Agendabundel

Concreet voor Elburg: De afgelopen jaren hebben veel van onze ondernemers gebruik gemaakt van alles wat Kennispoort, de innovatie-aanpak en de ondernemersdienstverlening hen te bieden hebben. Zo zijn vorig jaar 215 Elburgse ondernemers geïnterviewd over de behoefte aan ondersteuning na corona. Komend najaar wordt deze belactie door de Regio Zwolle Brigade herhaald. Ook zijn diverse Elburgse ondernemers door Kennispoort geholpen met bedrijfsmatige vraagstukken. Door als gemeente deel te blijven nemen aan deze actielijn kunnen onze ondernemers daarvan blijven profiteren. II.

Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt

Deze actielijn is het meest omvangrijk en een continuering van de succesvolle Human Capital Agenda die dit jaar ten einde loopt. In deze actielijn wordt ingezet op een leven lang ontwikkelen, door onder andere het Ontwikkelfonds te continueren. Vanuit dit fonds zijn de afgelopen jaren veel ondernemers, werknemers en werkzoekenden (via Upgrade jezelf en Groei vooruit) geholpen met arbeidsmarktvraagstukken. Aan de sectortafels werken werkgevers samen met onderwijsinstellingen aan het versterken van de leercultuur en strategisch personeelsbeleid. Er is een doorontwikkeling van werkgeversdienstverlening, en voor werkzoekenden, al dan niet met een ontwikkelvraag, wordt een Regionaal Werkcentrum opgericht. Concreet voor Elburg: De afgelopen jaren heeft een groeiend aantal inwoners en bedrijven geprofiteerd van het ontwikkelfonds. Zo’n 50 Elburgse ondernemers en 170 inwoners van Elburg deden een aanvraag via Upgrade jezelf of Groei vooruit. Door als gemeente deel te blijven nemen aan deze actielijn blijven we onze inwoners en bedrijven de mogelijkheid bieden daar volop gebruik van te maken. III. Klimaatbestendige inrichting van onze regio Regio Zwolle is aangemerkt als NOVEX-gebied, met als centrale opgave ‘klimaatadaptief groeien’.

Dat houdt in dat, hoewel er een forse ontwikkelopgave is in ons gebied rond wonen, werken en mobiliteit, dit klimaatbestendig en met oog voor de leefomgeving moet gebeuren. Op ruimtelijk gebied lopen er al veel processen, bij het Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten. De schaal van de Regio Zwolle kent als basis het ‘daily urban system’, wat aansluit bij de leefwereld van onze inwoners. Inwoners die dagelijks van- en naar Zwolle fietsen of rijden, voor onderwijs of werk. Of inwoners die vanuit de stad juist naar ons gebied verhuizen voor een prettig woonklimaat. Op regionale schaal werken we aan de uitwerking van de verstedelijkingsstrategie, met daarin onder andere de regionale sponsstrategie (over het klimaatrobuust maken van ons gebied) en het programma vitale kernen, waarin gekeken wordt naar de implementatie van de ontwikkelprincipes van de Verstedelijkingsstrategie. Voor de Kop van de Veluwe is de aandacht voor vitale kernen een belangrijk aspect van de verstedelijkingsopgave van de gehele Regio Zwolle. Concreet voor Elburg: De afgelopen periode heeft Elburg deelgenomen aan het programma Vitale Kernen en is onze woningbouwambitie verankerd in de Regio Zwolle en daarmee in de NOVEX-afspraken met het Rijk. Ook nemen we deel aan het programma ‘karakteristieke stationsomgevingen’.

Daarmee hebben we de toekomstwensen voor station/hub 't Harde verankerd in de Regio Zwolle en de link gelegd met het rijksbeleid. Door als gemeente deel te blijven nemen aan deze actielijn kunnen we de

4

uitwerking van onze woningbouwambities in beide programma's inbrengen en mogelijk ook profiteren van rijksmiddelen. IV. Duurzame bereikbaarheid van en in de regio In deze actielijn werken we aan een mobiliteitstransitie en de verbetering van de doorstroming op ons regionale wegennet. Het is ten dele een continuering van de huidige regionale inzet op dit thema, die al tot de toekenning van verscheidene rijksmiddelen heeft geleid. In het bijzonder is er in deze actielijn aandacht voor fiets- en OV-netwerken. Het programma Karakteristieke stationsomgeving maakt optioneel onderdeel uit van deze actielijn. Concreet voor Elburg: De afgelopen jaren hebben we vanuit de regio afspraken kunnen maken over korte termijnmaatregelen voor doorstroming op de A28. Daarnaast verkennen we toekomstmogelijkheden voor station/hub 't Harde, inclusief snelfietsverbindingen en snelbusverbindingen. Vanuit het Rijk is € 70 miljoen beschikbaar gesteld voor de Regio Zwolle. Door als gemeente deel te blijven nemen in deze actielijn kunnen we mogelijk aanspraak maken op rijksmiddelen voor maatregelen rond station 't Harde. De actielijnen III en IV hangen met elkaar samen en maken beiden deel uit van het ruimtelijk spoor.

3.3 Bijdragen voor de inhoudelijke opgaven zijn meerjarig incidenteel Hoewel van de basisbijdrage gevraagd wordt deze structureel beschikbaar te stellen, is de financiering van deelname aan de actielijnen meerjarig incidenteel. Gevraagd wordt om deze voor 4 jaar te reserveren in de gemeentebegrotingen. Uw raad wordt voorgesteld om voor 2024-2028 de middelen voor de vier actielijnen beschikbaar te stellen. Deelname aan een actielijn is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. Tussentijds vindt wel een evaluatie plaats, maar er wordt nu voor vier jaar inhoudelijk en financieel commitment gevraagd.

Kanttekeningen 1.1 De gemeenteraad heeft nog niet ingestemd met de Samenwerkingsagenda Kop van de Veluwe Op dit moment wordt er ambtelijk en bestuurlijk de laatste hand gelegd aan de Samenwerkingsagenda Kop van de Veluwe, die na het zomerreces ter besluitvorming wordt aangeboden aan de gemeenteraden van de Kop van de Veluwe-gemeenten. Gezien de gevraagde reactietermijn van de Regio Zwolle, voor 15 juli 2023, is besluitvorming over de Meerjarige Agenda van de Regio Zwolle in samenhang met de agenda van de Kop van de Veluwe niet mogelijk. Ambtelijk en bestuurlijk wordt dit echter wel in samenhang bezien en is dit voorstel ook in relatie met de inhoudelijke opgaven op de Kop van de Veluwe opgesteld. 2.1 De basisbijdrage is voor slechts 4 jaar bekend De basisbijdrage is voor 2024 gesteld op € 2,37 per inwoner. Er wordt jaarlijks geïndexeerd (4%) en gerekend met een 1% inwonerstijging. De bijdragen zijn gedurende de looptijd van de meerjarige agenda (tot en met 2027) bekend: in 2024 € 2,37, in 2025 € 2,71, in 2026 € 2,93 en in 2027 € 3,00 per inwoner. 2.2 De cofinanciering van de andere partners is nog onbekend In de voorliggende Meerjarige Agenda is het financieel kader voor gemeenten expliciet gemaakt, met als doel financiering alvast mee te nemen in de besprekingen van gemeentelijke kadernota’s.

Er is op dit moment echter nog onduidelijk wat andere partners, zoals de provincies en het Rijk, gaan bijdragen. Die ongelijke planning legt niet alleen druk op de andere partners, maar maakt ook dat het op dit moment nog onduidelijk is in welke mate de ambities, zoals verwoord in de Meerjarige Agenda, gerealiseerd kunnen worden. Het is de verwachting dat hier meer duidelijkheid over is als in het najaar het tweejarenplan 2024-2025 gereed is. 3.1 Opgavegericht werken is een vrij grofmazige manier van werken in coalities Regio Zwolle heeft een lange traditie van een lichte netwerksamenwerking, waar de uitvoering vooral in coalities gebeurt. Voorbeelden (uit het verleden) zijn onder andere het agri-foodcluster, regionale acquisitie, de Human Capital Agenda en een aantal RegioDeal projecten. In deze Meerjarige Agenda is wel het gedachtegoed van werken in coalitions of the willing terug vinden, of cafetariamodel zoals het ook wel genoemd wordt, maar gebeurt dit op het niveau van actielijnen. Dat houdt in dat partners

5

meedoen (en betalen) aan de hele actielijn. Differentiatie binnen die lijn is dus niet mogelijk, terwijl er binnen een actielijn meerdere programma’s zijn, die wellicht in meer- of mindere mate aansluiten bij de lokale opgaven en ambities. De keuze in hoeverre de partner dus participeert in en bijdraagt aan de Regio Zwolle wordt hiermee op een hoger abstractieniveau, en tegen hogere kosten, gemaakt. 3.2 Tussentijdse evaluatie leidt tot inhoudelijke en financiële bijsturing, maar deelname aan actielijnen is niet vrijblijvend Regio Zwolle vraagt gemeenten om zich voor vier jaar te committeren aan deelname aan een actielijn. Elke deelnemer aan een opgave krijgt inbreng op het resultaat en heeft de verplichting middelen te leveren in de vorm van geld en/of uitvoeringskracht. Meedoen is niet vrijblijvend. Om de twee jaar worden uitvoeringsprogramma’s geëvalueerd. De aanpak wordt vervolgens voor de daaropvolgende twee jaar bijgesteld. In het najaar van 2023 wordt het tweejarenplan 2024-2025 verwacht, in 2025 dat voor 2026-2027. Financiën De financiële paragraaf van de Meerjarige Agenda bestaat uit twee pijlers: de basisbijdrage en de bijdrage voor opgavegericht werken. De basisbijdrage wordt structureel opgenomen, de bijdragen voor opgavegericht werken worden uit incidentele middelen gedekt.

In de komende jaren zal zowel de structurele als de incidentele bijdrage toenemen door inflatie (4%), de toename van het inwoneraantal (1%) en de uitbreiding van de opgaven. De bijdragen voor 20242025 zijn lager dan de jaren daarna, door de inzet van reserves in budget uit voorgaande jaren. De gevraagde financiële bijdrage voor de looptijd van de Meerjarige Agenda is als volgt:

Elburg

2023

2024

2025

2026

2027

affairs, communicatie, kennisontwikkeling

€ 58.163

€ 56.336

€ 64.335

€ 69.469

€ 71.318

opgenomen in begroting

€ 58.170

€ 59.043

€ 59.929

€ 60.828

--

--

€ 31.099

€ 35.110

€ 38.991

€ 41.054

€ 42.732

€ 55.552

€ 62.716

€ 69.650

€ 73.335

Duurzaam groeien en leefkwaliteit

--

€ 17.805

€ 20.101

€ 22.323

€ 23.504

Versterken bereikbaarheid

--

€ 4.511

€ 5.094

€ 5.656

€ 5.956

totaal incidenteel

€ 42.732

€ 108.967

€ 123.021

€ 136.620

€ 143.849

opgenomen in begroting

€ 50.750

€ 51.511

€ 52.284

€ 53.068

--

Structureel Regio Zwolle-bureau, public

Incidenteel Economie Arbeidsmarkt

Communicatie/burgerparticipatie De Regio Zwolle heeft in de afgelopen weken verschillende informatieavonden georganiseerd voor raads- en statenleden over de Meerjarige Agenda. Vervolg Indien uw raad de voorliggende besluiten neemt wordt de Regio Zwolle hierover geïnformeerd, met het voorbehoud dat toekenning van de financiële middelen pas bevestigd kan worden na vaststelling van de begroting 2024, medio november 2023.

6

In de periode van april tot september 2023 werkt het Regio Zwolle Bureau door aan de ontwikkeling van het jaarplan voor 2024 en 2025. Daarin wordt een concretisering op ambitie, doelen, activiteiten, betrokken partners en beoogde mijlpalen verwacht. Uw raad ontvangt dit jaarplan t.z.t. ter kennisgeving. Onderdeel van deze uitwerking is ook het voorstel om te komen tot een goed werkend netwerk en bijbehorende sturingsprincipes (netwerksturing) met een zorgvuldige afweging om te komen tot de juiste representatie van alle betrokken partners.

Bijlage(n) A. Meerjarige Agenda Regio Zwolle 2024-2028: ‘Regio Zwolle stapt door’ B. Aanbiedingsbrief MJA 2024-2028 colleges gemeenten

Elburg, 30 mei 2023 Het college van burgemeester en wethouders, de burgemeester,

de secretaris,

ir. J.N. Rozendaal

mw. mr. A.H. van der Maat-Bosma

REGIO ZWOLLE STAPT DOOR MEERJARIGE AGENDA 2024-2028

April 2023

INHOUDSOPGAVE Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1. De kracht van Regio Zwolle. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.1. Daily urban system. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.2. Unieke kenmerken van de regio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.3. Complexe opgaven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.4. Regio is de optelsom van deelgebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.5 Kracht van de samenwerking. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

2. Uitgangspunten van de samenwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

3. Meerjarige agenda 2024 - 2028 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 4. Economie en arbeidsmarkt. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 4.1. Groeien naar een duurzame en wendbare economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 4.2. Werken aan een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt. . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

5. Duurzame groei en leefkwaliteit. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 5.1. Visie op opgavegericht en regionaal samenwerken in de ruimte . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 5.2. Realiseren van klimaatbestendige groeiregio Zwolle met behoud van ruimtelijke kwaliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 5.3. Versterken goede bereikbaarheid ‘daily urban system’ (DUS). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36

6. Communicatie en public affairs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 6.1. Doel communicatie en ‘public affairs’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 6.2. Een goede en vruchtbare samenwerking met het Rijk en Europa . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 6.3. Versterken netwerkvorming. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 6.4. Van plannen naar uitvoering. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

7. Organisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 7.1. Netwerksturing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 7.2. Regio Zwolle Bureau. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

8. Financieel kader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 8.1. Uitgangspunten voor begroting 2024 - 2028 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 8.2. Begroting 2024 – 2028 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 8.3. Financieel kader 2024-2028 voor gemeenten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 8.4. Bijdragen van partners. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48 8.5. Transparant monitoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

9. Wonen en werken in Regio Zwolle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

2.1 Leidende principes voor de wijze van samenwerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.2 Opgavegericht en programmatisch werken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.3. Brede welvaart en SDG’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

2

VOORWOORD Een prachtig stukje Nederland, dat is Regio Zwolle. De delta van Vecht en IJssel, diepe polders van het Nieuwe Land en hoge droge zandgronden, aantrekkelijke steden en vitale dorpen en kernen, onderling verbonden. Een vitale regio met hardwerkende mensen en ondernemende (familie)bedrijven. Hier wisselen dynamiek en rust elkaar af. Ze versterken elkaar. We zijn bereikbaar en hoeven voor de meeste voorzieningen de regio niet te verlaten. We staan in verbinding met elkaar én met anderen.

Nieuwe koers Sinds het bestaan van Regio Zwolle in 2009 is de samenwerking gegroeid. In eerste instantie richtten we ons vooral op de economie, maar in 2018 hebben we gekozen voor een nieuwe koers. Want naast economische samenwerking richten we ons inmiddels ook op belangrijke thema’s als: • Arbeidsmarkt • Bereikbaarheid • Energie • Leefomgeving Welvaart en welzijn Regio Zwolle is ambitieus; we willen een vitale regio zijn én blijven. Dat betekent: meer welvaart en welzijn voor alle mensen die in onze regio wonen, werken en leven. Daarbij willen we meer aandacht voor goede sociale voorzieningen voor inwoners van plattelandsgemeenten en kleinere dorps- of stadskernen. Door te zorgen voor bijvoorbeeld bereikbare gezondheidszorg, betrouwbaar en frequent openbaar vervoer en goed onderwijs. De eisen van morgen en overmorgen maken dat we hard aan de slag moeten en onze krachten moeten bundelen. Want maatschappelijke opgaven en crises volgen elkaar razendsnel op. De wereld van vandaag ziet er anders uit dan een halfjaar geleden: • De oorlog in Oekraïne raakt onze economie

• •

De urgentie van verduurzaming van de economie groeit Er is een nijpend tekort aan personeel in verschillende sectoren De druk op de ruimte neemt toe

Daarbij komt dat er in Regio Zwolle: • Extra arbeidsplaatsen en tienduizenden woningen extra nodig zijn, die ook nog eens goed bereikbaar moeten zijn • Gebieden moeten worden gevonden voor duurzame energieopwekking • Beschikbare werklocaties opraken Klimaatveranderingen Een vitaal platteland en gezonde toekomst voor agrariërs zijn cruciaal voor Regio Zwolle. Het gaat daarbij vooral om een goede balans tussen plattelandsgemeenten, kleinere dorpskernen en steden. Door klimaatveranderingen, met bijvoorbeeld droogte of wateroverlast als gevolgen, lopen we tegen onze grenzen aan. Die klimaatveranderingen zorgen voor uitdagingen op het gebied van waterveiligheid en hebben invloed op onze beschikbare ruimte. Het goed afwegen en verbinden van al deze, soms conflicterende belangen, naar een winwinsituatie, vraagt om regionale afstemming en voor sommige onderdelen zelfs bovenregionale afstemming. Opgavegericht werken vraagt ook om coalities die passen bij de opgave zelf. Zoals bij water- en bodemsturing de samenwerking met de waterschappen voor de hand ligt. Verschillen In Nederland nemen de verschillen tussen regio’s en tussen gemeenten binnen een regio hard toe. Dit heeft enerzijds te maken met nationaal beleid. Anderzijds ook met keuzes die regio’s daarin zelf maken. Het gaat bijvoorbeeld om verschillen in: • Gezondheid • Opleiding • Werk en inkomen

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

• Regio Zwolle bestaat uit 22 gemeenten, 4 provincies, ondernemers, maatschappelijke organisaties en onderwijsinstellingen. Daarbinnen werken we samen aan een brede welvaart voor alle huidige en toekomstige inwoners en ondernemers. Samenwerken maakt sterker. Dat blijkt uit de resultaten die we boeken. En dat werkt twee kanten op: • Regionaal sterker is (inter)nationaal sterker • Regionaal resultaat is lokaal resultaat

3

Subjectief welzijn Wonen Milieu Veiligheid Sociale relaties

Regio Zwolle wil bijdragen aan de groei van een betere balans tussen plattelandsgemeenten, kleinere dorpskernen en stedelijke gebieden. Door met oog voor kwaliteiten en eigenheid van gebieden te zorgen voor: • Nabijheid van werk en voorzieningen • Een goede mix van woonsegmenten in de regio • Beschikbaarheid van mobiliteit Partners hebben de taak om de balans daarin te bewaken. Daarbij vinden we plattelandsgemeenten, dorpskernen en steden even belangrijk. Simpelweg: het platteland kan niet zonder de stad en de stad kan niet zonder het platteland. Wederkerigheid Het is ook juist die wederkerigheid die Regio Zwolle zo krachtig maakt. In het belang van de circa 800.000 bewoners en duizenden ondernemers in onze kleinere dorpskernen, plattelandsgemeenten en steden is Regio Zwolle bij uitstek de plek om verbinding te maken. Denk bijvoorbeeld aan overheid, onderwijs en ondernemers. Door op basis van eensgezindheid en gelijkwaardigheid samen te werken aan de hoofdopgaven voor de komende jaren. Doen wat nodig is voor de hele regio, voor alle inwoners en ondernemers. Brede welvaart Voor u ligt de ‘Meerjarige agenda 2024-2028 – Regio Zwolle stapt door’. In deze agenda stellen we één perspectief vast waar we de komende jaren aan werken. Een perspectief dat leidt tot een regio waar het goed wonen, werken, leren en recreëren is - en blijft.

Waar de brede welvaart blijvend op een hoger niveau ligt. Daarbij hanteren we de zeventien Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties (VN). Met die VN-doelen, die bijvoorbeeld gaan over onderwijs, gelijkheid, duurzaamheid en innovatie, willen we met zijn allen voor een betere wereld, dus ook een beter Regio Zwolle, zorgen. Voor iedereen.

Daarbij zetten we vooral in op elf van de zeventien SDG’s (de nummers corresponderen met de nummers van de SDG’s van de VN): 1) Geen armoede 4) Toegang tot kwaliteitsonderwijs 7) Betaalbare en duurzame energie 8) Waardig werk en economische groei 9) Industrie, innovatie en infrastructuur 10) Ongelijkheid verminderen 11) Duurzame steden en gemeenschappen 12) Verantwoorde consumptie en productie 13) Klimaatactie 15) Leven op het land 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken Verderop in deze meerderjarige agenda gaan we verder in op deze doelen. Basis Deze agenda is onze basis om als één regio op te trekken o.a. richting het Rijk en Europa. We werken aan een: • Duurzame en wendbare economie • Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt • Klimaatbestendige inrichting van onze groei in de regio • Duurzame bereikbaarheid van en in de regio. Deze meerjarige agenda vormt de basis voor het maken van concrete afspraken voor de realisatie van onze doelen. We focussen ons op dat wat we regionaal willen oppakken. Voor de periode 2024-2028 focussen we ons op: 1) Economie en arbeidsmarkt 2) Ruimtelijke ontwikkeling De verdere verdieping en uitwerking volgt in de komende maanden tot en met de herfst van 2023 via de ontwikkeling van een jaarplan voor 2024 en 2025. We verheugen ons erop met deze agenda toe te werken naar concreet resultaat, dat merkbaar en zichtbaar is op straat.

Dus hierbij de uitnodiging aan iedereen die zich aangesproken voelt: kom samenwerken aan de ambities en opgaven, zoals verwoord in de agenda. Want samen komen we verder.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

• • • • •

4

1.1. Daily urban system Ons dagelijks leven houdt geen rekening met geografische grenzen. Iemand heeft een boerderij aan de rand van Emmeloord, zijn of haar partner werkt in Hattem, heeft schoolgaande kinderen in Zwolle, gaat in de zomer op vakantie naar Ommen en bezoekt familie in Diever. Regio Zwolle is een regio ontstaan vanuit het zogeheten ‘daily urban system’, het gebied waarbinnen de meeste dagelijkse verplaatsingen (woon, werk, studie en sport) plaatsvinden. Rondom de stad Zwolle heeft zich een regio van formaat ontwikkeld, die zich uitstrekt van Nunspeet tot Hoogeveen, van Urk tot Hardenberg en van Steenwijkerland tot Heerde. Regio Zwolle kent zowel dorpse gewoonten als grootstedelijke problematiek. Een regio met hoge kwaliteit van leven en een rijk palet aan woonmilieus, waar levendige dorpskernen en aantrekkelijke steden elkaar afwisselen. Een regio met circa 800.000 inwoners, bijna 80.000 bedrijven en ruim 400.000 banen. Een regio die functioneert als één geheel 1.2. Unieke kenmerken van de regio Regio Zwolle is een krachtige groeiregio met een hoge brede welvaart. De regio kent een aantal sterke sectoren: n Agro-food n Kunststoffen n Health n E-commerce n Logistiek n

Vrijetijdseconomie

De bijdrage van de regio aan de BV Nederland bedraagt 28,2 miljard euro Bruto Regionaal

Product, ofwel 3,6% van het Bruto Binnenlands Product. Regio Zwolle is met haar ligging op het scharnierpunt van de oost-west-/noord-zuidas, de (economische) verbinding met Noorden Oost-Nederland, Noordrijn-Westfalen/ Nedersaksen en de Baltische corridor. De regio onderscheidt zich met haar: n Prettige leefklimaat n Hoogwaardige voorzieningen n Mooie natuurgebieden n Toegankelijke zorg n Onderwijs van uitstekende kwaliteit Aantrekkelijke vestigingsplaats Regio Zwolle heeft een solide kennisinfrastructuur, met innovatieve bedrijven in alle sectoren, vijf hbo- en acht mboinstellingen die samenwerken in hoogwaardige netwerken. Zwolle is in 2022 door Elsevier aangewezen als beste onderwijsstad. Dit maakt de regio een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven en inwoners, zowel in de stad als in de gebieden daaromheen. Regio Zwolle is een combinatie van oud en nieuw land. Van hoge droge zandgronden, rivierenlandschap en veenweidegebieden tot polders. In deze delta leven we al eeuwen in harmonie met water. Er is gebouwd in verschillende landschappen: zowel op de hogere droge zandruggen als in de laaggelegen gebieden. Er is handel gedreven via de (voormalige) Zuiderzee en landbouw gevestigd op vruchtbare rivier- en zeeklei. Al deze activiteiten brachten een fijne woonomgeving en welvaart met zich mee.

Regio Zwolle is een delta, waarin waterverbindingen zoals de Vecht, de IJssel en

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

1. DE KRACHT VAN REGIO ZWOLLE

5

onze regio In de identiteit van Regio Zwolle staan handelsgeest, verantwoordelijkheid, vertrouwen en gemeenschapszin voorop. Deze thema’s zijn rechtstreeks terug te voeren op de geschiedenis van de Hanze en de Moderne Devotie. De grote mate van sociale samenhang, vertrouwen en betrokkenheid zijn tekenend voor de regio. Dat uit zich bijvoorbeeld in een relatief hoge verkiezingsopkomst en een bovengemiddeld aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet. Inwoners van de regio scoren bovengemiddeld hoog op levensgeluk en zijn optimistisch over de toekomst.

1.3. Complexe opgaven Naar de toekomst toe worden we in Regio Zwolle geconfronteerd met ontwikkelingen die het economisch presteren, maar ook de kwaliteit van leven nu én in de toekomst onder druk zetten. Amper hersteld van de gevolgen van twee jaar coronapandemie diende zich begin 2022 een volgende grote schok aan: de oorlog in Oekraïne. Naast het ernstige persoonlijke leed en de maatschappelijke ontwrichting in Oekraïne, zorgt de Russische inval wereldwijd voor toenemende onzekerheid met tal van negatieve (economische) consequenties tot gevolg. Het gebrek aan grondstoffen, de inflatie en de stijgende energieprijzen zijn hier een direct gevolg van. Dit gaat hand in hand met de maatschappelijke uitdaging om een duurzame wereld neer te zetten voor de volgende generatie. Nederland is in transitie als het gaat om: • Klimaat • Energie • Stikstof • Verduurzaming • Economische vernieuwing • Structuurversterking • Arbeidsmarktontwikkeling Opgaven van (inter)nationale aard, die om een regionale aanpak vragen. Dit benadrukt het belang om als partners over grenzen heen te kijken en samen te werken aan opgaven die je niet als individu kunt oplossen. 1.4. Regio is de optelsom van deelgebieden De regio bestaat uit een aantal deelgebieden. Onderstaand volgt per deelgebied een omschrijving op hoofdlijnen met de belangrijkste kenmerken.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

het Meppeler Diep samenkomen en water via een open verbinding afvoeren naar het IJsselmeer. Hier geven we het nieuwe klimaatadaptieve landschap van Nederland vorm. Een delta waarin stedelijk gebied, water en platteland met elkaar verweven zijn. Regio Zwolle is één van de zeventien NOVEX-gebieden in Nederland. Als NOVEX-gebied gaat de regio een langdurige samenwerking aan met het Rijk op het gebied van: n Klimaatadaptatie n Wonen n Werken n Mobiliteitstransitie binnen alle kernen in

6

Mobiliteit De kernen zijn onderling verbonden door snelle auto- en fietsverbindingen. Het openbaar vervoer is aangesloten op regionale netwerken richting Zwolle, Amersfoort en Apeldoorn. De Kop van de Veluwe zet zich in op het nog nauwer verweven van deze verbindingen met het mobiliteitssysteem van de agglomeratie Zwolle. Bijvoorbeeld door in te zetten op de ontwikkeling van mobiliteitshubs. Mobiliteitshubs zijn plekken waar mensen hun auto parkeren waarna ze verder gaan op de fiets of met het openbaar vervoer. Bodem De Veluwse gemeenten hebben te maken met hoger gelegen gebieden, maar ook met de uiterwaarden van de IJssel, de randmeren en lage polders. Dat maakt het gebied aantrekkelijk en divers. De gesteldheid van de bodem en uitdagingen met betrekking tot het water zijn belangrijke pijlers voor toekomstige ontwikkelingen. Samenwerken aan een klimaatbestendige groeiregio staat voorop in deze regio. Dit betekent kansen verkennen om te bouwen op locaties die hoog en droog zijn. Vitaliteit De kernen, dorpen en steden van de Kop van de Veluwe zijn voor inwoners ‘warme harten’. Er zijn voorzieningen, maar die zijn in sommige gevallen kwetsbaar. Voor dit gebied is het belangrijk om te investeren in de vitaliteit van de kernen met goede voorzieningen, door (binnenstedelijke) groei mogelijk te maken.

Arbeidsplaatsen De economie op de Kop van de Veluwe is, zoals die van heel Regio Zwolle, divers en bestaat vooral uit familiebedrijven, mkb en maakindustrie. De deelregio kent ongeveer 45.000 arbeidsplaatsen verdeeld over 9.500 bedrijfsvestigingen, waarvan er bijna 9.000 geclassificeerd worden als een microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk detailhandel, bouw en zorg. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk bouw, specialistische zakelijke dienstverlening en detailhandel. Binding Kenmerkend aan de Veluwse gemeenten is de sterke lokale binding die veel bedrijven hebben. De gemeenten in de Kop van de Veluwe weten al honderden jaren veel toeristen te trekken. Er zijn veel recreatiebedrijven actief. Een groei van het aantal woningen (en dus inwoners) in de Kop van de Veluwe draagt bij aan de werkgelegenheid en daarmee voldoende ruimte voor economische ontwikkeling.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

107.176 44.146

Kop van de Veluwe / Gelderland De Kop van de Veluwe is een (bestuurlijke) samenwerking van vijf Veluwse gemeenten (Elburg, Hattem, Heerde, Nunspeet en Oldebroek) in en met de provincie Gelderland. Waterschap Vallei & Veluwe is in het gebied actief. In de Kop van de Veluwe wonen 107.000 inwoners. Er staan ruim 44.000 woningen. De Kop van de Veluwe is onderdeel van het grootste aaneengesloten natuurgebied in Nederland. De afwisseling tussen hoger- en lagergelegen natuur (zoals de uiterwaarden en randmeerkust) is uniek. Kop van de Veluwe maakt onderdeel uit van het ‘daily urban system’ van de stad Zwolle.

7

Schakelfunctie Regio Zwolle is via de infrastructuur van Flevoland verbonden met Metropool Regio Amsterdam (MRA). Regio Zwolle heeft een belangrijke schakelfunctie voor Flevoland in de verbindingen met Oost-Nederland en verder naar Duitsland. Flevoland biedt ruimte om te groeien en zo 112.381 deels tegemoet te komen aan de grote woningbouwopgave die voor 45.440 ons geldt. Hierbij is het belangrijk om zowel te bouwen aan een sterke samenleving en niet enkel met stenen. De drie gemeenten zijn een aantrekkelijk gebied zijn om te wonen, als bereikbaarheid en verbindingen op niveau zijn. Infrastructuur Een belangrijke opgave is om de verwachte mobiliteitsgroei duurzaam te laten plaatsvinden, bijvoorbeeld door ‘reizen’ te voorkomen (door nabijheid van voorzieningen, door thuiswerken en door het gebruik van fiets en openbaar vervoer te stimuleren). Dat neemt niet weg dat het aantal auto’s op de weg toe zal nemen. Hiervoor is een adequate infrastructuur nodig, waarbij vooral de economische assen N50 en N307 (Alkmaar – Zwolle) aandacht vragen. Daarnaast is het belangrijk dat er goede OV-verbindingen (zoals de Lelylijn) zijn en dat de mogelijkheden voor de scheepvaart worden vergroot (door bijvoorbeeld capaciteitsvergroting van de sluizen bij Kornwerderzand). Arbeidsplaatsen De deelregio kent ongeveer 56.000 arbeidsplaatsen verdeeld over 12.000 bedrijfsvestigingen.

Hiervan worden er ruim 11.000 geclassificeerd als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk agro-food, zorg & welzijn en detailhandel. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk agro-food, specialistische zakelijke dienstverlening en gedeeld derde detailhandel en bouw. Urk is de grootste visverwerker van Europa. De Noordoostpolder is een wereldspeler op het gebied van aardappelen. De deelregio kent sterke clusters. Urk heeft een sterk maritiem cluster. Innovatiecluster In de Noordoostpolder is er een sterk innovatiecluster met bijvoorbeeld het Multimodaal Infrastructuur Testcentrum (MITC) in Marknesse. De gemeente wordt gezien als een Europese hotspot op het gebied van ‘smart mobility’. Met Aeres Hogeschool in Dronten en ‘de meest vruchtbare landbouwgronden van de wereld’ in de Noordoostpolder werkt (Oost-)Flevoland aan het opleiden en innoveren binnen de agrarische sector. Innovatie in de landbouw kan in de praktijk worden gebracht, omdat de complete sector (van veredeling tot export) is vertegenwoordigd. Maakindustrie is opkomend.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

Kop van Flevoland Dit gebied bestaat uit drie gemeenten aan de noordkant van Flevoland: Dronten, Noordoostpolder en Urk. Waterschap Zuiderzeeland is actief in (Noord-)Flevoland. In de drie gemeenten wonen 112.000 inwoners en staan ruim 45.000 woningen. In Regio Zwolle is dit het gebied met relatief gezien het hoogste aantal inwoners in de jongste leeftijdscategorie (tot 20 jaar). Urk springt eruit: ruim een derde van de bevolking is jonger dan 20 jaar.

8

134.983 61.054

Arbeidsplaatsen Zuid-West Drenthe kent ongeveer 67.000 arbeidsplaatsen verdeeld over ruim 13.000 bedrijfsvestigingen, waarvan er 12.500 geclassificeerd worden als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk zorg & welzijn en detailhandel. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk specialistische zakelijke dienstverlening en detailhandel.

Port of Zwolle Hoogeveen is voor Regio Zwolle (samen met Hardenberg) een schakel met de DutchTechZone, een samenwerking op het gebied van technisch vakmanschap voor de maakindustrie. Meppel ontwikkelt samen met Kampen, Zwolle, havenbedrijf Port of Zwolle en NICE - dé zeehaven van Regio Zwolle: Port of Zwolle. Deze meest inwaarts gelegen haven van Nederland wordt op tal van manieren duurzaam ontwikkeld. Woningen De woningbouwopgave geldt ook zeker in de plattelandsgemeenten De Wolden en Westerveld. Die gemeenten gaan voor een vitaal landelijk gebied met bloeiende kernen. Hoogeveen en Meppel zijn op zoek naar groei die aansluit bij de economische positie. Platteland en stad versterken elkaar; de vier gemeenten vinden elkaar in het bieden van voldoende betaalbare, passende woningen aan inwoners en in de klimaat- en energietransities. Groeien met kwaliteit en balans dus. Meppel en Hoogeveen zien de mogelijkheid om een flink aandeel in de woningbouwopgave van Regio Zwolle te realiseren. Mobiliteit Bereikbaarheid en mobiliteit zijn belangrijke thema’s voor de Drentse gemeenten. Zowel binnen de regio als qua verbinding met andere regio’s. Het bereikbaar houden van de kernen draagt bij aan een vitaal landelijk gebied. Het aansluiten op andere economische regio’s is belangrijk om de regio te laten groeien.

Hierbij wordt in het bijzonder gedacht aan het verbeteren van bestaande spoor- en wegverbindingen, zoals de A28, maar ook de N36/N48. Verdienmodellen plattelandsgemeenten In de plattelandsgemeenten Westerveld en De Wolden is er veel aandacht voor energieopwekking, klimaatadaptatie en uitbreiding van natuur en bos. Men zet zich in voor het realiseren van verdienmodellen voor natuurinclusieve- en kringlooplandbouw zodat de economie in het landelijk gebied blijft bestaan. Hierbij is het belangrijk dat de biodiversiteit vergroot wordt en de kwaliteit van landschap behouden blijft.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

Zuid-West Drenthe Dit gebied bestaat uit vier Drentse gemeenten: Hoogeveen, Meppel, Westerveld en De Wolden. In deze gemeenten is Waterschap Drents Overijsselse Delta actief. In de Drentse gemeenten wonen bijna 135.000 inwoners en staan ruim 61.000 woningen. Waar gemeenten Meppel en Hoogeveen meer stedelijk zijn, zijn de gemeenten De Wolden en Westerveld landelijker met diverse en verschillende kernen. Binnen Regio Zwolle is dit het gebied met relatief gezien het hoogste aantal inwoners in de leeftijdscategorie 65+.

9

Overijsselse gemeenten Het Vechtdal, De Kop van Overijssel, Salland en stedelijk Zwolle bestaan samen uit tien gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. In dit gebied zijn er twee waterschappen actief: Waterschap Vechtstromen en Waterschap Drents Overijsselse Delta. In de tien gemeenten wonen ruim 436.000 inwoners en staan bijna 188.000 woningen. Het is een gebied met veel vitale kernen, denk bijvoorbeeld aan Kampen, Hardenberg, Ommen en Raalte. De tien gemeenten kennen één grote stad: Zwolle. Arbeidsplaatsen De Overijsselse gemeenten kennen ongeveer 242.000 arbeidsplaatsen, verdeeld over 44.000 bedrijfsvestigingen, waarvan er ruim 41.000 geclassificeerd worden als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk zorg & welzijn en detailhandel. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk specialistische zakelijke dienstverlening en detailhandel. Vrijetijdseconomie speelt een belangrijke rol in dit deelgebied. Er liggen kansen om de (water)recreatiemogelijkheden te versterken. Zowel de gunstige ligging als de recreatieve waarde van de historische kernen dragen hieraan bij. Agrarische sector Delen in dit gebied kenmerken zich door een sterke (regionale) agrarische sector.

In het kader van verschillende opgaven is er behoefte aan een sterkere relatie met het hoger onderwijs om kennisinnovatie voor de agrarische sector te vergroten. Er is ambitie om fors te groeien in aantal woningen en in arbeidsplaatsen, maar het is niet vanzelfsprekend dat er overal gebouwd kan worden. We willen vitaal leefbare kernen op het platteland waarbij vraag en het aanbod voor wonen in balans zijn. Zodat bijvoorbeeld jongeren hier straks ook een huis kunnen kopen of huren en niet noodgedwongen naar een andere regio trekken. Bereikbaarheid noodzakelijk Goede bereikbaarheid van de plattelandsgemeenten in Regio Zwolle is noodzakelijk voor inwoners en ondernemers. Veel kernen zijn onderdeel van de ‘daily urban system’ van de stad Zwolle. Dit gebied kenmerkt zich door een regionale wegenstructuur - denk aan de N50, N35 en N331 - in combinatie met de A28. De optimalisatie van deze wegen (doorstroom, veiligheid) in combinatie met logisch gesitueerde OV-hubs en OV-verbindingen met de kernen, is belangrijk om inwoners en ondernemers te behouden en kernen vitaal en leefbaar te houden. Proeftuin De Overijsselse gemeenten zijn rijk aan water en staan voor de forse opgave om in het deltagebied veilig te kunnen blijven wonen en wateroverlast te beperken.

Tegelijkertijd is een grote transitie in landgebruik en in de bestaande landbouw noodzakelijk, bijvoorbeeld om de veenweidebodemdaling in te perken en de daarmee gepaarde stikstofuitstoot. In de Omgevingsagenda-Oost van het Rijk staat dan ook: ‘Een integrale aanpak van de Wieden-Weerribben kan als proeftuin dienen voor de klimaataanpak van veenweidegebieden in heel Nederland…’.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

436.547 187.987

10

zijn onmisbare partners in het behalen van de regionale doelen. Alleen door samen te werken, kunnen we de opgaven waar we voor staan het hoofd bieden. . Resultaten om trots op te zijn De afgelopen jaren hebben we samen al mooie dingen gerealiseerd voor inwoners en ondernemers in Regio Zwolle. Een kleine greep uit deze successen:

RESULTATEN

Sinds 2009 timmeren we aan de weg als samenwerkingsverband Regio Zwolle. We begonnen met 15 gemeenten en zijn gaan samenwerken aan het speerpunt economie. Van daaruit zijn al snel gezamenlijke activiteiten ontstaan, waaronder het samenwerken aan prominente sectoren, zoals kunststoffen in het Polymer Science Park en zorg in het Health Innovation Park. We ondersteunen ondernemers met innoveren met behulp van ons eigen innovatie-instituut Kennispoort. Tijdens corona schakelden de tripartiete partners snel en richtten zij de succesvolle Regio Zwolle Brigade op om ondernemers uit de regio te steunen.

In 2020 bekrachtigde het Rijk de regionale samenwerking met de Regio Deal.

Kornwerderzand: een succesverhaal door samenwerking óver grenzen. Gezamenlijke lobby (met partners buiten de regio) voor de verbreding van de Kornwerderzandsluis.

De regio staat goed op de kaart in Den Haag. De Regio heeft de afgelopen jaren miljoenen ontvangen van het Rijk (en Europa). In 2022 heeft Regio Zwolle het Rijk bijvoorbeeld kunnen interesseren in medefinanciering van:

Inmiddels is Regio Zwolle de regio met de meeste publiekprivate samenwerkingen binnen Nederland. In 2023 lopen hier meer dan 80 initiatieven op het gebied van innovatie.

In 2019 is ZWINC uitgeroepen tot het meest creatieve en inspirerende ondernemers-initiatief van Europa.

In 2013 is de Economic Board Regio Zwolle opgericht.

Infrastructurele ontsluiting van nieuwe woningbouwlocaties in de regio, zoals de afbouw van stationsvoorzieningen en de ontwikkeling van snelfietsverbindingen en mobiliteitshubs.

Bijzonder aan de regionale samenwerking is de succesvolle lichte netwerkstructuur. We zetten zwaar in op de inhoud én op de relatie. De combinatie van gunnen, groeien en grensontkennend (ook wel: grensoverstijgend) denken en werken leidt tot mooie resultaten met impact voor onze inwoners en ondernemers.

Er zijn inmiddels regionaal meer dan 5.000 inwoners geholpen in de overgang van werk naar werk of van werkloosheid naar werk via loopbaanadvies, -coaching of scholing. Ook hebben circa 1.400 werkgevers cofinanciering gekregen voor scholing van in totaal meer dan 3.000 medewerkers. Regio Zwolle kent daardoor één van de laagste werkloosheidscijfers van het land. De integrale aanpak op de arbeidsmarkt is door het Rijk erkend als landelijk voorbeeld.

De regio is onderdeel van de economische hoofdstructuur van Nederland.

De aanleg van een extra perronspoor in Meppel voor een betrouwbaardere en snellere spoorverbinding tussen Zwolle en Noord-Nederland.

Regio Zwolle is de eerste regio in het land waar mbo en hbo professioneel met elkaar samenwerken (Zw8lse) én nauw schakelen met ondernemers en overheid.

In 2021 is Regio Zwolle benoemd als NOVI-gebied en in 2022 tot één van de zeventien landelijke NOVEX-gebieden: de klimaatbestendige groeiregio Zwolle.

De elektrificatie van de spoorlijn Enschede – Gronau, als eerste stap naar de opwaardering van de spoorverbinding tussen de regio’s Zwolle, Twente en Münsterland.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

1.5 Kracht van de samenwerking In Regio Zwolle werken we met 22 gemeenten, 4 provincies (Drenthe, Flevoland, Gelderland en Overijssel), partners vanuit het (beroeps)onderwijs, kennisinstellingen en ondernemersorganisaties (VNO-NCW Regio Zwolle en MKB-Nederland Regio Zwolle) aan regionale opgaven. Ook het Rijk, Europese maatschappelijke organisaties, de waterschappen en de ons omliggende regio’s

11

De meerjarige agenda 2024 - 2028 bouwt voort op bestaande plannen en is de bezegeling van de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen voor de transitievraagstukken. Hiermee bieden we enerzijds het hoofd aan de crises van nu en geven we anderzijds gestalte aan de transities die zowel de economie als de samenleving hervormen. Met als doel om naar de toekomst toe een regio te blijven waar het voor iedereen prettig wonen, werken en leven is. Dit kan alleen als we samenwerken op regionale schaal. Als we dat goed doen met elkaar, rendeert de samenwerking lokaal en heeft het een positief effect op al onze inwoners en ondernemers. Opmaat naar nieuwe samenwerking De agenda is ook een opmaat naar nieuwe samenwerkingsarrangementen met het Rijk en Europa, zoals een nieuwe Regio Deal en de uitvoering van het NOVEX-gebied Regio Zwolle. Daarmee zetten we een stap voorwaarts: samen optrekken waar mogelijk en in samenwerking de slagkracht op de grote opgaven vergroten. Deze agenda vormt de basis voor het maken van concrete afspraken voor de realisatie van onze doelen in uitvoeringsprogramma’s. Concrete opgaven worden uitgewerkt en uitgevoerd door belanghebbende deelnemers, zogenoemde ‘coalitions of the willing’.

Elke deelnemer aan een opgave krijgt inbreng op het resultaat en heeft de verplichting middelen te leveren in de vorm van geld en/of uitvoeringskracht. Meedoen is niet vrijblijvend. Om de twee jaar worden uitvoeringsprogramma’s geëvalueerd. De aanpak stellen we vervolgens voor de daaropvolgende twee jaar bij.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

Koers voor de toekomst De meerjarige agenda 2024-2028: n Bevat de koers voor de toekomst n Vertrekt vanuit wederkerigheid (halen en brengen) n Werkt verbindend

12

2. UITGANGSPUNTEN VAN DE SAMENWERKING Om een volgende stap te maken in de samenwerking, houden we elkaar vast op principes die de basis van onze samenwerking omschrijven.

n We bouwen voort op het samenwerkingsfundament dat er al is in de regio. n ‘Gunnen, groeien, grensontkennend werken’ blijft onze leidraad. Dat kan alleen als we met overtuiging en intrinsieke motivatie samenwerken en de waarde van onze regio zien. De opgave staat centraal en niet de bestuurlijke begrenzing. We werken samen op basis van gelijkwaardigheid met respect voor ieders rol, onderscheidende posities en verantwoordelijkheid. n We leggen niet alles juridisch vast, omdat we met elkaar in vertrouwen werken aan het gezamenlijke belang. We houden vast aan onze huidige lichte netwerksamenwerking. n Wel bepalen we aan de voorkant van onze activiteiten strakker de te behalen doelen en de verantwoordelijkheden en posities van de deelnemende partijen daarin. Meer dan ooit zal er aandacht zijn voor een goede representatie van deelnemende partijen, de positie van verantwoordelijke portefeuillehouders en de betrokkenheid van raden en staten. n We werken tripartiet samen met ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen. Waar mogelijk en nodig hechten we dit af met partners in en om de regio, zoals UWV, waterschappen, het Rijk, Europa en aangrenzende regio’s. Inzet is om meer aansluiting te zoeken bij hun meerjarige strategische agenda’s. Die samenwerking zorgt voor meer massa en betekenis. n We focussen ons in de samenwerking op economie & arbeidsmarkt en ruimtelijke ontwikkeling.

We borgen de uitkomsten van de projecten van de Regio Deal en ontwikkelen door wat past bij de opgaven. Het doel is om het ‘daily urban system’ te versterken. Daar pakt de regio de verantwoordelijkheid. Daar waar mogelijk en wenselijk verbinden we onze programma’s aan Rijks- en provinciaal beleid. n We dringen bestuurlijke drukte terug en werken bestuurlijk en ambtelijk op efficiënte wijze samen, waarbij we zaken concreet afspreken, verwachtingen uitspreken en elkaar aanspreken. n We werken samen en opgavegericht. Dat houdt in dat de samenwerking toegevoegde waarde heeft. We ontmoeten elkaar, we leren van elkaar en verdiepen en verrijken de samenwerking. We helpen elkaar waar mogelijk. n We melden aan de voorkant ieders koers, inzet en/of traject wat leidt tot een aanvraag bij het Rijk en/of Europa. We vertrekken vanuit synergie en samenhang.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

2.1 Leidende principes voor de wijze van samenwerken

13

n De inwoner en ondernemer staan centraal bij alles wat we doen. In onze agenda staan het perspectief, de vraag en de brede welvaart van de inwoner en ondernemer voorop. n We werken opgavegericht samen vanuit de ‘Meerjarige agenda 2024-2028’ en de daaruit voortvloeiende uitvoeringsprogramma’s. Deze agenda vormt de gezamenlijke koers voor de gehele regio. De samenwerkingsstructuur en werkwijze sluiten hierbij aan. De agenda is op hoofdlijnen ontwikkeld. Dit is het kader waarlangs we werken. n De agenda is niet statisch, maar adaptief. En stelt ons in staat om steeds te kunnen anticiperen op veranderingen in de omgeving, zonder de koers kwijt te raken. We zijn een lerende regio die werkt aan complexe uitdagingen waar soms gewoon gestart moet worden om tot de oplossing te komen. Onze aanpak volgt de weg van de ervaring: uitproberen wat werkt en bijstellen wat nodig is. n We zorgen voor duidelijke besluitvorming over de opgaven en projecten. Partijen zorgen in ‘eigen huis’ dat alle betrokkenen hun rol kunnen uitvoeren, in het bijzonder de Raden en Staten. Tussentijdse voortgangsrapportages geven de mogelijkheid om bij te sturen. n Het organiserend vermogen voor onze samenwerking is in de basis gericht op het procesmanagement van de netwerksamenwerking, uitvoeringskracht in de programma’s en ondersteuning vanuit communicatie en ‘public affairs’.

Alle partners van de overheidskolom en triple-helix zetten zich hiervoor in. n Er wordt (opgavegericht en programmatisch) gewerkt vanuit twee uitvoeringsopdrachten: 1) Economie en arbeidsmarkt en 2) Ruimtelijke ontwikkeling. Per opgave werken we met een ‘coalition of the willing’. Partners tekenen daarop in voor een periode van meestal vier jaar en in sommige programma’s voor het NOVEX-gebied voor twee jaar. Daarmee koesteren we onze verschillen en doen we recht aan onze diversiteit (stad-land, groot-klein, publiek-privaat). n Iedere opgave wordt opgewerkt vanuit programma’s en daaruit voortkomende projecten. We werken aan het realiseren van: • Duurzame en wendbare economie • Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt • Klimaatbestendige inrichting van onze regio • Duurzame bereikbaarheid van en in de regio Meedoen is niet vrijblijvend. Iedere partij heeft zijn eigen inzet, identiteit, expertise, professionaliteit en verantwoordelijkheid en draagt vanuit de eigen kracht bij aan de gezamenlijke aanpak. n We werken vanuit een lerende aanpak en ontdekken al doende wat nodig en succesvol is. Dat houdt in dat we elkaar vasthouden in de samenwerking. n Aan de hand van de regionale samenwerkingsagenda, de integrale aanpak en de versterkte samenwerking zetten we Regio Zwolle verder op de kaart, bij onze omliggende regio’s, het Rijk en in Europa.

Op die manier willen we als regio zelf regie blijven houden op uitvoering van provinciale, nationale en Europese beleidsopgaven. We willen vooral ook toekomstbestendig voor de inwoners en bedrijven in onze regio brede welvaart borgen. We stappen met één stem naar het Rijk of naar Europa. n We werken met meerjarige financiering. Het Regio Zwolle Bureau regisseert de samenwerking. Van belang daarbij is een goede informatievoorziening. Daarmee borgen we dat partners tijdig worden geïnformeerd en geconsulteerd en ontstaat betere beeldvorming van wat er in de regio gebeurt. Dit draagt bij aan de wederkerigheid in de samenwerking. n Het delen van kennis en elkaar goed informeren staat centraal. Waar gewenst kunnen partijen de samenwerking op onderdelen intensiveren. Het Regio Zwolle Bureau heeft hierin een faciliterende rol. 2.3. Brede welvaart en SDG’s Het goede leven bevorderen In Regio Zwolle kiezen wij ervoor om brede welvaart te bevorderen. Brede welvaart gaat over welvaart en welzijn van inwoners en ondernemers. We willen het goede leven in

Regio Zwolle bevorderen. Brede welvaart wordt niet alleen bepaald door traditionele en economische indicatoren van welvaart, maar ook door zaken zoals leefomgeving, het kunnen voorzien in het levensonderhoud, gezondheid, veiligheid, de mogelijkheden tot persoonlijke

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

2.2 Opgavegericht en programmatisch werken

14

Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Bij brede welvaart gaat het daarnaast niet alleen om het hier en nu; brede welvaart strekt zich uit tot buiten de grenzen van de eigen stad, regio of land, en gaat ook over toekomstige generaties. ‘Brede-welvaartdenken’ zorgt ervoor dat met een integrale blik gekeken wordt naar hoe het gaat met de inwoners van de regio. Door verder te kijken dan naar alleen materiele welvaart, ontstaat er een evenwichtiger beeld van de stand van zaken in de regio en wordt bewustzijn gecreëerd voor het maken van keuzes in het belang van inwoners en ondernemers. Gelijke kansen voor iedereen. Uit onderzoek blijkt dat de dagelijkse en directe leefomgeving in belangrijke mate de brede welvaart in gemeenten bepaalt. Denk aan voorzieningen als winkels, openbaar vervoer, onderwijs en zorg voor inwoners met name van de plattelandsgemeenten. En aan bijvoorbeeld veiligheid en gelijke kansen voor iedereen. Regionale blik Per regio zijn verschillen in de manier waarop inwoners de brede welvaart ervaren. Een regio-specifieke aanpak van brede welvaart is daarmee effectiever dan een nationale aanpak. Een regionale blik op brede welvaart maakt ook duidelijk dat niet alle aspecten van brede welvaart in de eigen gemeente te vinden hoeven te zijn. Juist gebieden met veel variëteit worden getypeerd als gebieden met hoge brede welvaart.

Daarmee bedoelen we een mix van: n n n n n n

Een middelgrote stad Kleinere dorpskernen Landelijke omgeving Aanbod cultuur Aanbod recreatie en buitenleven Verschil in bedrijvigheid/sectoren

Ideale schaal Het ‘daily urban system’ waar Regio Zwolle op gebouwd is, is hiermee de ideale schaal voor

1

het realiseren van brede welvaart voor alle inwoners. In het streven naar brede welvaart voor de regio is het wel van belang om goede afstemming te blijven zoeken tussen vitale kernen, plattelandsgemeenten en steden. Daarbij zijn gelijke kansen voor iedereen belangrijk. Brede welvaart als uitgangspunt is dan ook een pleidooi voor samenwerking op regionale schaal. Gelet op de thema’s en de variëteit in de regio lenen een aantal thema’s zich juist om op lokaal- of buurtniveau op te pakken. Met brede welvaart als ultiem doel, investeren we in een toekomstbestendige en evenwichtige Regio Zwolle.

Concretisering van brede welvaart – SDG’s Brede welvaart wordt veelal geconcretiseerd middels de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) zoals geformuleerd door de Verenigde Naties. Het is dé wereldwijde duurzaamheidsagenda met een positieve blik op de toekomst. De geformuleerde doelen zijn een helder, bruikbaar kader tot 2030 om als leidraad te gebruiken bij het ontwikkelen en toetsen van de meerjarige agenda1. In de meerjarige agenda koppelen we de programma’s aan de SDG’s, met als doel de samenhang te zien tussen de activiteiten. De SDG’s hebben op die manier een verfrissende, verrijkende en verbindende werking in de regionale samenwerking. De herkenbare en begrijpelijke beeldspraak van de SDG’s heeft daarnaast een mobiliserend effect voor iedereen die zich in wil zetten voor duurzaamheid en inclusiviteit. De herkenbare doelen waarop we ons in Regio Zwolle focussen zijn (de nummers corresponderen met die van de SDG’s): 1) Geen armoede 4) Toegang tot kwaliteitsonderwijs 7) Betaalbare en duurzame energie 8) Waardig werk en economische groei 9) Industrie, innovatie en infrastructuur 10) Ongelijkheid verminderen 11) Duurzame steden en gemeenschappen 12) Verantwoorde consumptie en productie 13) Klimaatactie 15) Leven op het land 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken

Indien het kader van de SDG’s of doelstellingen veranderen, passen we dit in de doorlooptijd van de agenda aan.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

ontplooiing en het onderhouden van sociale contacten, het behoud van biodiversiteit of rechten voor groepen inwoners waar iemand zelf niet toe behoort.

15

3. MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028

Stuk voor stuk vraagstukken waarvoor de samenwerking binnen Regio Zwolle nodig is om resultaten te boeken of effectiever te zijn. Simpelweg omdat inwoners en ondernemers zich niet houden aan gemeentegrenzen, maar zich binnen het ‘daily urban system’ van de regio bewegen. Uitvoeringslijnen Om onze ambities te realiseren en effecten te bereiken, werken we in de periode 2024-2028

langs twee inhoudelijke uitvoeringslijnen: 1) Economie & arbeidsmarkt 2) Ruimtelijke ontwikkeling Het versterken van het netwerk en de onderlinge samenwerking is het sluitstuk om de komende periode tot een succes te maken en wordt als derde uitvoeringslijn opgenomen. Ambitie realiseren ‘Public affairs’ en communicatie zijn ondersteunend aan de missie en onderliggende strategie van Regio Zwolle en dragen bij aan het realiseren van de ambitie. De opgaven zijn van de regionale samenwerking. Zij kunnen regionaal aangejaagd, geïnitieerd en/of uitgevoerd worden. Of regionaal geagendeerd worden, waarbij andere partners van de samenwerking dit uitvoeren. Dan is de regio een verbindende schakel in dit geheel. Visie en missie Met de meerjarige agenda ‘Regio Zwolle stapt door – 2024-2028’ werken we aan het realiseren van onze visie en ambitie. Hierna worden de visie, missie, ambitie, doelen en strategie verder uitgewerkt. Onderstaand volgt een schematisch overzicht van de hoofdlijn van de agenda.

VISIE Regio Zwolle heeft netwerkkracht. Wij werken samen aan kansen en zorgen voor een hoge dichtheid en interactie van netwerken, zodat wij snellere, slimmere en betere antwoorden hebben op onze maatschappelijke uitdagingen.

MISSIE Regio Zwolle versterkt als duurzame regio zijn unieke landschappelijke kwaliteit, is innovatief en genereert blijvende welvaart en welzijn (brede welvaart) voor inwoners en ondernemers.

MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE

Regio Zwolle groeit in aantal bedrijven en inwoners. De regio ontwikkelt zich door als overloopgebied van de Randstad en de verbindende schakel naar het noorden en oosten. Naast de successen hebben we ook te maken met de nodige uitdagingen: • De tekorten op de arbeidsmarkt lopen op • Ondernemers hebben vele crises het hoofd te bieden • Recessie dreigt • De druk op de woningmarkt neemt toe • De agrarische sector heeft het moeilijk • Op diverse plekken zorgt toerisme voor minder leefbaarheid en druk op de natuur • Het mobiliteitssysteem heeft haar grenzen bereikt • De sociaaleconomische verschillen binnen de regio groeien

16

AMBITIE In de delta van de toekomst geeft Regio Zwolle het nieuwe klimaatadaptieve landschap van Nederland vorm. Een delta waarin stedelijk gebied, water en platteland met elkaar verweven zijn. Waar mensen in harmonie met water en natuur kunnen wonen, werken en leven. Een regio waarin de mobiliteitstransitie gerealiseerd wordt en de grote stad beter ontsluit naar al haar kernen, een regio met een sterke brede welvaart die aansluit bij de economische hoofdstructuur van Nederland en die uitgroeit tot de vierde pijler onder de Nederlandse economie (‘squaring the triangle’) en waarin iedereen mee kan doen. De zorg is daarbij bereikbaar en iedereen heeft toegang tot onderwijs. Samen staan wij sterk in de opmaat naar de toekomst.

n

n

n

Regio Zwolle heeft een duurzame en wendbare economie, waarin bedrijven ruimte hebben om te ondernemen en om hun businessmodellen in de nieuwste transities en technieken door te ontwikkelen. Er is een sterk regionaal ecosysteem met excellente ondernemersdienstverlening. Door de ondernemersdienstverlening worden vooral mkb- en familiebedrijven benaderd. Regio Zwolle staat bekend om haar werkwijze om ondernemers te ondersteunen en te faciliteren. Onder meer met een investeringsfonds voor ondernemerschap, innovatie en transities. Regio Zwolle realiseert een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt. Er is een regionaal werkcentrum actief en alle inwoners kunnen zich daar melden. Iedere inwoner heeft recht op een loopbaan- en ontwikkelgesprek, heeft toegang tot de instrumentaria die beschikbaar zijn en weet de scholingsbudgetten te benutten. Via sectortafels wordt gewerkt aan de verbinding economie-onderwijs-arbeidsmarkt. Werkgevers kunnen gebruik maken van een investeringsfonds voor leven lang ontwikkelen en vernieuwing. Voor het realiseren van een inclusieve arbeidsmarkt worden de nationale en Europese middelen benut om zoveel mogelijk mensen met een afstand tot of kwetsbare positie op de arbeidsmarkt aan werk te helpen. Regio Zwolle heeft samen met 22 gemeenten, 4 provincies en haar partners de ruimtelijke puzzel gelegd en geeft succesvol uitvoering aan het Novex-gebied.