20240703 06d Bijlage 3 -23-0788 Regiovisie GiA 15 maart geanonimiseerd

)

_

S Regiovisie 2024-2031

Regio Zuid-Limburg

Samen sterk, iedereen

veilig

Deze Regiovisie is tot stand gekomen in samenwerking met de 16 Zuid-Limburgse gemeenten en netwerkpartners

Samen sterk,

iedereen veilig Regiovisie 2024-2031

Aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties Regio Zuid-Limburg

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk2

Geweld in afhankelijkheidsrelaties

11

2.1 2.2 2.3

Inleiding Verschijningsvormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties Zicht op geweld in afhankelijkheidsrelaties

11

24

Conclusie

15

Hoofdstuk 3 3.1 3.2

De rol van de gemeente en netwerkpartners

Gemeenten en hun rollen en verantwoordelijkheden Samenwerking met netwerkpartners

Hoofdstuk4

Basis voor de nieuwe regiovisie

11 13

17 17 19

23

41 4.2

Inleiding Landelijk programma Toekomstscenario kind en gezinsbescherming

23

4.3

Conclusies

24

Hoofdstuk5 51 5.2 53

Ambitie en ontwikkellijnen

Inleiding Gezamenlijke ambitie Ontwikkelijnen

Hoofdstuk 6

Ontwikkellijn Samen Zien!

23

25 25 25 27

29

61

Inleiding

29

6.2

Wat doen we nu (al)?

30

6.3 64

Welke ontwikkeling willen we doormaken? Wat betekent dit concreet voor de komende periode?

30

Hoofdstuk7

Ontwikkellijn Samen leren, samen werken!

32

33

71

Inleiding

33

7.2

Wat doen we (nu) al?

33

7.3 7.4

Welke ontwikkeling willen we doormaken? Wat betekent dit concreet voor de komende periode?

35 36

Samen sterk, iedereen veilig

Hoofdstuk8

Regiovisie 2024-2031

Ontwikkellijn Samen doen!

37

8.1

Inleiding

37

8.2

Wat doen we al/nu

37

8.3

Welke ontwikkeling willen we doormaken?

38

84

Wat betekent dit concreet voor de komende periode?

40

Hoofdstuk9

Governance, Financieel kader, Communicatie,

Monitoring & Evaluatie

a1

9.1

Governance

a

9.2

Financiering

42

9.3

Communicatie

42

9.4

Monitoring en evaluatie

43

Bijlage 1

Begrippenlijst

45

Bijlage 2

Vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties

50

Bijlage 3

Netwerkpartners

54

Bijlage 4

White Paper Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming in Limburg

57

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Inleiding Geweld in afhankelijkheidsrelaties moet stoppen Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) is de meest voorkomende vorm van geweld in onze samenleving. Jaarlijks worden er ongeveer 200.000 mensen in

Nederland het slachtoffer van. Het gaat om geweld dat gepleegd wordt door een persoon die het slachtoffer niet alleen kent, maar waar het slachtoffer ook materieel of emotioneel afhankelijk van is. Huiselijk en eergerelateerd geweld zijn hier voorbeelden van, maar het kan ook binnen instellingen voorkomen

of door vrijwilligers of professionals worden gepleegd. De gevolgen zijn vaak groot, zelfs na één incident. Want naast fysieke en maatschappelijke gevolgen zijn er de psychische gevolgen: gevoelens van vernedering, kleinering, angst, machteloosheid en wanhoop kunnen zorgen voor frustratie, woede en ernstige psychische belemmeringen.

Samenwerken is noodzakelijk Het is belangrijk om zo vroeg mogelijk signalen van geweld in afhankelijkheidsrelaties te herkennen, om zo snel mogelijk de juiste ondersteuning te kunnen

bieden. Betrokkenen, slachtoffers en plegers hebben niet alleen hulp nodig bij het stoppen van geweld en het voorkomen van verdere escalatie, maar ook bij de verwerking van het ondergane leed. Deze hulp wordt geboden door tal van partijen. Samenwerking tussen verschillende disciplines is essentieel, omdat het ontstaan en voortbestaan van geweld in afhankelijkheidsrelaties door verschil-

lende factoren wordt beïnvloed. Zoals de opvoedingsstijl, de woonomgeving, gezondheid en de financiële situatie.

Gemeenten hebben naast inhoudelijke taken vanuit de WMO de opdracht om een regionale visie hierop te ontwikkelen. Deze visie, met een gezamenlijke ambitie, geeft richting en vormt de basis voor effectieve samenwerking om zo samen de cirkel van geweld te doorbreken!

We beginnen niet vanaf nul.… Deze derde Regiovisie staat niet op zich en de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties begint zeker niet vanaf ’nul’. In de regio Zuid-Limburg werken we

als netwerkpartners al geruime tijd op dit gebied samen. Dit resulteerde in 2014 in de eerste Regiovisie voor Zuid-Limburg voor de periode 2014-2018. In deze visie stond vooral de op- en inrichting van Veilig Thuis Zuid-Limburg centraal. De opvolger hiervan is de Regiovisie Geweld Hoort Nergens Thuis Zuid-Limburg 2019-2022. Deze was gebaseerd op het gelijknamige landelijke programma. Hierin stond de aanpak in het teken van het — waar nodig en mogelijk in onderlinge samenwerking - voorkomen van huiselijk geweld door vroegsignalering

en adequate reactie, om zodoende zo snel mogelijk het geweld te stoppen, de schade te beperken en vervolgens het herstel te bevorderen. Daarvoor is de

afgelopen jaren een stevige basis gelegd.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

De nieuwe Regiovisie De komende periode (2024-2031) staat in het teken van verdere versterking van zowel de samenwerking als de aanpak. We constateren namelijk dat er op diverse terreinen nog veel winst te behalen is. We willen onze betekenis onder

meer vergroten door meer transparantie te brengen in het netwerk, de onderliggende problematiek beter mee te nemen, beter en vaker van elkaarte leren

.en de zichtbaarheid en vindbaarheid van samenwerkingsinitiatieven, specialisten .en specialismen te vergroten. In deze nieuwe Regiovisie komen de visie van de betrokkenen (uit het Verwey-Jonker onderzoek), de visie van alle partners, (de evaluatie van de vorige Regiovisie) en de landelijke ontwikkelingen (het lande-

lijke programma toekomstscenario kind- en gezinsbescherming) samen. Op basis hiervan is een stevige ambitie geformuleerd:

Om deze ambitie te verwezenlijken zijn drie ontwikk«

Omdat het om een hardnekkig probleem gaat is een duurzame en gerichte aanpak nodig. Dat blijkt ook uit de studie van het Verwey-Jonker Instituut. Daarom hanteren we voor deze nieuwe Regiovisie een termijn van acht in plaats van vier jaar. We beschrijven ook nul-ambities op de ontwikkellijnen die in deze Regiovisie worden uitgewerkt. De beweging die we in 2014 met de eerste Regiovisie hebben ingezet en n 2018 een vervolg hebben gegeven, zetten we de komende jaren

onverkort voort. De aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (met name de intergenerationele overdracht van geweld) vergt immers een lange adem. Deze Regiovisie, met een langere termijn, doet hier recht aan, met duidelijke accenten

en een strakke agenda voor de komende jaren. In het uitvoeringsplan brengen we verdere verfijning aan en kunnen we tussentijds bijstellen mocht dit nodig zijn.

10

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk 2

Geweld

in

afhankelijkheidsrelaties

2.1

Inleiding

Geweld in afhankelijkheidsrelaties wordt

gepleegd door een persoon die het slachtoffer niet alleen kent, maar waar het slachtoffer

ook materieel of emotioneel afhankelijk van is. Hieronder schetsen we kort diverse vormen

van

geweld in afhankelijkheidsrelaties. Een uitgebreid overzicht hiervan met volledige definities ‚en bronvermelding staat in bijlage 3.

2.2 Verschijningsvormen van geweld in afhankelijkheids-

ex-partners. Zij hebben een wederzijdse zorgverplichting en zijn vaak financieel, economisch en sociaal afhankelijk van elkaar. Bij partnergeweld is vaak sprake van machtsongelijkheid. Meestal gaat het om eenzijdig ernstig geweld van - doorgaans - de man. Ouderenmishandeling (ouder dan 65 jaar) Ouderenmishandeling is het handelen of het nalaten van handelen van diegenen die in een

terugkerende persoonlijke of professionele relatie met de oudere (iemand van 65 jaarof

relaties

ouder) staan, waardoor de oudere persoon fysieke, psychische en/of materiële schade lijdt

Kindermishandeling Elke vorm van voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke,

en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van afhankelijkheid. Ouderenmishandeling komt voor in huiselijke kring, maar ook in zorginstellingen.

psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen, ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief

opdringen, waardoor ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of

psychisch letsel. (Ex-)Partnergeweld Partnergeweld is iedere vorm van herhaaldelijk

geweld (fysiek, emotioneel/psychisch, seksueel of financieel) tussen volwassen partners die samen

een huishouden vormen of tussen

n

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Mensenhandel

Mensenhandel is het werven, vervoeren, overbrengen van en bieden van

onderdak aan of het opnemen van personen, door dreiging met of gebruik van geweld of andere vormen van dwang, van ontvoering, bedrog, misleiding,

machtsmisbruik of misbruik van een kwetsbare positie, of het verstrekken of in ontvangst nemen van betalingen of voordelen teneinde de instemming van

een persoon te verkrijgen die zeggenschap heeft over een andere persoon, ten behoeve van uitbuiting. Bij mensenhandel is dus sprake van uitbuiting, afhankelijkheid(srelaties) en verschillende vormen en gradaties van geweld. In Zuid-

Limburg is hiervoor in 2022 een specífiek beleidsplan en een uitvoeringsplan vastgesteld.

Ontspoorde mantelzorg Een mantelzorger die door overbelasting/onmacht, onwetendheid/ onkunde of

compassiemoeheid onbedoeld over de grenzen van de zorgvrager heengaat, inadequate zorg levert, verwaarloost of op een andere manier schade toebrengt. Bijvoorbeeld een overbelaste mantelzorger die scheldt of verkeerde voeding geeft. Eergerelateerd Geweld

Eergerelateerd geweld is elke vorm van geestelijk of lichamelijk geweld gepleegd vanuit een collectieve mentaliteit in reactie op een (dreiging van) schending van de eer van vrouw (meisje) of een man (jongen) en daarmee van haar of zijn

familie waarvan de buitenwereld op de hoogte is of dreigt te raken (Ferwerda van Leiden, 2005). Belangrijk is het onderscheid tussen huiselijk geweld, geweld om de individuele eer, opvoedingsonmacht en kindermishandeling. Bij eergerela-

teerd geweld speelt expliciet een eermotief in een collectieve context. Huwelijksdwang

Huwelijksdwang is het dwingen van een vrouw (meisje) of een man (jongen) tot

een huwelijk, door ouders, familie of gemeenschap. Het is een huwelijk waarbij éé of beide huwelijkspartner(s) geen zeggenschap heeft (nebben) over de sluiting van de huwelijkse verbintenis of daarmee niet instemt (instemmen). Kern-

begrip binnen huwelijksdwang is dwang”. Dit is bij wet conform artikel 284 strafbaar.

Achterlating Het tegen de wil van een man (jongen) of vrouw (meisje) achterlaten in of terugsturen naar het land van herkomst. De andere gezinsleden keren wel terug naar Nederland. Het komt het meest voor bij kinderen, jongvolwassenen of getrouwde

vrouwen (met en zonder kinderen) en gebeurt op initiatief van de echtgenoot, ouder(s) en/of familie. Achterlating tast de fundamentele rechten van de mens aan en geldt als een vorm van (strafbaar) geweld. Geweld tegen ouders (onder 65 jaar door hun kinderen (tot 23 jaar) Oudermishandeling (ook wel: ‘kind-ouder geweld' of ‘huiselijk geweld van jongeren tegen hun ouders’) is niet-incidenteel geweld in het gezin gepleegd door een (doorgaans thuiswonende afhankelijke) jeugdige of jongvolwassene,

12

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

dat gericht is op (een van) de ouders. Het gaat om herhaaldelijk en ernstig geweld (geen ‘normale' puberteitsconflicten). Het geweld kan psychisch, fysiek en seksueel zijn, met financiële afpersing en materiele schade. Geweld uitgeoefend door professionals of vrijwilligers of door ‘cliënten’ tegenover elkaar

In een relatie tussen een cliënt en een professional of een vrijwilliger kan ook geweld voorkomen. Zowel geweld van een professional/vrijwilliger richting een client als andersom komt voor. Geweld door professionals is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de organisatie waar de professional werkzaam is. Daarnaast kan mishandeling van ”cliënten” gemeld worden bij de Inspectie voor de gezondheidszorg. Dierenmishandeling en huiselijk geweld Plegers van ernstig huiselijk geweld maken zich ook vaak schuldig aan dierenmishande-

ling. Dat is bekend uit onderzoek onder vrouwen in opvangcentra. Meer dan de helft van hen geeft aan dat de partner ook het huisdier mishandelde. In een kwart van de gevallen begon de mishandeling bij het huisdier. Een pleger van huiselijk geweld kan

een huisdier lichamelijk mishandelen, als 'wapen’ inzetten of gebruiken om iemand te bedreigen, manipuleren, controleren, vernederen, bang te maken of te dwingen in de relatie te blijven.

Vormen geweld in afhankelijkheidsrelaties Geweld in afhankelijkheidsrelaties kan dus zeer diverse vormen aannemen.

Deze Regiovisie richt zich op alle verschijningsvormen, zoals: =

Fysieke mishandeling of verwaarlozing

=

Emotionele/psychische mishandeling of verwaarlozing

=

Seksueel geweld/ -misbruik

= Getuige van geweld en de gevolgen daarvan in het gezin/(ex)partnergeweld « = =

2.3

Kindermishandeling door falsificatie Stalking Financiële uitbuiting

Zicht op geweld in afhankelijkheidsrelaties

In Nederland worden ieder jaar zo'n 200.000 mensen slachtoffer van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Het is daarmee de meest omvangrijke vorm van geweld in onze

samenleving. Zo'n 45 procent van de Nederlanders tussen de 18 en 70 jaar was ooit slachtoffer van een vorm van geweld in huiselijke kring. Jaarlijks worden er ruim 63.000 gevallen bij de politie gemeld. Door angst, schaamte en schuldgevoelens komt slechts

een klein deel aan het licht. Voor een adequate aanpak is goede samenwerking tussen professionals cruciaal. Beeld Zuid-Limburg In Nederland worden de meldingen bij Veilig Thuis geregistreerd. In Zuid-Limburg gaat het jaarlijks om 4.200 tot 4.300 meldingen. Veilig Thuis adviseert ook over (gevallen

van) geweld in afhankelijkheidsrelaties. In 2022 ging het in Zuid-Limburg om 5.285 adviesaanvragen. Ook in onze regio wordt lang niet elk incident gemeld. Wat zichtbaar is, is dus het topje van de ijsberg. Aan een melding zijn vaak al meerdere incidenten

voorafgegaan. Ook blijkt uit cijfers dat het geweld niet altijd direct stopt. Het aantal

13

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

geregistreerde meldingen geeft dus geen goede weergave van de werkelijke situatie in onze regio.

Daarnaast kampen de meeste gezinnen met problemen die (mogelijk) een gevolg zijn van het geweld zoals traumaklachten, hechtingsproblematiek, emotionele

onveiligheid bij kinderen en probleemgedrag zoals spijbelen of het plegen van delicten. Onderzoek laat zien dat de diverse probleemcategorieën niet los van elkaar staan!. Vaak is sprake van een opeenstapeling van problemen. Dit beeld is herkenbaar voor Zuid-Limburg. Het aantal meldingen bij Veilig Thuis Zuid-Limburg per 10.000 inwoners ligt in het tweede half jaar van 2022 nagenoeg gelijk aan het totaal in Nederland. Het aantal meldingen lag met name in 2021 iets hoger lag dan het gemiddelde in Nederland.

Het aantal adviesvragen per 10.000 inwoners ligt in Zuid-Limburg vanaf het eerste halfjaar van 2022 hoger dan het landelijk gemiddelde. In vergelijking met Nederland was er in onze regio eind 2020 en gedurende het gehele jaar 2021 nog

sprake van een lager aantal adviesvragen per 10.000 inwoners. Een complex en hardnekkig probleem In 13 Veilig Thuis-regio's heeft het Verwey-Jonker Instituut een jaar lang ruim

800 huishoudens gevolgd na een melding bij Veilig Thuis van partnergeweld of kindermishandeling. De resultaten van deze cohortstudie laten zien dat huiselijk

geweld een complex en hardnekkig probleem is dat aan de aanpak hoge eisen stelt, maar dat deze aanpak wél vruchten afwerpt: = In 21% van de partnerrelaties en gezinnen is het geweld daadwerkelijk na een jaar gestopt. Dat is vergelijkbaar met een eerder onderzoek uit 2020. Toen was het geweld in 19% van de gezinnen na een jaar gestopt.

=

Het percentage gezinnen waar nog sprake is van frequent of ernstig partnergeweld neemt af van 83% naar 63% bij de tweede meting. Dit is een significant sterkere afname dan in de tweede cohortstudie uit 2020, maar hierbij is

sprake van een klein effect. Eris nog steeds in bijna twee derde van de relaties en gezinnen na een jaar sprake van frequent en emstig partnergeweld en kindermishandeling.

=

Eris sprake van gemiddeld 178 veelal ernstige incidenten in het jaar vóór melding bij Veilig Thuis.

=

Bijna alle kinderen in het onderzoek (91%) hebben te maken met kinder-

mishandeling maar er wordt landelijk in de tweede meting een significante

afname gezien. Zuid-Limburg wijkt hierin af ten opzichte van de landelijke onderzoekspopulatie. In Zuid-Limburg zien we geen afname van het aantal kinderen met klinisch trauma en neemt het gevoel van algehele welzijn (minimaal|) af. Dit vraagt om een nadere duiding. Feit is dat de meeste kinderen nog steeds te maken hebben met forse conflicten (tussen de ouders) thuis.

1

2e cohortstudie Verwey-Jonker Instituut: Een kwestie van lange adem / 3e cohortstudie

Verwey-Jonker Insttuut Huiseljk geweld: een complex en hárdnekkig probleem

Samen sterk, iedereen veilig

24

Regiovisie 2024-2031

Conclusie

Eris anno 2023 nog altijd sprake van ernstig of veelvuldig geweld in partnerrelaties en gezinnen. Ondanks alle inspanningen is er nog een lange weg te gaan om dit geweld te laten stoppen. Daarnaast weten we ook dat we niet alles in beeld hebben. Geweld in afhankelijkheidsrelaties bevindt zich in de taboesfeer, waar-

door het vaak lang duurt voordat men hulp vraagt. Het voortduren van geweld heeft zowel op de korte als lange termijn grote gevolgen. De aanpak van huiselijk geweld is, zoals blijkt uit de derde cohortstudie van het Verwey-Jonker Instituut, een complex en hardnekkig probleem dat een duurzame en gerichte aanpak vergt en vooral ook integraliteit via multidisciplinair en syste-

matisch (samen)werken. Daarbij is het zaak om niet te snel met een probleem aan de slag gaan, maar eerst een zorgvuldige verklarende probleemanalyse te doen, gericht op alle betrokken gezinsleden. Hierbij wordt ook gekeken naar de

onderliggende problematiek en mogelijk aanwezige trauma's. Daarbij hebben specifieke vormen van geweld een eigen specífieke aanpak nodig. Bij sommige vormen van geweld kan het bijvoorbeeld van belang zijn om juist niet systemisch

te werk te gaan in het kader van de veiligheid van betrokkenen. Om beterte signaleren en goede (specialistische) hulp te bieden, is (gerichte) scholing en/of training noodzakelijk. Er is meer aandacht nodig voor het soort geweld en de functie van het geweld. Naast het tijdig herkennen en signaleren is het van belang dat er inzicht is in het soort geweld dat wordt gebruikt én de

context waarin het voorkomt. Het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut

maakt zichtbaar dat er diverse geweldspatronen en daarmee verband houdende problemen zijn die om een gerichte aanpak vragen. Een aanpak die aansluit bij de

dynamiek van dit soort geweld. Bijvoorbeeld op het vlak van (ex)-partner geweld (controle en dwang). Daarnaast blijft het van belang om beschikbare cijfers te duiden en hierover het

gesprek te voeren, zeker op onderwerpen waar Zuid-Limburg afwijkt ten opzichte van de landelijke onderzoeksresultaten. Een stijging in het aantal meldingen en

adviezen is niet altijd een 'slecht teken’. Het kan bijvoorbeeld ook betekenen dat

meer mensen hulp durven te vragen. En dat er meer bewustwording is waardoor er een minder hoge drempel wordt ervaren om advies te vragen of dat het geweld door een melding zichtbaar is geworden. Hierdoor kunnen mensen de

juiste ondersteuning ontvangen om het geweld uiteindelijk te laten stoppen, wat uiteraard positief is.

15

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk 3

De rol van de

gemeente en

netwerkpartners

3.1

Gemeenten

en hun rollen

en verantwoordelijkneden Geweld in afhankelijkheidsrelaties vindt plaats waar mensen leven en wonen. Vaak is er sprake van problemen op meerdere leefgebieden. Een goede aanpak sluit aan op de leefwereld van mensen en vindt zoveel mogelijk plaats in

de eigen omgeving. De gemeente heeft op basis van diverse wetten een rol bij geweld in afhankelijkheidsrelaties. Deze gemeentelijke

verantwoordelijkheden kunnen opgedeeld worden in 6 categorieën:

2.

Inwoners

Wanneer inwoners in een situatie van geweld in een afhankelijkheidsrelatie zitten, hebben zij vaak behoefte aan informatie en advies. De gemeente zorgt dat het voor inwoners duidelijk is waar zij hiervoor terechtkunnen, zoals bij Veilig Thuis. Daarnaast stimuleert de gemeente inwoners, desgewenst anoniem, actie te ondernemen wanneer zij een vorm van geweld in een afhankelijkheidsrelatie vermoeden. Onder meer

1.

Preventie

Preventie is essentieel om geweld in afhankelijkheidsrelaties te voorkomen. Elke

Signaleren

door

mensen

ervan bewust te maken

dat

dit vaker voorkomt en dat het juist goed is om

hulp te vragen of dit bij iemand bespreekbaar te maken.

gemeente is verantwoordelijk voor preventief beleid. Het is daarbij van belang om kennis te

Professionals

hebben van en zicht te hebben op risicofactoren en risicogroepen en te investeren in het

Professionals? moeten kennis en oog hebben voor signalen van geweld in afhankelijkheids-

versterken van beschermingsfactoren. Primaire preventie valt niet onder de scope van

Ze moeten

deze Regiovísie. Er wordt vooral gericht op het

verplichte meldcode huiselijk geweld en

vergroten van de bewustwording voor zowel inwoners als professionals en signalering.

kindermishandeling. Dit ondersteunt de gemeente via het bieden van trainingen in het herkennen van signalen. Het is vervolgens

relaties en deze signalen bespreekbaar maken. werken

met de sinds 2013

een gemeentelijke taak om (via haar professionals op dit terrein) actief deze signalen te (laten) onderzoeken en contact te leggen met

mogelijke slachtoffers, plegers en eventuele 2

Onder professionals erstaan we iedereen die door hun contact met inwoners signalen kan opva

leerkrachten, leerplichtambtenaren, [ongerenwerkers Jugdgezondheidszorg, oudererwerzorgen sodaal werkers.

n. Dit arieert van

n en zorgprofessionals tot 7

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

omstanders. En zo nodig inwoners te motiveren hulpverlening in te schakelen. Dit laatste is belangrijk omdat dit vaak uit angst, schuldgevoel of schaamte niet gebeurt. 3.

Probleemanalyse en planvorming

Als een signaal van geweld in afhankelijkheidsrelaties wordt ontvangen, is het

een gemeentelijke taak om ervoor zorg te (laten) dragen dat een adequate veiligheidsbeoordeling wordt uitgevoerd. Deze beoordeling kan leiden tot het

opstellen van een plan waarin aandacht is voor directe veiligheid, stabiele veiligheid en herstel binnen het gehele gezinssysteem. 4.

Melden

Alle organisaties die betrokken zijn bij deze problematiek, zijn verplicht om volgens de meldcode te werken. Het is de taak van gemeenten om hierop toe te zien. In

de meldcode staat hoe bijvoorbeeld een huisarts, kinderopvangmedewerker, leerkracht of hulpverlener moet omgaan met signalen en vermoedens van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Het doel hiervan is het zo goed mogelijk in kaart brengen van de signalen om een goede afweging te kunnen maken over de benodigde

vervolgstappen. Op basis hiervan kan de juiste hulp worden georganiseerd. In acute of structureel onveilige situaties is en in het geval van een onthulling, moet een melding worden gedaan bij Veilig Thuis. Gezamenlijk wordt dan

besloten wat nodig is om passende hulp te organiseren. 5.

Ondersteuning en opvang

De vervolgstappen op een melding kunnen verschillend zijn. Het snel zorgen voor een veilige situatie staat hierbij voorop. Het streven is om slachtoffers en plegers in principe in hun eigen omgeving te begeleiden via ambulante hulpverlening. Als blijkt of vermoed wordt dat de aanwezigheid van de pleger in de woning ernstig en onmiddellijk gevaar oplevert voor de veiligheid, kan de burgemeester een gebieds-

verbod of een huisverbod opleggen. Externe opvang voor slachtoffers gebeurt alleen als dit voor de veiligheid noodzakelijk is en duurt niet langer dan nodig. 6.

Regievoering

Mensen zijn primair verantwoordelijk voor hun eigen leven en hebben dus in de basis zelf de regie hierover. Pas als dat niet meer kan of mogelijk is, komen andere

regievormen in beeld. Als er meerdere professionals bij een inwoner of gezin betrokken zijn is duidelijk afgesproken wie eindverantwoordelijk is voor het bieden van zorg, casemanagement en procescoördinatie. Het landelijk 'kwaliteitskader werken aan veiligheid voor lokale teams en gemeenten’ is hierbij leidend. Er zijn

veel vormen en omschrijvingen van casusregie en procesregie, n de huidige situatie hanteren we een aantal verschillende vormen van regie:

Casusregie (uitgevoerd door lokale veld /Toegang gemeente of gedelegeerd aan zorgaanbieder)

De casusregisseur is de spin in het web en bij voorkeur (centrale) contactpersoon voor het hele (gezins)systeem. De casusregisseur ziet erop toe dat het plan van aanpak wordt uitgevoerd, geëvalueerd en bijgesteld.

18

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Procescoördinatie (door gemeenten impliciet of expliciet ingericht) Gemeenten dragen GIA-gevallen over van Veilig Thuis aan het voorliggend veld

en/of zorgaanbieders. Echter, ook als Veilig Thuis via monitoring zicht wil houden op een situatie, blijft de gemeente eindverantwoordelijk als aanspreekpunt met betrekking tot deze monitorfunctie. Procescoördinatie kan in dat geval worden uitgevoerd zonder contact te hebben met het gezin. Procesregie/Integrale aanpak door Zorg & Veiligheidshuizen

Sommige problemen van mensen zijn zo complex dt reguliere zorg- en veiligheidsprocessen geen oplossing bereiken. Het Zorg- en Veiligheidshuis neemt dan de (proces) regie en organiseert samenwerking om via casusoverleggen de kennis en expertise van

de diverse ketenpartners bij elkaar te brengen. Vervolgens komt men in samenspraak tot de passende integrale aanpak (systemisch of persoonsgericht) en maakt afspraken over de coördinatie en monitoring.

3.2

Samenwerking met netwerkpartners

Het tegengaan van geweld in afhankelijkheidsrelaties is een ingewikkelde opgave waarin veel partijen een rol hebben en effectief moeten samenwerken. Samen met de mensen om wie het gaat. Het vraagt om een planmatige aanpak en structurele afstemming tussen betrokken partijen. Geweld in afhankelijkheidsrelaties kan immers door veel verschillende professionals gesignaleerd worden, het netwerk is enorm. In de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties is samenwerking met deze partners binnen de domeinen justitie en veiligheid, zorg & welzijn en onderwijs eveneens essentieel. Daarbij

zijn er diverse kernpartners te benoemen die vanuit hun eigen specialisme een bijdrage leveren in de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Vanuit deze gedachte is voor het opstellen van deze regiovisie nauw met hen samengewerkt. In deze paragraaf gaan we kort in op hun rol en taken. In de bijlage zijn de netwerkpartners uitgebreider beschreven.

= Veilig Thuis (VT); = Raad voor de Kinderbescherming (RvdK); =

Zorg en Veiligheidshuizen Zuid-Limburg (ZLZVH);

=

Jeugdbescherming (GI);

=

Politie;

= = =

Openbaar Ministerie (OM); 3RO Reclassering (3RO); Vrouwenopvang;

=

Centrum Seksueel Geweld (CSG)

Daarnaast is er betrokkenheid geweest vanuit 2 ervaringsdeskundigen en is er betrokkenheid van een afvaardiging van de MO adviesraden uit Zuid-Limburg.

321

Veilig Thuis Zuid-Limburg

De taken van Veilig Thuis zijn vastgelegd in de WMO

2015 en door het Landelijk

Netwerk Veilig Thuis nader uitgewerkt in het handelingsprotocol Veilig Thuis 2019. Veilig Thuis geeft advies aan burgers en professionals bij (vermoedens van) huise geweld en kindermishandelling (de term die Veilig Thuis hanteert voor geweld in afhankelijkheidsrelaties) en neemt bij aanname van een melding de verantwoordellijkheid

voor het zicht op veiligheid over. Zo nodig zet Veilig Thuis Zuid-Limburg de dienst Voor-

9

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

waarden & Vervolg in, of de dienst Onderzoek om in kaart te brengen of er daad-

werkelijk sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling. Veilig Thuis staat n contact met het gezin en lokale professionals uit het lokale veld. In geval van overdracht aan het lokale veld (gemeenten/ en of hulpverlening), monitort Veilig Thuis Zuid-Limburg of aan de gestelde veiligheidsvoorwaarden is voldaan. Wanneer stabiele veiligheid is bereikt, sluit Veilig Thuis het dossier.

322

Raad voor de Kinderbescherming (RvdK)

Kinderen hebben recht op een gezonde en stabiele ontwikkeling. Dit is geregeld in het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind. In Nederland beschermt de RvdK dat recht voor kinderen die in hun ontwikkeling worden

bedreigd en voor hen die worden verdacht van of veroordeeld zijn voor een straf-

baar feit. Daarnaast voert de RvdK taakstraffen uit en geeft advies bij adoptie, pleegzorg en complexe scheidingen. Ingrijpen in de (huis)situatie van een kind

wordt niet zomaar gedaan. Is er meer nodig? Dan krijgt het gezin een periode toezicht. Pas in het uiterste geval kan de RvdK de rechter verzoeken om een kind of jongere ergens anders in veiligheid te brengen.

3.2.3

Zorg en Veiligheidshuizen Zuid-Limburg (ZLZVH)

Het Zorg- en Veiligheidshuis is dé plek waar gemeenten,

justi ële partners

.en zorgpartners samenwerken om de meest complexe zorg- en veiligheidsproblemen op het gebied van overlast, criminaliteit, verward gedrag, huiselijk geweld, kindermishandeling en radicalisering aan te pakken.

324

Gecertificeerde Instellingen

Bureau Jeugdzorg (BJZ) Bureau Jeugdzorg Limburg is dé instelling voor uitvoering van de maatregelen jeugdbescherming en jeugdreclassering. Jeugdzorg biedt hulp en ondersteuning

in die gevallen waar de (kinder)rechter een uitspraak heeft gedaan en een kinderbeschermingsmaatregel heeft uitgesproken of jeugdreclassering heeft opgelegd. Daarnaast speelt BJZ een actieve rol in het lokale veld. Dit biedt de mogelijkheid

om snel te schakelen van vrijwilige hulp naar gedwongen hulp, of specifieke deskundigheid in te zetten om kinderbeschermingsmaatregelen juist te voorkomen.

William Schrikker Jeugdbescherming en Jeugdreclassering (WSG) William Schrikker Jeugdbescherming & Jeugdreclassering (JB&JR) is binnen de

Jeugdzorg gespecialiseerd in het begeleiden van gezinnen waarvan de ouders en/of het kind een beperking heeft. Vaak gaat het om een licht verstandelijke beperking. William Schrikker-instellingen voeren gedwongen maatregelen uit en bieden diverse consultatie- en adviesdiensten.

325

Politie

In het kader van huiselijk geweld streeft politie naar één ding: zorgen dat het weer veilig wordt thuis. Welke rol en taken politie daarbij uitvoert, verschilt per situatie. Dat kan zijn direct ingrijpen als de situatie erom vraagt. Daarnaast stelt politie

feiten vast, doet onderzoek naar strafbare feiten en stemt af met partners over de aanpak.

Samen sterk, iedereen veilig

326

Regiovisie 2024-2031

Openbaar Ministerie (OM)

Het OM zorgt ervoor dat strafbare feiten worden opgespoord en vervolgd, slachtoffers .en nabestaanden het gevoel hebben dat er iemand naast hen staat, en dat de samenleving voelt dat het recht bij het OM in goede handen is. Daarvoor wordt samengewerkt met politie en andere opsporingsdiensten. Veelvoorkomende criminaliteit - waaronder huiselijk geweld - wordt afgedaan bij ZSM (Zorgvuldig Snel Maatwerk). Daarin werken

politie, reclassering, slachtofferhulp, OM en Veilig Thuis 7x24 uur samen om recht te doen en strafzaken te behandelen. Voor jeugdige verdachten werken deze partners indien nodig samen met de Raad voor de Kinderbescherming, Halt, Bureau Jeugdzorg

.en William Schrikkergroep. Bureau Jeugdzorg voorziet ook in de begeleiding van deze jeugdigen. Extremere vormen van criminaliteit (doodslag, moord,

grote drugszaken)

worden behandeld door de afdeling Onderzoeken & Ondermijning. Als (trieste) voorbeelden gelden gevallen van femicide en mensenhandel.

3.2.7

Drie Reclasseringsorganisaties (3RO)

Het reclasseringswerk in Nederland wordt uitgevoerd door drie reclasseringsorganisaties (3RO):

= =

Reclassering Nederland (RN) www-reclassering.nl Stichting Verslavingsreclassering GGZ (SVG) www.svg.nl

«

Stichting Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering www.legerdesheils.nl/ reclasserin

Deze drie verschillen van elkaar wat betreft geschiedenis, visie, omvang, structuur en

manier van werken. In de praktijk werken ze nauw met elkaar samen om criminaliteit te voorkomen en recidive terug te dringen.

328

Vrouwenopvang

De Vrouwenopvang i er voor vrouwen en hun kinderen uit regio Zuid-Limburg die ernstig worden bedreigd door hun partner of familie, of die gevlucht zijn uit een situatie van geweld. Deze vrouwen hebben vanwege de veiligheidsrisico's een (vaak anonieme)

opvangplek nodig. Dit doet XONAR Vrouwenopvang voor de regio Maastricht Heuvelland en de Westelijke Mijnstreek en Levanto Vrouwenopvang voor de regio Parkstad.

Daarnaast heeft de Vrouwenopvang in Zuid-Limburg een landelijke opvangfunctie als opvang in de eigen regio niet beschikbaar is of als er vanwege veiligheidsredenen buiten de eigen regio opvang noodzakelijk is. Ook biedt de Vrouwenopvang ambulante

begeleiding als er sprake is van geweld in afhankelijkheidsrelaties.

329

Centrum Seksueel Geweld Limburg (CSG)

Slachtoffers van een ongewenste seksuele ervaring (online of offline) kunnen bij het Centrum Seksueel Geweld Limburg terecht voor advies of medische, forensische en psychologische hulp. Het Centrum Seksueel Geweld (CSG) Limburg is een samenwerking tussen het Maastricht UMC+, XONAR, GGD Zuid Limburg, GGD Limburg-Noord,

Politie-eenheid Limburg, Slachtofferhulp Nederland en de Limburgse gemeenten.

2

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk4

Basis voor

de nieuwe

regiovisie 41

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de vorming van deze

Gezinsgericht; Rechtsbeschermend & transparant;

nieuwe Regiovisie voor de periode 2024-2031.

Lerend;

De basis hiervoor vormen de resultaten van

Eenvoudig.

het Verwey-Jonkeronderzoek (zie paragraaf 2.3.2), de evaluatie van de regiovisie Geweld Hoort Nergens Thuis Zuid-Limburg 2019 — 2022 en het landelijke programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (hierna: Toekomstscenario). Aan de hand van een door

partners ingevulde vragenlijst is inzichtelijk

Het Toekomstscenario beoogt een dusdanige manier van werken dat ouders, kinderen en

volwassenen bij wie veiligheidsproblematiek

speelt, zich gehoord en ondersteund voelen. Een manier van werken die gezinnen uitnodigt en motiveert om samen met professionals

gemaakt wat resultaten en effecten zijn van de eerdere regiovisie, wat goed ging en wat beter

duurzame resultaten te boeken. Maar die ook

kan. Ook vonden verdiepende sessies plaats met verschillende partners.

is, denkend vanuit mogelijkheden. Daarbij staan zij náást het gezin en/of huishouden, niet

professionals uitnodigt om te doen wat nodig erbóven.

42

Landelijk programma

Toekomstscenario

kind en

gezinsbescherming In 2018 startte dit programma met de ambitie om huiselijk geweld en kindermishandeling

Het is belangrijk om een cultuurte creëren

waarin professionals met en van elkaar leren en die bij professionals de angst vermindert om fouten te maken. En die bij ouders, opvoeders ‚en volwassenen het gevoel wegneemt dat óver

terug te dringen, de schade ervan te beperken

hen wordt beslist n plaats van mét hen.

‚en zo de cirkel van geweld (de overdracht van

Tot slot is het van belang dat er in de gemeenten sterke wijkteams zijn die nauw

generatie op generatie) te doorbreken. Het is in de loop van 2022 geïntegreerd n het programrma van de ministeries van J8V en WS

samenwerken met partners van gecertifi-

met de partners in het veld. Het Toekomst-

ceerde instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming (zij vormen samen het beoogde regionaal veiligheidsteam). De

scenarío is gebaseerd op vier basisprincipes:

vorming van deze sterke lokale teams past in

en de VNG. Hierin wordt nauw samengewerkt

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

de hervormingsagenda Jeugd. Bij het opstellen van deze visie én in het Whitepaper zijn dan ook deze onderdelen van het Toekomstscenario meegenomen. 4.3

Conclusies

De belangrijkste conclusies uit het Verwey-Jonkeronderzoek, de evaluatie en de

ontwikkelrichting van het Toekomstscenario kennen veel overlap. Conclusies die we meenemen in de nieuwe regiovisie vanaf 2024 zijn: =

Signalering en bewustwording; het verbeteren van signaleringsvaardig-

heden van professionals heeft blijvende aandacht nodig. Dat geldt ook voor het vergroten van bewustwording bij burgers en het activeren van burgers om

hulp en advies te vragen. =

Werken vanuit de gezamenlijke visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid; dit is één van de speerpunten vanuit het landelijk programma

Geweld Hoort Nergens Thuis die ook in het Toekomstscenario is opgenomen. = Het versterken van de lokale (wijk)teams; dit is een speerpunt van het Toekomstscenario en komt tot uiting via het systeemgericht werken en meer

=

focus op onderliggende problematiek. Eén aanspreekpunt/regie; ook dit is een speerpunt in het Toekomstscenario. Te vaak wordt regie onvoldoende belegd en is onduidelijk wat er dan van een

regisseur wordt verwacht. De regie moet daarom verbeteren, waarbij belang-

rijk is dat gezinnen zoveel mogelijk één aanspreekpunt krijgen. =

Deskundigheidsbevordering; uit de evaluatie van de regiovisie blijkt dat

er veel behoefte is aan deskundigheidsbevordering. De multidisciplinaire trainingen in de visie samenwerken aan veiligheid werden als good practice genoemd.

=

Samenwerking en lerende netwerken; we blijven ons ontwikkelen door

samen te leren van praktijksituaties. Lerende netwerken versterken de professionaliteit en zorgen voor een betere samenwerking. Dit moet onder meer

=

worden uitgebreid naar bestaande overleggen. Systeemgericht werken (met oog voor en kennis van geweldsdynamiek en de verschillende rollen: pleger en slachtoffer en eventuele kinderen, en aandacht voor traumasensitiviteit en gendersensitiviteit); de systeemgerichte

aanpak wordt in de evaluatie van de regiovisie genoemd als een belangrijke succesfactor.

=

Integrale sturing; dit kwam sterk naar voren in de evaluatie en is opgenomen in het Toekomstscenario. Hier ligt een belangrijke rol voor de bestuurlijke commissie Zorg en Veiligheid

= Transparant/overzichtelijk netwerk; uit de evaluatie blijkt dat er (te) veel initiatieven zijn. Dit moet inzichtelijker en meer één geheel worden. Een grondige analyse van de huidige inrichting van het GIA-Landschap in Zuid-Limburg is nodig, mét aandacht voor de overlegstructuur (nut en noodzaak).

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk 5

Ambitie en

ontwikkellijnen

5.1

Inleiding

Veiligheid creëren door geweld in afhankelijk-

heidsrelaties volledig te stoppen. Dat is onze niet geringe ambitie. Want om leren en verbeteren gemeengoed te laten worden, moeten we met elkaar grote doelen stellen. ‘De Beweging van 0' was hierbij onze

een beweging waarbij de ambitie niet groot genoeg kan zijn! Deze algemene ambitie van de samenwerkings-

partners hebben, samen met landelijke richtlijnen, geleid tot een gezamenlijke centrale

inspiratiebron. Deze beweging gaat uit van

ambitie en een aantal uitgangspunten voor

de gedachte datje meer bereikt als je ideële doelen leidend maakt. Daarom stellen wij nu

deze nieuwe regiovisie. Deze zijn vertaald in drie ontwikkellijnen waarin we aangeven hoe wij onze ambitie willen behalen: Samen zien,

‘nul-ambities' op de ontwikkellijnen die in deze regiovisie worden uitgewerkt. De aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties is immers

5.2

Gezamenlijke ambitie

Samen

leren - Samen werken en Samen doen!

Samen sterk, iedereen veilig

Waar

willen we

Regiovisie 2024-2031

met

elkaar naartoe?

In de regio Zuid-Limburg is er sprake van een betrouwbaar, inzichtelijk én lerend netwerk ten behoeve van de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties.

Een netwerk waarin met partners in het sociaal-, veiligheids- en medisch domein en Veilig

Thuis duurzaam en effectief wordt samen-

gewerkt aan het vergroten van veiligheid in huiselijke kring en de

aanpak van onderliggende problemen. Werken volgens de visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid is duurzaam geborgd in situaties waarin zorgen bestaan over veiligheid en/ of sprake is van structurele onveiligheid. Samenwerken waarbij niet enkel vanuit eigen organisatiebelang wordt gedacht is een vanzelfsprekendheid waarbij er blijvend wordt geïnves-

teerd in het elkaar leren kennen op de verschillende vakgebieden en het optimaal benutten van elkaars expertise. Professionals weten hoe zij concreet moeten handelen vanuit hun

eigen rol en professie en stellen daarnaast anderen in staat hun aandeel te leveren en expertise bij te dragen. Daarbij staat een grond-

houding centraal vol nieuwsgierigheid, openheid, transparantie, oprecht contact en medemenselijkheid. Professionals betrokken bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling ervaren voldoende ondersteuning door hun organisatie en de politiek om besluiten te kunnen nemen en op te schalen of te

escaleren als er stagnatie of onvoldoende beweging optreedt. Ondersteuning van de uitvoering is van groot belang. Gezamenlijk en

domeinoverstijgend reflecteren en leren (op basis van wetenschappelijke inzichten) is hierbij belangrijk. De ervaringen en expertise uit het netwerk wordt hierbij ingezet en ondersteuning wordt georganiseerd waar nodig en gewenst. Structurele aandacht voor de aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties (van -9 maanden tot 100+ jaar) en integrale sturing i bij alle betrokken

organisaties verzekerd op alle niveaus: bestuurlijk en uitvoerend, regionaal en lokaal.

2

Samen sterk, iedereen veilig

5.3

Regiovisie 2024-2031

Ontwikkellijnen

Samen zien! (signalering & bewustwording)

0 kinderen/volwassenen blijven ongezien als het gaat om geweld in afhankelijkheidsrelaties.

0 kinderen/volwassenen die geen hulp durven vragen wanneer er sprake is van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Samen leren, samen

0 professionals werken alleen/op

werken!

een eiland/moeten

(interne

uitvinden.

processen) Samen doen!

(uitvoering)

het wiel alleen

0 professionals leren niet van opgedane ervaringen en het netwerk.

_

a

0 kinderen/ouders/volwassenen zijn

zonder hulp in situaties van huiselijk geweld/kindermishandeling.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk 6

Ontwikkellijn Samen

6.1

Zien!

Inleiding

Als hulpverlening nodig is, heeft het geweld

Thuis als hét advies- en meldpunt voor huise-

vaak al ernstige vormen aangenomen. Getuigen, omstanders, ervaringsdeskundigen

lijk geweld en kindermishandeling, en dat zij de weg naar Veilig Thuis snel en makkelijk kunnen

.en professionals kunnen een belangrijke rol

vinden.

spelen om slachtoffers ertoe te bewegen

eerder hulp te zoeken. Vroege signalering zorgt er immers voor dat er eerder hulp ingezet kan

Kinderen versterken

generatie op generatie. Ook omdat het veel

Te veel kinderen hebben het thuis moeilijk. Ze leven in enorme stress door spanningen in het gezin en krijgen onvoldoende steun van een volwassene. Wat we signaleren is vaak het topje van de ijsberg: er gaat een wereld onder schuil die wij niet zien. Onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut toont aan dat het vaak om meerdere incidenten gaat. Daarnaast

te lang duurt voor mensen signalen hiervan herkennen, bij zichzelf of in hun omgeving.

spelen er veelal op meerdere vlakken tegelijk problemen zoals verslavingsproblemen, psychi-

Om ervoorte zorgen dat de problematiek

sche klachten, een scheiding van ouders of

eerder in beeld komt, moet het voor direct-

schulden. Bekend is dat langdurige spanning voor grote problemen kan zorgen, zelfs al bij

worden. Erger geweld kan zo worden voorkomen, en er is (waarschijnlijk) minder 'zware’

hulpverlening nodig. Geweld in afhankelijkheidsrelaties bevindt zich nog te vaak in de taboesfeer. Het geweld kan zo jarenlang voortduren, soms zelfs van

betrokkenen, omstanders en professionals makkelijkeren normaal worden om zorgen

Bewustwording kan hierbij helpen. Als mensen

ongeboren kinderen. Doordat de hersenen van kinderen nog in ontwikkeling zijn, zijn zij extra gevoelig voor schade door stress. Daardoor kunnen kinderen later psychische problemen

in de omgeving van slachtoffers eerder in actie komen, kunnen slachtoffers mogelijk eerder

krijgen, gedragsproblemen of lichamelijke ziektes. Zo worden kinderen opnieuw slacht-

worden geholpen. En als het gesprek makkelijker wordt gevoerd over geweld in afhankelijkheidsrelaties, zoeken slachtoffers mogelijk

offer. Soms ook plegen zij zélf geweld op latere leeftijd. Allemaal veroorzaakt door chronische stress. Een veilige thuisomgeving is dan ook

eerder hulp. Daarom willen we bereiken dat

een basisvoorwaarde voor kinderen om zich

zoveel mogelijk mensen bekend zijn met Veilig

goed te kunnen ontwikkelen.

bespreekbaarte maken en de verantwoordelijkheid te nemen om in actie te komen.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

In deze ontwikkellijn staat bewustwording centraal, en het zo vroeg mogelijk signaleren van problematiek om ergerte voorkomen. Daarnaast hebben we een gezamenlijk belang om kinderen bewust te maken van huiselijk geweld en kindermishandeling en om hen veerkrachtigerte maken. Veerkracht is het vermogen om terug te kunnen veren, goed te functioneren en door te groeien, óók na ingrij-

pende ervaringen. Ook verkleint het de kans op trauma's op |atere leeftijd.

6.2

Wat doen we nu (al)?

Er wordt veel ondernomen en geïnvesteerd in onze regio. De meldcode is

bekend bij (de meeste) professionals. Er wordt veel geïnvesteerd in het trainen van zowel professionals als aanstaande professionals in de basistraining meldcode .en de training aandachtsfunctionarissen. Ook wordt het aanbod van e-learnings ten behoeve van signalering en bewustwording jaarlijks gedeeld met vrijwilligers. Verder is er op diverse manieren aandacht voor bewustwording voor inwoners

in Zuid-Limburg, bijvoorbeeld in de vorm van een online-campagne, maar ook via een fysieke campagne. Zo heeft in Heerlen, Maastricht en Sittard-Geleen de expositie 'Wij… Doorbreken de cirkel van geweld' plaatsgevonden, zowel in de

openbare ruimte als op de locaties van de Hogeschool Zuyd. Daamaast is de aanpak van Handle with Care geïmplementeerd in heel Zuid-Limburg. Handle with Care heeft als doel kinderen die thuis een huiselijk geweldsinci-

dent meemaken snel op school sociale steun te bieden. Deze steun is belangrijk om de korte- en langetermijneffecten van stress te verminderen.

We laten verder gastlessen geven op basisscholen, waarbij leerlingen in de bovenbouw op een toegankelijke manier voorlichting krijgen over huiselijk

geweld en kindermishandeling. Daarnaast hebben we tijdens de looptijd van de regiovisie Geweld Hoort Nergens Thuis diverse sessies georganiseerd

waar ervaringsdeskundigen hun verhaal konden delen met professionals en bestuurders.

6.3

Welke ontwikkeling willen we doormaken?

Vergroten van veerkracht en veiligheid Het vergroten van zowel veerkracht als het vergroten van veiligheid en bereiken

van duurzame veiligheid voor alle gezinnen/huishoudens in de regio Zuid-

Limburg is ons uitgangspunt. De ambitie is dat niemand (kinderen en volwassenen) ongezien blijft als het gaat over geweld in afhankelijkheidsrelaties. Daarbij

willen we een situatie bereiken waarin iedereen om hulp durft te vragen. Zowel volwassenen als kinderen moeten hun vraag kunnen stellen zonder het gevoel te hebben dat er over hen geoordeeld wordt. Ze moeten ook weten waar ze met

hun vragen of zorg terechtkunnen. Van professionals verwachten we een grondhouding vol nieuwsgierigheid, openheid, transparantie, oprecht contact en medemenselijkheid.

Transparant netwerk & ervaringsdeskundigheid Professionals moeten weten hoe zij concreet kunnen handelen vanuit hun eigen

rol en professionaliteit. Ze stellen daarnaast anderen in staat hun aandeel en expertise bij te dragen. De realiteit leert dat deze problematiek, ondanks de

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

aanwezige kennis en diverse trainingen, langdurige aandacht vraagt. Het trainen

van professionals en het verrijken van kennis en vaardigheden blijft daarom ook in de toekomst noodzakelijk. Vanuit de praktijk bestaat die behoefte ook. Het gaat immers om een complex thema. Huiselijk geweld en kindermishandeling signaleren en op een goede manier bespreekbaarte maken, is geen gemakkelijke

opgave voor zowel de betrokkenen als de professional. Dit vraagt sensitiviteit, tijd en ruimte, kennis, vaardigheden en ervaring.

We gaan ook kijken waar we professionals kunnen versterken op het vergroten van hun signaleringsvaardigheden. Tegelijk weten we dat steun van een betrouw-

bare volwassene in de omgeving minstenszo belangrijk is als professionele hulp om de geweldscirkel te doorbreken. Onze inzet is dan ook dat steunfiguren en

professionals zich bewust zijn van de schadelijke effecten van langdurige stress, dat ze weten hoe ze daarmee moeten omgaan en hoe zij traumasensitief kunnen handelen.

Ervaringsdeskundigen vervullen een belangrijke brugfunctie tussen systeem- en

leefwereld, tussen theorie en praktijk en hulpverlening. We gaan daarom in de komende jaren hun inzet uitbreiden en een structurele plek geven binnen de Zuid-Limburgse samenwerking.

Tot slot is ook het vergroten van kennis een speerpunt. Daarin gaat het zowel om (gebruik van) ervaringen (ervaringsdeskundigheid) en praktijkkennis (van en door professionals) als om wetenschappelijke kennis (op basis van onderzoek en zoveel mogelijk evidence based). Bij het verwezenlijken van deze ontwikkelrichting hanteren we de onderstaande

focuspunten en deelambities:

E

Samen sterk, iedereen veilig

64

Regiovisie 2024-2031

Wat betekent dit concreet voor de komende periode?

= We blijven investeren in deskundigheidsbevordering voor zowel professionals als inwoners. Het gebruik van de meldcode en werken op basis van een gedeelde visie vormt daarbij een stevig fundament. Thema's zijn onder meer het vergroten van veerkracht, veiligheid en traumasensitiviteit.

=

De aanpak van kindermishandeling start met bewustwording. We zetten ook in de komende jaren in op deze bewustwording en delen de werkzame elementen. Daarbij werken we op basis van wat werkt, mét aandacht voor de

praktische dilemma's en uitdagingen. = Voor professionals in Zuid-Limburg faciliteren we een kwalitatief en een uniform/multidisciplinair trainingsaanbod dt bijdraagt aan de ambitie en aansluit op hun behoefte. Uit onderzoek blijkt dat er vijf patronen te herkennen zijn achter geweld. Hoewel ieder gezin uniek is, kunnen onderzoekers gezinsprofielen onderscheiden. Weet hebben van deze profielen en ze kunnen herkennen, helpt om te begrijpen wat er speelt en om snel de juiste hulp in te zetten. We evalueren de manier hoe de meldcode is ingebed binnen gemeenten en

andere netwerkpartners en of we in de praktijk ook echt doen wat met elkaar is afgesproken. We zijn ook alert op wat er nog beter kan, inclusief de borging .en monitoring hiervan.

We organiseren activiteiten in het kader van bewustwording en signalering

gericht op kinderen/jongeren en volwassenen zoals Handle with Care en laten gastlessen geven binnen het onderwijs. Ook organiseren we activiteiten op het

gebied van ouderenmishandeling. Dit doen we op basis van een jaarlijks plan en agenda. We geven ervaringsdeskundigen een stevigere en meer structurele rol in de

aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties en onderzoeken hoe dat het beste kan gebeuren.

Bovenstaande activiteiten worden verder uitgewerkt in het uitvoeringsplan van deze regiovisie.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Hoofdstuk 7

Ontwikkellijn

Samen leren,

samen werken!

7.1

Inleiding

gebouwd aan een goede cultuur van samen-

De ontwikkellijn Samen leren, Samen werken! gaat dan ook vooral over het gezamnenlijk verantwoordelijk zijn. Over samen werken aan

werken. Samenwerkingspartners zoeken elkaar

een oplossing en aan een effectieve aanpak.

inmiddels steeds vaker op, zeker als het gaat

Over het gezamenlijk benutten van kennis over interventies die werken. En over gezamenlijk

In Zuid-Limburg is in de afgelopen jaren

om complexere problematiek. De positieve ervaringen hiermee, maar ook de overtuiging dat er méér uit de samenwerking valt te halen, maken dat we hierin de komende jaren een

leren van fouten om de kans op herhaling zo

volgende stap hierin zetten.

met en van elkaar om dit gezamenlijk doel te

klein mogelijkte maken. We willen immers alle-

maal dat het geweld duurzaam stopt. We leren bereiken.

In de aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties hebben we elkaar als netwerkpartners

7.2

Wat doen we (nu) al?

namelijk hard nodig. Omdat er vrijwel altijd

meerdere problemen spelen, kan één organisatie nooit alle problemen op eigen kracht oplossen. Ook het snel bijschakelen van specialistische kennis en hulp, bijvoorbeeld op het

Samenwerken

gebied van trauma blijkt goed te werken in de aanpak. Ook de onderliggende problematiek zoals (alcohol/drugsverslaving en/of schulden ‚en armoede) vráágt om samenwerken en het benutten van elkaars expertise.

beoordeeld. Daarnaast is er een zogenaamd Multidisciplinair overleg (MDA++) waaraan een

aantal vaste partners deelnemen, zoals Veilig Thuis, politie en Zorg- en Veiligheidshuizen. Hier worden situaties besproken waarin sprake

Ten slotte weten we uit de praktijk dat lerende

is van structureel geweld met een hoog risico.

netwerken bijdragen aan een effectievere aanpak van bijvoorbeeld strafbare kindermishandeling.

Desgewenst kunnen extra specialisten toe-

In elke gemeente is een zogeheten 'triagetafel” ingericht waaraan meldingen van geweld in

afhankelijkheidsrelaties worden besproken en

gevoegd worden, zoals GGZ-specialisten of

specialisten op het gebied van stalking.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Ook op beleidsniveau- en middenkaderniveau wordt de goede samenwerkingscultuur steeds zichtbaarder. Zo is er een zeswekelijks overleg door de ambtelijke

adviesgroep GIA. Hieraan nemen de 16 Zuid-Limburgse gemeenten deel en een aantal samenwerkingspartners: Levanto, XONAR (organisaties die de Vrouwenopvang vormgeven), Veilig Thuis, de Politie, de Zorg- en Veiligheidshuizen en het OM.

Trainen en opleiden

In de afgelopen vier jaar is veel geïnvesteerd in het trainen van professionals. In veel organisaties zijn er ook aandachtsfunctionarissen opgeleid, die als vraagbaak fungeren voor collega's op het gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling. Daarnaast zijn er specífieke trainingen aangeboden bijv. op het gebied van mensenhandel.

Een belangrijke nieuwe ontwikkeling in onze regio zijn de trainingen in de visie

gefaseerd samenwerken aan veiligheid die in opdracht van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten en

Gemeentelijke Hulpverleningsorganisaties in de Regio (GGD GHOR) is ontwikkeld ‚en omarmd wordt door alle relevante partijen. In Zuid-Limburg is een maatwerktraining ‘Samen voor veiligheid' beschikbaar waaraan sinds 2020 liefst 400 professionals hebben deelgenomen.

|o Directe veiligheid

|6 Sabisl veligheid

7 erstelbovorderen

Risico gestuurd >

Herstel gericht >

7+

Veiligheidsplan>

Lerende netwerken

In het kader van het landelijke programma Veiligheid Voorop i er in Limburg een regionaal netwerk Zorg Straf (RNZS) ingericht. Hierin werken OM, 3 Reclasseringsorganisaties, Raad voor de Kinderbescherming, Politie, Veilig Thuis Noord- en Midden-Limburg, Veilig Thuis Zuid-Limburg, projectleiders centrumgemeenten, de Zorg- en Veiligheidshuizen, Mondriaan GGZ, Rooyse Wissel en Bureau Jeugd-

zorg samen. Hun ambitie: een goedlopende, vroegtijdige samenwerking in het tegengaan van huiselijk geweld en kindermishandeling. In dit kader worden op

beleids- en middenkaderniveau afgesloten casuïstiek besproken die in Limburg heeft gespeeld. Zaken waarin het niet goed ging en waarin een betere samenwerking misschien escalatie had kunnen voorkomen, maar ook zaken waarin een

goede en vroegtijdige samenwerking tot succes leidde. Het lef om fouten te

erkennen in het gezelschap van andere organisaties creëert saamhorigheid en maakt het maken van afspraken voor verbetering effectiever. Positieve praktijkvoorbeelden zet immers aan tot verandering en actie.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Leren van praktijksituaties gebeurt inmiddels ook via geanonimiseerde casusreflectie (lerend netwerk Forensisch-medische expertise bij kindermishandeling FMEK). Dit vindt plaats in een gezamenlijk overleg tussen artsen (uit ziekenhuizen), vertrouwensartsen VT, Raad voor de Kinderbescherming, politie en OM.

7.3

Welke ontwikkeling willen we doormaken?

Binnen de problematiek van de gezinnen die gemeld worden bij Veilig Thuis gaat het veelal om ernstige en veelvuldige incidenten van kindermishandeling en partnergeweld.

Er spelen bijna altijd meer grote problemen en ook komen er traumaklachten bij ouders .en kinderen, hechtingsproblematiek of emotionele onveiligheid voor. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbij oo is voor de samenhang tussen de diverse geweldsvormen,

de risicofactoren en de specifieke problematiek bij de gezinsleden. Daarvoor moeten de verschillende betrokken professionals wel beter afstemmen. Samenwerking in het netwerk

Ondanks de positieve beweging die we in Zuid-Limburg zien, is werken op basis van de visie Samen Werken aan Veiligheid in de praktijk nog steeds niet vanzelfsprekend. Vaak werkt men nog vanuit het eigen organisatiebelang, waardoor hulp gefragmenteerd is (zodat gezinnen/gezinssystemen op verschillende plekken hun verhaal moeten vertellen) en de achterliggende problematiek te weinig in beeld is. Kortom: het gezin/

gezinssysteem staat duidelijk nog niet centraal. Daarvoor is het nodig als netwerkpartners nauwer samen te werken op basis van de visie en (dus) vanuit het belang van het gezin/gezinssysteem. Samen

leren en verbeteren

Samen leren van praktijksituaties zorgt ervoor dat (professionals van) netwerkpartners zich blijven ontwikkelen. Het zorgt voor inzicht in wat wel en wat niet werkt, en maakt

het mogelijk om onderbouwd verbeteringen aan te brengen in werkprocessen en/of werkafspraken. Het creëert begrip voor elkaars (on)mogelijkheden, zorgt voor een basis om hierover in gesprek te gaan en maakt het samen vieren van successen mogeelijk. Lerende netwerken zorgen voor een verbetering van de aanpak, versterken de professionaliteit van medewerkers én zorgen voor een betere samenwerking. Goed netwerk en kennis

Daarnaast is een overzichtelijk netwerk noodzakelijk, zodat professionals elkaar sneller weten te vinden en elkaars expertise beter benutten: van wetenschappellijke inzichten tot specifieke expertise en ondersteuning. Waardevol is ook onderzoek waarbij wetenschap direct de praktijk volgt en onderzoekt om de aanpak te versterken. Dat vraagt wel

om de organisatie hiervan én expliciete inzet en toewijzing van middelen.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024-2031

Bij het verwezenlijken van deze ontwikkelrichting hanteren we de onderstaande

focuspunten en deelambities.

7.4

Wat betekent dit concreet voor de komende periode?

= We gaan meer samenwerkingsafspraken maken. Tussen gemeenten en Veilig Thuis, maar ook breder, om onze gezamenlijke verantwoordelijkheid te

markeren. In dit gezamenlijke convenant leggen we onze centrale visie op de aanpak vast én ieders rol hierin. We blijven investeren in het werken volgens de overkoepelende visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid. We kijken hierbij naar het hele systeem:

slachtoffers, plegers en eventuele kinderen én alle onderliggende problematiek. Via multidisciplinaire trainingen en intervisie-momenten voor onze

professionals borgen we dat iedereen volgens deze visie werkt. We brengen het netwerk in beeld zodat de weg naar specialisten en specialistische kennis voor onze professionals eerder gevonden wordt. Nu lukt dat lang niet altijd, zodat kansen gemist worden. Eventueel gaan we werken met vaste

contactpersonen/liaisons binnen organisaties. We gaan investeren in de transparantie en inzichtelijkheid van het netwerk, zodat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is, waar kennis beschikbaar is, et cetera. Ook willen we de zichtbaarheid en het contact met aandachts-

functionarissen in organisaties vergroten en hen via een netwerk met elkaar verbinden. Vanuit deze situatie kunnen zij van elkaar leren. We gaan een lerend netwerk formeren waarin afgevaardigden uit wijkteams

van verschillende gemeenten, VT, ZVH, RvdK, Gl en zorgpartners reflecteren op praktijksituaties om de hulpverlening te verbeteren. We gaan meten of ingezette activiteiten d.m.v. actieonderzoek daadwerkelijk bijdragen aan de ontwikkelrichting die we beogen.

Bovenstaande activiteiten worden verder uitgewerkt in het uitvoeringsplan van deze regiovisie.