20240703 06d Bijlage 3 -23-0788 Regiovisie GiA 15 maart geanonimiseerd

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk 8

Ontwikkellijn

Samen

8.1

doen!

Inleiding

Geweld tegen vrouwen, in gezinnen en in afhankelijkheidsrelaties: het zijn taaie en

8.2

Wat doen we al/nu

complexe fenomenen. Een integrale aanpak met systeemgerichte hulp is al ruim twintig jaar het uitgangspunt in gemeentelijk en landelijk

Systeemgericht/onderliggende problematiek Investeren in de visie samen werken aan veiligheid is en blijft nodig. Ook landelijk wordt deze visie gezien als leidend in de aanpak. Het vergt

beleid, maar de uitvoering ervan is weerbar-

wel voldoende ruimte voor professionals om dit

stig. Het blijkt moeilijk om in de praktijk vanuit

goed te doen. Hierin is nog winst te behalen. Kijken we bijvoorbeeld naar de onderliggende

dezelfde visie te werken en elkaar vanuit een

gezamenlijk plan aan te vullen. Op bestuurlijk en beleidsmatig niveau is het eenvoudiger

afspraken te maken dan deze in praktijk te brengen. Maar voor een succesvolle aanpak is en blijft noodzakelijk om deze slagvaardige samenwerking te realiseren. In de afgelopen jaren is hiervoor de basis gelegd, nu gaat het

erom dat we een volgende stap zetten in de samenwerking. Dat is een proces van voortdurend verbeteren en aanpassen. Deze ontwikkellijn Samen doen! gaat daarom over het integraal kijken naar onderliggende

problematiek (zoals financiële problematiek, verslavingsproblematiek en GGZ-problematiek), dan blijft het vooralsnog veelal bij verwij-

zingen door professionals. Het betrekken van professionals binnen de genoemde disciplines bij de aanpak van GIA moet nog verder tot ontwikkeling komen. Betrekken van specialismen

In Zuid-Limburg zijn e tal van specialisten beschikbaar, zoals op het gebied van financieel misbruik van ouderen (ouderenmis-

problematiek, het erkennen van gender-

handeling), op trauma bij huiselijk geweld (Drakentemmers), en ook op mensenhandel

verschillen, de dynamiek tussen alle betrok-

en ex-partnerstalking. We zagen al dat deze

kenen en ook: het betrekken van specialismen.

specialisten niet altijd goed worden gevonden, maar ook het betrekken van deze specialismen bij casuïstiek moet beter. Afstemming vindt nu

vooral plaats in specifieke situaties. De winst is te behalen in het betrekken van specialisten aan de voorkant. Denk aan de intake bij de

Vrouwenopvang of bij casuïstiekbesprekingen.

Samen sterk, iedereen veilig

8.3

Regiovisie 2024-2031

Welke ontwikkeling willen we doormaken?

(Meer) aandacht voor geweldsdynamiek

Het structureel stoppen van huiselijk geweld vraagt om het doorbreken van de vaak complexe geweldsdynamiek. Daarvoor is het nodig om het gehele systeem erbij te betrekken. De term dynamiek wordt meestal gebruikt voor de wissel-

werking tussen verschillende componenten. Een specifieke dynamiek is die van geweld. Daarbij gaat het over de wisselwerking tussen macht en onmacht. De

‘traditionele’ rollen die bij deze dynamiek horen, zijn die van pleger en slachtoffer. De dynamiek is echter veel complexer. Vaak zijn plegers óók slachtoffer en zijn slachtoffers óók pleger. Zo'n rol is dan meer een overlevingsstrategie of een copingmechanisme. Geweld gaat over patronen

Op het moment dat een relatie niet veilig is stappen mensen in een overlevingsstrategie om het hoofd te bieden aan de situatie van verslaving, psychiatrische problematiek en/of schulden. Wanneer mensen in de rol van plegerof slachtoffer zitten, zitten zij dus in een overlevingsmodus. Huiselijk geweld en kindermishan-

deling gaat dan ook vooral over patronen. Een incident maakt meestal deel uit van een al langer bestaand, hardnekkig patroon. We willen in Zuid-Limburg recht

doen aan die complexiteit, maar óók niemand stigmatiseren. We spreken daarom bij voorkeur over ‘directbetrokkenen' en gebruiken alleen de termen 'slachtoffer’

of 'pleger’ als dat in de context verhelderend is. (Dit laat natuurlijk onverlet dat directbetrokkenen wél verantwoordelijk zijn voor hun eigen gedrag en die verantwoordelijkheid ook moeten nemen!) Uiteindelijk willen we dus bereiken dat de

dynamiek in gezinnen waar huiselijk geweld en kindermishandeling speelt (liefst duurzaam) verandert, en niet alleen het incident wordt aangepakt. Samen

met directbetrokkenen

Begeleiding is een kwestie van lange adem, omdat geweld in afhankelijkheidsre-

laties hardnekkig is. Het speelt al langer en duurt lang voort. De uitdaging hierbij is om een goede probleemanalyse te maken van wat er écht speelt om tot de

juiste aanpak te komen. Op basis daarvan kan een gezamenlijk en samenhangend plan gemaakt worden, gericht op alle directbetrokkenen. Een plan dat zich richt op alle leefdomeinen en toewerkt naar een eveneens gezamenlijk geformuleerd duurzaam en realistisch perspectief. Hulpverleners/professionals werken hierbij tijdens het hele proces samen met gezinnen/systemen, zodat zij onderdeel zijn van besluitvorming, waarbij het perspectief van eventuele aanwezige kinderen ook wordt meegenomen. Omdat we werken op basis van één gedeelde visie kunnen gezinnen/gezinssys-

temen in de hele keten rekenen op duidelijkheid overde aanpak: zij weten hoe er door alle professionals wordt samengewerkt aan acute veiligheid en hoe er daarna gewerkt wordt aan stabilisatie en herstel.

#

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

‘Oog voor screening

Belangrijk is dat er - bijvoorbeeld bij de vrouwenopvang of bij Veilig Thuis — Via screening ook oog is voor mogelijke traumaklachten bij zowel kinderen als volwassenen. Veel kinderen in gezinnen met huiselijk geweld ontwikkelen traumaklachten die jaren na de melding nog steeds kunnen spelen. Uit onderzoek weten we dat er een significante relatie is tussen de traumaklachten van ouders en

kinderen’. Screening hierop en het inzetten van traumabehandeling is dus essentieel om intergenerationele overdracht te voorkomen. Gender als factor

Tot slot weten we dat ook gender een belangrijke factor is. Sociaal-culturele

op sekse gebaseerde rolopvattingen kunnen een belangrijke rol spelen in het ontstaan en het in stand houden van geweld. De verschillen tussen mannen en vrouwen vragen dus om een verschillende aanpak van partnergeweld. Daardoor

wordt de aanpak effectiever. Om te weten wat werkt en wat niet werkt betrekken we ook ervaringsdeskundigen. Zij kunnen een belangrijke functie verwullen in de

aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Binnen deze ontwikkelrichting hanteren we de onderstaande focuspunten en deelambities:

0

“

Ambitie

Lünnemann e.2, 2019

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

8.4

Wat betekent dit concreet voor de komende periode?

=

Te vaak wordt de regie onvoldoende belegd in praktijksituaties, en/of is er onduidelijkheid over wat wordt verwacht van een regisseur. Daardoor is vaak onvoldoende duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is én is er een verwachtingspatroon dat niet altijd realistisch is. Ook moet een gezin te vaak

bij verschillende professionals steeds hetzelfde verhaal vertellen. We willen (de inzet van) regie verbeteren en zorgen dat gezinnen zoveel mogelijk één aanspreekpunt krijgen.

= We gaan, meer dan nu, de onderliggende problematiek meenemen. Denk aan geestelijke problemen, verslaving en financiële zorgen. Deze problematiek zorgt vaak voor spanning en stress en vormt een trigger. Daarnaar kijken

verkleint de kans op herhaling. = Andere specialismen betrekken we actiever bij de casuïstiek. Zoals specialisten op het gebied van trauma, ex-partnerstalking, ouderenmishandeling en

plegerhulpverlening. Ook dit verkleint de kans op herhaling. = We gaan het belang vergroten om óók het gesprek met kinderen/jongeren te voeren, naar hen te luisteren en hen vroegtijdig te betrekken. Als het kind/ de

jongere het voor het zeggen had, hoe zou hij/zij dan geholpen willen worden? Bovenstaande activiteiten worden verder uitgewerkt in het uitvoeringsplan van deze regiovisie.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk 9

Governance, Financieel kader, Communicatie,

Monitoring & Evaluatie 9.1

Governance

In het kader van de governance sluiten we zoveel mogelijk aan bij de bestaande structuren. De commissie Zorg en Veiligheid (Z&V)

(GGZ, Politie, OM, GGD) — is daarbij van grote meerwaarde. Daarnaast is het de bestuurlijke wens om het aantal overleggen zoveel moge-

is het eerste aanspreekpunt voor bestuurlijk

lijk in te perken; ook in dat opzicht is aansturing

relevante ontwikkelingen ten behoeve van

door de commissie Z&V voor de hand liggend.

de aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties in Zuid-Limburg. Het is één van de onder-

werpen van de focusagenda van de commissie ‚en de commissieleden zijn derhalve bestuurlijk ambassadeur op dit thema. Zwaarwegende vraagstukken en/of besluitvorming leggen we daarom ter advisering eerst voor

aan deze commissie Z&V. Gezien de positie en de samenstelling van de commissie is dit een zwaarwegend advies.

De Regiovisie past als richtinggevend document voor de komende acht jaar naadloos bij de doelstelingen van de commissie. Het is bij

In de voorbereiding op besluitvorming en advies wordt ambtelijk gebruikgemaakt van de

Ambtelijke adviesgroep Geweld in Afhankelijkheidsrelaties. Hierin zijn de 16 Zuid-Limburgse Gemeenten, Veilig Thuis Zuid-Limburg, de

vrouwenopvangorganisaties, de Zorg en Veiligheidshuizen, politie en OM vertegenwoordigd. De regionale projectleiders zijn voorzitter van deze ambtelijke adviesgroep. Vanuit de ambtelijke adviesgroep is voorzien in een vertegenwoordiging in het (ambtelijk) agendavoorbereidingsoverleg van de commissie Zorg en Veiligheid.

uitstek een thema dat zich afspeelt op het snijvlak van zorg en veiligheid. De samenstelling van de commissie Z&V — met vertegenwoordiging van de gemeenten (verdeling van Veiligheid (burgemeesters) en Welzijn en (jeugd) zorg is evenredig) maar ook partnerorganisaties

Formele besluitvorming over de Regiovisie GIA

en het uitvoeringsplan is voorbehouden aan de 16 Zuid-Limburgse gemeenten. Door de betrokken colleges van B&W wordt de Regiovisie GIA voorgelegd aan hun gemeenteraden.

a

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Daarnaast zijn de 16 Zuid-Limburgse colleges verantwoordelijk voor de vaststelling van het uitvoeringsplan van de Regiovisie. De gemeenteraden zijn verantwoordelijk voor de besluitvorming.

9.2

Financiering

Vanuit het Rijk zijn via de Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang (DU VO) middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de wettelijke taken van

centrumgemeenten Heerlen en Maastricht op het gebied van geweld in afhankelijkheidsrelaties. In 2020 zijn daarnaast extra structurele middelen toegevoegd aan de DU VO, vanwege de toename van meldingen huiselijk geweld en kindermishandeling 2017-2019. De extra (regionale) DU VO-middelen kunnen worden

gebruikt voor de gehele keten rondom meldingen geweld in afhankelijkheidsrelaties. Maastricht en Heerlen zijn centrumgemeenten voor de DU VO voor de

regio's Maastricht-Heuvelland/ Westelijke Mijnstreek en Parkstad. Afgesproken is om deze middelen in te zetten voor regionale initiatieven op het gebied van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Niet-bestede middelen vloeien terug naar de regiogemeenten via Veilig Thuis Zuid-Limburg.

De genoemde extra DU VO-middelen worden momenteel niet volledig ingezet. Ze kunnen worden gebruikt voor (de kosten van) de acties in het uitvoeringsplan. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij bestaande initiatieven en beschikbare

capaciteit. Waar dat kan pakken we acties gelijktijdig op of temporiseren we. We moeten echter op onderdelen investeren. Daarvoor is soms (extra) uitvoerings-

capaciteit nodig, een investering in het kennisniveau van medewerkers of een bijzondere eenmalige investering. Dit doen we vanuit de bestaande regionale DU VO-middelen. Door de inzet van deze regiomiddelen draagt iedere regio-

gemeente financieel bij, en heeft iedere regiogemeente ook baat bij de inzet van de maatregelen.

In het uitvoeringsplan staan de concrete acties die aansluiten bij de ambities uit deze Regiovisie. Hierin worden waar mogelijk de kosten en de benodigde capaciteit van voorgenomen acties nauwkeurig in beeld gebracht. Mocht blijken dat de

bestaande budgetten niet toereikend zijn, dan zullen we separaat voorstellen ter besluitvorming voorleggen. 9.3

Communicatie

Communicatie speelt een belangrijke rol bij de Regiovisie. Zo helpt communicatie om richting te geven: wat willen we bereiken met de Regiovisie en welke

taal en vorm is hierbij nodig? Via communicatie brengen we het perspectief onder de aandacht, maar laten we ook zien waarom een meer integrale werkwijze zo belangrijk i. Ook geven we inzicht in het proces van doorontwikkeling: wat

gebeurt er nu, wat zijn volgende stappen en wat zijn mijlpalen? Uitgangspunt is dat ook hier zoveel mogelijk de interactie wordt opgezocht met samenwerkingspartners.

42

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Om betrokkenen aangehaakt en geïnformeerd te houden willen we communicatie over de ontwikkelingen binnen de periode van de Regiovisie een prominentere rol

geven. Hiervoor gaan we een communicatieplan opstellen, met aandacht voor de verschillende communicatieniveaus: strategisch, tactisch en operationeel. Op strategisch/tactisch niveau dragen we onze kernboodschap uit. We beschrijven

hoe we de verschillende doelgroepen willen bereiken en welke strategie we willen inzetten om onze doelstellingen te bereiken. Tot slot komen de communicatiemiddelen en -kanalen om onze boodschap over te brengen aan bod. Op operationeel

niveau geven we aandacht aan het creëren en verspreiden van content, monitoren we de resultaten en sturen we waar nodig bij. Verder voeren we gesprekken met stakeholders en organiseren we bijeenkomsten en informatiesessies. Communicatie in de samenwerking

Er zijn veel verschillende partijen actief op het gebied van geweld in afhankelijkheidsrelaties. De problematiek is complex en partners spreken niet altijd dezelfde taal. Daarom is het belangrijk om hieraan aandacht te besteden. Via het organiseren van werkbezoeken willen we dit stimuleren. We nemen letterlijk een kijkje in elkaars keuken, waardoorwe kennisnemen van elkaars werk. Hiermee stimuleren

we onderlinge communicatie. Regionaal platform GIA

Om de grote doelgroep van professionals, ambtenaren, onderzoekers (etc) te bereiken, gebruiken we 'het regionaal platform GIA'. Dit onderdeel van de website van 1sociaaldomein maakt het delen van kennis, nieuws en onderzoeken mogelijk. Deelnemers kunnen onderling berichten delen, maar ook vragen stellen aan de

overige platformgebruikers. Zo maken we de weg naar specialistische kennis zo kort mogelijk. Het platform GIA ondersteunt ook online videosessies of webinars, waarmee veel professionals tegelijk kunnen worden bereikt.

9.4

Monitoring en evaluatie

Het monitoren en evalueren van de Regiovisie GIA is een continu proces. De projectleiders GIA vervullen hierin een belangrijke rol. De Regiovisie wordt door

hen vertaald in een samenhangende programmatische aanpak, inclusief geïdentificeerde knelpunten, mogelijke oplossingsrichtingen, gewenste verbeteringen en aandacht voor het vieren van successen. De projectleiders jagen ook de uitvoering

aan van deze aanpak en zijn het primaire aanspreekpunt in de regio en haken waar nodig aan bij landelijke ontwikkelingen.

Via monitoring houden projectleiders zicht op de voortgang van de beoogde resultaten en op welke interventies en maatregelen van het uitvoeringsplan inmiddels zijn uitgevoerd. Op basis van ontwikkelingen en voortschrijdend inzicht kunnen acties worden bijgesteld. Veranderde inzichten en landelijke ontwikkelingen kunnen ook aanleiding geven tussentijds activiteiten te wijzigen of toe te voegen. Elke twee jaar wordt het uitvoeringsplan geëvalueerd en bijgesteld waar

nodig. Met behulp van een procesevaluatie beoordelen we jaarlijks of het beleid op de juiste wijze en naar tevredenheid is uitgevoerd.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Voor het evalueren op het niveau van praktijksituaties willen we vooral lerende netwerken inzetten, waaronder het Netwerk Zorg Straf. We maken hierbij gebruik

van informatie uit de praktijk: wat werkt niet, maar vooral: wat werkt wél. Hierbij betrekken we ook ervaringsdeskundigen. Zo kunnen we samen deskundigheid ontwikkelen

en succesvolle

interventies met elkaar delen. Daarmee verbeteren we

de kwaliteit van het werk binnen het gehele netwerk. Voor de procesevaluatie maken we gebruik van de reguliere overlegstructuur van

het Ambtelijke adviesgroep Geweld in Afhankelijkheidsrelaties.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Bijlage 1 Begrippenlijst

Veiligheid

samen met alle leden van het gezin/huis-

Waar in dit document de term veiligheid wordt

houden of er sprake is van stabiele veiligheid.

gehanteerd, gaat het om veiligheid in opvoedsituaties, veiligheid in afhankelijkheidsrelaties ‚en om het tegengaan van alle vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Het gaat bij geweld in afhankelijkheidsrelaties om licha-

melijke, seksuele en psychische vormen van

Onveiligheid Waar we het in dit document hebben over

onveiligheid, bedoelen we onveiligheid als gevolg van geweld in afhankelijkheidsrelaties,

geweld (of bedreiging daarmee) door iemand uit de huiselijke kring. Vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties zijn onder andere kindermishandeling, ouderenmishandeling, eergerelateerd geweld, seksueel geweld, (ex-)

onveiligheid in opvoedsituaties en ontwikke-

partnergeweld (ook psychische mishandeling

Waar we het n dit document hebben over

.en stalking).

gezin/huishouden bedoelen we alle samenlevingsvormen die een herkenbare sociale

Er wordt onderscheid gemaakt tussen veilig-

eenheid zijn, met al dan niet verwante personen

heid op de korte termijn (directe veiligheid)

die duurzame en affectieve banden

en veiligheid op de lange termijn (stabiele

elkaar onderling steun en verzorging verlenen, met of zonder (minderjarige) kinderen.

veiligheid). Werken aan veiligheid op de korte

lingsbedreiging. Gezin/huishouden

hebben

en

termijn (directe veiligheid) betekent samen-

werken met als doel het direct stoppen van geweld in afhankelijkheidsrelaties en de onveilige situatie en het beschermen van slachtoffers. Ook het direct ontlasten van gezinsleden hoort hierbij, zoals het wegnemen van bronnen

van stress en het bieden van praktische ondersteuning. Denk bijvoorbeeld aan het wegnemen van financiële zorgen of het regelen van (andere) woonruimte. Voor het direct doen

stoppen van onveiligheid kan het in deze fase

Lokale organisatie(s) Waar we het in dit document hebben over de

Iokale organisatie(s), bedoelen we die orga-

nisaties die hulp en ondersteuning bieden in het vrijwillig kader, of toeleiden naar hulp en ondersteuning, in aansluiting op Veilig Thuis, Gecertificeerde Instelling en Raad voor de Kinderbescherming. In veel gevallen zal dit het Iokale team zijn.

soms nodig zijn om te werken met een tijdelijk

huisverbod, een (voorlopige) ondertoezichtstelling of een andere juridische interventie.

Samenwerken aan veiligheid

Van stabiele veiligheid is sprake wanneer er

Het werken volgens visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid, het realiseren van integrale sturing, versterken lokale wijkteams en het

zich minimaal zes maanden geen incidenten hebben voorgedaan in het gezin/huishouden en de risicofactoren geen negatief effect meer

hebben. Betrokken professionals beoordelen

beschikken over een aanpak van gezinnen/huishoudens met de meest complexe problemen 1

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

(MDA++) zijn cruciale randvoorwaarden voor

MDA++

een effectieve en duurzame regionale aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Er is een

MDA++ (Multidisciplinaire Aanpak) is gericht op het doorbreken van het patroon van

training voor professionals in Zuid-Limburg op

geweld en verwaarlozing (structurele onveilig-

maat gemaakt (Samen voor Veiligheid) waarin

heid). In dit patroon van geweld en verwaarlo-

deze visie wordt geïmplementeerd. De groepen

zing doen zich soms situaties voor waarin het acuut onveilig is voor een of meer leden van

worden gemengd samengesteld vanuit diverse

netwerkpartners (gemeentelijke toegang, maatschappelijk werk, Veilig Thuis, Raad voor de

het gezin/huishouden. De MDA+-+ doelgroep

Kinderbescherming, Zorg en Veiligheidshuizen .en gecertificeerde instellingen) en na de tweedaagse training zijn er terugkeer-intervisiebijeenkomsten waarin ruimte is voor borging en

in situaties van acute onveiligheid is daarom altijd verbonden aan de inzet van MDA++ en andersom. In Zuid-Limburg is er maandelijks overleg waarbij gebruikgemaakt kan worden

verdieping van themas.

van een netwerk van ruim 30 ketenpartners ten behoeve van casuïstiek waarbij er sprake is van

is ‘crisisgevoelig'. De inzet van organisaties

structurele onveiligheid. Meldcode

Wet verplichte meldcode

Sinds 2013 is de Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling van kracht. Die wet houdt in dat alle organisaties die werken

met kinderen en volwassenen

meldcode moeten

een

hebben en medewerkers in

staat moeten stellen om daarmee te werken.

Het doel van de meldcode is professionals

te helpen eerder en beter te handelen als zij

Samenhang Het belang van traumabehandeling en traumasensitief werken vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt wel onderkend

door de betrokken partijen, bijvoorbeeld in de volgende documenten: Kwaliteitskader Werken aan veiligheid voor

vermoeden dat een gezinslid thuis mishandeld,

lokale (wijk}teams en gemeenten onderstreept het belang van expertise op het gebied van

verwaarloosd of seksueel misbruikt wordt. Uit

traumasensitief werken waardoor vroege inter-

onderzoek weten we namellijk dat professionals

ventie mogelijk wordt. Ook wordt de opdracht-

die met een meldcode werken drie keer vaker

gevende rol van gemeenten belicht inzake inkoop van traumasensitief hulpaanbod en behandeling inzake jeugd.

.en sneller stappen zetten dan professionals die geen meldcode gebruiken. Deze stappen leiden niet per definitie tot een melding. Stappenplan meldcode Bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling doorloop het meldcode stappen-

Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming: hierin wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd

tussen volwassenen-GGZ en jeugdhulp/ Jeugd-GGZ en het belang van een aanpak

plan

van 0 tot 100 benadrukt Hiermee wordt ook

STAP 1 Breng signalen in kaart

beoogd aandacht te hebben voor het intergenerationele effect van complexe gezins-

STAP 2 Overleg met een deskundige collega of Veilig Thuis STAP 3 Praat met ouders of verzorgers STAP 4 Weeg het geweld

STAP 5 Beslis: Is melden nodig? Is hulpverlening nodig?

problematiek. Integraal zorgakkoord (IZA): versterking van de samenwerking tussen het sociaal domein, huisartsenzorg en de GGZ om sneller de juiste expertise in te zetten. Huisartsen en

professionals in het sociale domein krijgen in toenemende mate te maken met complexe problematiek waarvoor verwijzing naar de GGZ noodzakelijk is, maar tijdige behandeling niet

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

mogelijk is. Tegelijkertijd richt de GGZ zich

nog te vaak op behandeling van psychische klachten die voortkomen uit problemen op

ning en -behandeling kunnen helpen om de vicieuze cirkel van geweld te doorbreken. Als trauma wordt gesignaleerd, staan gebrek aan

andere levensgebieden die door de huisartsen

motivatie, onvoldoende kennis, maar ook een

‚en het sociaal domein

tekort aan directe toegang tot gespecialiseerde hulp behandeling vaak in de weg. Trauma-

zouden

kunnen

worden

opgepakt.

sensitiviteit maakt onderdeel

uit van de trai-

Hervormingsagenda Jeugd 2022 — 2028:

ning samen voor veiligheid. Daarnaast is er in

versterken van lokale teams en inkoop; Ontwikkelagenda vrouwenopvang (VNG en

Zuid-Limburg een aantal behandelaren opgeleid tot drakentemmer.

Drakentemmers

is de

Valente met financiële steun VWS): Valente

naam voor het Expertiseplatform Trauma en

‚en de VNG

Gehechtheid na Huiselijk Geweld en Kindermishandeling.

willen komen tot een ontwikkel-

agenda: een continu proces van kwaliteitsontwikkeling en -borging, waarbij gezamenlijk

de ambitie en prioritering wordt bepaald. Hierbij kan de noodzaak van traumasensitief

Gender en intieme terreur

hulpaanbod en behandeling een plek krijgen.

Gender speelt een belangrijke rol bij het

Integrale sturing

ontstaan en voortduren van geweld tegen vrouwen en bij huiselijk geweld en kindermishandeling. Om effectief te kunnen handelen

Integrale sturing is van belang omdat de

moeten professionals zich bewust zijn van de

gezinnen/huishoudens waarin sprake i

sociaal-culturele opvattingen en rolpatronen die we als samenleving verbinden aan man‚en vrouw zijn en de ongelijkheden in macht, afhankelijkheid en verwachtingen ten aanzien van gedrag die daaruit voortvloeien. Aandacht besteden aan deze mogelijke oorzaak of beïnvloeden van geweld vraagt om gender-

van geweld in afhankelijkheidsrelaties vaak

problemen ervaren op meerdere leefgebieden. Daarom is het noodzakelijk dat de inzet van

partners uit zowel hulpverlening, zorg, onderwijs, politie en justitie goed op elkaar is afgestemd. Integraal werken door professionals vraagt kortom ook om integrale sturing. Bij het signaleren van geweld in afhankelijkheidsrelaties moeten

alle thema's die te maken

hebben

sensitiviteit. Gendersensitiviteit betekent

ook: je bewust zijn van de sociale druk die de maatschappij (0.a. ook door de invloed van

met een effectieve aanpak in samenhang worden besproken. Ook gaat het om het geza-

sociale media), sociale netwerken en de directe

omgeving (kunnen) leggen op partners en hun

menlijk creëren van randvoorwaarden waarin

onderlinge relaties. Hulpverlening kan anders

de professionele samenwerking tot stand kan komen, het stellen van prioriteiten en het

uitpakken voor de verschillende seksen en LHBTI-groepen. Dit kan onbedoelde negatieve

adresseren van knelpunten en dilemma's in de samenwerking.

gevolgen hebben. Pas als hier oog voor is, kan echt worden gewerkt aan het wegnemen of beïnvloeden van oorzaken van geweld. Om deze reden hebben de ministeries van VWS,

Traumasensitiviteit

Het aanpakken van onveiligheid in gezinnen

JenV, OCW en SZW gezamenlijke afspraken gemaakt om aandacht voor gender een plek

en gedragsproblemen is minder kansrijk als onderliggende trauma's verborgen blijven en

te geven binnen beleid, wet- en regelgeving, kennisbevordering en de systeemgerichte

niet worden aangepakt. Een adequate trau-

aanpak van gendergerelateerd geweld, huise-

ma-aanpak is belangrijk, niet alleen bij het signaleren van huiselijk geweld en kindermishandeling, maar vooral als bouwsteen bij het

lijk geweld en zelfbeschikking.

stoppen en structureel oplossen. Traumascree-

a

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Plegerí(s) in de systeemgerichte aanpak

of en zo ja wat er verandert in de kleine twee jaar na aanmelding bij Veilig Thuis. Daarmee

Een effectieve aanpak van geweld in afhanke-

kan een handelingsperspectief worden

lijkheidsrelaties vereist aandacht voor zowel (vermoedelijke) slachtoffers als voor (vermoe-

geboden aan de betrokkenen, de hulpverle-

delijke) plegers, hun onderlinge interactie en eventuele rolwisselingen tussen beiden. Hulpverlening, Veilig Thuis, politie, justitiepart-

makers op lokaal- en landelijk niveau.

ners en gemeenten hebben een gezamenlijke taak bij de inzet van interventies die leiden

tot veiligheid in gezinnen en hulp aan alle betrokkenen. Dit maakt onderdeel uit van de

systeemgerichte aanpak voor het gezin of huishouden. Hiermee wordt bijgedragen aan het vergroten van veiligheid en het voorkomen van herhaling.

ners, de verschillende instanties en de beleidsDit onderzoek betreft een derde cohortstudie,

waarin een groep volwassenen en gezinnen die in een bepaalde periode gemeld zijn bij Veilig Thuis vanwege zorgen over huiselijk geweld en/of kindermishandeling gedurende een jaar na de melding volgen. Hoe gaat het na de melding? Lukt het om het geweld te stoppen en

krijgen ze daarbij hulp en ondersteuning? Wat werkt op regionaal en op landelijk niveau? De vorige cohortstudies laten zien dat het verbeteren van de veiligheid in deze gezinnen erg lastig is.

Onderzoek Verwey-Jonker Instituut Zuid-Limburg 'Een kwestie van lange adem’ Het Verwey Jonker Instituut heeft onderzoek

Toekomstscenario

kind- en

gezinsbescherming

uitgevoerd naar de effectiviteit van de aanpak

Het Toekomstscenario kind- en gezinsbe-

van huiselijk geweld en kindermishandeling in navolging van een groot aantal andere regio's. De resultaten van dit onderzoek dragen bij aan

scherming is een gezamenlijk programma van

de versterking van de aanpak (zowel landelijk

ners in het veld. De jeugdbescherming moet effectiever en slimmer worden georganiseerd. Dat gebeurt langs de lijnen van dit Toekomstscenario, dat ook de organisatorische consequenties benoemt en advies geeft over een

als regionaal) en de behoefte aan kennis en

informatie over de effectiviteit van de aanpak van onveiligheid en Multiproblematiek in gezinnen. De resultaten van het onderzoek geeft concrete inzichten over wat werkt.

de ministeries van JenV en VWS en de VNG,

waarin nauw samengewerkt wordt met de part-

passende vervolgaanpak. De toekomstige kind- en gezinsbescherming gaat uit van vier

Doel van het onderzoek is beter zicht te

basisprincipes:

krijgen op de vraag of de hulpverlening erin geslaagd is om het geweld te stoppen, veilig-

1.

gezinsgericht,

2.

rechtsbeschermend en transparant,

heid te herstellen en het welzijn van ouders en kinderen te verbeteren. Door de gezinnen te volgen krijgen we een beeld hoe effectief de aanpak van huiselijk geweld en/of kindermishandeling in de desbetreffende regio is.

3.

eenvoudig en

4.

lerend

Het onderzoek waarvan in dit rapport verslag

staat het Lokaal Team dat hulpverleent, zo

wordt gedaan, is uniek in zijn soort. Het is een longitudinaal onderzoek (onderzoek waarbij

Veiligheidsteam. Er is sprake van één vast

dezelfde personen over de tijd herhaaldelijk worden bevraagd om te zien of er verande-

ringen optreden) met als centrale vraag: wat is .er nodig om het geweld te doen stoppen en wat zijn daar de gunstigste omstandigheden voor. Kortom, het onderzoek wil inzicht geven

PA

Toekomstscenario

Om kinderen, volwassenen en gezinnen heen, nodig met ondersteuning van het Regionaal gezicht binnen het Lokaal Team dat in voorkomende gevallen samen optrekt met een professional uit het Regionaal Veiligheidsteam. Het gezin, al dan niet met kinderen, krijgt dus een vaste professional of een vast duo dat langdurig bij hen betrokken blijft. Dicht bij deze

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

professionals en gezinnen staat een netwerk van specialisten met kennis over kinderen, volwassenen en specifieke uitingsvormen van geweld. Professionals worden ondersteund om samen te werken en een lerende omgeving te vormen. Verder is deskundige en onafhankelijke cliëntondersteuning en/of een vertrou-

wenspersoon beschikbaar. Voor volwassenen

én voor kinderen.

Bij de inzet van kinderbeschermingsmaatregelen kunnen ouders beschikken over rechtsbijstand. Het gaat hier over kind en gezin. Daarbij hebben we niet alleen de bescherming van het kind, maar ook de bescherming van volwas-

senen voor ogen. Het gaat ook om de aanpak van huiselijk geweld en geweld in afhankelijkheidsrelaties — in alle verschijningsvormen. Het hanteren van een onderscheid tussen samen-

levingsvormen met en samenlevingsvormen zonder kinderen is ongewenst.

Vanuit de gezinnen en de professionals geredeneerd vraagt de aanpak om samenhang en beschikbaarheid van specialistische kennis en kunde. Deze samenhang is ook noodzakelijk om de bescherming van het kind effectief te laten zijn. Daarom is de keuze gemaakt om in het scenario voor kind- en gezinsbescherming de brede 0-100 jaar blik te hanteren. Belangrijke

uitgangspunten zijn voorts: de beschikbaarheid van passende (jeugd)hulp, rechtswaarborgen, tegenspraak en het hanteren van begrijpelijke, toetsbare werkwijzen.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Bijlage 2 Vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties

Dit is een uitgebreide versie van de opsomming in paragraaf 2.2.1

(Ex-)Partnergeweld Partnergeweld is iedere vorm van herhaaldelijk

geweld (fysiek, emotioneel/psychisch, seksueel of financieel) tussen volwassen partners die

Huiselijk geweld

samen

een huishouden vormen of tussen

Lichamelijk, geestelijk of seksueel misbruik of bedreiging daarmee door iemand uit de huiselijke kring (definitie artikel 1 Wmo 2015). Met

ex-partners.

‘huiselijke kring’ worden (ex-)partners, fami-

geweld tegen kinderen in het gezin, omdat

lieleden en huisvrienden

partners beiden volwassen zijn en kinderen per

bedoeld.

Het woord

Geweld tussen partners onderscheidt zich van

huiselijk verwijst niet naar de plaats van het

definitie kwetsbaarder zijn dan hun ouders.

delict (het kan zowel binnenshuis als buitens-

Partners hebben een wederzijdse zorgverplich-

huis plaatsvinden) maar naar de relatie tussen pleger en slachtoffer. Bij huiselijk geweld kan het gaan om lichamelijk, psychisch of seksueel

ting en zijn vaak financieel, economisch en

misbruik. Het kan de vorm aannemen van (ex)

partnergeweld, eergerelateerd geweld, huwelijksdwang, kindermishandeling, geweld tegen of verwaarlozing van ouderen of geweld tegen

sociaal afhankelijk van elkaar. Bij partnergeweld is vaak sprake van machtsongelijkheid, waarbij de pleger een bepaald overwicht heeft op het slachtoffer. Er kan een patroon ontstaan waardoor het slachtoffer (en het hele gezin) in een isolement kunnen raken.

ouders.

Profielen van (ex-Jpartnergeweld:

Kindermishandeling Elke vorm van voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke,

psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen, ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijk-

Intiem terrorisme ('intimate terrorism’).

Eenzijdig ernstig geweld van (doorgaans) de man. Bijvoorbeeld: dreiging en intimidatie; constant in de gaten houden wat het slachtoffer doet en waar hij/zij is; het ondermijnen van de wil van het slachtoffer

heid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor emstige schade wordt

door het zelfvertrouwen aan te tasten, door

berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of

te overtuigen dat er geen alternatieven zijn voor de relatie; de mogelijkheden om zich tegen het controlerende gedrag te verzetten worden zoveel mogelijk beperkt door haar de toegang tot allerlei bronnen te ontzeggen en afhankelijk te maken. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het slachtoffer te weinig geldte geven en niet toe te

psychisch letsel (Wmo 2015 en Jeugdwet, 2015).

50

1.

constante verbale aanvallen en door haar

Samen sterk, iedereen veilig

staan contact te hebben

Regiovisie 2024-2031

met vrienden

of

familie.

2.

Veel voorkomend partnergeweld

3. 4.

({common couple violence’). Gewelddadig verzet ('violent resistance’). Wederzijds geweld en controle (‘mutual violent control").

misbruik van de situatie en de afhankelijkheid van de oudere. Overbelaste mantelzorg en financieel misbruik zijn vormen van geweld die vooral bij ouderen voorkomen. Mensenhandel

Artikel 4 van het Verdrag van de Raad van

Europa ter bestrijding van mensenhandel

Hierbij kan het gaan om alle vormen van geweld,; fysiek, emotioneel/psychisch, seksueel, financieel of online, en om stalking (Bron: Infor-

definieert: "Mensenhandel is het werven,

matieprotocol 2,0: Veilig Thuis).

onderdak aan of het opnemen van personen,

vervoeren, overbrengen van en bieden van

Ouderenmishandeling is het handelen of het nalaten van handelen van al degenen die in een terugkerende persoonlijke of profes-

door dreiging met of gebruik van geweld of andere vormen van dwang, van ontvoering, bedrog, misleiding, machtsmisbruik of misbruik van een kwetsbare positie of het verstrekken of n ontvangst nemen van betalingen of voordelen ten einde de instemming van een persoon te verkrijgen die zeggenschap heeft

sionele relatie met de oudere (iemand van

over een andere persoon, ten behoeve van

65 jaar of ouder) staan, waardoor de oudere

uitbuiting.”

Ouderenmishandeling (ouder dan 65 jaar)

persoon fysieke en/of psychische en/of materiële schade lijdt en waarbij van de kant van de

Mensenhandel

oudere sprake is van een vorm van gedeelte-

slavernij. Bij mensenhandel is er sprake van

ljke of volledige afhankelijkheid (WWS, 2011; H.

uitbuiting, afhankelijkheid(srelaties) en verschillende vormen en gradaties van geweld. De afhankelijkheidsrelatie kan van emotionelemaar ook een praktische aard zijn, zoals het

Comijs, 1996).

Ouderenmishandeling komt voor in huiselijke kring, maar ook in een zorginstelling. In huiselijke kring betekent het: mishandeling door

is een vorm van moderne

niet zelf kunnen beschikken over identiteitspapieren en geld.

partners, ex-partners, gezinsleden, familieleden

De afhankelijkheid kan ook gebaseerd zijn

of huisvrienden. Dit is een vorm van huiselijk geweld. In een zorginstelling gaat het om mishandeling door beroepskrachten in de zorg.

op dreiging zoals het openbaar maken van

Mishandeling door professionals in een zorg-

kan er sprake zijn van dwang door (dreiging met) geweld, afpersing, fraude, misleiding en

instelling behoort niet tot de taak van Veilig Thuis, hier heeft de inspectie een taak. Ouderenmishandeling kan voorkomen in verschillende vormen: lichamelijk, geestelijk en/of seksueel gebied. Daarnaast kan een oudere te maken krijgen met verwaarlozing en

bijvoorbeeld seksueel getint video — en fotomateriaal, bedreigen van de familie. Daarnaast

misbruik van hun kwetsbare positie. Het doel van de mensenhandelaar is om financieel voor-

deel te behalen. Mensenhandel ondermijnt niet alleen de rechtstaat, maar schendt ook

financieel misbruik. Het verschil tussen huise-

mensenrechten. De impact voor de slachtoffers is enorm. Het Openbaar Ministerie beschrijft

lijk geweld en ouderenmishandeling zit hem met name in de mate van afhankelijkheid. Bij ouderenmishandeling is men afhankelijk voor zorg of financiën van bijvoorbeeld (ex)partners,

mensenhandel als een grove inbreuk op de menselijke waardigheid en de lichamelijke .en geestelijke integriteit van slachtoffers en wordt gezien als schending van fundamentele

kinderen, familieleden of huisvrienden. Vaak

mensenrechten. Voor mensenhandel

gaat dat goed, maar helaas niet altijd. Soms komt de mishandeling voort uit overmacht of overbelasting, soms maken mensen ook

Limburg in 2022 een specifiek beleidsplan en

is in Zuid-

een uitvoeringsplan vastgesteld.

s1

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Ontspoorde mantelzorg Een mantelzorger die door overbelasting/

onmacht, onwetendheid/ onkunde of compassiemoeheid onbedoeld over de grenzen van de

zorgvrager heengaat, inadequate zorg levert, verwaarloost of op een andere manier schade toebrengt. Bijvoorbeeld een mantelzorger die

te houden. Ouders, mannen en jongens om deze te bewaken en zo nodig te herstellen. Eerwraak heeft te maken

met het doden

van

een eerschender om de bezoedelde eer te

zuiveren. De kuisheid van de vrouw is ook gerelateerd aan de eer van de man

en de familie.

scheldt omdat deze overbelast is of verkeerde

Huwelijkse gevangenschap kan worden gezien

voeding geeft door overbelasting.

als een vorm van eergerelateerd geweld. Naast het gedwongen worden om te trouwen, kan

een persoon ook gedwongen worden om

Eergerelateerd Geweld Eergerelateerd geweld is elke vorm van gees-

telijk of lichamelijk geweld gepleegd vanuit een collectieve mentaliteit in reactie op een

getrouwd te blijven. Een vrouw of man is in dat geval een huwelijk aangegaan en wil dit beëindigen, terwijl daarvoor de medewerking van de echtgenoot nodig is.

(dreiging van) schending van de eer van vrouw (meisje) of een man (jongen) en daarmee van haar of zijn familie waarvan de buitenwereld op de hoogte is of dreigt te raken (Ferwerda van Leiden, 2005). Eergerelateerd geweld is de uiterste vorm van geweld binnen een breder scala van eergerelateerde handelingen om

Als de echtgenoot deze medewerking weigert,

aantasting van de eer te beperken of te voor-

gehuwd te blijven (Bron: Informatieprotocol

komen. (Van der Zand/Vocastrainingen).

2.0: Veilig Thuis).

Het is van belang om bij eergerelateerd geweld een goed onderscheid te maken tussen huiselijk geweld, geweld om de individuele eer,

opvoedingsonmacht en kindermishandeling. Bij eergerelateerd geweld speelt expliciet een

is sprake van huwelijkse gevangenschap. Dit kan voorkomen bij een formeel huwelijk, maar ook bij een informeel, religieus huwelijk. Vaak zijn het vrouwen die door hun man gedwongen worden om gehuwd te blijven. Maar het komt ook voor dat de vrouw haar man dwingt om

Huwelijksdwang Huwelijksdwang is het dwingen van een vrouw (meisje) of een man (jongen) tot een huwelijk,

door ouders, familie of gemeenschap. Het is

eermotief in een collectieve context. Eergerelateerd geweld kan zowel tussen een individu

een huwelijk waarbij één of beide huwelijks-

en de groep als tussen verschillende groepen onderling spelen. Eergerelateerd geweld kent

over de sluiting van de huwelijkse verbintenis

verschillende uitingen en gradaties van ernst

deze situatie wordt mede begrepen: het wel

(bv. dreigen, beperken vrijheden, controleren,

meewerken aan de formele (wettelijke) huwelijkshandelingen, doch onder lichamellijke of

bezweringen en genezingsrituelen, isoleren, lichamelijk geweld, verstoting, verminking, (gedwongen) zelfmoord en als uiterste maatregel eerwraak). Wanneer eerschending dreigt, zal de familie er alles aan doen om

dit te voorkomen.

Wanneer

de eer is geschonden, moet deze door de familie worden

hersteld. De familie wordt

aangesproken door de gemeenschap als zij onvoldoende reageert op een inbreuk op de familie-eer. Meisjes en vrouwen hebben de verantwoordelijkheid om de familie-eer hoog

partner(s) geen zeggenschap heeft (hebben) of daarmee niet instemt (instemmen). Onder

geestelijke bedreiging (Bron: Landelijke Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating). Kernbegrip binnen huwelijksdwang is “dwang’. Huwelijksdwang is bij wet strafbaar (artikel 284 wetboek van strafrecht). Bij huwelijksdwang is

er veelal sprake van een gebrek aan vrije partnerkeuze of er moet voor een bepaalde leeftijd getrouwd worden. Als de vrouw (meisje) of man (jongen) toch kiest voor een zelfge-

kozen partner kan dit leiden tot contactbreuk of verstoting. Blijvend verzet tegen het huwel kan leiden tot achterlating, lichamelijk of

psychisch geweld. Bij huwelijksdwang speelt

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

een collectieve context een rol, op de achter-

grond oefenen familieleden of gemeenschap druk uit. Deze druk kan subtiel tot zeer dwin-

gend zijn. Huwelijksdwang kan een vorm van eergerelateerd geweld zijn als er eerder een

eerschending plaats heeft gevonden of om een eerschending in de toekomst te voorkomen. Het hoeft echter niet altijd te maken te hebben met eergerelateerd geweld. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van economische motieven, de wens voor een verblijfsvergunning etc.

(Bron: Informatieprotocol 2.0: Veilig Thuis).

Geweld tegen ouders (onder 65 jaar) door hun kinderen (tot 23 jaar) Ouder-mishandeling (ook wel: 'kind-ouder geweld' of ‘huiselijk geweld van jongeren tegen hun ouders'; niet te verwarren met ouderenmishandeling) is: niet-incidenteel geweld in

het gezin gepleegd door een (doorgaans thuiswonende afhankelijke) jeugdige of jongvolwassene, dat gericht is op (een van) de ouders. Het gaat om herhaaldelijk en enstig geweld (geen

‘normale' puberteitsconflicten). Het geweld kan psychisch, fysiek en seksueel zijn, met financiële

afpersing en materiele schade. (Bron: Ministerie

Achterlating

van VWS)

Het tegen de wil van een man (jongen) of vrouw (meisje) achterlaten in of terugsturen naar het land van herkomst. De andere gezinsleden keren wel terug naar Nederland. (Bron:

Landelijke Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating). Achterlating komt het meest voor bij kinderen, jongvolwassenen of getrouwde vrouwen (met en zonder kinderen). Het gebeurt

Geweld

uitgeoefend

door

professionals of vrijwilligers tegenover hun ‘cliënten’ en door ‘cliënten' tegenover elkaar In een relatie met een professional of een vrijwilliger kan ook geweld voorkomen. Zowel

op initiatief van de echtgenoot, ouder(s) en/

geweld van een professional/vrijwilliger richting

of familie. Paspoort en verblijfsvergunning worden afgenomen om terugkeer naar Neder-

een client of andersom

land te verhinderen. Veelal verkeert de vrouw

de verantwoordelijkheid van de organisatie waar

(meisje) of man (jongen) zich in het land van herkomst in een afhankelijke en/of geïsoleerde

de professional werkzaam is. Daarnaast kan

positie en is er een onvrijwillige breuk met de

de Inspectie voor de gezondheidszorg.

komt voor.

Geweld door professionals is in eerste instantie mishandeling van “cliënten” gemeld worden bij

sociale omgeving in Nederland. Achterlating tast de fundamentele rechten van de mens aan

en geldt als een vorm van (strafbaar) geweld. Achterlating kan een vorm van eergerelateerd geweld zijn, wanneer iemand wordt achterge-

Dierenmishandeling en huiselijk geweld

laten omdat er eerder een eerschending plaats

ling van dieren en mishandeling van mensen. Plegers van ernstig huiselijk geweld maken zich ook vaak schuldig aan dierenmishandeling. Dat

heeft gevonden of om een eerschending in de toekomst te voorkomen.

Het hoeft echter niet

altijd te maken te hebben met eergerelateerd geweld. Bij het achterlaten van minderjarigen

Er bestaat een verband tussen mishande-

is bekend uit onderzoek onder vrouwen

die

vanwege geweld in een opvangcentrum zitten.

kan er ook sprake zijn van opvoedingsproble-

Meer dan de helft van deze vrouwen geeft aan

matiek en is dit geen aantasting van de eer.

dat de partner ook het huisdier mishandelde.

(Bron: Informatieprotocol 2.0: Veilig Thuis).

En in een kwart van de gevallen begon de mishandeling bij het huisdier.

Een pleger van huiselijk geweld kan een huisdier lichamellijk mishandelen of als ‘wapen’ inzetten om iemand aan te vallen. Een huis-

dier kan ook gebruikt worden om iemand te

bedreigen, manipuleren, controleren, vernederen, bang te maken of te dwingen in de relatie te blijven. (Bron: Ministerie van VWS) 53

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Bijlage 3 Netwerkpartners

Dit is een uitgebreide versie van de opsomming in paragraaf 3.2

Raad voor de

Kinderbescherming (RvdK) Kinderen hebben recht op een gezonde en

Veilig Thuis Zuid-Limburg (VT) De taken van Veilig Thuis, zoals vastgelegd in de WMO 2015, zijn door het Landelijk Netwerk Veilig Thuis nader uitgewerkt in het handelings-

stabiele ontwikkeling. Dat staat in het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind. In Nederland

beschermt de RvdK dat

protocol Veilig Thuis 2019. Gemeenten onder-

recht voor kinderen die in hun ontwikkeling worden bedreigd en voor hen die worden verdacht van of veroordeeld zijn voor een straf-

schrijven en faciliteren de werkwijze van Veilig

baar feit. Daarnaast voert de RvdK taakstraffen

Thuis Zuid-Limburg volgens dit handelingspro-

uit en geeft advies bij adoptie, pleegzorg en

tocol.

complexe scheidingen. De RvdK staat voor

Veilig Thuis geeft advies aan burgers en profes-

gelijke rechten voor ieder kind. Waar juridische stappen in beeld komen ter bescherming van kinderen, kijkt de Raad voor de Kinderbescherming met ‘nieuwe ogen' naar situaties,

sionals inzake (vermoedens van) huiselijk geweld en kindermishandeling en neemt bij aanname van een melding de verantwoorde-

lijkheid voor het zicht op veiligheid over. Op basis van de veiligheidsbeoordeling wordt een

keuze gemaakt voor vervolgstappen. Indien nodig zet Veilig Thuis Zuid-Limburg de dienst Voorwaarden & Vervolg in, of de dienst Onderzoek om in kaart te brengen of er daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling. In geval van overdracht van casuïstiek

aan het lokale veld (gemeenten/ en of hulpverlening), monitort Veilig Thuis Zuid-Limburg of aan de gestelde veiligheidsvoorwaarden is voldaan, of deze hebben geleid tot directe veiligheid en latere stabiele veiligheid, en of er aandacht is voor het werken aan herstel van de

gevolgen van het geweld.

vanuit een onafhankelijke positie. Dit vanuit een pedagogische én juridische blik naar welke oplossing een kind verder helpt. De RvdK is vaak kort in beeld. De impact kan groot zijn.

Ingrijpen in de (thuis)situatie van een kind wordt niet zomaar gedaan. |s er meer nodig? Dan krijgt het gezin een periode toezicht. Pas in het uiterste geval kan de RvdK de rechter verzoeken om een kind of jongere ergens anders in veiligheid te brengen. Als het veilig kan blijft het contact tussen ouders en kind behouden. Bij een jongere die de wet heeft overtreden zoekt de RvdK naar een zinvolle

taakstraf. Als start voor een betere toekomst.

Is het vergrijp te emstig, dan heeft de RvdK een adviserende rol naar het OM, om zwaarder

Hiertoe staat Veilig Thuis in contact met het

te straffen. Hoe de maatschappij kijkt naar

gezin en professionals uit het lokale veld. Wanneer stabiele veiligheid is bereikt, sluit Veilig Thuis het dossier.

wat goed is voor een kind verandert door de jaren heen. Het werk en de samenwerking met andere organisaties, verandert mee. Maar het

Meer informatie is te vinden:

recht van een kind om veilig en kansrijk op

Over Veilig Thuis Zuid-Limburg — Veilig Thuis

te groeien, blijft hetzelfde. Aan de bescherming van dat recht werkt de RvdK iedere dag.

Zuid-Limburg

54

(veiligthuiszl.nl

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Omdat ieder kind dat emstige schade dreigt

William Schrikker Jeugdbescherming

op te lopen het recht heeft veilig verder op te

en Jeugdreclassering (WSG) William Schrikker Jeugdbescherming & Jeugdreclassering (JB&JR) is een landelijke gecertificeerde instelling binnen de Jeugdzorg. Zij zijn

groeien. Meer informatie is te vinden:

Over ons | Raad voor de Kinderbescherming

gespecialiseerd in het begeleiden van gezinnen

Zorg en Veiligheidshuizen ZuidLimburg (ZLZVH) Het Zorg- en Veiligheidshuis Zuid-Limburg is

dé plek waar gemeenten, justitiële partners .en zorgpartners samenwerken om de meest complexe zorg- en veiligheidsproblemen op het gebied van overlast, criminaliteit, verward gedrag, huiselijk geweld, kindermishandeling en radicalisering aan te pakken.

waarvan de ouders en/of het kind een beperking heeft. Vaak gaat het om een licht verstan-

delijke beperking. WSG voeren gedwongen maatregelen uit en bieden diverse consultatieen adviesdiensten. Van een eenmalig advies tot preventietrajecten. Meer informatie is te vinden:

William Schrikker — William Schrikker Jeugd-

bescherming & Jeugdreclassering

Meer informatie is te vinden: www.zlzvh.nl

Politie

In het kader van huiselijk geweld streeft politie naar één ding: zorgen dat het weer veilig

Gecertificeerde Instellingen

wordt thuis. Welke rol en taken politie daarbij uitvoert, verschilt per situatie. Dat kan zijn direct

Bureau Jeugdzorg (BJZ) Bureau Jeugdzorg Limburg is een gecertificeerde instelling voor uitvoering van de maatregelen jeugdbescherming en jeugdre-

ingrijpen als de situatie erom vraagt. Daarnaast stelt politie feiten vast, doet onderzoek naar strafbare feiten en stemt af met partners over

de aanpak.

classering. Biedt hulp en ondersteuning in die gevallen waar de (kinder)rechter een uitspraak heeft gedaan en een kinderbeschermings-

maatregel heeft uitgesproken of jeugdreclassering heeft opgelegd. Daarnaast speelt BJZ een actieve rol in het lokale veld. Dit biedt de

Openbaar Ministerie (OM) Het OM is de enige instantie in Nederland die verdachten voor de strafrechter kan brengen. Het OM zorgt ervoor dat strafbare feiten

mogelijkheid om snel te schakelen van vrijwillige hulp naar gedwongen hulp als dat nodig

worden opgespoord en vervolgd. Daarvoor

is, of specifieke deskundigheid in te zetten om kinderbeschermingsmaatregelen juist te voor-

opsporingsdiensten. De officier van justitie leidt het opsporingsonderzoek. Het Openbaar

komen.

Ministerie (OM) treedt op voor de samenleving.

wordt samengewerkt met politie en andere

Het OM is verantwoordelijk voor het opsporen BJZ begeleidt daarnaast ook jongeren tussen de 12 en 23 jaar die een strafbaar feit hebben

gepleegd. Dit wordt gedaan door jeugdreclas-

‚en vervolgen van strafbare feiten. Het werk

van het OM is erop gericht dat daders een passende straf krijgen, dat slachtoffers en nabe-

seerders. Het doel is voorkomen dat jongeren nog een keer n de fout gaan. Jongeren komen bij de jeugdreclassering terecht via de Raad voor de Kinderbescherming, de officier van Justitie of de kinderrechter. De jeugdreclassering kent verschillende begeleidingsvarianten.

staanden het gevoel hebben dat er iemand naast hen staat, en dat de samenleving voelt dat het recht bij het OM in goede handen is.

Meer informatie is te vinden:

werken politie, reclassering, slachtofferhulp,

Bureau Jeugdzorg Limburg — Bureau Jeugd-

OM en Veilig Thuis 7x24 uur samen om recht

zorg Limburg (bjzlimburg.nl

te doen en strafzaken betekenisvol te behan-

Veel voorkomende

criminaliteit - waaronder

vormen van huiselijk geweld - wordt afgedaan bij ZSM (Zorgvuldig Snel Maatwerk). Daar

55

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

delen. Voor jeugdige verdachten werken deze

Vrouwenopvang

partners daarbovenop samen met de Raad

De Vrouwenopvang s er voor vrouwen en hun

voor de Kinderbescherming, Halt, Bureau

kinderen uit regio Zuid-Limburg die ernstig worden bedreigd door hun partner of farilie, of die gevlucht zijn uit een situatie van geweld.

Jeugdzorg, William Schrikkergroep om met pedagogisch effect het strafrecht n te zetten. Extremere vormen van criminaliteit (doodslag, moord, grote drugszaken) worden behandeld door de afdeling Onderzoeken & Ondermijning. Als (trieste) voorbeelden gelden gevallen

Deze vrouwen hebben een (vaak anonieme)

opvangplek nodig, omdat ze een zeer groot

veiligheidsrisico lopen. XONAR Vrouwenopvang biedt opvang en hulpverlening voor de

van femicide en mensenhandel.

regio Maastricht Heuvelland en de Westelijke

Meer informatie is te vinden:

Mijnstreek, Levanto Vrouwenopvang voor de

Het OM

de film

(korte versie)

| Video |

Openbaar Ministerie

Drie Reclasseringsorganisaties

(3RO)

Het reclasseringswerk in Nederland wordt uitgevoerd door drie reclasseringsorganisaties (BRO):

= = =

Reclassering Nederland (RN) www-reclassering.nl Stichting Verslavingsreclassering GGZ (SVG) www.svg.nl Stichting Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering www.legerdesheils.nl/ reclassering

De drie organisaties verschillen van elkaar wat betreft geschiedenis, visie, omvang, structuur en manier van werken. In de praktijk werken ze nauw met elkaar samen om bij te dragen aan de veiligheid van de samenleving door het voorkomen van criminaliteit en het terugdringen van herhaling.

regio Parkstad. Daarnaast heeft de Vrouwenopvang in Zuid-Limburg vanuit het Lande-

l Stelsel Vrouwenopvang een landelijke opvangfunctie voor vrouwen en kinderen als in de eigen regio onvoldoende veiligheid kan

worden geboden. Naast opvang biedt de Vrouwenopvang vanuit haar jarenlange ervaring en expertise steeds vaker ambulante (systemische

begeleiding) wanneer er sprake is van GIA. Centrum

Seksueel

Geweld

Limburg (CSG) Slachtoffers van een ongewenste seksuele ervaring (online of offline) kunnen bij het Centrum Seksueel Geweld Limburg terecht voor advies of medische, forensische en psychologische

hulp. Het Centrum Seksueel Geweld (CSG) Limburg is een samenwerking tussen het Maastricht UMC+, XONAR, GGD Zuid Limburg, GGD Limburg-Noord, Politie-eenheid Limburg,

Slachtofferhulp Nederland en de Limburgse gemeenten. Meer informatie is te vinden: Over ons - Centrum

Seksueel Geweld

Chat met het Centrum

Seksueel Geweld —

Centrum Seksueel Geweld

E3

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Bijlage 4 White Paper Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming in Limburg

57

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

White Paper Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming In

Limburg

Algemeen Justitieel Beraad Limburg & Regionaal Netwerk Zorg Straf Limburg (geanonimiseerd) z (geanonimiseerd) N

Doel van dit white paper De samenwerking zorg-veiligheid in de regio positief beïnvloeden en daarmee meehelpen de basis te leggen voor een succesvolle invulling van het Toekomstscenario in Limburg.

Inhoudsopgave

Aanleiding en leeswijzer |2 Hoofdboodschap |3 1

Uitgangspunten Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming | 4 t/m 6

2.

Leereffecten uit de huidige praktijk |7 /m 12 221

Inventarisatie:

22121

Deskundigheidsbevordering

222 213 214

staande en goede praktijk n de samenwerking zorg-strafin Limburg

_ Casusbesprekingen (operationele samenwerking) _ Netwerkversterking (tactische samenwerking) _ Agendasetting (bestuurlijke samenwerking)

22

Leereffecten

221

_

LeereffectA : de Brunssumse

222 223

_ Leereffect B: Regionaal Netwerk Zorg Straf _ Leereffect C: Rekenkameronderzoek "Georganiseerde Onmacht”

3.

Knelpunten n ambitie |23

4

Aanbevelingen |24 m 26

Methode

41

Zes prioritaire thema's

4.2. 43.

Hoe ver reikt onze gezamenlijke ambitie? Watis daarvoor nodig?

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Op 17 noverber 2022 bracht het landelijke Programmateam Toekomstscenario een werkbezoek aan het Regionaal Netwerk Zorg Straf (RNZS) in Limburg. Doel van het werkbezoek was de werkzame elementen van de samenwerking op het gebied van zorg en strafin Limburg in beeld te krijgen, zoals die in Geweld Hoort NergensThuis n Veiligheid Voorop in de afgelopen jaren vorm hebben gekregen Vervolgens heeft het Algemeen Justitieel Beraad (AJB) Limburg op 36 februari 2023 een werksessie gewijd aan de (potentiële) betekenis van het Toekomstscenario voor Limburg, met name vanuit het oogpunt zorg:straf. Naar aanleiding van die werksessie heeft het AJB besloten om een advies - dit white paper - voorde regio op te stellen. Het RNZS heeft zich daarbij aangesloten. De justitie- en zorgpartners in het AJB en het RNZS willen met dit white paper vooral een positieve-kritische bijdrage leveren. Het is geen oordeel over de wenselijkheid van het Toekomstscenario, of een advies over hoe hetToekomstscenario eruit moet gaan zien. Die discussies vinden elders plaats. Het is ook niet de bedoeling met dit advies een aantal eisen of vragen neer te leggen bij de gemeenten, die het voortouw hebben om het Toekomstscenario regionaal vorm te geven en in te voeren.

We willen vanuit de ervaring van de afgelopen Jaren aangeven wat de bijdrage van justitie en zorgpartners kan zijn, welke ambitie we daarmee voorstaan en welke knelpunten we in de huidige praktijk zien en b voorrang zouden willen aanpakken Schouder aan schouder staan wordt immers een crucale voorwaarde om te komen tot een betere kind- en

gezinsbescherming

59

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdboodschap

De regio moet zich voorbereiden op het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, maar scope en ijdpad daarvan zijn nog onduidelijk. Of het Toekomstscenario noy een grote stelselwijziging gaat betekenen of niet, twee speerpunten van het Toekomstscenario ijken hoe dan ook aan de orde: . versterking van de wijkteams en 2. samenwerking versterken in en rond een regionaal veiligheidsteam. Daarmee zijn we in de regio vooral ook zelf aan zet. Maareris ook los van het Toekomstscenario nog veel werk te doen. Onze belangrijkste oproep vanuit het AJB en RNZS in Limburg s dan ook om niet te wachten op de definitieve plannen voor het Toekomstscenario vanuit Den Haag. Dat s ook niet nodig om een aantal dingen te verbeteren. Een goede samenwerking tussen justitiepartners, zorgpartijen en gemeenten is daarbij cruciaal. We willen samen met gemeenten versnellen en ontwikkelen op aantal goede praktijken en knelpunten. We willen de dynamiek en urgentie van de discussie over het Toekomstscenario gebruiken om gezamenlijk stappen te zetten. Op korte termijn zouden we in Limburg vooral beter werk willen maken van drie knelpunten, die alle drie te maken hebben met een te versnipperde aanpak tot nu toe. De versnippering in de aanpak van zorg- en veiligheidsvragen van 0-100. De harde knip tussen 18+ en 18aanpak zit ons in de weg.

De crisisaanpak, waarbij veel mensen tussen wal en schip van straf en zorg vallen. In Noord- en MiddenLimburg is inmiddels een24/7-incidentenaanopak in aanbouw, maar er is nog veel winstte halen. Samen op in

Acuut loopt moeizaam in Zuid-Limburg, we kennen geen WMO-crisisdienst en in nie in alle Limburgse regio's zijn voldoende voorzieningen, zoals time-outbedden. Eenheid en kwaliteit van veiligheidsplannen. Eris te veel versnippering in soorten en gebruik van veiligheidsplannen en dat is verstorend voor de uitvoeringspraktijk. Duidelijkheid en meer discipline is hier nodig. We komen op ba:

van de goede voorbeelden (paragraaf 2} en de knelpunten (paragraaf 3) tot zes prioritaire

thema's

1.

Versnippering tegengaan in de 0-100 aanpak, de crisisaanpak en het gebruik van veiligheidsplannen

2.

Deskundigheidsbevordering en multidisciplinair leren