20240703 07b Programmarekening 2023

64

Kwaliteit (toelichting) De inventarisatie is in 2023 afgerond. De elementen zijn in kaart gebracht. Echter de gegevens zijn nog niet geschikt voor publicatie. Om de landschapselementen op te nemen in het omgevingsplan is een nadere onderbouwing vereist. Deze volgt in 2024. Nieuwe verdienmodellen ontwikkelen rondom beheer van het landschap. 1. Agrariërs kunnen door het uitvoeren van beheermaatregelen aan landschapselementen bijdragen aan het in standhouden van het cultuurlandschap. De provincie heeft hiertoe een subsidiestelsel opgetuigd. In relatie tot de stikstofdiscussie is de kans reëel dat de mogelijkheden tot verruiming van de regeling voor de hand liggen. Dit biedt kansen voor onze agrariërs. Als gemeente volgen we de ontwikkelingen op de voet, inspireren en faciliteren we de agrariërs om maximaal in te zetten op behoud en beheer van het landschap. 2. Daarnaast heeft de minister van Landbouw een perspectievennota gemaakt. Waar gewenst kunnen we agrariërs hiermee helpen. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Het ontwikkelen, inspireren en faciliteren van nieuwe verdienmodellen wordt opgenomen in het actieplan transformatie van de landbouw. Samen met de Provincie bezien hoe invulling te geven aan het bomenplan. We geven verdere uitvoering aan het bomenplan 2020-2024. Het bomenplant is gebaseerd op 6 activiteiten namelijk: •

Aanplant hoofdgroenstructuur,

•

aanplant groene dorpsranden

•

stimuleringsregeling vergroenen van tuinen

•

het realiseren van Tiny Forests

•

de actie herdenkingsboom

•

bosaanplant

Kwaliteit (indicator)

Programmarekening 2023

65

Kwaliteit (toelichting) Aanplant hoofdgroenstructuur en Aanplant groene dorpsranden: Op basis van het bomenplan is een verordening aanleg landschapselementen opgezet. Bewoners en grondeigenaren binnen de gemeente Eijsden Margraten kunnen gebruik maken van deze mogelijkheid en tegen gereduceerd tarief bomen en struiken kopen. Het CNME beoordeeld of de beoogde aanleg bijdraagt aan de hoofdgroenstructuur of groene dorpsrand. In 2023 zijn 10.861 st bosplantsoen en 508 st. bomen aangeplant. Stimuleringsregeling vergroenen van tuinen: in 2023 zijn 19 aanvragen gehonoreerd. Het realiseren van Tiny Forests: in 2023 zijn de laatste tiny forests aangelegd. Alle scholen hebben nu een tiny forest met uitzondering van Basisschool de Den. Voor Basisschool de Den is afgelopen jaar een plan gemaakt om het speelplein te vergroenen. De actie herdenkingsboom: deze actie is opgenomen in het felicitatieprotocol van de gemeente Eijsden- Margraten. Bosaanplant: begin 2023 is een bos van ca. 5.000 m2 aangelegd in Cadier en Keer. Het bosgebied sluit aan op het Savelsbos en is tevens potentieel leefgebied van de Eikelmuis.

Programmarekening 2023

66

Wat heeft het gekost? Exploitatie

Begroting 2023 na wijz.

6240000 Waterkering,

Werkelijk 2023

Afwijking jaarrekening

Procentuele afwijking

2023

2023

-5.000,00

-4.132,23

867,77

17,36

-2.367,00

-2.577,12

-210,12

-8,88

-4.000,00

-3.550,00

450,00

11,25

-140.600,00

-146.685,80

-6.085,80

-4,33

-25.000,00

-15.548,75

9.451,25

37,81

-51.000,00

-53.186,43

-2.186,43

-4,29

-6.500,00

6.300,00

12.800,00

196,92

19.300,00

18.434,50

-865,50

4,48

-5.000,00

0,00

5.000,00

100,00

-220.167,00

-200.945,83

19.221,17

8,73

afwatering en landwinning 6550000 Natuurbescherming 6550001 Natuurbescherming (subsidies) 6550002 Landschapsbeheer 6550005 Landschap, kunst en recreatie 6560002 Landschapsontwikkeling 6723030 Bodembescherming 6810300 Gemeentelijk kwaliteitsmenu 6821002 Onderzoek Unesco status Resultaat

Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% 6723030 Bodembescherming Het voordeel is het gevolg van de vrijval van de post nog te betalen 2022 in combinatie met het niet inzetten van het budget 2023. Tot en met 2021 hebben alle Limburgse gemeenten jaarlijks per inwoner € 0,25 bijgedragen aan de nazorg van de voormalige stortplaatsen ; de zogenaamde solidariteitsbijdrage. Eind 2021 is besloten deze bijdrage te beëindigen omdat Bodemzorg Limburg over voldoende financiële middelen beschikt om de nazorg te kunnen continueren.

Programmarekening 2023

67

2.2 Transformatie van de landbouw 2.2 Transformatie van de landbouw De agrarische sector binnen onze gemeente staat de komende jaren voor grote inspanningen. Regelgeving op het gebied van stikstof, grond- en gewasbewerking, vergrijzing binnen de sector, de wereldeconomie en landschappelijke beperkingen zijn aspecten die hiervoor zorgdragen. Steeds meer agrarische bedrijven combineren de productie van voedsel met andere functies zoals zorg en recreatie. Wij streven voor Eijsden-Margraten een vitale, toekomstbestendige en duurzame agrarische sector na, in harmonie met milieu, natuur en landschap. We streven naar een agrarische sector die bijdraagt aan het behoud van de unieke waarden in onze gemeente, hetgeen gekenmerkt wordt door fijnschaligheid in plaats van grootschaligheid, diversiteit in plaats van monocultuur en waarbij weidegronden en fruitteelt boven akkerland gaat. Verschraling van het landschap wordt door de sector zelf ook als onwenselijk ervaren. Landbouw en natuurontwikkeling kunnen goed met elkaar samen gaan in deze omgeving. Derhalve ondersteunen we initiatieven die hierin passen. We staan constructief tegenover uitbreiding van bestaande bedrijven, mits deze uitbreiding leidt tot versterking van de gebiedskwaliteiten, de bedrijfsvoering op een duurzame wijze plaatsvindt en bebouwing noodzakelijk is voor de eigen bedrijfsvoering.

Multifunctionele landbouw heeft potentie die kansrijk is, mede ook vanwege het meer verbinden van boer en burger. Ook ten aanzien van andere vormen van landbouw zoals wijnbouw, paardenhouderij, agroforestry en streekgebonden productie zien wij kansen, mits deze passen binnen het streefbeeld. (agroforestry ofwel boslandbouw genaamd betreft landgebruiksystemen waarbij het planten en/of actief beheren van bomen wordt gecombineerd met landbouw of veeteelt). Gezien de toename van het aantal stoppers in de landbouwsector wordt meegedacht en meegewerkt aan het wijzigen van agrarische kavels als die functie past binnen het landschap en de directe omgeving. Dit ter voorkoming van leegstand, verloedering en ongewenste ontwikkelingen. Om de transformatie in de landbouw in goede banen te leiden, wordt samen met de sector – binnen de reeds vastgestelde kaders van Buitengewoon Buitengebied - op lokaal niveau een actieplan uitgewerkt. Ingezet wordt op een toekomstbestendige natuurinclusieve landbouw, waarin letterlijk en figuurlijk ruimte geboden wordt voor diversiteit en nieuw ondernemerschap. E.e.a. zoals ook voorzien is in de uitwerking van de gebiedsvisie Middenterras Bemelen-Mesch. Daarnaast zal in het actieplan antwoord gegeven worden op het tegengaan van verschraling van het landschap en ongewenst grondgebruik waarbij inzet van actieve grondpolitiek niet uitgesloten wordt.

De gebiedsdifferentiatiekaart die opgesteld wordt geeft richting waar in welke mate ruimte is voor behoud

Programmarekening 2023

68

en ontwikkeling van de landbouw alsmede voor teeltondersteunende voorzieningen (b.v. hagelnetten). Hiermee kan tevens antwoord gegeven worden op de vraag hoe vrijkomend vastgoed her in te vullen. In het contact met individuele bedrijven streven wij zoveel mogelijk naar één gemeentelijk aanspreekpunt en faciliteren actief, via het netwerk van mede-overheden, kennisinstellingen, belangenorganisaties en maatschappelijke en financiële instellingen, de agrariërs die willen transformeren. Gezien het belang van de landbouwsector binnen onze gemeente specifiek en voor Zuid-Limburg algemeen blijven we onze vooraanstaande rol op het beleidsterrein landbouw en landschap binnen de regio voortzetten. Op lokaal niveau stimuleren wij de bewuste productie en consumptie van duurzaam voedsel. Wij nemen het voortouw hierin door bij gemeentelijke activiteiten hieraan invulling te geven. Daarnaast zetten we in op de consument van de toekomst. Dit doen we door op scholen aandacht te vragen voor gezond en duurzaam lokaal voedsel en reductie van voedselverspilling. Dit past geheel binnen het concept van de Gezonde basisschool. Tevens faciliteren we initiatieven om de consument bewust te maken zodat “Koop Lokaal” ook omgezet wordt in daden. In dat licht wordt het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (w)Eten verder ondersteund.

Het doorontwikkelen van het stroop stoken binnen de gemeente als nationaal cultureel immaterieel erfgoed en initiatieven die bijdragen aan bewust produceren van duurzaam voedsel worden ondersteund. De schooljeugd bewust maken van duurzaam lokaal voedsel en reductie van voedselverspilling. In samenwerking met o.a. het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten en lokaal onderwijs wordt o.a. een lesbrief ontwikkeld. Daarnaast beschikt elke school over een Tiny Forest, waarbij educatie over voedsel en natuur aan de hand van het Tiny Forest aan de basisschoolkinderen wordt gegeven Op de basisscholen wordt aandacht gegeven aan gezonde voeding, waaronder het EU-project fruit op scholen en in samenwerking met lokale fruittelers wordt fruit beschikbaar gesteld aan scholen. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) In 2023 is EU-fruit, lokaal fruit wederom onder de aandacht gebracht en scholen hebben zich hiervoor aangemeld, namelijk: Obs Mesch, Maurice Rose Margraten, VSO St Jozef, basisschool de Keerkring, St Martinus Gronsveld, St Jozef Oost Maarland en De Den Mheer. Tevens hebben er ook scholen gebruik gemaakt van de van het lokaal fruit initiatief van 'Met fruit er op uit': Tangram Eijsden , Cramignon Eijsden , De Den Mheer, OBS Mesch, VSO St Jozef Programmarekening 2023

69

Gezonde voeding is een structureel thema op alle scholen, onder begeleiding van JOGG. Alle scholen hebben op hun eigen manier hier aandacht aan besteed. Alle scholen beschikken op of in nabijheid van het schoolplein over een Tiny Forest. De trekkersrol van het programma Landbouw en Landschap in het Middengebied continueren. Zowel ambtelijk als bestuurlijk vervullen we in 2023 voor het programma-onderdeel Landbouw en Landschap binnen het samenwerkingsverband Middengebied de trekkersrol. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Zowel ambtelijk als bestuurlijk vervulden we in 2023 voor het programma-onderdeel Landbouw en Landschap binnen het samenwerkingsverband Middengebied de trekkersrol. In 2023 is het project verkenning agrarische bouwkavels dat in 2022 is opgestart voortgezet en wordt in 2024 opgeleverd. Daarnaast hebben we gezamenlijk met het middengebied de input voor het LPLG willen oppakken. Bestuurlijk werd ervoor gekozen om dit niet alleen met het middengebied op te pakken, doch als 16 Zuid-Limburgse gemeenten hier gezamenlijk invulling aan te geven. Er zijn andere projecten binnen het programma landbouw en landschap binnen het middengebied opgepakt in 2023. Een aanspreekpunt voor de agrarische sector instellen. Gezien alle landelijke ontwikkelingen rondom stikstof, natuur en water en de impact hiervan voor de landbouwsector binnen onze gemeente enerzijds en anderzijds de behoefte om een aanspreekpunt te organiseren zal voor 2023, na goedkeuring voorliggende begroting, een vacature regisseur landbouw opengesteld worden. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Op basis van de opengestelde vacature is in juli 2023 de nieuwe adviseur Landbouw in dienst getreden.

Programmarekening 2023

70

Een lokaal actieplan ´transformatie van de landbouw´ uitwerken. Voor 1 juli 2023 dient de provincie vanuit het Rijk een gebiedskaart op te stellen hoe zij de stikstofcrisis wil aanpakken. Daarna weten wij wat de consequenties zijn voor de agrarische sector binnen onze gemeente en zal indien nodig een actieplan voor 2024 ontwikkeld worden: •

In 2023 wil de gemeente een gebiedsdifferentiatiekaart opstellen,

•

een landschapsfonds inrichten om agrariërs en landschapsbeheerder te helpen het landschap te beheren

•

beleid formuleren ten aanzien van de toeristische verblijfsaccommodaties.

Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) •

Momenteel zijn wij bezig met het ontwikkelen van een actieplan ten aanzien van de transitie van de landbouw.

•

In 2023 is een eerste concept van de gebiedsdifferentiatie kaart opgesteld, in 2024 wordt deze afgerond.

•

Het landschapsfonds en de bijbehorende verordening, aanleg landschapselementen, is in september 2023 door de raad vastgesteld.

•

Een aanzet tot een beleidsplan verblijfsreactie is opgestart.

Het project Korte Keten Zeker (w)eten continueren en doorontwikkelen. Het project Korte Keten wordt samen met het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten gecontinueerd en doorontwikkeld. De gemeente vervult hierin een faciliterende rol. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Ook in 2023 heeft het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten haar activiteiten gecontinueerd en verder doorontwikkeld. Als gemeente vervullen we een faciliterende rol en stelden we ook in 2023 een werkbudget beschikbaar. Daarnaast vindt er waar nodig regelmatig afstemming plaats tussen gemeente en de werkgroep en wordt er waar nodig/mogelijk verbinding gemaakt intern (diverse domeinen) en extern met andere betrokken partijen.

Programmarekening 2023

71

Het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten is vooral zelf ook actief geweest op het gebied van verbinding maken met lokale partners en heeft o.a. inzet gepleegd op bewustwording en communicatie, deelname in events (Limburgs Landmarkt, Cittsaslowmaand etc.), organiseerde themagerichte lezingen en een mini-symposium, onderzocht mogelijkheden en betrok partijen voor mogelijke realisatie van localtuinen in Eijsden-Margraten (hetgeen niet gemakkelijk blijkt), maakte verdere verbinding met partijen in Lijn-50. Het stroopgedachtegoed en initiatieven rondom ´koop lokaal´ ondersteunen. Via ondersteuning van ondernemers en instellingen (o.a. Presidium Limburgse Stroop, Korte Keten Zeker (W)eten en continueren promotiecampagne Koop Lokaal in het Uitvoeringsplan Plattelands- en Vrijetijdseconomie 2023) wordt Koop Lokaal verder ondersteund. Concreet betekent dit: •

dat het stroopgedachtegoed (als immaterieel erfgoed) in samenwerking met lokale partners, regionale partners en het presidium Limburgs stroopstoken verder vorm en inhoud wordt gegeven.

•

De gemeente bevordert ook in 2023 de campagne ontdek, proef en Koop Lokaal, mede ondersteund door initiatieven vanuit de coöperatie met fruit erop uit, de werkgroep Korte Keten zeker (w) eten en de Citta Slow ambassadeurs.

•

Daarnaast zal worden deelgenomen in de ontwikkeling van een regionaal voedseleconomie in Zuid-Limburg, waaraan ook ondernemers uit onze gemeente deel van uit maken.

Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) In 2023 is door initiatiefnemer (ambachtelijk stroopstoker) PuurvandeWall in Bruisterbosch (later dan voorzien) begonnen met de verbouw/bouw van een bestaand boerderijcompex tot een belevings- en kenniscentrum Stroop (inclusief stokerij). Het initiatief kwam eerder in aanmerking als LEADERproject. De gemeente is co-financier van dit project. Wegens vertraging in de werkzaamheden zijn er nog geen (in 2023 begrote) middelen beschikbaar gesteld. Deze dienen door RVO te worden gedeclareerd bij de gemeente. Bewustwording en bevordering van ontdek, proef en koop lokaal was ook in 2023 een continu proces waar we als gemeente waar mogelijk op inzetten door communicatie en o.a. het faciliteren van initiatieven zoals Korte Keten Zeker (W)eten.

Programmarekening 2023

72

In 2023 hebben we de activiteiten van het Regionaal Voedselsysteem Zuid-Limburg gevolgd en heeft er afstemming plaatsgevonden met de organisatie over verdere stimulering en ontwikkeling. Het initiatief laat inmiddels zien dat door samenwerking nieuwe, regionale verdienmodellen en afzetmarkten kunnen ontstaan. In het streven naar financiële onafhankelijkheid wordt van de ZuidLimburgse gemeenten de komende 2/3 jaar wel nog een financiële bijdrage gevraagd (mede in het licht van een aanvraag RegioDeal Zuid-Limburg). Wat heeft het gekost? Exploitatie

Begroting 2023 na wijz.

6310002 Stoppende

Werkelijk 2023

Afwijking jaarrekening

Procentuele afwijking

2023

2023

-25.000,00

-12.005,11

12.994,89

51,98

0,00

0,00

0,00

0,00

-25.000,00

-4.982,00

20.018,00

80,07

6810012 Middenterras

-5.000,00

-5.000,00

0,00

0,00

Resultaat

-55.000,00

-21.987,11

33.012,89

60,02

agrarische bedrijven 6341002 Bloemrijke akkerranden 6550003 Uitvoeringsplan Middengebied

Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% 6310002 Stoppende agrarische bedrijven Het budget was bestemd voor het aandeel van Eijsden-Margraten in de kosten van het Middengebied project scans agrarische bedrijven / vitaliteitsmanager). Het project scan agrarische bedrijfskavels is een meerjarenopgave die binnen 8 gemeenten van het middengebied plaatsvindt. Per gemeente zijn de agrarische bedrijven aangeschreven, benaderd en geïnterviewd. Per gemeente wordt een rapportage geschreven over de bevindingen en de individuele ondernemer krijgt van zijn eigen bedrijfskavel een rapportage. De werkzaamheden waren eind 2023 nog niet volledig uitgevoerd. De verwachting is dat het project in Q3 2024 wordt afgerond waarna de eindafrekening wordt opgesteld.

6550003 Uitvoeringsplan Middengebied Het voordeel is ontstaan omdat er - in het kader van deelname en ondersteuning ontwikkeling

Programmarekening 2023

73

Middengebied - voor de voorbereiding van het Landschapspark Grenzeloos Bocageland slechts beperkte kosten zijn gemaakt in 2023.

2.3 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving 2.3 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving Vrijetijdseconomie is een belangrijke economische motor voor onze samenleving. De sector is goed voor circa 8% van het totaal aantal banen in de regio. Eijsden-Margraten is als het gaat om overnachtingen een kleine(re) speler in het Heuvelland. In 2021 kende onze gemeente bijna 400.000 overnachtingen die goed waren voor een opbrengst aan toeristenbelasting van ca. 650.000 euro. Het streven is dat ook in 2030 onze gemeente nog steeds gastvriendelijk, authentiek en bourgondisch is, waar bewoners, recreanten en ondernemers tot rust komen, met respect voor elkaar. We ontvangen dan ook graag gasten die de manier van ‘’slow living’’ waarderen, genieten van fijnschaligheid en van onze lokale producten die duurzaam worden geproduceerd. Vanuit deze optiek nemen we een positieve grondhouding aan rondom initiatieven en innovatieve ontwikkelingen van reeds gevestigde en nieuwe ondernemers in de vrijetijdseconomie. Samen met hen en in afstemming met de buurgemeenten in Nederland én België brengen we in beeld hoe hieraan invulling te geven. We zullen echter waken voor toeristisch, recreatieve overdruk. Te veel bezoekers, te veel toeristisch verkeer, te veel evenementen legt een druk op de leefbaarheid van de kernen maar legt ook een druk op het landschap.

Derhalve zetten we in op kwaliteit en spreiding. Grootschalige ontwikkelingen worden uitgesloten. We faciliteren wel kwalitatief goede kleinschalige ontwikkelingen, passend bij het DNA van Eijsden-Margraten. Vanuit kwaliteitsoogpunt zetten we in op het faciliteren van ondernemers met verblijfsaccommodaties die willen doorontwikkelen en investeren in kwaliteitsverbetering. Dit wordt ondersteund via de aanpak ´Innovatief Investeren´. Daarnaast wordt het ambassadeurschap rondom Cittaslow verder uitgebouwd. Om overdruk in het Heuvelland tegen te gaan geven we actief invulling aan het programma Verantwoord op Weg. Daarnaast sturen we in samenwerking met het Huis van de Sport op het doseren en spreiden van het aantal toertochten binnen de gemeente. Daarbij zullen we gebieden in onze gemeente ontzien waar de druk op de leefomgeving en het landschap groot is. In dit licht houden we het aantal wielerevenementen dat wij faciliteren en ondersteunen ook beperkt. We zijn en willen een aantrekkelijke wandel- en fietsgemeente blijven. Hierbij wordt ingezet op kwaliteit en niet op kwantiteit. Op het gebied van de wandelinfrastructuur wordt derhalve het Knopen Lopen geïntroduceerd. Hiermee wordt de kwaliteit van het wandelnetwerk sterk verbeterd. Uitbreiding van de wandel-infrastructuur wordt beperkt tot het realiseren van zgn. ommetjes in en rondom de Programmarekening 2023

74

kernen. Verder wordt geïnvesteerd in veilige fiets- en wandelverbindingen (zie programma Wonen en Leefomgeving). Het MKB is dé banenmotor van onze gemeente. De coronacrisis heeft onze ondernemers hard geraakt. Zij hebben een moeilijke tijd achter de rug. En hoewel deze crisis nu voorbij lijkt, moeten we de lokale economie juist blijven stimuleren. Zo dragen we bij aan werkgelegenheid voor onze inwoners en innovatie voor de toekomst. In dit licht zal het vestigingsklimaat verder versterkt worden door op zoek te gaan naar het bieden van ruimte voor vestiging van (nieuw) ondernemerschap. Ook zal ingezet worden op een intensievere samenwerking tussen de gevestigde ondernemers binnen de gemeente als met de gemeente zelf. De aanpak ´Innovatief Investeren´ doorontwikkelen. Het ondersteuningsproject Strategisch Innoveren (gericht op kwaliteit en verbreding) wordt gecontinueerd in het Uitvoeringsplan Plattelands- en Vrijetijdseconomie 2023. Dit doen we in het kader van de bestemming Zuid-Limburg 2030 als green destination dat we samen met 16 gemeenten en Visit Zuid-Limburg hebben ontwikkeld. Projecten zijn bijvoorbeeld knopen-lopen, zuid-limburg magazine en kwaliteitsimpuls verblijfsaccommodaties Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) •

In 2023 hebben we samen met bureau voor Ruimte & Vrije Tijd het proces om te komen tot een gemeentelijk beleids- ontwikkelkader voor vestiging van verblijfsaccommodaties opgestart samen met een interne ambtelijke klankbordgroep vanuit diverse domeinen, waaronder Vrijetijds- en Plattelandseconomie, Ruimtelijke Ordering, Toezicht & Handhaving en Natuur & Landschap. We hebben vanuit de interne klankbordgroep (bestuurlijk via college en de klankbordgroep Buitengewoon Buitengebied) verschillende stakeholders uit de regio (HISWA RECRON, Visit Zuid-Limburg en KHN en de provincie Limburg) betrokken (externe klankbordgroep) bij de totstandkoming van dit beleidskader. Er is deskresearch uitgevoerd. Belangrijke toets is geweest het provinciale beleid op het gebied van vrijetijdseconomie, want de ruimtelijke ambities van de gemeente dienen te stroken met de ruimte die de provincie Limburg biedt voor vrijetijdseconomie. Tevens is een onderzoek uitgevoerd naar de aantrekkingskracht van de verblijfsaccommodaties op verschillende doelgroepen, aan de hand van de methodiek van de Leefstijlvinder (een doelgroepsegmentatie die in de vrijetijdssector veel wordt gebruikt). Ondernemers uit de verblijfssector van gemeente EijsdenMargraten zijn tevens betrokken via een online vragenlijst.

Vooraleer het beleids- en ontwikkelkader vast te stellen in 2024 dient nog te worden afgestemd met de Gebiedsdifferentiatie in ontwikkeling.

Programmarekening 2023

75

•

In 2023 heeft Eijsden-Margraten samen met de gemeente Voeren, Gulpen-Wittem, Vaals, Aubel, Dalhem en Plombières de erkenning van de Vlaamse overheid gekregen van een Landschapspark Grenzeloos Bocageland. Hiermee kan de grensregio (partners en stakeholders) met co-financiering gemeenten, provincies, Vlaamse overheid en Regiodeal Zuid-Limburg de landschappelijke identiteit en landschapskwaliteit van het gebied vanuit een integrale visie op erfgoed, natuur, landbouw, wonen, bedrijvigheid, recreatie en toerisme verder versterken en integraal, duurzaam ontwikkelen. Met het ontwikkelen van het Landschapspark kan in het aanbieden van een unieke beleving van het landschap en de streek aan zowel lokale inwoners als binnen- en buitenlandse bezoekers worden voorzien en kunnen uitdagingen gezamenlijk en meer efficiënt worden opgepakt. Het project kent een looptijd van 6 jaar en start in 2024 met de organisatie en invulling van het Parkbureau (governance). Voor het deelgebied Lijn-50 zal vanuit de gezamenlijke projectmiddelen een regionale gebiedscoördinator worden aangesteld.

•

In 2023 is het project Grenspark Jeker & Maas gelanceerd. Het project is (als opvolger van het Sint Pietersbergproject) gericht op duurzame ontwikkeling van toerisme & recreatie tussen Jeker & Maas in België en Nederland. Nadruk ligt op fietsen en wandelen, beleving natuur en erfgoed en verdere verbinding Nederland en België. Eijsden-Margraten participeert in dit project (en is vanuit Sint Pietersbergproject van meet af aan betrokken, mede via de verbinding van het voet- en fietsveer bij Eijsden). Het samenwerkingsverband bestaat uit het Regionaal Landschap Haspengouw & Voeren, de gemeenten Riemst, Maastricht, EijsdenMargraten, Visé, Oupeye en Bassenge en de natuurorganisaties Natuurpunt, Natuurmonumenten en Natagora. In 2024 zal in dit kader een Interreg-aanvraag worden voorbereid.

•

Ondersteuning startende ondernemers Eijsden-Margraten via subdidiebijdrage Starterscentrum Limburg.

•

We namen deel aan het Regionaal Voedsel Systeem Zuid-Limburg. Dit betreft een systeem dat bestaat uit een geïntegreerd en coöperatief netwerk met een focus op lokale productie, verwerking en verkoop van voedingsmiddelen, passend in een circulaire economie. Enkele ondernemers uit Eijsden-Margraten participeren hierin.

•

We hebben ingezet op bevorderen van netwerkvorming en samenwerking (ook grensoverschrijdend, deelname in Nederlands Waalse Business Club en One-two-Go, het ondernemersnetwerk van beide Limburgen). Tevens organiseerden we in 2023 onze jaarlijkse Netwerkbijeenkomst Ondernemers Eijsden-Margraten.

•

We hebben uitvoering gegeven aan het regionaal project upgrading Zuid-Limburgse Wandelinfranetwerk (realisatie Knopen Lopen), middels het doorlopen van een aanbestedingstraject. Tevens is gestart met de voorbereiding van de uitvoering ervan.

•

Het regionale project DataHUB Limburg is opgestart. Dit project heeft als doel sturingsinstrumentarium te ontwikkelen voor doelgroepenbereik en regulering toerismedruk (o.a. bij hotspots en events).

Programmarekening 2023

76

•

Binnen de samenwerking van de Zuid-Limburgse gemeenten en Visit Zuid-Limburg (en Midden- en Noord-Limburg) is het Limburg Magazine op de markt gebracht. Deze gids is een product in het kader van storytelling (vrijetijdseconomie) Limburg waarin de bezoeker en/of regiobewoner aan de hand van thema's (met bijbehorende verhalen) tal van tips, ideeën en adressen voor een geslaagde vakantie of een dagje uit kan vinden. Het Limburg Magazine is gratis verkrijgbaar bij de VVV-winkels in de regio en bij diverse ondernemers in Limburg.

De evenementendruk rondom toertochten doseren en spreiden. Spreiding en dosering vindt op regionaal niveau plaats via het Grensoverschrijdend Wielerbeleid i.s.m. Limburg Cycling, hiervoor zijn afspraken gemaakt in aantal per jaar en naar grootte. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Spreiding en dosering van de wielertoertochten vindt op regionaal niveau plaats via het Grensoverschrijdend Wielerbeleid ism Limburg Cycling. Dit betekende voor 2023 dat de wielertoertochten werden afgestemd en verspreid over de regio. Zo zijn er afspraken over het aantal wielertoertochten naar grootte categorie die kunnen plaatsvinden. Op het gebied van de georganiseerde wielertoertochten is een dalende tendens van het aantal deelnemers waarneembaar. Daar staat een toename van het aantal (ongeorganiseerde) recreanten (wandelaars, hardlopers, wielrenners maar ook e-bikers) tegenover. Een groot deel van deze recreanten is inwoner van de regio. Hoewel deze groep minder goed is te sturen, is te verwachten dat zij, niet gebonden aan dag en tijd, hierdoor zorgen voor spreiding. Een lokaal actieplan vrijetijdseconomie uitwerken. Het door de raad vastgesteld toeristisch operationeel programma is vertaald in een Uitvoeringsplan Plattelands-, en Vrijetijdseconomie 2023. We bouwen voort op de kansenkaart die door de raad is vastgesteld en we volgen de vijf pijlers uit de visie vrijetijdseconomie. Concreet besteden we in 2023 aandacht aan de volgende thema's: •

regioprofilering en marketing via Visit Zuid-Limburg

•

ondersteuning startende ondernemers Eijsden-Margraten en ondernemersbijeenkomsten

•

ondersteuning routenetwerk zoals fietsnetwerk als wandelnetwerk

•

verbindingen maken in de thema's landschap, kunst en recreatie

Programmarekening 2023

77

Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Naast het op project- en activiteitenbasis uitvoeren van de genoemde 4 thema's is in 2023 met name ook ingezet op: •

Ontwikkelen van een gemeentelijk ontwikkel- en beleidskader voor vestiging verblijfsaccommodaties (nog vast te stellen en af te stemmen met Gebiedsdifferentiatiekaart in 2024)

•

Doorontwikkeling Cittaslow waaronder activering Cittaslow Ambassadeurs en organisatie Cittaslowmaand 2023

•

Doorontwikkeling fiets- en wandelinfrastructuur o.a. project Knopen Lopen en Grenspark Jeker & Maas

•

Deelname in Landschapspark Grenzeloos Bocageland (erkenning status verkregen in 2023)

•

Doorontwikkelen Korte Keteneconomie waaronder deelname in Regionaal Voedselsysteem Zuid-Limburg en ondersteuning burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten

•

Bevordering van een gezond en veilig ondernemersklimaat waaronder Dienstenservice Verduurzaming bedrijven Eijsden-Margraten en Veiligheid bedrijventerreinen en winkelcentra en versterking dialoog en netwerkvorming met lokale ondernemers(vertegenwoordigers)

•

In Regionaal Zuid-Limburgverband (Visie Vrijetijdseconomie) organiseren van programmamanagement en verder inzetten op beleving en innovatie (DNA-verhalen ZL i.s.m. Visit Zuid-Limburg), aanpak bezoekersdruk, focus op duurzame ontwikkeling/vernieuwing Zuid-Limburg als Green Destination

•

Continu: Integrale afstemming van initiatieven in Eijsden-Margraten (casussen) (afstemming zowel lokaal als regionaal (o.b.v. bestuurlijke afspraken VTE-ZL)

Het ambassadeurschap Cittaslow verder uitbouwen. In 2023 wordt samen met de Cittaslow ambassadeurs opnieuw een ondersteunend jaarprogramma Cittaslow ontwikkeld. Tevens worden op basis van criteria nieuwe ambassadeurs toegelaten. Kwaliteit (indicator)

Programmarekening 2023

78

Kwaliteit (toelichting) In oktober 2023 heeft het college vijf nieuwe Cittaslow Ambassadeurs benoemd op basis van een benoemingsprocedure (criteria). Bij de benoemingsprocedure is een vertegenwoordiging van de bestaande ambassadeurs betrokken geweest. De vijf 5 nieuwe Cittaslow Ambassadeurs EijsdenMargraten in 2023 zijn: 1. Restaurant De Pastory – Cadier en Keer, 2. Eetcafé Riékelt – Rijckholt, 3. Mergelland Ei – Eckelrade, 4. Landgoed Kasteel - Hotel Oost – Oost-Maarland en 5. Van Tienhovenmolen – Bemelen. De uitreiking vond plaats op 27 oktober 2023 in Cittaslowmaand 'Beleef Eijsden-Margraten, Cittaslow' die voor de tweede maal samen met onder andere Cittaslow Ambassadeurs én in Lijn-50-verband samen met Gulpen-Wittem en Vaals werd georganiseerd. De Cittaslowmaand is een programma met activiteiten en events op het gebied van ontmoeting, kunst & cultuur, vrijetijd, korte keten, streekgastronomie en positieve gezondheid. Tal van ambassadeurs en andere organisaties en ondernemers dragen hiermee bij aan het verder uitdragen van het gedachtegoed Cittaslow. In 2023 hebben er weer een aantal bijeenkomsten met de Cittaslow Ambassadeurs plaatsgevonden waarbij de gemeente het netwerk stimuleert om zelf initiatief te nemen en vorm en inhoud te geven aan hoe het netwerk, de individuele ambassadeurs en het collectief, kan helpen doelen te stellen en deze te bereiken.

Als gemeente luisteren wij naar de behoefte en denken pro-actief mee over wat het netwerk zou kunnen betekenen voor de individuele ambassadeurs als wel voor de gemeente c.q. gemeenschap. Vanuit de gemeente is er een vast aanspreekpunt beschikbaar via de bedrijvencontactfunctionaris. Vanuit deze functie en rol worden de contacten onderhouden met de ambassadeurs en vindt verbinding plaats, faciliteert de gemeente waar mogelijk en worden Cittaslow Ambassadeurs-bijeenkomsten mee georganiseerd (inspiratie en verbinding). Verder worden acties mee opgepakt, vindt er in- en externe afstemming plaats en wordt de relatie met de Lijn-50gemeenten (Cittaslow) onderhouden. Ondersteuning geven aan wielerevenementen. De wielerevents Volta Limburg Classic, Jeugdwielercriterium, Bart Brentjens Challenge en Gravel Series worden ondersteund in 2023. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) De wielerevents Volta Limburg Classic, Jeugdwielercriterium, Bart Brentjens Challenge en Gravel Series zijn ondersteund conform de Algemene Subsidieverordening Welzijnswerk

Programmarekening 2023

79

Samenwerking bevorderen tussen ondernemers onderling en met de gemeente In 2023 worden in deze de volgende acties ondernomen: 1. Ondersteunen van de overkoepelende Stichting Ondernemers Eijsden-Margraten 2. Structureel overleg voeren met ondernemers (verenigingen) 3. Organiseren van bedrijfsbezoeken voor college en betrokken ambtenaren 4. Eens per jaar wordt door de gemeente een ondernemersavond georganiseerd, waarbij actuele thema's op de agenda komen. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Vanuit bedrijvencontact is in 2023 inzet gepleegd op de voorgenomen acties, te weten: 1. Ondersteunen van de overkoepelende Stichting Ondernemers Eijsden-Margraten 2. Er is regelmatig (structureel) overleg gevoerd met ondernemers (verenigingen) 3. Organiseren van bedrijfsbezoeken voor college en betrokken ambtenaren 4. In 2023 werd door de gemeente een ondernemersavond georganiseerd, waarbij actuele thema's op de agenda kwamen. Daarnaast had de ondernemersavond weer een nuttige netwerkfunctie. Uitbreiding van Knopen lopen en de wandelinfrastructuur beperken tot realisatie van Ommetjes. In 2023 wordt gestart met de feitelijke aanleg van de Knopen Lopen infrastructuur, kwaliteitsvolle toevoegingen in de zin van gethematiseerde ommetjes worden meegenomen. In 2023 wordt de Vuursteenroute ontwikkeld en aangelegd en wordt de geologieroute voorbereid om in 2024 te realiseren. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting)

Programmarekening 2023

80

De feitelijke aanleg van de Knopen Lopen infrastructuur in Zuid Limburg heeft in 2023 nog niet plaatsgevonden. Reden is dat er tijdens het aanbestedingstraject vertraging is opgelopen. In het najaar van 2024 / begin 2025 zal uitvoering wel gaan plaatsvinden. Rondom de presentatie van het nieuwe systeem zullen ook verschillende routes extra worden gepromoot. De Vuursteenroute is in 2023 gepresenteerd tijdens de opening van het infocentrum Mijn Rijckholt. Aangezien er een rijk vuursteen verleden in onze gemeente is zal deze worden uitgebreid met minimaal nog 1 vuursteenroute. Tevens wordt een Geologieroute voorbereid. Verdere uitvoering geven aan het programma Verantwoord op Weg. Instellen van regioregie, opstarten van een druktemonitor en het aanleggen van een parkeerplaats aan het natura 2000 gebied Geuldal, nabij Scheulder. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Regioregie en het opzetten van de druktemonitor heeft onderdeel uitgemaakt van de agenda van het Regionaal mobiliteitsoverleg Maastricht en Heuvelland en wordt nu Zuid-Limburg breed opgepakt. Het aanleggen van parkeervoorzieningen bij natura 2000 gebieden zijn nog niet gerealiseerd, omdat de eigendommen ter plaatse ontbreken en in overleg met de beheerders van de Natura 2000 grond verworven moet worden.

Programmarekening 2023

81

Wat heeft het gekost? Exploitatie

Begroting 2023 na wijz.

Werkelijk 2023

Afwijking jaarrekening

Procentuele afwijking

2023

2023

6223000 Voetveer

-2.187,00

-1.841,15

345,85

15,81

6310000 Economisch

-33.402,00

-30.479,86

2.922,14

8,75

-18.400,00

-14.383,79

4.016,21

21,83

-40.000,00

-30.423,94

9.576,06

23,94

-500,00

-1.164,26

-664,26

-132,85

6330000 Nutsbedrijven

749.018,00

745.489,48

-3.528,52

0,47

6560020 Evenementen

-66.250,00

-73.806,49

-7.556,49

-11,41

6560030 Toerisme

-114.493,00

-97.234,08

17.258,92

15,07

6560031 Plattelands- en

-73.500,00

-71.907,59

1.592,41

2,17

-16.750,00

-11.277,79

5.472,21

32,67

6560035 Visitor Centre +

0,00

0,00

0,00

0,00

6560050 Kosten lopend

-17.469,00

21.081,64

38.550,64

220,68

878.793,00

943.133,99

64.340,99

-7,32

1.244.860,00

1.377.186,16

132.326,16

-10,63

beleid 6310001 Lokale economie en bewuste productie 6310003 Cameratoezicht bedrijventerreinen 6311000 Baten marktgelden

Vrijetijdseconomie 6560032 Knopen lopen, onderhoud en ontwikkeling

jaar XBMob EU EijsdenMargraten 6936000 Toeristenbelasting Resultaat

Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% 6560030 Toerisme Het voordeel is ontstaan doordat er in 2023 geen declaratie is ontvangen voor de co-financiering van het LEADER-project Stroopstoken. Dit project is opgestart in 2023 en wordt - naar verwachting - in 2024 opgeleverd. Dan wordt ook de declaratie voor de co-financiering ingediend. 6560050 Kosten lopend jaar XBMob EU Eijsden-Margraten Het project Cycling Connects (grensoverschrijdend fietsnetwerk) is in 2023 opgeleverd. Gemeente Eijsden-Margraten stond met name aan de lat voor de projectcoördinatie en -communicatie. Het

Programmarekening 2023

82

aandeel van Eijsden-Margraten in de kosten werd - op € 17.469 na - afgedekt door subsidies van de Euregio Maas-Rijn en de provincie Limburg en de bijdragen van diverse andere partners. De werkelijke kosten van Eijsden-Margraten vielen lager uit en werden voor 80% gedekt door de subsidies (Euregio en provincie Limburg). De bijdragen van de andere partners bestonden uit vaste vergoedingen waardoor het project afgesloten is met een voordeel van € 21.082 in plaats van een nadeel van € 17.469.

2.4 Mutaties reserves programma 2 Wat heeft het gekost? Exploitatie

Begroting 2023 na wijz.

6980002 Mutaties

Werkelijk 2023

-332.831,00

Afwijking jaarrekening

Procentuele afwijking

2023

2023

-332.831,00

0,00

0,00

reserves prg. 2

Toelichtingen afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% Er zijn geen financiële afwijkingen toe te lichten. Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren

Programma 2: Landschap & Natuur

Naam Indicator

Eenheid

Functiemenging

Vestigingen (van bedrijven)

%

Aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar

Bron

CBS

CBS

Waarde

Waarde

Waarde

E-M

25.000 - 50,000

NL

42,2

50,2

53,8

2022

2022

2022

176,4

167,6

174,1

2022

2022

2022

Kaderstellende documenten Programma 2: Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie. •

Wijziging Gemeentelijk Kwaliteitsmenu Eijsden-Margraten 2013.

Programmarekening 2023

83

•

Landschaps Ontwikkelings Plan.

•

Integraal Omgevingsbeleidsplan VTH Vergunningverlening, Toezicht & Handhaving Wabo 2022

•

Beleidsnotitie bed and breakfast 2012.

•

Beleidsnotitie paardenbakken hobbymatig 2012.

•

Beleidsnotitie veldschuren en schuilgelegenheden 2012.

•

Rampenbestrijdingsplan Hoogwater Maas.

•

Ontwikkelvisie Zuidelijk Maasdal.

•

Bestuursopdracht buitengewoon buitengebied.

•

Bestuursopdracht buitengewoon buitengebied – agrarische bouwkavels.

•

Voorbereidingsbesluit grenscorrectie.

•

Toeristisch-recreatieve nota 2008-2015 van Maas en Mergel.

•

Toeristisch Recreatieve gebiedsvisie “beleef Eijsden-Margraten, knooppunt van Maas tot

Mergelland 2015-2019. •

Verordening op de heffing en invordering (water)toeristenbelasting 2022.

•

Gewijzigde Verordening winkeltijden Eijsden-Margraten 2017.

•

Economische activiteiten in algemeen belang.

•

Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid Limburg.

•

Wegenbeleidsplan Eijsden-Margraten 2021-2024

•

Beleidsnotitie bermenbeheer “maaien wat moet, bloei waar mogelijk”.

•

Uitvoeringplan Openbare verlichting Eijsden-Margraten 2019-2026.

•

Parkeerverordening Eijsden-Margraten 2015.

•

Telecommunicatieverordening Eijsden-Margraten.

•

Gladheidsbestrijdingsplan.

•

Beeldkwaliteitsplan Bloesemgaard.

•

Bomenverordening Eijsden-Margraten 2015.

•

Verordening op de heffing en invordering van marktgelden Eijsden-Margraten 2013.

Verbonden partijen Het programma Landschap, natuur en water kent geen verbonden partijen.

Programmarekening 2023

84

Wat heeft het programma gekost? Exploitatie

Begroting 2023 na wijz.

Werkelijk 2023

Afwijking jaarrekening 2023

Lasten 2.1000 Behoud en versterken

-284.217,00

-255.367,86

28.849,14

2.2000 Transformatie van de landbouw

-55.000,00

-21.987,11

33.012,89

2.3000 Vrijetijdseconomie in balans met landschap

-434.250,00

-367.600,66

66.649,34

-489.300,00

-489.300,00

0,00

-1.262.767,00

-1.134.255,63

128.511,37

64.050,00

54.422,03

-9.627,97

1.679.110,00

1.744.786,82

65.676,82

156.469,00

156.469,00

0,00

1.899.629,00

1.955.677,85

56.048,85

636.862,00

821.422,22

184.560,22

landschapskwaliteiten

en leefomgeving 2.4000 Mutatie reserves programma 2 Totaal Lasten Baten 2.1000 Behoud en versterken landschapskwaliteiten 2.3000 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving 2.4000 Mutatie reserves programma 2 Totaal Baten Resultaat

Programmarekening 2023

85

Programma 3: Duurzaamheid en Klimaatverandering Omschrijving Als gemeente Eijsden-Margraten staan wij vanwege het zeer grote aandeel particulier vastgoed en ons kwetsbare landschap voor een grote uitdaging op het gebied van duurzaamheid en klimaat. We doen het momenteel al best goed voor wat betreft het aantal woningen die voorzien zijn van zonnepanelen (27% in EM versus 16% in NL). Willen we echter in 2050 energieneutraal, volledig aardgasvrij en circulair zijn, zullen we de komende jaren veel energie moeten steken in het invullen van deze opgaven. Afwachten is derhalve geen optie, we zullen aan de slag moeten. Maar los van deze landelijke doelstellingen vinden wij het belangrijk dat we investeren in duurzaamheid en het inspelen op vraagstukken rondom klimaatverandering. Dat zijn wij immers verplicht aan onze huidige en toekomstige inwoners en generaties van onze prachtige gemeente Eijsden-Margraten.

3.1 Op weg naar een energieneutrale toekomst Wat willen we bereiken? 3.1 Meerjaren uitvoeringsprogramma klimaat- en energieopgaven Gezien de wereldwijde ontwikkelingen, de stijgende energieprijzen en de klimaatopgaven komen energievraagstukken in een stroomversnelling. Dit vraagt, in het licht van behoud van de kwaliteiten van ons waardevolle landschap en het tegengaan van energiearmoede bij onze inwoners, om het maken van keuzes, het treffen van maatregelen en het doen van investeringen. Op weg naar een energieneutrale gemeente zetten we naast het opwekken van energie in op het verminderen van gebruik van energie. In de basis houden we vast aan het genomen raadsbesluit, waarbij zonne- en windenergie in het buitengebied is uitgesloten. We staan open voor en stimuleren innovatieve ontwikkelingen mits deze geen afbreuk doen aan het landschap en ons woon- en leefklimaat. De focus voor de komende jaren komt te liggen op het aardgasloos maken en isoleren van vastgoed alsmede het verder stimuleren van zonnepanelen op daken. Hierin nemen wij als gemeente onze verantwoordelijkheid en zullen wij het voorbeeld geven. Andere partijen zoals schoolbesturen, stichtingen en woningcorporaties proberen we te verleiden om versneld hun vastgoed te verduurzamen.

Ten aanzien van de Transitievisie Warmte die in 2021 is vastgesteld wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld dat beschrijft hoe en wanneer inwoners en bedrijven van het aardgas afgaan. Voor wat betreft de Regionale Energie Strategie (RES) werken we samen met de RES-regio aan de RES 2.0. Daarnaast verstrekken we actief informatie aan onze inwoners en ondernemers en organiseren we bijeenkomsten. Met als doel onze inwoners meer bewust te maken van de kansen en mogelijkheden, zowel in financiële als in technische zin. We sporen onze inwoners aan, om op individueel dan wel collectief niveau, tot het treffen van energiemaatregelen. Dit alles wordt ondersteund door een breed Programmarekening 2023

86

pakket aan stimuleringsmaatregelen inclusief het aanbieden van financiële instrumenten. Naast het bevorderen van het integreren van duurzaamheidsmaatregelen bij nieuwbouw, gaat extra aandacht uit naar het verzilveren van kansen rondom duurzaamheid bij verbouw. De mogelijkheden rondom het stimuleren en verantwoord verduurzamen van monumentale panden of panden die in een beschermd stads- en dorpsgezicht liggen, worden verkend.

Actief stimuleren en ondersteunen we lokale initiatieven, zoals het oprichten van energie-corporaties en het realiseren van groen gas. We zien hierin kansen om wijken en kernen lokaal van energie te voorzien en delen van de agrarische sector energieneutraler te maken. We bevorderen het verduurzamen van mobiliteit. In dat licht stimuleren we het (elektrisch) fietsen. Als gemeente geven we hierin het voorbeeld en gaan dit actief promoten. Ook het elektrisch rijden stimuleren we. Op dit moment is het aantal laadpunten binnen de gemeente nog zeer beperkt. Gezien de verwachte groei van het aantal elektrische auto´s en e-bikers is behoefte aan een integraal laadpalenbeleid; een toekomstgericht beleid dat aansluit bij de behoeften op recreatief en toeristisch gebied alsmede bij de mobiliteitsontwikkelingen binnen onze gemeente. Wat hebben we ervoor gedaan in 2023? Aansluiten bij een regionaal duurzaamheidsloket. Deelname aan online Energieloket WoonWijzerWinkel Limburg (pilotjaar). Aan de WoonWijzerWinkel Limburg is opdracht verstrekt voor de inrichting en het invullen van een online Energieloket. Daar kunnen huishoudens uit Eijsden-Margraten terecht met vragen over de energietransitie en verduurzaming. In het geval van inkomende vragen hierover bij het KCC van de gemeente, wordt nu doorgeschakeld naar de WoonWijzerWinkel.

In 2023 vindt een evaluatie plaats van de samenwerking met de WoonWijzerWinkel. Daarbij wordt beoordeeld of voortzetting van de opdracht en de eventuele uitbreiding met een fysiek pakket wenselijk is. In deze afweging wordt de mogelijke beschikbaarheid van alternatieven meegenomen. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Waar inwoners van Eijsden-Margraten al eerder gebruik konden maken van het fysieke duurzaamheidsloket via de WoonWijzerWinkel, is vanaf 2023 ook het online energieloket beschikbaar. Omdat het gebruik van het online duurzaamheidsloket sterk verschilt van maand tot maand is, om een meer reëel/ betrouwbaar beeld te krijgen, besloten de evaluatie uit te stellen tot Mei ’24; wanneer er ook inzicht is in gebruikersdata van een heel jaar. Programmarekening 2023

87

Hiernaast wordt de mogelijkheid/ wenselijkheid tot het uitbreiden van het fysieke duurzaamheidsloket met een tweede locatie (te Maastricht, naast Kerkrade nu) meegenomen in deze evaluatie. De projecten ´zorgeloos zonnepanelen´, ´plus je huis´, en ´dubbel duurzaam´ voortzetten. Op grond van de Verordening Duurzaamheidslening en het mandaatbudget van € 18 miljoen, worden huishoudens uit Eijsden-Margraten ook in 2023 ontzorgd om zonnepanelen op daken en duurzaamheidsmaatregelen in huis te kunnen realiseren tegen financieel gunstige voorwaarden. De projecten Zorgeloos Zonnepanelen, Plus je Huis en Dubbel Duurzaam worden voortgezet op basis van een positief evaluatieresultaat. Over actuele ontwikkelingen en voorwaarden wordt actief naar betrokken partijen gecommuniceerd. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) De projecten Zorgeloos Zonnepanelen en Plus je huis zijn per 2 februari 2023 beëindigd. Voor beide projecten werkte de gemeente samen met Volta Solar als exclusieve serviceprovider. Wegens schaarste van materiaal en personeel kon Volta Solar de afspraken uit de overeenkomst tussen gemeente en Volta Solar niet meer nakomen, met als gevolg dat deelnemers van de projecten hier hinder van ondervonden. Om deze reden is er een beëindigingsovereenkomst gesloten. Alleen lopende aanvragen op moment van ondertekening van de beëindigingsovereenkomst zijn nog in behandeling genomen. Nieuwe aanvragen worden sindsdien niet meer in behandeling genomen. Hierover is ook gecommuniceerd. De gemeente heeft ervoor gekozen om destijds geen nieuwe particuliere leningsmogelijkheid op te richten, aangezien de provincie Limburg de Duurzaam Thuis regeling had lopen. Per 1 oktober is deze regeling stopgezet. Momenteel is er geen particuliere lening beschikbaar ten behoeve van verduurzaming die aangeboden wordt door de gemeente en provincie. Dit betekent niet dat er geen enkel alternatief beschikbaar is. Landelijk biedt het Nationaal Warmtefonds leningsmogelijkheden aan partijen, waaronder particulieren, ten behoeve van verduurzaming. Ook zijn er landelijk subsidiemogelijkheden beschikbaar, zoals de ISDE-subsidie van de RVO.

Om deze reden is er gekozen om momenteel geen eigen lening aan te bieden, aangezien er landelijke alternatieven zijn en de gemeente al de stimuleringslening zakelijk ter beschikking heeft gesteld. Het project dubbel duurzaam is beëindigd vanwege te weinig animo.

Programmarekening 2023

88

Een aanpak ´bevorderen duurzaam bouwen´ uitwerken. Gemeente Eijsden-Margraten heeft samen met Valkenburg a/d Geul, Meerssen, Gulpen-Wittem en Vaals een subsidieaanvraag ingediend bij de Provincie Limburg voor financiële ondersteuning bij het aanjagen van de verduurzaming van woningen. Onder voorwaarde van de toekenning van deze ondersteuning, wordt in 2023 een gericht maatwerkprogramma ontwikkeld en aangeboden voor het verantwoord verduurzamen van o.a. monumenten. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Naast het bieden van een subsidievoorziening voor het verduurzamen van bestaand woningaanbod is de gemeente Eijsden-Margraten in 2023 gestart met onderzoeken hoe nieuwbouwprojecten op een meer duurzame manier gerealiseerd kunnen worden. Hierbij wordt o.a. gekeken naar het gebruik van duurzame bouwmaterialen, meer circulair bouwen en het integreren van voorzieningen t.b.v. duurzame energieopwekking en -verbruik in de verkenning- en planningsfasen van bouwplannen. De weg naar een ‘nieuwe manier’ van bouwen kent nog uitdagingen doordat de hele keten van partners betrokken bij bouwprojecten naar een nieuw businessmodel moet groeien. In 2023 is gestart met het integraal benaderen van nieuwbouwprojecten doordat de teams van Wonen en Duurzaamheid al in vroeg stadium integraal samenwerken rondom te realiseren bouwplannen Een integraal laadpalenbeleid opstellen voor auto´s en fietsen. In 2023 willen we beleid ten aanzien van het plaatsen van laadpalen in onze gemeente laten vaststellen. Vattenfal wil de komende jaren graag ruim 300 laadpunten laten plaatsen. Het streven is om deze ruim 300 laadpunten voor 2030 geplaatst te hebben. Een en ander wordt opgesteld en uitgevoerd om de laadinfrastructuur zo optimaal mogelijk te krijgen zodat dit uitnodigt om sneller over te stappen een elektrische voertuigen.

Voor 2023 betekent dit dat Vattenfal ongeveer 35-40 autolaadpunten plaatst en dat de gemeente de daarbij behorende verkeersbesluiten neemt. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) In maart 2023 is het integraal laadpalenbeleid per raadsbesluit geaccordeerd. Begin 2023 heeft de gemeente via een verkeersbesluit besloten tot plaatsing van 28 laadpalen. Over geheel 2023 zijn Programmarekening 2023

89

uiteindelijk 8 laadpalen ook daadwerkelijk geplaatst. Hoewel dit aantal achterblijft bij de beoogde 35 stuks, is er geen reden tot aanpassing van de werkwijze. Plaatsing van de palen kende een langer dan voorziene aanlooptijd. Een rentevoorstel uitwerken voor duurzaamheidsleningen. Op grond van de bestaande Verordening Duurzaamheidslening heeft de gemeente de mogelijkheid om duurzaamheidsleningen te verstrekken tegen gunstige voorwaarden. Handhaving van het tot nu toe gehanteerde rentepercentage van 1% is evenwel niet meer mogelijk vanwege het gewijzigde renteklimaat. Daarom wordt een rentevoorstel uitgewerkt, waarbij de balans gezocht wordt tussen het stimuleren van verduurzaming versus de renterisico´s die de gemeente loopt. Om een gewijzigd rentepercentage te kunnen toepassen bij het verstrekken van nieuwe duurzaamheidsleningen vindt tevens de voorbereiding van besluitvorming plaats met betrekking tot de duurzaamheidsverordening. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) De duurzaamheidsverordening is ingetrokken. De door deelnemers aangegane leningsovereenkomsten hebben een vast rentepercentage. Hiermee is het actiepunt dat voorzien was in de begroting niet langer meer aan de orde. Een RES 2.0 opstellen. Met de subRES gemeenten is in 2022 afgestemd of RES 2.0 een nieuw document of voortgangsdocument wordt. Insteek is om een voortgangsdocument op te stellen. Daarbij is het streven om conclusies en aanbevelingen uit een landschappelijke verdiepingsstudie in 2023 mee te nemen in het traject om te komen tot een RES 2.0. In de samenwerking met gemeenten binnen het RES-gebied Zuid-Limburg, wordt de voortgang van de landschappelijke verdiepingsstudie gemonitord en het resultaat geëvalueerd. Mede op basis daarvan vindt beoordeling plaats over de documentstatus van RES 2.0. Bij de keuze voor een voortgangs-document is een evaluatie aan de orde en eventuele bijstelling van de ambities, die zijn vastgelegd in de RES 1.0. Actuele ontwikkelingen met betrekking tot transportschaarste op het elektriciteitsnet in Limburg worden hierbij betrokken. Kwaliteit (indicator)

Programmarekening 2023

90

Kwaliteit (toelichting) Op RES-niveau is besloten niet over te gaan tot het opstellen van een nieuw document RES2.0, maar om de voortgangrapportages op de ambities van RES 1.0 te formuleren in een voortgangsrapportage RES 1.0. Deze voortgangsrapportage is in februari 2024 opgeleverd en gecommuniceerd naar de raad. Een uitvoeringsprogramma Transitievisie Warmte opstellen. Gestart wordt met het opstellen van een uitvoeringsprogramma Transitievisie Warmte, dat een uitvloeisel is van de door de raad vastgestelde Transitievisie Warmte. In het totstandkomingsproces van het uitvoeringsprogramma wordt mede bezien in hoeverre onderzoek wenselijk is naar de potentie om wijken aardgasloos te gaan maken. Over de voortgang van dit proces wordt de raad eind 2023 in kennis gesteld. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Vanwege de aard van het bestaande woningbestand i.c.m. bepaalde geografische kenmerken, is het volledig aardgas-loos maken van woonwijken, evenals het aanleggen van lokale warmtenetten, momenteel geen haalbaar alternatief binnen onze gemeente. Mede hierom zet de gemeente Eijsden-Margraten met name in op het verduurzamen van het bestaande woningbestand door het aanbieden van verschillende stimuleringsregelingen ter verduurzaming van particulier vastgoed. In 2023 is hiernaast de aanpak energiearmoede gestart, welke financieel kwetsbare huishoudens (zowel koop als huur) ondersteunt bij het verduurzamen van wonen en het terugdringen van de energierekening. In navolging hiervan zijn in 2023 additioneel middelen aangevraagd (en verkregen) ter verduurzamen van woningen met een slecht energielabel in het kader van het Nationaal Isolatie Programma. Hiernaast is tevens een opdracht geformuleerd voor een extern bureau om de bestaande transitievisie warmte verder te concretiseren en te integreren in andere beleidsthema’s. Tevens was een update naar de huidige (en snel veranderende) dynamiek in de energietransitie nodig, dit is in deze opdrachtformulering ook meegenomen. Het fietsgebruik binnen de organisatie promoten.

In 2023 gaan we aan de slag met de uitkomsten van een mobiliteitsonderzoek onder het gemeentelijk personeel, dat is uitgevoerd door Zuid-Limburg Bereikbaar. Aandachtspunten daarbij zijn het hybride werken en verduurzaming van de mobiliteit. Programmarekening 2023

91

Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Voor wat betreft het aandachtspunt hybride werken, dat is reeds mogelijk voor medewerkers binnen de organisatie. Voor wat betreft verduurzaming van de mobiliteit, is het stimuleren/ ondersteunen van fietsgebruik door medewerkers als vervoersmiddel van/naar werk onderwerp van onderzoek, hetgeen vanuit het team HRM in 2024 verder vorm en inhoud gaat krijgen. Het gemeentelijk vastgoed verduurzamen en sturen op verdere verduurzaming van scholen, gemeenschapsaccommodaties en huurwoningen. In 2023 wordt een plan van aanpak opgesteld voor de verdere verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed en maatschappelijke accommodaties, waarbij rekening wordt gehouden met de opgave en extra middelen uit de Septembercirculaire Gemeentefonds 2023. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) Voor een duurzame instandhouding van ons gemeentelijk vastgoed is het cruciaal om een actueel en integraal inzicht te hebben in noodzakelijke en gewenste maatregelen en kosten op korte en lange termijn. Door een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) op te stellen voor onze gemeentelijk vastgoed kunnen we de investeringen en onderhoud sturen. Een adviesbureau heeft de opdracht gekregen om voor elk pand een energiescan en een maatwerkrapport op te stellen voor het verduurzamen van ons vastgoed. Deze stukken zijn noodzakelijk om tot komen tot een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) voor de komende jaren. In 2024 zullen we dit aan het bestuur voorleggen. Informatie- en kennisoverdracht organiseren Over de lopende projecten en ondersteuningsmogelijkheden van de gemeente ter verduurzaming van gebouwen worden periodiek informatiebijeenkomsten georganiseerd. In het geval van nieuwe ontwikkelingen wordt daarover actief gecommuniceerd via de gebruikelijke communicatiekanalen. De beschikbaarheid van een digitaal duurzaamheidsloket voor burgers en ondernemers wordt voortgezet onder voorwaarde van een positieve evaluatie ervan. Dat geldt ook voor de beschikbaarheid van een aardgasvrijchecker, die voor inwoners op pandniveau in Eijsden-Margraten laat zien welke maatregelen genomen kunnen worden om richting aardgasvrij te gaan.

Programmarekening 2023

92

Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) In samenwerking met de Heuvellandgemeenten is de VvE-balie opgericht. Deze balie helpt verenigingen van eigenaren met de verduurzamingsopgave van hun gebouw. Hiervoor organiseert de balie onder andere informatiebijeenkomsten, cursussen, en individuele adviesgesprekken op aanvraag. Hierover wordt gecommuniceerd via de nieuwsbrief, etalage en social mediakanalen. Particuliere woningeigenaren kunnen bij de WoonWijzerWinkel Limburg (WWWL), het duurzaamheidsloket van de gemeente, advies krijgen voor het nemen van verduurzamingsmaatregelen. Het instrument van de aardgasvrijchecker is gecontinueerd. Op de website van de WWWL is deze raadpleegbaar. Lokale initiatieven actief stimuleren en ondersteunen. Om de realisatie van een lokaal initiatief m.b.t. groen gas mogelijk te maken, wordt onderzocht in hoeverre de gemeente dit op verantwoorde wijze kan ondersteunen. Daarbij worden de kansen en randvoorwaarden betrokken die de Verordening Duurzaamheidslening biedt. Aan de hand hiervan wordt de raad meegenomen in een traject van kennismaking met het initiatief tot en met besluitvorming over mogelijke ondersteuning. Kwaliteit (indicator)

Kwaliteit (toelichting) De verordening Duurzaamheidslening is per 10 maart 2023 ingetrokken en vervangen met de Verordening Stimuleringslening zakelijk. Deze leningsmogelijkheid is ook opengesteld voor initiatieven gerelateerd aan groen gas. Sinds deze leningsmogelijkheid er is, is er echter nog geen aanvrager geweest voor een groen gas initiatief. Verduurzamen openbare verlichting. We onderzoeken of we de verlichting duurzamer kunnen maken, door verlichting slimmer te laten branden in het buitengebied op school-thuis-routes. Als dit mogelijk is maken we een investeringsplan om de komende jaren deze extra verduurzamingsstap te zetten. Kwaliteit (indicator)

Programmarekening 2023

93

Kwaliteit (toelichting) Op 14 februari 2023 heeft de gemeenteraad het besluit genomen om de gehele openbare verlichting te verledden. Aansluitend aan dit raadsbesluit zijn drie fases uitgewerkt: a. de traditionele verlichting vervangen door LED b. de designverlichting in de centra en in de beschermde dorpsgezichten vervangen door LED. c. de grondspots vervangen door LED Inmiddels is fase A afgerond en zijn 2.177 armaturen vervangen. In fase B, de meer designarmaturen in beschermde dorpsgezichten en centra, worden in het voorjaar 2024 de conventionele armaturen vervangen door Led. Tevens zullen in 2024 de conventionele grondspots vervangen worden door ledspots. Omdat de werkzaamheden nog niet in 2023 zijn afgerond is de indicator op rood geplaatst. Wat heeft het gekost? Exploitatie

Begroting 2023 na wijz.

Werkelijk 2023

Afwijking jaarrekening

Procentuele afwijking

2023

2023

6820002 Duurzaamheid

-97.045,00

-102.756,33

-5.711,33

-5,89

6820003 Duurzaamheid

-151.500,00

-105.905,16

45.594,84

30,10

-248.545,00