175.000 380.000 54.674 66.054 6.220.012

3.635.085 1.199.287 876.241 180.688 392.350 56.451 68.201 6.408.303

3.744.138 1.235.266 902.528 187.012 406.082 58.427 70.588 6.604.041

3.800.300 1.253.795 916.066 192.622 418.265 60.180 72.706 6.713.934

55.772.042 53.998.340 55.702.362 57.447.535

Overhead Onder overhead worden de volgende kosten verstaan: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Onder programma 0. Bestuur en Ondersteuning, taakveld 0.4 Overhead, is zichtbaar gemaakt hoeveel lasten en baten er op het gebied van overhead meerjarig begroot zijn.

Vennootschapsbelasting (VPB) Op 1 januari 2016 is de Wet “Modernisering VPB-plicht overheidsondernemingen” in werking getreden. Er is sprake van belastingplicht voor de Wet op de vennootschapsbelasting (VPB) 1969 indien aan de hand van de volgende criteria geconcludeerd kan worden dat een (cluster van) activiteit(en) een onderneming in fiscale zin vormt: • • •

Er is een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid, Welke deelneemt aan het economisch verkeer, en; Er is sprake van een (geobjectiveerd) winststreven.

Voor een zeer groot aantal activiteiten van de gemeente geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en deze daardoor niet worden geraakt door de VPB. Voor de activiteiten waar geen aangifteplicht voor geldt 54

hoeft geen fiscale administratie ingericht en gevoerd te worden. Voor de activiteiten waar wel een aangifteplicht voor geldt is een fiscale administratie ingericht en gevoerd. Voor de gemeente Elburg geldt dat met name het grondbedrijf onderhevig is aan VPB-betalingen. Op basis van de herzieningen van onze grondexploitaties bij de jaarrekening 2023 wordt in de begroting 2025 uitgegaan van de volgende lasten aan vennootschapsbelasting: Omschrijving Vennootschapsbelasting

2025 127.709

2026 91.694

2027 90.023

2028 0

Deze lasten worden gedekt door de reserve bouwgrondexploitatie, dus de vennootschapsbelasting heeft geen effect op de structurele begrotingsruimte.

Onvoorzien Het bedrag voor onvoorzien wordt in onze gemeente in zijn geheel op één programma geraamd. De stelpost onvoorzien kan door het college worden ingezet voor incidentele onvoorziene, onvermijdbare en onuitstelbare uitgaven die niet zijn opgenomen in de begroting. Per begrotingsjaar is € 50.000 geraamd. De stelpost structureel onvoorzien kan door het college worden ingezet voor structurele onvoorziene, onvermijdbare en onuitstelbare uitgaven die niet zijn opgenomen in de begroting. Per begrotingsjaar wordt telkens gerekend met € 10.000. Omschrijving Onvoorzien Onvoorzien incidenteel Onvoorzien structureel

2025

2026

2027

2028

50.000 10.000

50.000 20.000

50.000 30.000

50.000 40.000

Totaal

60.000

70.000

80.000

90.000

55

Beleidsbegroting – De paragrafen 1. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft de relatie weer tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (in hoeverre beschikt de gemeente over middelen en mogelijkheden om niet begrote kosten te dekken) en de benodigde weerstandscapaciteit (risicoprofiel). De mate waarin de beschikbare weerstandscapaciteit schade en verliezen als gevolg van risico’s kan opvangen geeft een indruk van de financiële positie van de gemeente. Het weerstandsvermogen wordt vertaald in een (incidentele en structurele) ratio waarbij de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald. Bij de beoordeling van de ratio wordt het voorbeeld van de provincie Gelderland gebruikt: Ratio >= 2,0 1,4 < 2,0 1,0 < 1,4 0,8 < 1,0 0,6 < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Bepaling weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen wordt bepaald uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s. Beschikbare weerstandscapaciteit

Benodigde weerstandscapaciteit

Ratio

Incidenteel

15.581.000

8.477.000

1,84

Incidenteel

5.000.000

2.662.000

1,88

20.581.000

11.139.000

1,85

1.064.000

1.078.000

0,99

Omschrijving Incidenteel Weerstandsvermogen algemene dienst Weerstandsvermogen bouwgrondexploitatie Totaal Structureel Weerstandsvermogen algemene dienst

Structureel

Het incidentele weerstandsvermogen algemene dienst en het incidentele weerstandsvermogen bouwgrondexploitatie vormen voor de gemeente in de praktijk uiteindelijk één geheel. Wanneer beide ratio’s worden samengevoegd komt de ratio uit op 1,85, wat ruim voldoende is om de niet gekwantificeerde risico’s op te vangen. De beschikbare weerstandscapaciteit is in dezen een noodzakelijke buffer om mogelijke financiële nadelen op te kunnen vangen. Bij de Nota reserves en voorzieningen 2019 is besloten om in de algemene reserve een minimumbedrag aan te houden van € 7.500.000 ter dekking van risico’s. Voor wat betreft de reserve bouwgrondexploitatie is een minimumbedrag van € 2.500.000 aangehouden ter dekking van de risico’s. Tevens kent deze reserve een maximum van € 5.000.000. De beschikbare weerstandscapaciteit is in deze een noodzakelijke buffer om mogelijke financiële nadelen op te kunnen vangen. Bovenstaande berekening betreft een momentopname. Bij een goedwerkende beheersorganisatie hoeven er geen problemen te ontstaan. Uiteindelijk kan de gemeente maatregelen treffen als risico’s zich daadwerkelijk voordoen.

56

Risicobeheersing Toepassen risicobeheersing Risicobeheersing wordt toegepast om de nadelige gevolgen van risico’s te beheersen. Het geeft ons inzicht in wat er kan gebeuren. Daarnaast stelt het ons in staat prioriteiten toe te kennen zodat risico’s beter vergelijkbaar zijn, er geen ad hoc acties volgen, maar bewuste en vooraf bepaalde maatregelen genomen worden. Verder maakt risicobeheersing een betere (financiële) afweging mogelijk bij de besluitvorming om maatregelen te treffen en de gevolgen van voorvallen op te vangen. Ten slotte is er nog het argument dat risicobeheersing ons in staat stelt de genomen beslissingen over het al dan niet accepteren van risico’s te verantwoorden. Beheersmaatregelen Beheersmaatregelen op het gebied van de administratieve organisatie en interne controle (onder andere rechtmatigheid) zijn onderdeel van de vastgelegde werkprocessen en behoren tot de dagelijkse werkzaamheden. Deze maatregelen zijn ter opvang van organisatierisico’s die de gemeente loopt, zowel intern als extern.

Risico-inventarisatie Een risico is de onzekerheid (kans) dat een gebeurtenis met (negatieve) gevolgen (effect) zich voordoet. Risico = kans x effect De hoogte van het risico wordt bepaald door de kans of waarschijnlijkheid dat iets gebeurt en de gevolgen of impact van die gebeurtenis. Het beoordelen van risico’s kan naast kwalitatief ook kwantitatief. Bij de kwalitatieve beoordeling worden de geïnventariseerde risico’s onderverdeeld in algemene, concrete of specifieke risico’s en wordt de kans dat een risico zich daadwerkelijk voordoet ingeschat. De kwantitatieve beoordeling wordt mede gestimuleerd door het BBV-voorschrift om het weerstandsvermogen te bepalen. Kwantificeren betekent het in geld uitdrukken van de mogelijke gevolgen van geïnventariseerde risico’s. Naast de bepaling van het weerstandsvermogen heeft het kwantificeren ook tot doel om ordening aan te brengen ten bate van sturing en beheersing. De impact van risico’s is vaak afhankelijk van de omvang van het risico en de mate van waarschijnlijkheid dat het risico zich daadwerkelijk voor zal doen. Het kwantificeren van risico’s vindt periodiek plaats. Tweemaal per jaar wordt in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bij de begroting en de jaarrekening de incidentele en structurele risico’s berekend. Bedragen beneden de € 25.000 worden daarbij niet meegenomen.

Op deze wijze wordt het risico dan gemonitord en niet “uit het oog verloren”. Risico-inventarisatie Teneinde de benodigde weerstandscapaciteit te bepalen, worden de risico’s van de gemeente ingedeeld in drie categorieën (algemeen, concreet en specifiek). Uitgangspunt bij het bepalen van de risico’s is het gegeven dat de gebeurtenissen nooit allemaal tegelijk en volledig zullen optreden. In een risicoprofiel van meerdere risico’s is het niet waarschijnlijk dat ze tegelijk in één jaar zullen optreden. Sommige risico’s zullen zich nooit voordoen, terwijl andere daarentegen zich in hun maximale omvang manifesteren. Voor het kwantificeren van de risico’s worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: Algemene risico’s Algemene risico’s zijn voor de gemeente aan te merken als normale risico’s. De algemene risico’s worden onderstaand benoemd omdat deze risico’s in de toekomst voor de gemeente Elburg specifieke risico’s kunnen worden. Voorbeelden van algemene risico’s zijn: 1. 2. 3. 4.

Economische conjunctuur Renteontwikkelingen Algemene uitkering gemeentefonds Open einderegelingen 57

5. 6. 7. 8.

Organisatierisico’s Samenwerkingstrajecten Deelnemingen Verbonden partijen

Algemene risico’s zijn niet direct te kwantificeren. Het geheel van algemene risico’s geeft wel aanleiding voor het vormen of in standhouden van een minimaal algemeen weerstandsvermogen. Als richtlijn wordt 5% van de totale uitgaven (exclusief stortingen in de reserves) van het begrotingsjaar als risicobedrag opgevoerd. Specifieke risico’s Ter bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit kwantificeert het college de risico’s door het gevolg (impact/omvang bedrag) en de daarbij behorende kans (verwachting dat het risico zich voordoet/risicoprofiel) te vermenigvuldigen. Het risicoprofiel vertaalt zich in een bandbreedte van 0% tot en met 80%. Geïnventariseerde risico’s worden op basis van kennis en ervaring ingeschaald binnen deze bandbreedte. Voor enkele risico’s is de inschaling reeds bepaald: •

•

• •

Voor garanties geldleningen zijn de volgende risicoprofielen bepaald: o 1. Eigen woningen particulieren 5,0% o 2. WEW - Nationale Hypotheek Garantie 2,5% o 3. WSW – woningcorporaties 0,0% o 4. Overige stichtingen en bedrijven 5,0% Omdat de vier categorieën garantstellingen verschillen qua (financieel) risico is het verantwoord om ook het risicoprofiel per categorie te bepalen. Voor de garantstellingen waarbij de gemeente alleen garant staat wordt het huidige profiel van 5% gehanteerd. De zekerheidsstructuur van het WEW verlaagt het risico nadrukkelijk en is slechts zeer gering. Toch wordt bij NHG voorgesteld voorzichtigheidshalve te kiezen voor een risicoprofiel van 2,5%. Tenslotte is de zekerheidsstructuur van het WSW dusdanig goed vormgegeven dat hiervoor het risicoprofiel op nihil gezet kan worden. Voor verstrekte geldleningen met een publiek belang (o.a. sportaccommodaties, dorps- en gemeenschapshuizen) geldt een risicoprofiel van 5,0%. Voor de grondcomplexen in exploitatie wordt jaarlijks een risicoanalyse gemaakt. Het totale berekende risico wordt als vast gegeven meegenomen. Voor nog niet in exploitatie genomen complexen bouwgrondexploitatie werd doorgaans een risicoprofiel gehanteerd van 10%. Door gewijzigde regelgeving worden niet in exploitatie genomen gronden omgezet naar strategische gronden.

De strategische gronden worden gewaardeerd op basis van verkrijgingsprijs of de lagere marktwaarde. De stelselwijziging zorgt ervoor dat afwaarderingen en verliesvoorzieningen voor deze gronden niet langer als risicopost wordt opgenomen.

De overige specifieke risico’s worden periodiek bepaald.

Risicokwalificatie en- kwantificatie / Berekening benodigd weerstandsvermogen Bovenstaande uitgangspunten zijn vertaald naar de benodigde weerstandscapaciteit. Een totaal benodigde incidentele weerstandscapaciteit van € 11.139.000 en een totaal benodigde structurele weerstandscapaciteit van € 1.078.000

Incidenteel benodigd weerstandsvermogen: De grondslag voor de berekening van de totaal gekwantificeerde incidentele risico’s van de algemene dienst vormt een bedrag van € 322 miljoen. De gekwantificeerde risico’s zijn gebaseerd op het maximum te betalen bedrag. Het risicoprofiel geeft aan in welke mate het risico wordt meegenomen voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Het totale kwantificeerbare risico bedraagt € 8.477.000 (incidenteel). 58

De grondslag voor de berekening van het totaal aan gekwantificeerde risico’s voor de bouwgrondexploitatie bedraagt € 8,7 miljoen. Ten aanzien van het risico van de gronden is het risicoprofiel divers. In totaal komt het risico op € 2.662.000. Grondslag risico

Risico profiel

231.000

5%

Garanties WEW (Waarborgfonds Eigen Woningen)

179.000.000

2,5%

Garanties WSW (Waarborgfonds Sociale Woningbouw)

62.680.000

0%

Garantie geldleningen met publiek belang

406.000

5%

Verstrekte geldleningen met publiek belang

1.241.000

5%

Bodemverontreinigingen

Onbekend

Algemene risico’s

78.168.000

Totaal incidenteel algemene dienst

321.726.000

Omschrijving Garantie geldleningen woningen particulieren

5%

Grondexploitatie complexen

7.770.000

div.

Vennootschapsbelasting

1.099.000 20-25%

Totaal incidenteel bouwgrond

8.869.000

Benodigde Eventuele opmerkingen capaciteit Er komen geen nieuwe garanties bij 12.000 zodat het risico jaarlijks afneemt. Het risicoprofiel van de WEW is 4.475.000 voorzichtigheidshalve ingeschat op 2,5%. Het risicoprofiel van de WSW is ingeschat op nihil, omdat bij ingebre0 kestelling leningen worden gevraagd. Dit betreft garanties aan overige 20.000 stichtingen/ bedrijven. Aan verenigingen en stichtingen zijn geldleningen verstrekt voor het rea62.000 liseren van nieuw- en verbouw van (sport-) accommodaties. Er is een redelijk beeld van de (potentieel) verontreinigde locaties in 0 de gemeente. Financiële risico’s zijn niet te kwantificeren. 5% van de omzet (totale lasten) op 3.908.000 begrotingsbasis 8.477.000 Dit is het risicobedrag o.b.v. risicokaarten per complex en de moge2.415.000 lijke gevolgen van de marktwaardetoets. O.b.v. winstverwachting in de toe247.000 komst 2.662.000

Structureel benodigd weerstandsvermogen: Onderstaande tabel is grotendeels gebaseerd op de in de Perspectiefnota benoemde structurele risico’s. Ook bij deze risico’s is de inschatting van zowel het risicoprofiel als de grondslag, gebaseerd op schattingen. Omschrijving

Herziening integraal huisvestingsplan (IHP)

Grondslag risico

Risico profiel

385.000

80%

Benodigde Eventuele opmerkingen capaciteit In de perspectiefnota 2024 in een inflatiecorrectie meegenomen voor het IHP. Voor de dekking van de herziening zijn aanvullende middelen nodig waarbij de voordeligste 308.000 variant, zijnde renovatie, is meegenomen in het risico overzicht. Bij de keuze voor een andere variant zal de benodigde capaciteit weer anders zijn.

59

Onderhoud gemeentelijk gebouwen

700.000

40%

280.000

Jeugdhulpverlening

800.000

50%

400.000

Spreidingswet/ migratie

300.000

25%

75.000

Wijziging rente investeringen

1.530.000

1%

15.000

Totaal structureel algemene dienst

3.715.000

Doormiddel van het beheerplan onderhoud gemeentelijke gebouwen is inzichtelijk gemaakt welke onderhoudskosten er voor de komende 15 jaar aan zitten te kopen. In de eerste aanzet zijn er incidentele middelen beschikbaar gesteld met de opdracht om kostenbesparende maatregelen te nemen. Na de nadere uitwerking zal de structurele last inzichtelijk worden gemaakt. Afgelopen twee jaar was er een tekort van € 800.000 met betrekking tot jeugdhulpverlening. Voor alsnog gaan we er vanuit dat dit een incidenteel te kort betrof, echter blijft dit onzeker. Bij een structureel te kort kan dit niet worden gedekt uit de reserve sociaal domein. In aanvulling op de woningbouw opgave geeft de spreidingswet een extra druk op het realiseren van woningen. Wanneer hier meer versnelling in nodig is zal extra formatie hiervoor noodzakelijk zijn. Investeringen op langere termijn geven een hoger risico op wijzigingen in de rentetoerekening. Voor de investeringen in de laatste jaarschijf hanteren we daarom een risico van 1% stijging.

1.078.000

Beschikbare weerstandscapaciteit De omvang van de weerstandscapaciteit is van belang voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De weerstandscapaciteit omvat de mogelijkheden voor een gemeente om financiële tegenvallers (risico’s) op te kunnen vangen. In de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit worden stille reserves en bestemmingsreserves niet meegenomen. Stille reserves worden gevormd door bezittingen die wel aanwezig zijn maar waarvan de waarde niet uit de balans blijkt. Een algemeen kenmerk is dat men er niet direct over kan beschikken. Om deze reden worden de stille reserves niet tot de beschikbare weerstandscapaciteit gerekend. Theoretisch is het mogelijk om bestemmingsreserves in te zetten voor berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. In de vastgestelde nota reserves en voorzieningen 2019 zijn de bestemmingsreserves (op bestaansrecht) doorgelicht. Vandaar dat deze categorie niet meegenomen wordt ter bepaling van de beschikbare weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit drie onderdelen. a) Algemene (weerstands-) reserves; b) Ruimte in de begroting; c) Onbenutte belastingcapaciteit.

60

a) Algemene (weerstands-)reserves Voor de bepaling van de weerstandscapaciteit is de hoogte van het vrije deel van de volgende reserves van belang. Omschrijving

Vrij besteedbaar saldo

Algemene reserve Algemene reserve bouwgrondexploitatie

15.581.000 5.000.000

Zoals aangegeven hebben beide reserves ter dekking van de risico’s een minimumsaldo van respectievelijk € 7,5 miljoen en € 2,5 miljoen. b) Ruimte in de begroting Bij de bepaling van de ruimte in de begroting wordt uitgegaan van de opgestelde MPB 2025-2028. Op een viertal onderdelen in deze MPB kan de eventuele incidentele en structurele financiële ruimte worden gevonden. Incidenteel: Omschrijving Onvoorzien: Primitief begroting 2025 Saldo stelpost Begrotingsoverschot: Primitief begroting 2025 Totaal incidentele ruimte in de begroting

Raming 50.000 50.000 0 50.000

Structureel: Omschrijving Onvoorzien: Primitief begroting 2025 Structureel onvoorzien 2025-2028 Saldo MPB 2025-2028 Totaal structurele ruimte

Raming 10.000 30.000 175.000 205.000

c) De onbenutte belastingcapaciteit Onze gemeente kan extra middelen genereren, en daarmee de beschikbare weerstandscapaciteit verhogen, door belastingen te verhogen en heffingen meer kostendekkend te maken (in zoverre daarvoor nog mogelijkheden bestaan). 1.] Belastingen verhogen: De onbenutte belastingcapaciteit OZB wordt berekend door de gemeentelijke tarieven te vergelijken met de inkomstenmaatstaf OZB zoals deze geldt voor de berekening van de algemene uitkering. Hierbij wordt uitgegaan van de bijgestelde tarieven uit de meicirculaire. De OZB-tarieven van de gemeente Elburg voor zowel gebruiker en eigenaar niet-woningen bevinden zich onder de inkomstenmaatstaf OZB, de eigenaar woningen bevinden zich boven de inkomstenmaatstaf OZB. Hierdoor is er een gesaldeerd onbenutte belastingcapaciteit van € 732.000.

61

Bedragen Eigenaar woningen Eigenaar niet-woningen Gebruiker niet-woningen Onbenutte capaciteit

Geraamde opbrengsten OZB € 3.529.209 € 1.164.356

Heffingsmaatstaf Elburg 0,095% 0,215%

Inkomstenmaatstaf OZB 0,0914% 0,3079%

Onbenutte belastingcapaciteit € -93.945 € 522.131

€ 850.719

0,185%

0,2342%

€ 303.804 € 731.990

2.] Heffingen meer kostendekkend maken: In de gemeente Elburg geldt het beleid dat in principe de kosten van dienstverlening voor 100% verhaald worden op de aanvrager. Alleen ten aanzien van de begraafrechten worden de kosten voor 85% in rekening gebracht. Hier is theoretisch dus sprake van een structurele onbenutte ruimte in de begroting. Bedragen Kosten begraven Opbrengsten begraafrechten Onbenutte capaciteit (15%)

Raming 847.000 -720.000 127.000

Totale beschikbare weerstandscapaciteit Samenvattend ziet de totale beschikbare weerstandscapaciteit er als volgt uit: Weerstandscapaciteit algemene dienst: Algemene reserve Incidentele ruimte in de begroting Structurele ruimte in de begroting Onbenutte belastingcapaciteit (OZB) Onbenutte belastingcapaciteit (begraafrechten)

Bedrag 15.581.000 0 15.581.000 Incidenteel 205.000 732.000 127.000 1.064.000 Structureel

Het bedrag van € 16 miljoen geeft dus het vermogen van de gemeente weer om binnen de algemene dienst maatregelen te treffen om incidentele financiële tegenvallers binnen de begroting op te kunnen vangen. Weerstandscapaciteit bouwgrondexploitatie: Algemene reserve bouwgrondexploitatie

Bedrag 5.000.000 5.000.000

Incidenteel

Het bedrag van 5 miljoen geeft het vermogen van de gemeente weer om maatregelen te treffen om incidentele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Bij bepaling van de weerstandscapaciteit is onderscheid gemaakt tussen de algemene dienst en de bouwgrondexploitatie. Daarbij is niet gezegd dat tegenvallers onderling niet gecompenseerd zouden kunnen worden. Formeel is er immers sprake van één gemeente.

62

Financiële kengetallen De onderstaande 11 kengetallen worden in één overzicht gepresenteerd. Bij de presentatie is eveneens de normering per categorie weergegeven (conform provinciale toezichthouder). Op basis van de signaleringswaarden van de provincie en eigen signaleringswaarden kunnen de kengetallen van de gemeente Elburg op drie na allemaal ingeschaald worden in categorie A. Over het algemeen kan worden gesteld, dat de categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit Woonlasten, Coelo rangnummer Weerstandsratio - incidenteel Weerstandsratio - structureel Liquiditeit Netto schuld per inwoner

W 2023 1%

B 2024 49%

MJB 2025 43%

MJB 2026 92%

MJB 2027 96%

MJB 2028 95%

risico A <90%

risico B 90-130%

risico C >130%

-4%

43%

38%

87%

92%

91%

<90%

90-130%

>130%

65% 4,66%

50% 10%

55% 10%

40% 10%

38% 11%

37% 10%

>50% <20%

20-50% 20-35%

<20% >35%

5,28%

2,5%

1,0%

-1,3%

-1.5%

-1.4%

> 0%

0%

< 0%

86%

89%

89%

91%

94%

95%

<95%

95-105%

>105%

76

77

88

88

88

88

<100

100-300

>300

1,75

1,06

1,85

1,74

1,69

1,67

> 1,5

1,0-1,5

< 1,0

0,92

2

0,99

0,84

0,84

0,84

> 1,5

1,0-1,5

< 1,0

1,78

1,09

0,49

0,49

0,57

0,58

> 1,5

< 1,0

37,7

1.622

1.343

2.846

2.959

2.988

< €1.500

1,0-1,5 €1.500€2.000

> €2.000

Toelichting kengetallen: Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit Woonlasten, Coelo rangnummer Weerstandsratio - incidenteel Weerstandsratio - structureel Liquiditeit Netto schuld per inwoner

Omschrijving De totale schulden afgezet tegen de totale baten De totale schulden exclusief doorgeleende gelden afgezet tegen de totale baten Het eigen vermogen (reserves) afgezet tegen het totale vermogen De waarde van de grond ten opzichte van de totale baten Het structurele exploitatiesaldo vergeleken met de totale baten De hoogte van de belastingopbrengst ten opzichte van het landelijke gemiddelde Rangnummer woonlasten voor huishoudens (OZB, riool, afval) Het vermogen om incidentele financiële tegenvallers op te kunnen vangen Het vermogen om structurele financiële tegenvallers op te kunnen vangen Verhouding korte schulden ten opzichte van de aanwezige liquide middelen De totale netto schuld gedeeld door het aantal inwoners

63

2. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geeft een dwarsdoorsnede van de begroting. Uitgaven voor onderhoud kunnen op diverse programma’s voorkomen. Voor onderhoud van kapitaalgoederen gaat een substantieel deel van de middelen van de begroting om. In deze paragraaf wordt het beleidskader omtrent het onderhoud van de kapitaalgoederen weergegeven. Het gewenste onderhoudsniveau komt hierin tot uitdrukking. Het beleid van de gemeente Elburg voor het onderhoud van kapitaalgoederen is vastgelegd in de volgende nota’s en verordeningen: Beheerplan Beleidsplan Openbare Ruimte Beleidsplan Riolering en Water Beheerplan Onderhoud Gebouwen Beheerplan Haven (2021 vrijgevallen)

Geldend voor de periode van 2023 e.v. 2021-2030 2022-2031 2025 e.v.

Vastgesteld op: December 2022 27-9-2021 Geactualiseerd: 2021 Planning: 3e-4e kwartaal 2024

Wegen Algemeen Regulier onderhoud en reconstructies van wegen worden nu geraamd in de exploitatie en verevend met de bestemmingsreserve openbare ruimte. Hierdoor is de dekking van het toekomstig wegenonderhoud zeker gesteld. De uitvoering zal plaatsvinden aan de hand van de jaarlijkse inspectie op basis van de in het beheerplan Openbare Ruimte opgenomen uitgangspunten. Er is sprake van verschillende categorieën wegen die ieder een eigen normering qua kwaliteitsniveau kennen. De investeringskredieten voor wegen verlopen via het meerjareninvesteringsplan (MIP). Werkzaamheden Naast het reguliere jaarlijks terugkerend klein onderhoud aan wegen, bermen en wegmeubilair zijn de werkzaamheden in het kader van groot onderhoud bepaald en uitgevoerd aan de hand van de visuele inspecties. V.w.b. de bermen is bij de kadernota 2021 met ingang van 2022 geld beschikbaar gesteld om ecologisch bermbeheer voor alle bermen door te voeren. Na aanschaf van het benodigde materieel is dit vanaf het seizoen 2024 daadwerkelijk geëffectueerd. Omschrijving Gemeentepersoneel Goederen en diensten Rente en afschrijving Reserves Exploitatie Vervanging wegen Investeringen

Begroot 2025 1.041.813 1.121.397 448.276 -22.287 2.589.199 146.648 146.648

Begroot 2026 1.086.485 1.142.870 447.779 -18.235 2.658.899 581.569 581.569

Begroot 2027 1.141.656 1.183.013 444.110 1.715 2.770.494 1.207.249 1.207.249

Begroot 2028 1.190.322 1.247.439 440.449 148 2.878.358 611.088 611.088

Openbare verlichting Algemeen Openbare verlichting dient het veiligheidsaspect op zowel verkeerstechnisch terrein als op het terrein van de sociale veiligheid. Gewerkt wordt met een voortschrijdend beheerplan openbare verlichting. Gebaseerd op het beheerplan vindt jaarlijks ten laste van de exploitatie een storting in de reserve openbare ruimte plaats. De geplande vervangingsinvesteringen in armaturen en lichtmasten worden uit de bestemmingsreserve openbare ruimte gedekt. Deze investeringen verlopen via de meerjarige investeringsplanning (MIP). Voor elektra, regulier onderhoud en reparaties worden jaarlijks budgetten in de begroting opgenomen.

64

Voor het verkeerstechnisch veiligheidsaspect wordt met name het kwaliteitsniveau zoals bepaald door de landelijke normen van het NSVV (Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde) aangehouden. Deze normen zijn verschillend per categorie weg, gebied en functie. Inzake het aspect sociale veiligheid geldt lokaal beleid. Bij nieuw- en herinrichtingswerken worden armaturen voorzien van LED verlichting. Werkzaamheden Hoewel planmatig wordt gewerkt, vindt als toetsing vooraf een visuele inspectie plaats. Indien mogelijk worden investeringen uitgesteld. In het kader van het beheerplan openbare ruimte is een plan van aanpak opgesteld hoe het binnen het huidige budget mogelijk is versneld energiezuinige verlichting aan te brengen. Volgens planning zullen in 2025 alle traditionele armaturen vervangen zijn door LED. Omschrijving Goederen en diensten Rente en afschrijving Energie en onderhoud Reserve Exploitatie Vervanging lichtmasten Programma Verleden Investeringen

Begroot 2025 12.519 58.087 130.661 -10.579 190.688 84.601 402.342 486.943

Begroot 2026 12.436 89.757 133.113 21.165 256.471 96.195 397.500 493.695

Begroot 2027 12.171 92.442 135.272 23.922 263.807 80.288 0 80.288

Begroot 2028 12.033 95.106 137.638 23.026 267.803 80.757 0 80.757

Riolering Algemeen Voor verwijdering van afvalwater uit de woonomgeving is riolering een onmisbare voorziening. Riolering beschermt de volksgezondheid en het milieu. De inzameling en transport van afvalwater is een wettelijke gemeentetaak. Onderhoud en vervanging van bestaande riolering en aanleg van nieuwe riolering is gebaseerd op het beleidsplan Riolering en Water welke in samenwerking met de gemeente Nunspeet, Oldebroek, Hattem en het waterschap is opgesteld. De nadruk komt steeds meer te liggen op het veranderde klimaat. De winters worden natter en regenbuien in de zomer intenser. Om hier mee om te gaan koppelt de gemeente zowel in bestaande- als in nieuwe situaties het regenwater af. Hierbij wordt de voorkeursvolgorde gehanteerd van vasthouden, bergen en afvoeren. Onderhoudswerken zijn gebaseerd op periodieke inspecties van de riolering. De gemeente werkt planmatig. De investeringskredieten voor vervanging en aanleg verlopen via het MIP. Werkzaamheden Op basis van het beleidsplan riolering en water in relatie tot overige geplande werken vindt onderhoud en vervanging plaats. Naast regulier onderhoud zijn in het plan bedragen opgenomen voor vervangingsinvesteringen (op basis van inspecties). Daarnaast zijn in de MIP een aantal kredieten opgenomen voor reconstructie en ombouw van rioolstelsels.

Omschrijving Gemeentepersoneel Goederen en diensten Rente en afschrijving Reserves Exploitatie Vrijvervalriolen Mechanische gemalen Mechanische drukriolering/persleiding Investeringen

Begroot 2025 394.165 582.703 640.628 2.512 1.620.008 1.569.560 0

Begroot 2026 409.932 602.327 688.752 2.596 1.703.607 0 150.000

Begroot 2027 429.403 620.430 708.972 2.680 1.761.485 0 0

Begroot 2028 446.580 631.588 711.404 2.763 1.792.335 0 0

0 1.569.560

300.000 450.000

300.000 300.000

0 0

65

Water Algemeen Het gaat hierbij om zowel de kwaliteit als kwantiteit van het oppervlaktewater. Ten aanzien van de kwaliteit is de wijze waarop de gemeente omgaat met duurzaam waterbeheer vastgelegd in deze nota stedelijk waterbeheer. Samen met het waterschap is het Waterkwaliteitsspoor (gericht op oppervlaktewater in relatie met riolering) gevolgd. De voorgestelde maatregelen leiden tot een beter en aantrekkelijker oppervlaktewater. Deze maatregelen zijn opgenomen in het beleidsplan riolering en water.

Haven Algemeen De gemeente is eigenaar van de haven. De gemeente is verantwoordelijk voor de kades en beschoeiingen en andere voorzieningen. Het reguliere onderhoud wordt uitgevoerd op basis van visuele inspecties. Door het vrijvallen van de voorziening van de haven en het ontbreken van het meerjarig onderhoudsplan vallen de kosten volledig ten laste van de exploitatie. Omdat hiermee de kwaliteit en veiligheid voor de lange termijn onvoldoende geborgd is, word een geactualiseerd beheerplan opgesteld die gaat gelden met ingang van 2025. Omschrijving Gemeentepersoneel Goederen en diensten Rente en afschrijving Exploitatie

Begroot 2025 144.851 98.897 79.011 322.759

Begroot 2026 150.645 99.871 78.334 328.850

Begroot 2027 157.800 100.739 72.149 330.688

Begroot 2028 164.113 101.627 71.525 337.265

Groen Algemeen In het beleidsplan Openbare Ruimte is de gewenste beeldkwaliteit voor het groen vastgelegd. Op basis van dit kwaliteitsniveau worden de onderhoudsmaatregelen uitgevoerd. Voor het reguliere onderhoud staan jaarlijks budgetten in de begroting. Grotere investeringen verlopen via het MIP. De kosten daarvan worden gedekt uit de bestemmingsreserve openbare ruimte. Werkzaamheden Het meer grootschalig en structureel ‘massawerk’ is uitbesteed. Kleinschalig, relatief arbeidsintensiever werk wordt meestal via de eigen dienst uitgevoerd. Dit is onder andere het onderhoud aan bomen, maaien gras en bloemrijke bermen. Naast het reguliere onderhoud vindt ook (beperkt) omvorming en renovatie van groenvakken plaats. We proberen zoveel mogelijk werk met werk te maken, door mee te liften op andere (herinrichting)projecten. De reserve openbare ruimte wordt waar mogelijk ingezet om reconstructies en achterstanden op groen te bekostigen. Omschrijving Gemeentepersoneel Goederen en diensten Rente en afschrijving Reserves Exploitatie

Begroot 2025 916.321 982.017 54.330 0 1.952.668

Begroot 2026 952.974 1.001.032 97.253 -20.460 2.030.799

Begroot 2027 998.241 1.017.788 96.533 -20.187 2.092.375

Begroot 2028 1.038.170 1.036.311 95.814 -19.914 2.150.381

Speelvoorzieningen Algemeen Het vervangen van de speeltoestellen en ondergronden maakt onderdeel uit van het beheerplan openbare ruimte. In het beheerplan is opgenomen welke noodzakelijke vervangingen er nodig zijn in verband met ouderdom en veiligheid. We actualiseren dit door meerdere keren per jaar de speeltoestellen en ondergronden visueel te inspecteren. Kleine gebreken aan de speeltoestellen en ondergronden worden aan de hand van de visuele controle ter plaatse opgelost of later ingepland. Dit wordt betaald uit de jaarlijkse budgetten in de begroting. 66

Werkzaamheden Op basis van het beheerplan worden de speeltoestellen en ondergronden vervangen. Het beheerplan wordt geactualiseerd aan de hand van de visuele controles. Bij de visuele controles wordt gekeken of de speeltoestellen en ondergronden voldoen aan de eisen die gesteld worden in het kader van de veiligheid. Als blijkt dat dit niet voldoet of op korte termijn niet meer gaat voldoen, wordt dit opgelost. Dit kan een kleine reparatie aan een toestel zijn of een vervanging. Omschrijving Gemeentepersoneel Goederen en diensten Rente en afschrijving Reserves Exploitatie Vervanging speeltoestellen Investeringen

Begroot 2025 0 141.171 24.975 -50.025 116.121 363.503 363.503

Begroot 2026 0 143.981 56.261 -18.738 181.504 296.714 296.714

Begroot 2027 0 146.454 81.275 6.275 234.004 529.998 529.998

Begroot 2028 0 149.016 126.110 5.178 280.304 306.600 306.600

Begraafplaatsen Algemeen Onderhoud aan de begraafplaatsen vindt plaats op sobere, nette en respectvolle wijze. Kwaliteitsniveau is vastgelegd in het beheerplan openbare ruimte. Dit is vertaald in de onderhoudsbestekken. Het beheer vindt deels plaats door de eigen dienst en deels door derden. De jaarlijkse budgetten voor onderhoud zijn voldoende om het afgesproken onderhoudsniveau te handhaven. Werkzaamheden Naast het onderhoud vinden de werkzaamheden plaats die nodig zijn om op een eerbiedig en respectvolle manier overledenen te begraven. Dit behelst het graven van de graven, voorlopen en de aulataken op de Bovenweg. Het onderhoud op en rondom de begraafplaats vindt plaats conform het afgesproken onderhoudsniveau. De bestemmingsreserve begraafrechten wordt ingezet ter egalisering van de tarieven voor begraafrechten. Hierbij wordt rekening gehouden met een kostendekkingspercentage van 85%. De afgelopen jaren bleef de stijging van de tarieven voor begraafrechten daardoor beperkt tot de inflatiecorrectie. Omschrijving Gemeentepersoneel Goederen en diensten Rente en afschrijving Reserves Exploitatie Uitbreiding begraafplaats Oostelijke Rondweg Investeringen

Begroot 2025 278.805 176.019 83.575 2.305 540.704 815.000 815.000

Begroot 2026 289.957 178.737 99.159 -29.933 537.920

Begroot 2027 303.730 181.048 97.896 1.002 583.676

Begroot 2028 315.879 184.215 94.780 2.544 597.418

0

0

0

Gemeentelijke gebouwen (onderhoud) Algemeen In het beheerplan onderhoud gemeentelijke gebouwen (2025 –2039) wordt de noodzaak van een beheerplan benoemd, welke soorten onderhoud te onderscheiden zijn, welke gebouwen onderhouden worden en welk onderhoud de komende periode verwacht wordt en wat de geraamde kosten hiervan zijn. In dit beheerplan is een raming gemaakt wat de kosten voor het onderhoud voor de periode 2025 tot en met 2039. Elke twee jaar wordt het plan geactualiseerd. De onderhoudsplanningen zijn opgesteld voor vier categorieën gebouwen: 1. Gemeentelijke gebouwen; 2. Gemeentelijke monumenten; 67

3. Dorps- en gemeenschapshuizen; 4. Zwembad De Hokseberg. Werkzaamheden Op basis van de financiële verslaggevingsregels worden bij onderhoud drie categorieën onderscheiden en uitgevoerd: 1. Preventief onderhoud: Al het onderhoud dat gedurende het lopende jaar uitgevoerd moet worden om een gebouw in stand te houden en te laten functioneren op een bepaald kwaliteitsniveau (functioneel en representatief). Denk hierbij bijvoorbeeld aan het schilderwerk, het onderhoud van de installaties, klachtenonderhoud, e.d. Daarnaast worden ook kleine investeringen en kleine wensen bij het preventieve onderhoud meegenomen. 2. Technisch en groot onderhoud: Dit soort onderhoud is meestal ingrijpend van aard, wordt op een groot deel van het gebouw uitgevoerd, na een langere gebruiksperiode. Het is gericht op het behouden van een technisch goede en veilige staat van het gebouw. Het betreft bijvoorbeeld het vernieuwen van installaties zoals CV-ketels of het vervangen van de dakbedekking. Technisch/groot onderhoud wordt ook wel investeringsonderhoud genoemd. 3. Investeringen: Investeringen zijn weer onder te verdelen in 3 typen: a. Levensduur verlengend onderhoud: dit zijn onderhoudsinvesteringen die worden gedaan ten behoeve van een bestaand gebouw die expliciet leiden tot een substantiële levensduurverlenging. b.

Nieuwe of uitbreidingsinvesteringen: dit zijn investeringen ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe of uitbreiding van het huidige aantal gebouwen. c. Vervangingsinvesteringen: dit zijn investeringen ten behoeve van de vervanging van (een deel van) een gebouw als gevolg van economische veroudering. Omschrijving Goederen en diensten Exploitatie Renovatie gemeentekantoor Investeringen

Begroot 2025 2.299.426 2.299.426

Begroot 2026 1.724.154 1.724.154

Begroot 2027 783.986 783.986

0

0

0

Begroot 2028 796.906 796.906 20.600.000 20.600.000

Renovatie gemeentehuis Algemeen De huisvesting en inrichting van de gemeentelijke organisatie moet vernieuwd worden omdat: 1. Deze op verschillende vlakken niet duurzaam is: • Hoog energieverbruik. • Slechte bezettings- en benuttingsgraad van ruimten. 2. De werkomgeving op diverse punten ongezond en niet meer van deze tijd is: • Slecht binnenklimaat (door slecht werkende installaties, bouwfysische gebreken). • Verouderde materialen (vervuild en esthetisch ouderwets e.d.). • Stressgevoelig (slecht geconcentreerd kunnen werken). 3. De inrichting niet past bij de beoogde nieuwe manier van werken (functionaliteit van de inrichting): • Tijd en plaats onafhankelijk werken. • Projectmatig werken en samenwerken. • Digitalisering.

68

Werkzaamheden In 2024 is er een voorbereidingsbudget beschikbaar gesteld waarmee de volgende fase van het renoveren van het gemeentehuis kan worden ingeslagen. • •

Middels het beschikbaar gestelde voorbereidingsbudget kan er een schetsontwerp worden uitgewerkt. Tevens kunnen er stappen worden gemaakt voor het zoeken naar vervangende huisvesting.

(Verplaatsing) gemeentewerf en milieustraat Algemeen De plannen voor de bouw van een nieuwe gemeentewerf zijn in volle gang. Naar verwachting kan de nieuwe werf begin 2e kwartaal 2025 in gebruik genomen worden. Ook is straks een gemeentelijke milieustraat op bedrijventerrein Broeklanden operationeel als brenglocatie voor grof huishoudelijk afval voor de inwoners van zowel de gemeente Elburg als Oldebroek. De gemeente Elburg is eigenaar van de milieustraat. De exploitatie er is in handen van Omrin.

Gemeentelijke gebouwen en klimaatneutrale organisatie Algemeen We werken aan het realiseren van een klimaatneutrale bedrijfsvoering. Een klimaatneutrale bedrijfsvoering is een bedrijfsvoering waarbij zo duurzaam mogelijk wordt geopereerd en die de uiteindelijk nog benodigde energie duurzaam en, waar mogelijk, lokaal opwekt. Het in 2017 door bureau DWA uitgevoerde onderzoek heeft de mogelijkheden voor realisatie van een klimaatneutrale bedrijfsvoering in kaart gebracht. Voor een klimaatneutrale bedrijfsvoering gaat het om de onderdelen gebouwen, wagenpark, dienstreizen, openbare verlichting en overige installaties. Als vervolg op het eerste onderzoek is eind 2019 gestart met het opstellen van implementatieplannen voor die verschillende onderdelen, waarbij is gelet op technische, organisatorische en financiële haalbaarheid. Omdat voor de bedrijfsvoering altijd energie nodig blijft, is ook een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om deze energie zelf en lokaal duurzaam op te wekken. Werkzaamheden De benodigde werkzaamheden en maatregelen zullen, gezien de beschikbare financiële middelen, capaciteit en de stand van de technieken, gefaseerd worden uitgevoerd.