Bijlage 1 - Cultuurscan 2023

Voor de Inwonersenquête 2022 zijn ruim 25.000 inwoners benaderd om mee te doen. De respons bedroeg dit jaar gemiddeld 27%. Aanvullend is aan de leden van het gemeentelijke DigiPanel gevraagd de vragenlijst in te vullen. Deze extra respons maakt het mogelijk in de verdieping een uitsplitsing naar buurten en achtergrondkenmerken te maken. De resultaten zijn representatief voor Eindhovenaren van 18 tot en met 84 jaar. De Inwonersenquête kon worden ingevuld van 20 september tot en met 31 oktober 2022. Hierbij werd Eindhovenaren gevraagd naar hun ervaringen in de afgelopen 12 maanden. De gegevens van de enquête 2022 slaan dus in feite op de periode september 2021 tot en met oktober 2022, een periode waarbij voor culturele activiteiten gedeeltelijk nog coronamaatregelen van kracht waren. Voor dit hoofdstuk hebben we vooral gebruikgemaakt van de Inwonersenquête cultuur. De respons voor dit thema bedroeg ongeveer 5500 personen. Naast de informatie uit de inwonersenquête vormden ook de verantwoordingen van gesubsidieerde culturele organisaties een belangrijke bron voor dit hoofdstuk, met name op het gebied van cultuureducatie en amateurkunst. Tot slot is het zaak om de begrippen cultuurparticipatie en cultuureducatie helder te duiden, aangezien deze begrippen in dit hoofdstuk vaak voor zullen komen en definities elders vaak van elkaar verschillen.

Het landelijke Fonds voor Cultuurparticipatie hanteert “Het actief meedoen aan kunst en cultuur” als definitie voor cultuurparticipatie.120 Daaronder valt een breed scala aan

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

termen zoals amateurkunst, erfgoedvrijwilligers, maar ook de inzet van cultuur op school. Deze brede en abstracte definitie verdient wat betreft deze Cultuurscan op drie punten verduidelijking. Ten eerste onderscheidt cultuurparticipatie zich van professioneel “meedoen” aan kunst, in die zin dat een professional noodzakelijkerwijs aantoonbare artistieke kwaliteit levert en er geld mee verdient. Als het gaat om actief meedoen aan, oftewel maken van kunst en cultuur, wordt de term amateurkunst vaak gebruikt (zie 3.2). Daarbinnen valt formele amateurkunst, zoals in verenigingsverband, maar ook informele amateurkunst met, bijvoorbeeld, de schildersezel thuis, breakdance met vrienden of de schoolband. Ten tweede wordt cultuurparticipatie in deze scan ook gebruikt om zaken als bereikbaarheid en bezoek van/aan cultuur te duiden. Dit betreft bijvoorbeeld de uitkomsten van de hierboven genoemde inwonersenquête (zie 3.1). Ten derde raakt de term cultuurparticipatie het maatschappelijke belang van kunst en cultuur in de breedte (zie 3.3). Dit verduidelijkt de term misschien niet direct, maar biedt binnen de definitie wel de ruimte voor belangrijke cultuuruitingen, zoals het bezoeken van een theatervoorstelling vanuit ouderenzorg of een muziekworkshop om bewoners van een wijk met elkaar in contact te brengen.

Cultuureducatie wordt door het LKCA, het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst, gedefinieerd als ‘het doelbewust leren over en met kunst, erfgoed en media via gerichte instructie, zowel binnen als buiten school’.121 Met binnenschoolse cultuureducatie worden schoolgebonden activiteiten bedoeld, met buitenschoolse cultuureducatie activiteiten die onderdeel vormen van vrijetijdsbesteding. Dat is dus bijvoorbeeld het onderscheid tussen een vakdocent voor de klas en het volgen van zangles elders in de stad. Binnen die eerste categorie, schoolgebonden activiteiten, kunnen activiteiten natuurlijk ook buitenschools plaatsvinden. Dit zou dan kunnen gaan over een klassenuitje aan een museum. Dat is een ander onderscheid tussen binnen en buiten school dan hierboven bedoeld. Ter verduidelijking, schoolgebonden cultuureducatie kan ook cultuuronderwijs worden genoemd, in het bijzonder wanneer het voortkomt uit een schoolcurriculum c.q. kerndoelen. Wij hanteren desalniettemin de term cultuureducatie, omdat we dit onderwerp aanvliegen vanuit cultuuraanbieders in plaats van het onderwijs. Onder de tweede categorie, niet schoolgebonden cultuureducatie als onderdeel van vrijetijdsbesteding, worden alle activiteiten geschaard die dikwijls zijn gericht op specifieke groepen en kennisoverdracht. Er is daarbij sprake van deelnemers die een participatieve rol hebben.

Zangles of een cursus boetseren valt daar dus zeker onder, een inleiding bij een theatervoorstelling niet zozeer.

59

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

3.1 Publiek Algemene trends Tijdens de pandemie daalden de bezoekerscijfers in de cultuursector drastisch. Vanwege de lockdowns en andere maatregelen was cultuurbezoek vaak niet mogelijk.122 Inmiddels zijn er echter overwegend positieve geluiden te horen vanuit de cultuursector over herstel. Bij theaters, filmhuizen, poppodia, concertzalen en musea keerden de bezoekers weer terug. Hoewel de bezoekersaantallen nog niet terug zijn op het niveau van voor de pandemie, zijn culturele locaties positief.123 Verder lijkt er een interessante ontwikkeling plaats te vinden in de kunst- en cultuursector na corona: groepen die voorheen moeilijker te bereiken waren, lijken hun weg naar kunst en cultuur makkelijker te vinden. Theaters melden een stijging in bezoekers die eerder het theater weinig bezochten, zoals jonge mensen met een niet-Westerse achtergrond.124 Ook is museumbezoek door kinderen tot 13 jaar en jongeren tussen de 19 en 25 flink gestegen ten opzichte van 2019.125 Verder meldde het CJP dat jongeren in 2022 1,2 miljoen culturele activiteiten ondernamen. Dit was het hoogste aantal in 10 jaar.126 In de periode na corona is er sprake van economische onzekerheid die invloed kan hebben op cultuurbezoek. Door de hoge energieprijzen en inflatie hebben huishoudens minder besteedbaar inkomen.

Beleid om de lage inkomens te beschermen kan de klappen verzachten, maar is ook van tijdelijke aard. Het is dan ook onzeker hoe dit economische beeld zich de komende tijd zal ontwikkelen.127 Het is te verwachten dat de lagere koopkracht van invloed zal zijn op zowel cultuurconsumptie als cultuurparticipatie. Een recente ontwikkeling op het gebied van cultuurbezoek is digitalisering. Tijdens corona werd cultuuraanbod vaak online gepresenteerd en werd er veel geëxperimenteerd met digitale vormen.128 Ook vóór de pandemie was er al sprake van sterke digitalisering in de kunstsector. Vooral bij streamingsdiensten en op het gebied van muziek was deze stijging sterk te zien. Tijdens corona nam het aantal fysieke bezoeken aan concerten af, maar daarvoor kwam een stijging in digitale consumptie van muziek in de plaats. Toch was digitalisering tijdens de pandemie geen wondermiddel

om publieksbereik in stand te houden. Op het gebied van letteren steeg bijvoorbeeld het aantal uitgeleende e-books en luisterboeken, maar toch was deze stijging minder dan het verlies in uitgeleende fysieke boeken.129 Wat betreft film, bood digitaal aanbod de uitkomst aan filmfanaten, maar wordt streaming als reden genoemd voor de moeizame stijging in bezoekcijfers van bioscopen.

Bezoekers in Eindhoven Na de coronacrisis beginnen bezoekerscijfers weer een beetje op te krabbelen. Dit blijkt ook uit de Inwonersenquête 2022, die de gemeente Eindhoven elk jaar uitvoert. De enquête leert zelfs dat 79% van de Eindhovenaren in het jaar voorafgaand aan de vragenlijst minstens één culturele activiteit bezocht. Voor corona, in 2019, was dit 82%. Dit laat zien dat bijna evenveel Eindhovenaren weer één culturele activiteit hebben bezocht, maar zegt nog niet of ze dat even vaak hebben gedaan. Uit de enquête blijkt bijvoorbeeld wel dat er minder verschillende activiteiten zijn bezocht dan vóór corona. In de top 3 van meest bezochte activiteiten staan film in bioscoop of filmhuis (47%), museum (41%) en festival (muziek, theater, film, dans, design: 35%) (zie figuur 23). Hoewel Eindhovenaren weer culturele activiteiten bezoeken, blijkt uit de enquête wel dat ze minder verschillende soorten activiteiten hebben bezocht dan vóór corona. Bezoekers verleiden tot herhaalbezoek en het bezoeken van verschillende activiteiten is een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst. Gekeken naar het profiel van de Eindhovense cultuurbezoekers, vallen drie dingen op.130 Jongere Eindhovenaren (18-35 jaar) hebben gemiddeld het vaakst een culturele activiteit bezocht, namelijk 88%. Bij de groep 55 jaar en ouder ligt het percentage cultuurbezoekers op 66%.

Inwoners die een hbo- of wo- opleiding hebben gevolgd bezoeken ook vaker een culturele activiteit. Tot slot is te zien dat inwoners met een hoger inkomen vaker aan cultuurbezoek doen. De enige uitzondering hierop is dat mensen met een maandelijks inkomen onder de 1.250 euro vaker cultuur bezoeken dan de twee inkomensgroepen

60

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

erboven. Wel wordt aangegeven dat in deze groep veel studenten dan wel jongeren zitten (zie figuur 24 en 25).

DDW- en GLOW-edities van 2021, toen corona nog een grotere invloed had op de samenleving. Het is dus aannemelijk dat het percentage Eindhovenaren dat in 2022 GLOW en/of de Dutch Design Week bezocht hoger ligt (zie figuur 36).

21% van de ondervraagden bezocht geen culturele activiteit, waarbij 5% van alle ondervraagden aangeeft dat het bezoek te duur was.131 (zie figuur 26) Nog eens 5% had geen interesse. Bij 4% van de Eindhovenaren kwam het bezoek er gewoon niet van. Waar corona in 2020 en 2021 nog de voornaamste redenen waren om geen cultuur te bezoeken, speelde dit in 2022 maar bij 2% van de ondervraagden een rol. Bij de mensen die aangaven het te duur te vinden om culturele uitingen te bezoeken, was een overgrote meerderheid te vinden die kampen met een langdurige ziekte, relatief veel worden belemmerd in vrijetijdsbesteding en dagelijkse bezigheden, moeite hebben met rondkomen en zich ook veel zorgen maken over geldzaken.132 Het percentage Eindhovenaren dat in de stad zelf cultuur bezocht begint weer op te krabbelen. 52% van de Eindhovenaren heeft in 2022 een culturele basisinstelling bezocht in Eindhoven. Vóór corona (in 2019) was dit 63%. In 2021 lag dat percentage op 31%. Waar het percentage Eindhovenaren dat minstens één culturele activiteit bezocht dus weer vergelijkbaar is met het percentage uit 2019, is het aantal Eindhovense bezoekers van BIS-instellingen nog niet terug op het niveau van vóór corona (zie figuur 27). Eindhovenaren gingen van alle basisinstellingen het vaakst naar het Parktheater (21%), het Natlab (16%) (zie figuur 34) en het Muziekgebouw (ook 16%).

Deze drie instellingen krijgen ook een hoge waarderingsscore van het Eindhovense publiek. Het Parktheater en Muziekgebouw krijgen beide een 8,1 en het Natlab scoort een 8,0.133 Philharmonie zuidnederland krijgt met een 8,2 het hoogste cijfer (zie figuur 33). 40% van de Eindhovenaren bezocht in 2022 een cultureel festival in de stad. Ook dit percentage ligt nog niet op het niveau van voor de pandemie: in 2019 bezocht 57% van de Eindhovenaren nog een Eindhovens festival (zie figuur 28). De meest bezochte festivals zijn GLOW (34%), Dutch Design Week (17%) en STRP-festival (4%). Omdat GLOW 2022 tijdens het afnemen van de vragenlijst nog niet had plaatsgevonden en Dutch Design Week tijdens de invulperiode viel, zullen deze cijfers vooral slaan op de

Perspectief van gebruikers van cultuur

Net als bij cultuurbezoek in het algemeen, bezochten Eindhovenaren met een hogere leeftijd en een hbo-/ wo-diploma vaker Eindhovense instellingen of festivals. Het hoogste percentage bezoekers voor Eindhovense instellingen en festivals lag in de leeftijdscategorie 35-54 jaar (59%). Dit verschilt met cultuurbezoek in het algemeen, waar Eindhovenaren tussen 18 en 35 de grootste groep vormden. Hieruit blijkt dat jongeren wel meer cultuur bezoeken, maar dit vaker buiten Eindhoven doen. Over de redenen hiervoor is voor nu geen duidelijke en betrouwbare informatie voor handen. Van de 33% van de Eindhovenaren die geen culturele instellingen of festivals bezocht, gaf 9% aan dat een bezoek er gewoon niet van kwam. 8% had geen interesse in het aanbod. 5% gaf aan de prijzen te hoog te vinden en 3% wist niet wat er te doen was. Corona was in 2022 nog maar voor 2% van de niet-bezoekers een reden om niet te gaan. In 2021 lag dit percentage op 21% (zie figuur 32). Er werd dus vaker geen cultuur in Eindhoven bezocht (door desinteresse, te lage prioriteit, schroom (niets voor mensen als ik en ga liever niet alleen) en onbekendheid met het aanbod) dan bij cultuur in het algemeen.

Dat kan er dan op duiden dat voor een deel van de Eindhovenaren die geen cultuur in Eindhoven bezochten (het verschil tussen de 17% die dat aangaf voor Eindhovense bezoeken en de bijna 9% die dat aangaven bij bezoek als geheel) het aanbod blijkbaar niet aansluit op hun interesse of althans te weinig zodat het er uiteindelijk niet van kwam.134 Eindhovenaren zijn over het algemeen tevreden over cultuur in Eindhoven. Zowel voor het cultuuraanbod als de diversiteit van het aanbod geven zij een 7,1. De tevredenheid over cultureel erfgoed ligt met een 6,4 iets lager. Al deze cijfers zijn de afgelopen jaren stabiel geweest. Gekeken naar de achtergrondkenmerken van de respondenten zijn er geen duidelijke verschillen te zien die invloed hebben op de tevredenheid over cultuur in Eindhoven (zie figuur 37).

61

Figuur 23

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

In de ‘Inwonersênquete 2022 – Sport- en cultuurparticipatie kinderen en jongeren’ staan ook de bezoekpercentages aan culturele instellingen van kinderen en jongeren. 64% van de kinderen/jongeren heeft tussen september 2021 en september 2022 een culturele instantie in Eindhoven bezocht. In 2021 was dit percentage 51%.135 Aangezien deze cijfers pas de laatste twee jaar worden bijgehouden, is het niet duidelijk of het bezoekerspercentage op hetzelfde niveau zit als vóór corona. De Bibliotheek Eindhoven werd met 37% het vaakst door kinderen/jongeren bezocht. Verder werd het Parktheater door 29% en het preHistorisch dorp door 18% van de kinderen/jongeren

bezocht. De bezoekerscijfers lagen het hoogst in de leeftijdsgroepen van 4 t/m 7 en 8 t/m 11 jaar, met ieder 69%. In de groep 12 t/m 14 jaar lag het bezoek het laagst met 54% (zie figuur 35). Eindhovense instellingen trekken ook publiek van buiten de regio aan. Cultuur Eindhoven beschikt alleen niet over betrouwbare gegevens over het publiek van buiten Eindhoven. Het is wel aan te nemen dat grote instellingen en tourende Eindhovense gezelschappen publiek van buiten Eindhoven trekken, maar dit zal dus per instelling verschillen.

Ontwikkeling bezoekerspercentages populairste activiteiten Figuur 17 — Ontwikkeling bezoekerspercentages populairste activiteiten Bron: - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven FiguurCultuur 17 — Ontwikkeling bezoekerspercentages populairste activiteiten 100% 100% 79 79

47 47 41 35 41 35 25 25 16 15 16 12 15 12

2016 2016

2017 2017

2018 2018

2019 2019

2020 2020

2021 2021

Minstens één activiteit Minstens één activiteit Museum

Film in de bioscoop of filmhuis Film in de bioscoop of filmhuis Festival (muziek, theater, film, dans, design)

Museum Concert pop-, rock-, blues- of wereldmuziek Concert pop-, rock-, blues- of wereldmuziek Cabaret of kleinkunst

Festival (muziek,intheater, dans,expositie design) Tentoonstelling galerie film, of andere Tentoonstelling in galerie of andere expositie Dance- / houseparty

Cabaret of kleinkunst Toneelvoorstelling Toneelvoorstelling

Dance- / houseparty

75% 75%

50% 50%

25% 25%

2022 2022

De Inwonersenquête is een grootschalig jaarlijks onderzoek onder een representatieve groep Eindhovense inwoners van 18 tot en met 84 jaar. In het najaar van 2022 heeft een grote groep Eindhovenaren (ruim 25.000 inwoners) een uitnodiging ontvangen om een vragenlijst in te vullen over de stad en hun buurt. Zij konden hun mening geven over diverse onderwerpen., variërend van milieu en veiligheid tot cultuur en sportdeelname. De percentages die genoemd worden slaan op alle Eindhovenaren. Het aantal respondenten is ca. 5500.

0% 0%

62

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Figuur 24

Uitsplitsing achtergrondkenmerken van bezoekers die afgelopen jaar een culturele activiteit hebben bezocht Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven Figuur 19 — Uitsplitsing naar achtergrondkenmerken Totaal

79%

Geslacht Man Vrouw

79% 79%

Leeftijd 18 - 34 jaar 35- 54 jaar 55 jaar en ouder

88% 82% 66%

Opleiding Geen opleiding/basis/vmbo Mbo/Havo/Vwo Hbo/Wo

56% 76% 86%

Inkomen per maand < € 1.250 € 1.250 - € 1.700 € 1.700 - € 2.350 € 2.350 - € 3.800 €3.800 of meer

76% 66% 73% 82% 88% 0%

Figuur 25

25%

50%

75%

Aantal20cultuurbezoekers perdat buurt Figuur — Inwoners per buurt het afgelopen jaar een culturele activiteit heeft bezocht Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

50% - 59% 60% - 69% 70% - 79% 80% - 89% 90% - 100% Te weinig waarnemingen

100%

Toneelvoorstelling

63

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Figuur 20 — Inwoners per buurt dat het afgelopen jaar een culturele activiteit heeft bezocht

50% - 59%

Figuur 26

60% - 69%

Redenen geen cultuurbezoek Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

70% - 79%

Figuur 18— Redenen geen cultuurbezoek

80% - 89% 90% - 100%

25%

Te weinig waarnemingen 20%

15%

10%

55 4

5%

2

0% 2020

Figuur 27

2021

Te duur

Het kwam er gewoon niet van

Geen interesse

Corona

2022

Ontwikkeling bezoekerspercentages populairste activiteiten: instellingen Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Figuur 21 — Ontwikkeling bezoekerspercentages Eindhovense instellingen

75%

52

50%

25% 21 16 16 14 13 10 6 3 22

2016

2017

2018

2019

2020

Minstens één Eindhovense culturele instelling

Bibliotheek Eindhoven

Parktheater

preHistorisch Dorp / Eindhoven Museum

Natlab

Centrum voor de Kunsten (CKE)

Muziekgebouw Eindhoven

Philharmonie zuinederland

Effenaar

MU

Van Abbemuseum

2021

0%

2022

Percentages komen van Eindhovense inwoners, niet vanuit instellingen.

64

Figuur 28

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Ontwikkeling bezoekerspercentages populairste activiteiten: festivals Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven Figuur 22 — Ontwikkeling bezoekerspercentages Eindhovense festivals Figuur 22 — Ontwikkeling bezoekerspercentages Eindhovense festivals 75% 75%

50% 50% 40 40 34 34

17

25% 25%

17

2016 2016

Figuur 29

2017 2017

2018 2018

2019 2019

2020 2020

4 2 2 4 2 2

2021 2021

Minstens één Eindhovense culturele instelling Minstens één Eindhovense culturele instelling Glow

STRP Festival STRP Open Festival Monumentendag Eindhoven

Glow DDW (Dutch Design Week) DDW (Dutch Design Week)

Open Monumentendag DTW (Dutch TechnologyEindhoven Week) DTW (Dutch Technology Week)

2022 2022

0% 0%

Uitsplitsing achtergrondkenmerken bezoekers Eindhovense culturele instelling/festival Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Figuur 24 — Bezoek aan Eindhovense culturele instelling

52%

Totaal

Geslacht 50% Man 55% Vrouw Figuur 23 — Redenen dat Eindhoven aangeven geen Eindhovense instellingen/festivals te hebben bezocht Figuur 23 — Redenen dat Eindhoven aangeven geen Eindhovense instellingen/festivals te hebben bezocht Leeftijd 48% 18 - 34 jaar 59% 35- 54 jaar 49% 55 jaar en ouder Opleiding Geen opleiding/basis/vmbo Mbo/Havo/Vwo Hbo/Wo

46% 62% 9 8 9 8 5

44% 43% 45%

25%

3 2 2

2022 2022

65% 50% Wist niet wat er te doen was Wist niet wat er te doen was Corona

75%

0% 0% 100%

Corona

Figuur 25 — Rapportcijfer BIS

Philharmonie zuidnederland

10% 10%

3 5

56%

2021 2021 0%

Geen interesse Te duur Te duur

20% 20%

29%

Inkomen per maand < € 1.250 € 1.250 - € 1.700 € 1.700 - € 2.350 € 2.350 - € 3.800 2020 €3.800 of meer 2020 Het kwam er gewoon niet van Het kwam er gewoon niet van Geen interesse

30% 30%

8,2

65

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Figuur 28— Aandeel Eindhovenaren dat een culturele instelling bezocht heeft

Figuur 30

Bezoek Eindhovense instellingen per buurt

Figuur Aandeel Eindhovenaren dat eenGemeente culturele instelling bezocht heeft Bron: 28— Cultuur - Inwonersenquête 2022, Eindhoven

20% - 29% 30% - 39% 40% - 49% 50% 59% 20% - 29% 60% 69% 30% - 39% 70% 40% - 79% 49% Te weinig 50% - 59%waarnemingen 60% - 69% 70% - 79% Te weinig waarnemingen

Figuur 31

Bezoek Eindhovense festivals per buurt Figuur — Aandeel Eindhovenaren dat eenGemeente cultureel festival bezocht heeft Bron: 29 Cultuur - Inwonersenquête 2022, Eindhoven

Figuur 29 — Aandeel Eindhovenaren dat een cultureel festival bezocht heeft

20% - 29% 30% - 39% 40% - 49% 50% 59% 20% - 29% 60% 69% 30% - 39% 70% 40% - 79% 49% Te weinig 50% - 59%waarnemingen 60% - 69% 70% - 79% Te weinig waarnemingen

2 2

2016

66

Figuur 32

2017

2018

2019

Cultuurscan Minstens één Eindhovense culturele instelling 2023

2020

2021

Hoofdstuk STRP Festival

0%

2022

Perspectief van gebruikers van cultuur

3

Glow

Open Monumentendag Eindhoven

DDW (Dutch Design Week)

DTW (Dutch Technology Week)

Redenen geen bezoek instellingen/festivals Figuur 24 — Bezoek aan Eindhovense culturele instelling Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven Figuur 23 — Redenen dat Eindhoven aangeven geen Eindhovense instellingen/festivals te hebben bezocht 52% Totaal 30% Geslacht Man Vrouw

50% 55% 20%

Leeftijd 18 - 34 jaar 35- 54 jaar 55 jaar en ouder

48% 59% 49% 9 8

Opleiding Geen opleiding/basis/vmbo Mbo/Havo/Vwo Hbo/Wo

29%

3

62%

2

2021

0%

2022 44% 43% Wist niet wat er te doen was 45% Corona 56% 65%

0%

Figuur 33

5

46%

2020 Inkomen per maand < € 1.250 € 1.250 - € 1.700 Het kwam er gewoon niet van € 1.700 - € 2.350 Geen interesse € 2.350 - € 3.800 Te duur €3.800 of meer

10%

25%

50%

75%

100%

Rapportcijfers BIS Bron: Cultuur- Extra figuren Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Figuur 25 — Rapportcijfer BIS

8,2 8,1

Philharmonie zuidnederland Parktheater Muziekgebouw Eindhoven Bibliotheek Eindhoven Natlab preHistorisch Dorp / Eindhoven Museum Effenaar MU DDW (Dutch Design Week) GLOW Festival DTW (Dutch Technology week) Van Abbemuseum Centrum voor de Kunsten (CKE) Open Monumentendag Eindhoven STRP Festival

8,1 8,1 8,0 8,0 7,8 7,8 7,7 7,7 7,6 7,6 7,6 7,5 7,4 0

Minstens één Eindhovense culturele instelling Parktheater Natlab Muziekgebouw Eindhoven Effenaar Bibliotheek Eindhoven Van Abbemuseum preHistorisch Dorp / Eindhoven Museum Centrum voor de Kunsten (CKE)

2

4

6

52% 21% 16% 16% 14% 13% 10% 6% 3

8

10

67

Minsten één Parktheater Natlab Eindhovense culturele.. Philharmonie zuidnederland Parktheater Muziekgebouw Eindhoven Bibliotheek Cultuurscan Eindhoven 2023 Natlab 10% 6% 3% preHistorisch Dorp / Eindhoven Museum Effenaar MU DDW (Dutch Design Week) Van Abbemuseum preHistorisch Dorp Centrum voor GLOW Festival Eindhoven Museum de Kunsten (CKE) Figuur 30 —Bezoekpercentages DTW (Dutch Technology week) Eindhovense festivals

Muziekgebouw Eindhoven

Effenaar 8,2 8,1 8,1

8,1van cultuur Perspectief van gebruikers

Hoofdstuk 3

2%

40%

7,8 7,8 philharmonie zuidnederland

MU

7,6 7,5 7,4 0

34%

2

17%

Minstens één Eindhovens GLOW DDW (Dutch cultureeléén festival Minstens Eindhovense culturele instelling Design Week) 64% 37% 29% 21% Parktheater Natlab Muziekgebouw Eindhoven Effenaar 1% Eindhoven Totaal Bibliotheek Bibliotheek Eindhoven Van Abbemuseum preHistorisch Dorp / Eindhoven Museum Centrum voor de Kunsten (CKE) Emoveszuidnederland philharmonie

Figuur 35

8%

8%

Natlab

Muziekgebouw Eindhoven

7,7 7,7 7,6 7,6

4

4%

Bezoekerspercentages BIS Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

MU

8,0 8,0

2%

Van Abbemuseum Centrum voor de Kunsten (CKE) Open Monumentendag Eindhoven STRP Festival

Figuur 34

Bibliotheek Eindhoven

STRP Festival 18%

6 2%

8

Open Monumenten52% dag Eindhoven 10%

2%

10

DTW (Dutch Technology Week) 10%

16% 16% 14% Parktheater 13%

preHistorisch Dorp/ Eindhoven Museum

10% 6%

Centrum voor de Kunsten (CKE)

Van Abbemuseum

3 2 2 0%

4%

1%

20%

Effenaar

40%

60%

80%

100%

MU

Bezoekpercentages BIS kinderen/jongeren Bron: Sport- en cultuurparticipatie kinderen en jongeren. Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven Figuur 31 — Tevredenheid 10

64%

Totaal Bibliotheek Eindhoven Parktheater preHistorisch Dorp / Eindhoven Museum Centrum voor de Kunsten (CKE) Van Abbemuseum Natlab Muziekgebouw Eindhoven Effenaar MU

37%

9

29% 18%

8

10% 10%

7,1 7,1 6,4

8% 8%

7 6 5

4

4

1 0%

20%

40%

60%

80%

100% 3 2 1

2016

Figuur 36

2017

2018

2019

2020

Bezoekerspercentages Eindhovense festivals Cultureel aanbod Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Minstens één Eindhovense culturele instelling GLOW DDW (Dutch Design Week) 4 STRP Festival 2 Open Monumentendag Eindhoven 2 DTW (Dutch Technology Week) Emoves

2021

Diversiteit aanbod

2022 Cultureel erfgoed

40% 34% 17%

1 0%

20%

40%

60%

80%

100%

68

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Figuur 37

Tevredenheid door de jaren heen Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Perspectief van gebruikers van cultuur

Figuur 31 — Tevredenheid 10

9

8

7,1 7,1

7

6,4

6

5

4

3

2

1 2016

2017

2018

2019

Cultureel aanbod

2020

2021

Diversiteit aanbod

2022

Cultureel erfgoed

69

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Eindhovenaren zijn over het algemeen tevreden over cultuur in Eindhoven. Zowel voor het cultuuraanbod als de diversiteit van het aanbod geven zij een 7,1.

eid

10 8

7,1

7,1

6 4 2 0

Cultureel aanbod

Diversiteit aanbod

10

7,1

tureel nbod

70

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

10

De tevredenheid over cultureel 7,1 6 erfgoed ligt met een 6,4 iets lager. 8

4 2 0 Diversiteit aanbod

10 8

6,4

6 4 2 0

Cultureel Erfgoed

71

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

3.2 Cultuurparticipatie en cultuureducatie In dit deel van het hoofdstuk kijken we naar de gebruikers van cultuur in Eindhoven op het gebied van cultuurparticipatie, met name wat betreft amateurkunst en cultuureducatie. Zie voor een definitie van beide de leeswijzer van dit hoofdstuk. Voor beide onderwerpen kijken we eerst naar algemene trends op dit gebied, daarna naar de situatie in Eindhoven. Hierbij kijken we vooral naar gegevens van de inwonersenquête en de basisinstellingen op dit gebied, het Centrum voor de Kunsten Eindhoven (CKE) en CultuurStation.

3.2.1 Actieve cultuurparticipatie Algemene trends Actieve cultuurparticipatie is de afgelopen jaren licht gestegen.136 Volgens de monitor amateurkunst van het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) beoefende tijdens de pandemie 43% van de Nederlandse bevolking cultuur. Er wordt in dat onderzoek gerefereerd naar ’iets kunstzinnigs of creatief in de vrije tijd’.137 Daarmee wordt naar alle waarschijnlijkheid bedoeld actieve cultuurparticipatie, formeel dan wel informeel, of buitenschoolse cultuureducatie. Beide termen worden in de leeswijzer aan het begin van dit hoofdstuk toegelicht, maar hier wordt dit percentage gebruikt om inzichtelijk te maken hoe, bijvoorbeeld, het bereik van CKE of ontwikkelingen bij amateurkunstverenigingen zich verhouden tot landelijke trends. In 2017, het jaar waarin de voorgaande monitor amateurkunst werd gepubliceerd, was het percentage Nederlanders dat cultuur beoefende 40%. Wat daar ook wordt genoemd is dat in 2020 vanwege lockdowns en andere maatregelen cultuurbeoefening minder in groepsverband plaatsvond dan voorheen. In 2017 was nog 41% lid van een amateurkunstgroep, in 2021 lag dit percentage op 30%. Uit de verenigingsmonitor van LKCA blijkt dat maar 2% van de amateurkunstverenigingen een stijging zag in ledenaantallen in de periode 2020-2021.

Bij 62% van de verenigingen bleef het aantal gelijk en 36% van de verenigingen zag het ledenaantal afnemen. Ook na de pandemie hebben amateurverenigingen het niet makkelijk. 32% van de kunst-, cultuur- en hobbyverenigingen zegt onder druk te staan, 17% meldt dat het voortbestaan van de vereniging de komende jaren in gevaar is. Van de

laatste groep meldt 68% dat een gebrek aan mensen die de vereniging kunnen of willen leiden de reden is. 50% van de culturele verenigingen meldt een gebrek aan interesse voor wat ze ondernemen als risicofactor.138 Ook wordt vergrijzing van het ledenbestand vaak genoemd als uitdaging voor de toekomst.139 Op financieel gebied zijn er verschillende uitdagingen met betrekking tot cultuurparticipatie. Op nationaal niveau gaf 50% van de cultuurverenigingen in 2021 aan financiële schade op te hebben gelopen.140 Toch is de financiële situatie ten opzichte van 2018 maar iets verslechterd: 6% geeft aan minder gezond te zijn, waar dat in 2018 nog 3% was. Het aantal verenigingen dat de eigen financiële situatie zorgwekkend noemt, is met 3% gelijk gebleven ten opzichte van 2018. Het lijkt er dus op dat veel amateurverenigingen de pandemie hebben doorstaan. Wel liggen er inmiddels nieuwe uitdagingen op de loer. Voor 35% van de verenigingen speelt de energiecrisis een rol, en voor nog eens 11% zelfs een grote rol. 2% van de verenigingen geeft bovendien aan dat de energiecrisis het voortbestaan bedreigt. Ook de inflatie en het onbetaalbaar worden van accommodaties worden als financiële risico's genoemd.141 De vermindering van het besteedbaar inkomen is eveneens een risico voor cultuurparticipatie.

Het Jeugdfonds Sport en Cultuur vreest bijvoorbeeld dat ouders zullen moeten bezuinigen op zaken als muziek, dans en cultuur voor hun kinderen.142 Net als in de gehele cultuursector is ook in de amateurkunst en cultuurparticipatie een ontwikkeling te zien op het gebied van digitalisering. Het merendeel van de mensen die lessen, cursussen of workshops volgden, deed dit tijdens de pandemie online. Wel volgden mensen in totaal minder lessen. In 2018 volgde 34% van de cultuurbeoefenaars nog een les of cursus, in 2021 was dit 19%. Bij de cultuurbeoefenaars die hun werk toonden (optreden, voorstelling, tentoonstelling) deed meer dan de helft dit tijdens de pandemie via onlinekanalen.143 Soms uit noodzaak, maar er zijn ook voorbeelden bekend waarbij digitalisering leidt tot meer cultuurparticipatie. In de Nederlandse erfgoedsector bleken digitale middelen positief bij te dragen aan de cultuurparticipatie, met name onder jongeren.144

72

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Actieve cultuurparticipatie in Eindhoven

blijven bereiken dient CKE bij de ontwikkeling van zijn activiteiten ook in te spelen op verschillende behoefte van inwoners van Eindhoven.

In het volgende tekstgedeelte zetten we de landelijke ontwikkelingen af tegen het Eindhovense veld. Het CKE levert een grote bijdrage aan de actieve cultuurparticipatie in Eindhoven. Dat doet het CKE binnen zijn opdracht als Eindhovense culturele basisinstelling als ‘huis voor amateurkunst en cultuureducatie’, waarbij CKE ook een verantwoordelijkheid heeft voor binnenschoolse cultuureducatie. Die taken worden vervuld door het verzorgen van binnen-, naen buitenschoolse cultuureducatie en vrijetijdsaanbod voor jeugd en volwassenen. Ook worden diverse projecten gericht op actieve cultuurparticipatie uitgevoerd in de wijken of in samenwerking met partners, zoals zorg- en welzijnsinstellingen voor specifieke doelgroepen. Het stimuleren, faciliteren en financieren van formeel georganiseerde amateurkunst wordt eveneens geregeld. Vrijwel alle activiteiten van CKE hebben dus te maken met het bevorderen van actieve cultuurparticipatie. Wat betreft de ondersteuning van het Eindhovense amateurkunstveld gaat dit dus verder dan het verstrekken van, bijvoorbeeld, de basisbijdrage aan amateurkunstverenigingen. Deze basisbijdrage is een van drie subsidieregelingen waar amateurverenigingen en -kunstenaars gebruik van kunnen maken. Die subsidies worden verstrekt vanuit een geoormerkt deel binnen de subsidie die het CKE ontvangt als basisinstelling.

Het CKE ondersteunt het Eindhovense amateurkunstveld in de breedste zin. Uit het stakeholdersonderzoek van CKE onder amateurkunstenaars blijkt dat de tevredenheid over expertise en inzet van CKE gewaardeerd wordt met een 7,8. Een meerderheid van de bevraagden is het ermee eens dat CKE zowel de instandhouding als vernieuwing van het amateurkunstveld stimuleert.145 De landelijke trend dat desalniettemin steeds minder cultuurbeoefenaars les volgen is ook zichtbaar bij CKE, zo blijkt uit zijn jaarverantwoordingen. Waar het CKE in 2019 met 398 cursussen & workshops 5890 deelnemers heeft bereikt, was het aantal deelnemers in 2021 4024 bij een hoger aantal verschillende cursussen en workshops. Er is dus een daling in het aantal deelnemers per cursus. Onder deelnemers was er in 2019 sprake van een bijna evenredige verdeling tussen mensen onder de 21 jaar (57%) en boven de 21 jaar (43%). Deze is in 2021 licht verschoven: 61% van de deelnemers was in 2021 jonger dan 21. Om een brede groep Eindhovenaren te

Perspectief van gebruikers van cultuur

In 2019 faciliteerde het CKE 294 keer ruimte en overige activiteiten aan amateurkunst en verleende financieringsbijdrage aan 100 verenigingen. Gedurende de coronacrisis waren er veel minder activiteiten, het aantal verenigingen bleef stabiel. Het CKE signaleerde in 2021 dat amateurkunstverenigingen in Eindhoven, net als op landelijk niveau, hard getroffen zijn door corona.146 Het gemiddelde aantal leden per vereniging was in 2020 44, waar dit in 2019 nog 50 was. Het behoud van bestaande leden en werving van nieuwe was voor de coronacrisis al een lastige opgave voor amateurverenigingen, maar is door de pandemie nog lastiger geworden. Deze zorgen worden ook geuit door de besturen van koepelorganisaties Korenfederatie en BEM. Zij zetten zich in voor uitwisseling van kennis tussen verenigingen. Als vaste gesprekspartner van CKE denken ze verder mee over hoe dienstverlening van CKE optimaal effect kan sorteren voor de verenigingen. Ook over het aantal vrijwilligers in de cultuursector klinken bezorgde geluiden vanuit de amateurverenigingen. Eindhovense verenigingen geven aan dat het lastig is om bestuursleden te vinden om de verenigingen te leiden. Hierover zijn in het geval van Eindhoven weinig gegevens bekend. Wel is duidelijk dat 36% van de Eindhovenaren vrijwilligerswerk doet. Dat percentage is iets gedaald, maar zit al jaren rond de 40%.

4% van de Eindhovenaren is vrijwilliger in de categorie ‘Zang, muziek of toneel'. Omdat deze groep niet alle cultuurvormen omvat, is het waarschijnlijk dat in de categorieën ‘Anders’ (8% van de Eindhovenaren) en ‘Hobby’ (5%) ook nog vrijwilligers uit de cultuursector zitten. Dit kunnen bijvoorbeeld ook gastheren en –vrouwen zijn van musea of podia in de stad, of mensen die een club leiden die niet als officiële vereniging geregistreerd is. Het is dus moeilijk om de situatie en trends rond vrijwilligers in de cultuursector in Eindhoven in data uit te drukken.147 Het artistieke aanbod van verenigingen, in de vorm van bijvoorbeeld exposities of uitvoeringen, kwam door de pandemie stil te liggen. Dit had niet alleen negatieve gevolgen voor de financiële situatie van de verenigingen, maar ook voor hun zichtbaarheid in de stad. Het CKE merkte ook dat veel amateurkunst-

73

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

verenigingen niet langer in de normale vorm lessen of repetities konden organiseren. Dit gebeurde soms nog wel online. Om de amateurkunst te steunen was in 2021 noodsteun beschikbaar. De noodsteun is verleend aan een beperkt aantal verenigingen die een bewezen zwakke financiële positie hadden. Daarnaast hebben alle verenigingen een aanvullende bijdrage ontvangen op hun basisfinanciering. Om de coronacrisis door te komen hebben de verenigingen tevens zelf maatregelen getroffen om op kosten te besparen. In 2021 is er ook weinig subsidie aangevraagd voor nieuwe initiatieven en projecten, dit vanwege beperkingen om die uit te voeren. In 2022 heeft het CKE op verschillende manieren bijgedragen aan het herstel van amateurkunstverenigingen. Al met al komt het beeld van Eindhovense amateurkunstverenigingen dat het CKE schetst sterk overeen met landelijke trends.

een lichte stijging: in 2021 was dit percentage 65%. Eerdere gegevens over de cultuurparticipatie van kinderen/jongeren in Eindhoven zijn er niet. Het percentage kinderen/jongeren dat cultuur beoefent ligt verder een stuk hoger dan bij volwassenen (47%).

Cultuurbeoefening Uit de inwonersenquête komen ook gegevens op het gebied van cultuurbeoefening. Hierbij gaat het dan zowel om actieve cultuurparticipatie als buitenschoolse cultuureducatie. Uit de enquête blijkt dat 47% van de Eindhovenaren zelf cultuur beoefent.148 16% van de inwoners volgt ook een les of cursus. Het aantal cultureel actieve Eindhovenaren stijgt sinds 2018 ieder jaar licht (zie figuur 38). Net als op nationaal niveau lijkt corona dus geen invloed te hebben gehad op het aantal Eindhovenaren dat op individueel niveau cultuur beoefent. De meest beoefende culturele activiteiten onder Eindhovenaren zijn het spelen van een instrument (15%) en tekenen, schilderen of grafisch werk zonder computer (14%).149 Vooral jongeren en Eindhovenaren met een middelbare beroeps-, hbo- of wo-opleiding zijn cultureel actief. Ook hebben zij vaker les bij het beoefenen van cultuur. Bij het aantal Eindhovenaren dat zelf niet cultureel actief is, komt dit vooral door het ontbreken van interesse (18%). Verder geeft 10% van deze groep aan dat cultuurbeoefening er gewoon niet van kwam. 7% heeft het te druk om cultuur te beoefenen (zie figuur 39). Een uitsplitsing van kenmerken van personen dat cultureel actief is en les heeft in een culturele activiteit is te vinden in figuur 40, 41, 42 en 43.

Voor de inwonersenquête van de gemeente Eindhoven is ook gekeken naar de cultuurparticipatie van kinderen en jongeren. Hieruit blijkt dat in 2022 67% van de kinderen en jongeren aan een kunstzinnige activiteit deed. Ten opzichte van het voorgaande jaar is dit ook

Perspectief van gebruikers van cultuur

De categorie tekenen, schilderen en grafisch werk zonder computer was het populairst onder kinderen en jongeren, met 41%. Op een tweede en derde plek stonden instrument bespelen (25%) en zingen (17%).150 33% van de kinderen en jongeren heeft les in een culturele of kunstzinnige activiteit. Opnieuw ligt het percentage een stuk hoger dan bij volwassenen (14%). Kinderen en jongeren in de leeftijdscategorie 8 t/m 11 jaar en 12 t/m 14 jaar doen het meest aan kunstzinnige activiteiten en hebben hier ook vaker les in dan de andere leeftijdscategorieën. De belangrijkste redenen voor kinderen en jongeren om geen kunstzinnige activiteit te beoefenen waren ‘geen interesse’ en ‘het kwam er niet van'. Om kunstbeoefening onder jongeren te stimuleren, werken Cultuur Eindhoven en de afdeling Sport van de gemeente samen voor het project ‘Kies je Sport en Kunst’. Hierin kunnen basisschoolleerlingen het gehele aanbod van Eindhoven ontdekken. Zij komen via proeflessen of andere modules in aanraking met kunst- en cultuurlessen. Meer dan 1400 kinderen hebben in het schooljaar 2022-2023 gebruik gemaakt van het sport- en kunstaanbod dat bij Kies je Sport en Kies je Kunst wordt aangeboden. Zowel gesubsidieerde als ongesubsidieerde aanbieders komen aan bod, met bijvoorbeeld theaterlessen van Wildpark en muzieklessen die zich richten op musical of gitaar.

Voor het aanbod voor basisscholen in het schooljaar 2022-2023 hebben meer dan 30 aanbieders op het gebied van ‘Kies je Kunst’ bijna 300 activiteiten aangeboden. Die vinden in de volle breedte plaats binnen verschillende disciplines. 31% van de Eindhovenaren beoefent cultuur zonder een les of cursus te volgen. Een deel hiervan zal dit in verenigingsverband doen, bijvoorbeeld bij een amateurkunstvereniging. Deze worden ondersteund door het CKE en de cijfers die daar bekend zijn komen overeen met het aantal formeel georganiseerde cultuurbeoefenaars. Een ander deel zal ook cultuur beoefenen in een niet-formeel georganiseerd verband. Deze informele groepen zijn geen vereniging en zijn dus geen juridische rechtspersoon.151 Volgens het LKCA was in 2021 ongeveer 15% van de kunstbeoefenaars

74

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Figuur 32 — Aandeel Eindhovenaren dat cultureel actief is

onderdeel van een informele groep, de helft van het totale aantal mensen dat kunst beoefende in een groep (30%).152 Dit komt erg overeen met de Eindhovense cijfers, en we kunnen dan ook aannemen dat de helft van de Eindhovenaren die cultuur beoefent, dit in inforFiguur 32 — Aandeel Eindhovenaren dat cultureel actief is meel doet. Daarmeedat zouden dus actief ook 15% Figuurgroepsverband 32 — Aandeel Eindhovenaren cultureel is van de Eindhovenaren kunst beoefenen in niet-formeel georganiseerd verband. Gegevens om dit te bevestigen zijn er voor de stad echter niet. Ook doet het onderscheid tussen formeel en informeel georganiseerde kunstbe-

Perspectief van gebruikers van cultuur

oefening nog geen recht aan de verscheidenheid van cultuurparticipatie. Op basis van de cijfers kunnen100% we niets zeggen over verscheidenheid van uitingen of diversiteit. Het is tevens mogelijk dat er verschillende voor75% beelden zijn in de stad van cultuurparticipatie die informeel georganiseerd worden voor en door inwoners met een cultureel diverse achtergrond, waar wij geen 100% 50% zicht op hebben. Kortom, er zijn waarschijnlijk 47 dus100% nog meer soorten cultuurparticipatie waar we met de bestaande gegevens niets over kunnen zeggen.153 75% 25% 75% 16

Figuur 38

47

Aantal Eindhovenaren dat cultureel actief is door de jaren heen 2018 2019 2017Cultuur - Inwonersenquête Bron: 2022, Gemeente Eindhoven2020 Figuur 32 — Aandeel Eindhovenaren dat cultureel actief is Cultureel actief

47

2021

2022

25% Aandeel daarvan dat een les/cursus16volgt 25% 16

2018 2018

2017 2017

2019 2019

2020 2020 Cultureel actief Cultureel actief

50% 0% 50%

2021 2021

2022 2022

100% 0% 0% 75%

Aandeel daarvan dat een les/cursus volgt Aandeel daarvan dat een les/cursus volgt 47

50%

25% 16

0% 2018 2017 Figuur 33 — Aantal voorstellingen

2019

2020 Cultureel actief

Figuur 39

2021

20% 2021 2021

Figuur 33 — Aantal voorstellingen Figuur 33 — Aantal voorstellingen 17% 16%

Het kwam10% er 10% gewoon van 10% niet 10% Figuur 33 — Aantal voorstellingen

17%

7%

6%

5% 3%

Geen interesse

Het kwam er gewoon niet er van Het kwam gewoon niet van

Te druk 8% 8%

15% 25% 25% 10% 20% 20%

16% 16%

Geen interesse Geen interesse

2022 2022

10% 8%

17% 17%

20222022

Aandeel daarvan dat een les/cursus volgt 25%

Redenen om niet aan een culturele activiteit te doen Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

10%

2021

7% 7%

Te druk Te druk

Ik weet niet goed wat ik zou kunnen doen 6% 6%

5% 5%

Ik weet niet goed watIkikweet zou kunnen doen niet goed wat ik zou kunnen doen

5% 15% 15%

4%

0% 10% 10%

Te duur 2021

3% 3%

2022 4% 4%

Te duur Te duur

5% 5% 25% 0% 0% 20%

15%

16%

10%

10%

10%

75

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Uit de inwonersenquête blijkt dat 47% van alle Eindhovenaren het afgelopen jaar (2022) zelf een kunstzinnige activiteit uitvoert. 16% van de inwoners volgt een les of cursus. Figuur XX— Kunstzinnige activiteit Eindhovenaren

16%

47%

Figuur XX— Kunstzinnige activiteit Eindhovenaren 76

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

16%

67% van de kinderen47%en jongeren uit Eindhoven deed het afgelopen jaar (2022) een kunstzinnige activiteit. 33% van de kinderen en jongeren volgt een les of cursus hierin.

Figuur XX— Kunstzinnige activiteit Jongeren

33%

67%

77

Figuur 40

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Aandeel per buurt dat cultureel actief is Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Figuur 34— Aandeel Eindhovenaren dat cultureel actief is

30% - 34% 35% - 39% 40% - 44% 45% - 49% 50% - 54% 55% - 59% 60% - 64% 65% - 70% Te weinig waarnemingen

Figuur 41

Uitsplitsing achtergrondkenmerken cultureel actief Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Figuur 36 — Cultureel actief uitgesplitst naar achtergrondkenmerken

47%

Totaal Figuur 35— Aandeel Eindhovenaren les in culturele activiteit krijgt Geslacht Man Vrouw

44% 50%

Leeftijd 18 - 34 jaar 35- 54 jaar 55 jaar en ouder

0% - 4% 5% - 9% 57%

43% 40%

10% - 14% 15% - 19% 20% - 24%

Opleiding Geen opleiding/basis/vmbo Mbo/Havo/Vwo Hbo/Wo

25% - 30%

33%

Te weinig waarnemingen

47% 51%

Inkomen per maand < € 1.250 € 1.250 - € 1.700 € 1.700 - € 2.350 € 2.350 - € 3.800 €3.800 of meer

59% 46% 48% 44% 45% 0%

25%

50%

Figuur 37 — Les in culturele activiteit uitgesplitst naar achtergrondkenmerken

75%

100%

78

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Figuur 42

Figuur 36 — actief naar achtergrondkenmerken Aandeel perCultureel buurt dat lesuitgesplitst heeft in een culturele activiteit Figuur 35— Aandeel Eindhovenaren les in culturele activiteit krijgt

Perspectief van gebruikers van cultuur

Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

47%

Totaal

0% - 4%

Geslacht Man Vrouw

44%

5% - 9% 50%

10% - 14% 15% - 19%

Leeftijd 18 - 34 jaar 35- 54 jaar 55 jaar en ouder

57% 43% 40%

20% - 24% 25% - 30% Te weinig waarnemingen

Opleiding Geen opleiding/basis/vmbo Mbo/Havo/Vwo Hbo/Wo

33% 47% 51%

Inkomen per maand < € 1.250 € 1.250 - € 1.700 € 1.700 - € 2.350 € 2.350 - € 3.800 €3.800 of meer

59% 46% 48% 44% 45% 0%

Figuur 43

25%

50%

75%

100%

75%

100%

Uitsplitsing achtergrondkenmerken les in culturele activiteit Bron: Cultuur - Inwonersenquête 2022, Gemeente Eindhoven

Figuur 37 — Les in culturele activiteit uitgesplitst naar achtergrondkenmerken

16%

Totaal Geslacht Man Vrouw

12% 20%

Leeftijd 18 - 34 jaar 35- 54 jaar 55 jaar en ouder

14% 13%

Opleiding Geen opleiding/basis/vmbo Mbo/Havo/Vwo Hbo/Wo

12% 16% 16%

20%

Inkomen per maand < € 1.250 € 1.250 - € 1.700 € 1.700 - € 2.350 € 2.350 - € 3.800 €3.800 of meer

21% 14% 16% 13% 15% 0%

25%

50%

79

Cultuurscan 2023

3.2.2 Cultuureducatie Algemeen Op landelijk niveau is het lastig om overkoepelende trends te signaleren op het gebied van cultuureducatie. Waar over cultuur in het algemeen en amateurkunst in het bijzonder genoeg data te vinden zijn, ontbreekt specifieke data over cultuureducatie in veel gevallen. Wel monitoren het Fonds voor Cultuurparticipatie en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het programma Cultuureducatie met Kwaliteit.154 Verder in dit hoofdstuk lees je meer over dit programma. Omdat wij niet beschikken over genoeg gegevens om landelijke trends aan te tonen, schetsen we kort een algemeen beeld. Er is weliswaar aandacht voor cultuur in het onderwijs maar scholen zijn niet verplicht om cultuuronderwijs standaard in te bedden in het curriculum. Voor het primair onderwijs zijn drie kerndoelen geformuleerd die niet worden gemonitord door de inspectie en een vrijblijvend karakter hebben. Binnen het voortgezet onderwijs kent het leergebied Kunst en cultuur in de onderbouw een aantal doelen waarbij een school autonoom kan bepalen waaraan ze die koppelen: aan vakken, vakoverstijgend of aan projecten. In de bovenbouw is het mogelijk om een kunstvak als examenvak te kiezen, daarnaast bestaat het vak culturele en kunstzinnige vorming (CKV) voor alle leerlingen.

Om het belang van cultuuronderwijs te onderstrepen en te borgen in binnenschools verband zijn er bovenwettelijke programma's en subsidieregelingen voor scholen en/of instellingen, uitgevoerd door het Fonds voor Cultuurparticipatie. Daarnaast zijn er vaak ook provinciale en gemeentelijke middelen om cultuureducatie te stimuleren. Het programma Cultuureducatie met Kwaliteit is een voorbeeld van de gezamenlijke inspanning van de overheden om cultuuronderwijs te verbreden.

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

Het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst signaleert verder dat er binnen cultuureducatie en cultuurparticipatie grote verschillen zijn in het land in positionering van organisaties voor cultuureducatie. Er is vaak onduidelijkheid over wie welke taken uitvoert en wie welke verantwoordelijkheid heeft voor het beleid en de financiering.157 Ook is de relatie tussen provincies en steuninstellingen niet altijd even duidelijk. Er is, geïnitieerd door het LKCA, landelijk een Platform Kenniscentra Cultuureducatie (LPKC) die tweemaandelijks bij elkaar komt en o.a. reflecteert op landelijk beleid.

Cultuureducatie in Eindhoven Cultuur Eindhoven houdt bij hoeveel schoolgebonden activiteiten en bezoeken de gesubsidieerde instellingen realiseren. Dit wordt jaarlijks meegenomen in onze tussentijdse rapportage met betrekking tot onze KPI’s (key performance indicatoren). Hier gaat het dus over binnenschoolse cultuureducatie, en niet over culturele activiteiten die onderdeel vormen van vrijetijdsbesteding. Uit de tussentijdse rapportage 2023 (samengesteld met de realisatiecijfers uit 2022) is te zien dat het totaal aantal schoolgebonden activiteiten in 2022 4380 was (zie figuur 44). Dat is fors meer dan in Covid-19 jaar 2021, waarin er door gesubsidieerde instellingen 1880 schoolgebonden activiteiten werden gerealiseerd. In de jaren voor corona werden er gemiddeld ruim 3600 schoolgebonden activiteiten georganiseerd. Dit betekent dat het aantal schoolgebonden activiteiten nog een stuk hoger is dan het gemiddelde voor corona. De stijging is tevens terug te zien in het bereik. Waar er in 2021 48.504 mensen werden bereikt, waren dat er in 2022 97.068. Dit aantal is nog wel lager dan het gemiddelde van voor Covid-19, dat op 127.000 lag. Het aantal activiteiten is dus flink toegenomen, maar het aantal bezoekers is nog niet terug op het oude niveau.

CultuurStation Mede doordat de veelheid aan mogelijkheden soms onduidelijkheid met zich meebrengt is er een trend om te kiezen voor een kunstvakdocent in de klas.155 In 2019 betrof dat 59% van de po-scholen. Overigens is het aanbod aan zulke docenten kleiner dan de vraag.156 Vakdocenten worden vooral ingezet voor muziek, gevolgd door tekenen/handvaardigheid en beweging/dans. Op 86% van de po-scholen is er een opgeleide cultuurcoördinator.

Belangrijke speler in Eindhoven op het gebied van binnenschoolse cultuureducatie is CultuurStation, dat de basisfunctie van bemiddeling tussen onderwijs en culturele instellingen vervult. CultuurStation werkt daarbij samen met het basisonderwijs en voortgezet onderwijs. De opdracht van CultuurStation richt zich specifiek op scholen in Eindhoven. De organisatie bemiddelt bij cultureel aanbod voor scholen, adviseert scholen om hun ambities en doelen op het gebied

80

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

van cultuureducatie structureel vorm te geven en draagt bij aan kennisopbouw en professionalisering van culturele partners en onderwijs. In 2022 bereikte CultuurStation 94% van de Eindhovense basisscholen en 68% van de scholen in het voortgezet onderwijs. In 2021 was dit 89% van de PO-scholen en 68% van de VO-scholen (zie figuur 46). Het percentage voor het primair onderwijs is zelfs hoger dan in 2019, voor Covid-19. Het percentage voor het voortgezet onderwijs was in 2019 wel een stuk hoger, namelijk 80%. Het bereik is hoog te noemen, maar de invulling van activiteiten op verschillende scholen kan sterk verschillen. De terugloop van het aantal scholen dat meedoet in het basisonderwijs lijkt dus tijdelijk van aard, maar in het voortgezet onderwijs ziet het er naar uit dat de effecten van de coronacrisis langer aanhouden.

en samenwerking. EVI 2.0 onderscheidt binnen de ontwikkeling van cultuuronderwijs vier scenario’s, oplopend in ambities van de school. CultuurStation houdt het gemiddelde resultaat bij van alle scholen (zie figuur 45).

CultuurStation voert in Eindhoven het programma ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’ (CmK) uit, een landelijk programma om binnenschoolse cultuureducatie te bevorderen. 40 van de 62 basisscholen in Eindhoven namen in 2021/2022 deel aan dit programma, in 2022/2023 is dat aantal gestegen naar 50, waarvan 6 scholen in het speciaal onderwijs en 1 islamitische basisschool. Daarnaast nemen 4 vo-scholen deel aan het programma. Binnen CmK worden activiteiten van 20 culturele organisaties en 28 vakdocenten aangeboden aan scholen. Voor uitvoering van dit programma ontvangt CultuurStation aanvullende subsidie naast de subsidie als basisinstelling. De basis hiervoor zijn bestuurlijke afspraken tussen de gemeente en het Rijk over cofinanciering, de bijdrage van de gemeente wordt gematcht door het Fonds voor Cultuurparticipatie. Met deze middelen bekostigt CultuurStation drie trajecten waar onderwijsinstellingen gebruik van kunnen maken: een traject met een vast programma waarin leerlingen culturele instellingen bezoeken, een traject met een activiteitenplan in afstemming met de school (vaak in de vorm van een vakdocent op school), en een traject bestaande uit workshops en trainingen voor leerkrachten en de culturele sector. Het tweejaarlijkse landelijke monitoringssysteem EVI 2.0 is in Eindhoven ingevoerd in het voorjaar van 2023.

Het geeft elke deelnemende school inzicht in hoe het staat met de implementatie van hun cultuuronderwijs op vier gebieden: visie, deskundigheid, programma

Perspectief van gebruikers van cultuur

Naast CultuurStation is ook het CKE een belangrijke basisinstelling wat betreft binnenschoolse cultuureducatie. In 2022 bereikte het CKE 55 scholen in Eindhoven, in 2021 was dit nog 42. Voor corona, in 2019, bereikte het CKE in totaal 78 scholen. Hier is dus ook nog sprake van de impact van corona op culturele activiteiten op en met scholen. Omdat in de schoolomgeving alle kinderen worden bereikt is al langer de behoefte om binnenschoolse cultuureducatie beter te verbinden met de buitenschoolse culturele activiteiten. Dit heeft in het huidige regeerakkoord geresulteerd in een nieuw programma ‘School en omgeving’ dat in 2022 landelijk is opgestart en waaraan ook Eindhoven deelneemt (zie verder onder 3.3).

81

Figuur 44

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

In 2022 gerealiseerde schoolgebonden activiteiten en bereik van gesubsidieerde organisaties Bron: Tussentijdse rapportage KPI 2023 – Cultuur Eindhoven Figuur 38 — Gerealiseerde schoolgebonden activiteiten en bereik van gesubsidieerde organisaties Bereik 9.000

Activiteiten

Bereik

Activiteiten 60.000

8.629

55.167

8.000 50.000 7.000 6.000

40.000 31.483

5.000 30.000 4.000 3.000

20.000 1.789

2.000

1.677 10.000

1.000 668

68

0

Project

1.967 0

Programma

BrabantStad

Eindhovense Basis

Figuur 39 — Door CultuurStation bereikte scholen

Figuur 45

De gemiddelde EVI 2.0-scenario's van 45 scholen primair onderwijs 2022/2023 Bron: CultuurStation

Onderwerp

Visie

Scenario

Uitleg scenario Eindhoven

Scenario 2

Wij hebben een eigen visie op cultuuronderwijs vastgelegd De visie wordt gedragen en geëvalueerd door de directeur en ICC’er

Scenario 2

Wij coördineren cultuuronderwijs en de deskundigheid op dit gebied. We hebben zicht op de deskundigheid die we in huis hebben.

Bereik Scenario 2 PO Scholen

Bereik De programmaonderdelen zijn enigszins op elkaar afgestemd, bv een VO Scholen methode, projectweek e.a. Hiervoor reserveren we tijd en middelen.

94%

Deskundigheid

Programma

Samenwerking

Scenario 3

Wij werken structureel samen met partners. Wij onderzoeken samen 68% met de partner hoe het aanbod kan aansluiten bij wat wij de leerlingen willen meegeven.

Bereik scholen

Waarvan speciaal onderwijs

3.000

82

2.000

20.000 1.789

1.677

Cultuurscan 2023

1.000

Perspectief van gebruikers van cultuur

668

68

0

10.000

1.967 0

Project

Figuur 46

Hoofdstuk 3

Programma

BrabantStad

Eindhovense Basis

Figuur 39 — Door CultuurStation bereikte scholen

In 2022 door CultuurStation bereikte scholen Bron: Tussentijdse rapportage KPI 2023 – Cultuur Eindhoven

94%

Bereik PO Scholen

Bereik VO Scholen

68%

Absolute cijfers: Als verbinder van het onderwijs aan culturele partijen in Eindhoven bereikte zij in 2022 59 van de 62 basisscholen inclusief 8 van de Bereik scholen onderwijs 8 scholen voor speciaal basisonderwijs. In het voortgezet onderwijs bereikte zij 17 van de 26 middelbare scholen inclusiefWaarvan 2 van de 6 speciaal scholen voor voortgezet speciaal onderwijs.

83

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

3.3 Samenwerking van culturele organisaties met overige domeinen Culturele organisaties en makers in de stad zijn actief verbonden met onderwijsinstellingen, zorginstellingen, maatschappelijke organisaties, buurtverenigingen en bedrijfsleven. De samenwerking met andere domeinen is soms structureel verankerd in de activiteiten van de culturele instellingen zoals bij Carte Blanche, de bibliotheek en Tante Netty. Soms manifesteert de samenwerking zich in projecten, nieuw of terugkerend, zoals bij het Parktheater en CKE. Makers en culturele organisaties dragen hiermee bij aan verbondenheid, zingeving, sociale cohesie en leefbaarheid in de stad. Omdat het om een dynamische ontwikkeling van samenwerkingen en projecten gaat is een inventarisatie/beschrijving van alle initiatieven niet zinvol. Hieronder wordt een aantal relevante ontwikkelingen in kaart gebracht dat dankzij het initiatief van Cultuur Eindhoven is ontstaan. In de vorige Cultuurscan hebben we aangegeven dat we met name aandacht hebben besteed aan het vormen van nieuwe netwerken, met de focus op ouderen (mede dankzij het programma Age Friendly Cultural Cities) en internationals. Afgelopen jaren heeft Cultuur Eindhoven het initiatief genomen tot verdere verbreding van netwerken die gepaard gingen met het opzetten van pilotprojecten en advisering aan diverse stakeholders.

Hierdoor wordt de relevantie van cultuur in andere domeinen versterkt en wordt structurele samenwerking tussen cultuur en andere domeinen gestimuleerd. Tussen 2017 en 2021 heeft Cultuur Eindhoven het Programma Creatieve Industrie uitgevoerd, waarbij onder andere de doelstelling was om netwerken op te bouwen en aandacht te genereren binnen en buiten de creatieve industrie en om de bijdrage beter zichtbaar te maken die creatieve industrie aan maatschappelijke opgaven kan leveren. Enkele voorbeelden van projecten waarbij actief de samenwerking werd opgezocht met andere domeinen waren ‘Go VMBO!’, ‘Techneut zoekt Ontwerper’ ‘Pitch-it! Van A naar Duurzaamheid’ en ‘Eindhovens Erfgoed’. Er werd hierbij samengewerkt met verschillende vmbo-scholen in de regio Eindhoven, het landelijke SIDN Fonds en verschillende afdelingen

van de gemeente, bijvoorbeeld de afdeling Erfgoed. In 2022 zijn twee projecten opgestart waarbij wederom werd samengewerkt met andere domeinen: ‘Samen uit Corona’ en ‘Gezondheid voor Iedereen’. Hierbij werd door Cultuur Eindhoven samengewerkt met het sociaal domein van de gemeente. Bij de afzonderlijke projecten werd er breed samengewerkt door deelnemers aan cultuur met bijvoorbeeld de afdeling Groen, jongerenwerk en gebiedscoördinatoren bij de gemeente, maar ook door en met organisaties zoals de Archipel Zorggroep, AB Voor Elkaar, verschillende (basis)scholen, GGzE en stichting Combinatie Jeugdzorg. Cultuurparticipatie en -educatie raken ook andere gemeentelijke beleidsterreinen, in ieder geval (maar niet uitsluitend) vanuit een maatschappelijk belang of onderwijsdoelen, zoals genoemd in de inleiding van dit hoofdstuk. In het kader van het domeinoverstijgend werken heeft Cultuur Eindhoven contact met beleidsmakers en functionarissen vanuit onderwijs, sport, jeugd, laaggeletterdheid, digitalisering en wijkgericht werken. Er is een wederzijdse uitwisseling van informatie en netwerk. Zo heeft Cultuur Eindhoven het convenant Rijke Schooldag - Programma School en Omgeving getekend. Doel van dit convenant is een goede samenwerking tussen partijen die betrokken zijn bij het verzorgen van een naschools aanbod, om zo de kansengelijkheid binnen het onderwijs te verbeteren.

In die hoedanigheid geeft Cultuur Eindhoven advies aan de gemeente, scholen en culturele instellingen over een juiste en efficiënte invulling van dit programma wat betreft kunst en cultuur. Daarnaast werkt Cultuur Eindhoven samen met beleidsadviseurs Preventief Jeugdbeleid. Dit zorgt voor een inhoudelijke uitwisseling van thema’s als amateurkunst, nachtcultuur, mentale gezondheid, weerbaarheid en participatie. Aansluitend heeft Cultuur Eindhoven samen met Preventief Jeugdbeleid gewerkt aan de regeling Impuls voor Jongerencultuur, die in mei 2023 is gepubliceerd en een nieuw cultureel aanbod voor en door jongeren in Eindhoven stimuleert.

84

Cultuurscan 2023

Hoofdstuk 3

Perspectief van gebruikers van cultuur

3.4 Conclusie

In dit derde hoofdstuk benaderen we het perspectief van gebruikers van cultuur uit drie verschillende invalshoeken: publiek, actieve cultuurparticipatie en cultuureducatie. Eén van de belangrijkste bronnen voor inzicht in het gedrag en meningen van Eindhovenaren is de inwonersenquête van de gemeente Eindhoven. Deze geeft inzicht in hun deelname aan cultuur en in de waardering ervan door de inwoners. Doordat in de analyse ook persoonlijke kenmerken worden betrokken wordt tevens inzichtelijk gemaakt welke groepen minder deelnemen aan cultuur. De redenen daarvoor zijn divers. Het is van belang er extra op in te zetten om inwoners van Eindhoven, die nog niet of weinig deelnemen aan cultuur, te prikkelen en cultuuraanbod in de stad ook voor hen aantrekkelijk en toegankelijk te maken. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat mensen – zowel landelijk als in Eindhoven – het bezoek aan culturele activiteiten weer hebben hervat. De frequentie van bezoeken is echter duidelijk lager, zo blijkt uit de totale bezoekerscijfers van de sector. Tevens is in 2022 een aantal verschuivingen te merken: jongeren hebben veel meer culturele activiteiten bezocht, bezoek van inwoners van Eindhoven aan culturele instellingen in de stad is echter nog fors lager dan voor corona.