BDO-Benchmark-Nederlandse-Gemeenten-2025
Tekst van het document
Het kengetal structurele exploitatieruimte helpt mee om te beoordelen welke ruimte een gemeente heeft om de eigen lastenalle te dragen. Hetinwoord ‘structureel’ moeten we teren gemeenten deze categorie de komende vijfechter jaar 19% nuanceren, omdat incidentele positieve in op hun eigen vermogen. Vooroverschotten alle gemeenten in dezeinvloed categorie kunnen op de structurele exploitatieruimte. geldt dathebben ze gemiddeld genomen vanaf 2025 tot 2028 tekorten verwachten: € 128 miljoen in 2025, € 425 miljoen in 2026, grondexploitatieratio geeftmiljoen aan hoe groot de boekwaarde €De312 miljoen in 2027 en € 304 in 2028. van de grondexploitaties is ten opzichte van de baten. Hoe minder grond een gemeente verkoopt, hoe hoger de grondpoSolvabiliteit sitiesolvabiliteit en hoe hoger boekwaarde. grondexploitatie van De vande gemeenten met Een 50.000 tot 100.000 inwo10%isofhet hoger wordt beschouwd als andere kwetsbaar. ners laagst vergeleken met de groottecategorieën gemeenten. Deze is 36,4% om precies te zijn. Maar ook dat is nog De belastingcapaciteit geeft2025 aan verwachten hoe de mogelijkheid van een vrij gezonde buffer. Voor gemeenten in deze een gemeente om belastingen te heffen zich verhoudt tot categorie overigens een lagere solvabiliteit: 31,8%. het landelijk gemiddelde.
De belangrijkste belastingen die gemeenten heffen zijn de onroerendezaakbelasting op Nettoschuldquote huizen en bedrijfspanden, de rioolen afvalstoffenheffing. De nettoschuldquote neemtenvoor deze categorie gemeenten nog Als dit af, kengetal laag3%. is, betekent datdie een verder met bijna Dit is eenhet trend al gemeente jaren geleden is meer inkomsten belastingen kunnen verwerven. ingezet. Tien jaar uit geleden was de zou nettoschuldquote 82%. Inmiddels ligt deze rond 42%. Gemeenten verwachten overigens dat deze weer fors gaat toenemen tot zelfs 64% in 2025, zo blijkt uit de begrotingen. De baten in 2023 voor alle gemeenten gezamenlijk waren € 76,6 miljard. Dat is weliswaar hoger dan in 2022 (€ 73,2 miljard), maar de verwachte schulden zijn ook hoger, omdat gemeenten verwachten de komende jaren veel te moeten investeren. Overigens blijkt vaak in de praktijk dat de begrote extra financiering en bijbehorende plannen niet altijd gerealiseerd worden, want ook voor 2023 lag de begrote nettoschuldquote boven de 60%, terwijl deze nu 42% is.
Klik op de grafiek voor meer categorieën
Solvabiliteit Nederlandse gemeenten, Grafiek A gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Solvabiliteit 50.000 - 100.000 inwoners
Overige categorieën
50%
40%
30%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
25 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN MET 50.000-100.000 INWONERS
‘Voor deze categorie gemeenten is de grondexploitatieratio met 7,3% het hoogst’ Nettoschuldquote Nederlandse gemeenten, Grafiek B gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Netto Schuldquote 50.000 - 100.000 inwoners
Overige categorieën
100%
80%
60%
40%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Grondexploitatie (Grex) Voor deze categorie gemeenten is de grondexploitatieratio met 7,3% het hoogst. Het is ook de enige categorie waarbij deze ratio weer enigszins stijgt. Dit kan erop wijzen dat deze gemeenten geleidelijk aan weer meer woningen bouwen. Dat sluit dan weer aan bij de forse woningbouwopgave waar Nederland, en daarmee ook de gemeenten, voor staat. Wel moet worden opgemerkt dat de Grex-ratio aanzienlijk verschilt per gemeente. Zo zijn er gemeenten met een ratio van nul of zelfs -1%, terwijl andere gemeenten een Grex-ratio hebben van maar liefst 47%. Deze variatie wijst er onder andere op dat gemeenten in deze categorie ófwel weinig tot geen grondposities hebben, óf juist een groot overschot. Daarnaast is het van belang te vermelden dat grondexploitaties uiteindelijk bijdragen aan de groei van de betreffende gemeente. In principe zou dit betekenen dat dergelijke gemeenten hiervoor op termijn extra compensatie ontvangen uit het gemeentefonds, maar de vraag blijft of deze compensatie ook voldoende is. Voor 2025 verwachten deze gemeenten overigens een lagere Grex-ratio: 5,3%.
Gemiddeld
Grondexploitatie (Grex) Nederlandse gemeenten, Grafiek C gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (GREX) 50.000 - 100.000 inwoners 40%
30%
20%
10%
0%
’10
’11
25.000
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte van gemeenten in deze categorie daalde van 5,1% in 2022 naar 3% in 2023. Ook hier een forse daling. Dat is niet verwonderlijk vanwege de grote hoeveelheid incidentele gelden die gemeenten in 2022 ontvingen. De verwachte exploitatieruimte op basis van de begroting 2025 ligt rond de 1%. Dit is een meer ‘gebruikelijke’ exploitatieruim-
Overige categorieën
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
26 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN MET 50.000-100.000 INWONERS
‘Uit ons onderzoek blijkt dat grotere gemeenten, vanaf 50.000 inwoners, gemiddeld genomen een lagere belastingdruk hebben dan kleinere gemeenten’ te. Minst risicovol is als gemeenten hun structurele lasten kunnen dragen met hun structurele baten.
tructurele exploitatieruimte Nederlandse gemeenten, S Grafiek D gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Belastingcapaciteit Nederlandse gemeenten, Grafiek E gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Structurele Exploitatieruimte Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit voor gemeenten in deze categorie is lager in 2023 dan in 2022 en daalde van 98% naar 96%. Het lijkt erop dat naarmate een gemeente meer inwoners heeft, de belastingdruk lager is. Uit ons onderzoek blijkt namelijk dat grotere gemeenten, vanaf 50.000 inwoners, gemiddeld genomen een lagere belastingdruk hebben dan kleinere gemeenten. Hierdoor kunnen zij in tijden van nood gemakkelijker extra inkomsten genereren dan kleinere gemeenten. Tegelijkertijd zijn gemeenten terughoudend met het verhogen van de onroerendezaakbelastingen (ozb), omdat deze in voorgaande jaren al vaak zijn verhoogd. Voor 2025 begroot deze categorie gemeenten een belastingcapaciteit van 98%.
Belastingcapaciteit
50.000 - 100.000 inwoners
Overige categorieën
50.000 - 100.000 inwoners
Overige categorieën
110%
6% 5%
105%
4% 3%
100% 2% 1%
95%
0% -1%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
90%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO
MET 50.000 - 100.000 INWONERS (51-63) (1-25) (26-50) Ranking 1 - 25
Ranking 26 - 50
Ranking 51 - 63
Gemeente
Provincie
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Som van begrotingssaldi 2024 t/m 2028
Eigen vermogen 2023
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
Rapportcijfer 2023
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
Oss Barneveld Heerlen
94.634 62.592 87.461
Noord-Brabant Gelderland Limburg
34,8% 59,0% 10,4%
74,5% 85,1% 0,8%
23,4% 0,0% 1,1%
-0,8% 7,4% 2,1%
88,3% 96,0% 87,2%
-11.833.000 -11.782.000 -1.230.000
232.354.000 135.031.000 61.776.000
-19,1% -8,8% -0,5%
10 5 7
40 27 13
30
10 15
10 3
3 5
-19 -9 -1
52 27 2
*
Noordoostpolder Bergen Heerenveen op Zoom
50.035 69.694 51.787
Flevoland Noord-Brabant Friesland
78,0% 29,8% 22,0%
-42,0% 54,6% 37,2%
10,0% 11,8% 6,5%
0,4% 5,3% 1,7%
106,3% 96,0% 87,9%
-30.249.000 -9.987.000 15.195.000
172.823.806 80.434.000 72.260.000
-12,4% -41,9% 8,8%
10 5 7
40 27
30
15
10
3 51
-42 -12 -
28 53 3
=
Amstelveen Westerkwartier Capelle aan den IJssel
95.014 64.896 67.925
Noord-Holland Groningen Zuid-Holland
64,0% 58,9% 24,7%
-6,0% 56,1% 21,4%
0,0% 2,7% 0,1%
15,0% -1,1% 5,2%
95,0% 104,2% 82,9%
21.019.000 -25.068.000 -43.031.000
280.077.000 191.120.000 60.180.000
7,5% -22,5% -41,7%
10 4 7
40 27
30
15
10 3
3 5
-23 -42
4 54 29
Helmond Hengelo Dijk en Waard
95.874 83.058 90.076
Noord-Brabant Overijssel Noord-Holland
34,0% 50,5% 18,4%
30,0% 40,2% 26,0%
26,9% 11,1% 7,0%
0,0% 0,1% 1,3%
89,4% 86,3% 93,0%
-48.168.000 -5.341.000 -9.114.000
116.580.000 275.691.000 141.132.000
-41,3% -3,8% -3,3%
4 9 7
40 27 13
30
10 15
10 6
5
-41 -4 -3
30 55 5
=
Zeist Roermond Smallingerland
66.641 60.743 56.661
Utrecht Limburg Friesland
66,0% 39,7% 31,0%
-3,0% 59,0% 28,3%
1,0% 3,0% 1,3%
4,0% -1,3% 0,0%
104,0% 105,0% 101,0%
-11.967.000 -33.602.000 -7.541.000
170.944.000 106.581.000 81.992.000
-7,0% -41,0% -7,1%
9 4 7
40 27
30
15
10 6 3
31
-7 -41
6 56 31
Terneuzen Kampen Houten
55.132 56.177 50.847
Zeeland Overijssel Utrecht
34,8% 36,0% 39,4%
38,6% 47,0%
0,3% 5,0% 3,3%
6,0% 2,8% 4,2%
68,3% 95,0% 91,2%
-25.908.000 -16.542.000 22.267.000
116.596.000 89.578.000 57.166.000
-45,3% -18,5% 19,1%
4 9 7
27
30
15
10
3 5
-45 -18 -
32 57 7
Doetinchem Hardenberg Meierijstad
59.623 62.932 84.304
Gelderland Overijssel Noord-Brabant
48,0% 43,0% 32,0%
43,0% 38,0% 36,0%
24,0% 15,0% 4,0%
4,0% 3,8% 1,0%
90,0% 96,0% 79,0%
-25.565.000 -70.575.000 19.563.383
107.608.000 128.178.000 166.173.000
-42,5% -19,9% 18,2%
4 9 7
27
30
10 15
10
3 5
-20 -42 -
33 58 8
=
Weert Rijswijk Lansingerland
51.079 59.642 65.594
Limburg Zuid-Holland
42,8% 63,0% 19,0%
30,8% 102,4% 26,0%
7,6% 39,9% 47,0%
6,6% -3,1% 1,0%
93,6% 93,0% 95,0%
-440.000 -54.879.000 -13.925.000
113.072.000 252.148.000 80.197.000
-0,4% -21,8% -17,4%
9 3 7
27 40 13
30 20
15 5
10 3
3 5
-0 -22 -17
9 34 59
*
Waalwijk Gooise Leidschendam-Voorburg Meren
50.302 60.370 78.229
Noord-Brabant Noord-Holland Zuid-Holland
39,2% 63,8% 21,6%
66,9% 60,2% 19,0%
-0,3% 15,9% 2,4%
3,3% 4,6% 4,2%
81,4% 110,9% 93,8%
-23.221.000 -30.303.000 -32.503.000
111.432.000 224.500.000 59.248.000
-20,8% -54,9% -13,5%
7 9 3
27 40
30
15
10
51
-21 -55 -13
35 60 10
Hilversum Nieuwegein Stichtse Vecht
94.435 65.971 65.878
Noord-Holland Utrecht
30,0% 24,0% 19,0%
68,0% 49,0% 55,0%
0,0% 0,7% 7,2%
-1,0% 5,3% 1,8%
100,0% 100,4% 90,0%
-18.868.000 -15.780.000 4.399.000
113.366.000 43.614.000 92.108.000
-43,3% -13,9% 4,8%
9 3 7
27 13
30
15
10 3
3 5
-43 -14 -
36 61 11
Sittard-Geleen Maashorst Vijfheerenlanden
92.650 59.222 61.669
Limburg Noord-Brabant Utrecht
48,4% 25,9% 20,1%
70,0% 26,7% 67,1%
10,9% 0,5% 3,2%
4,8% 4,4%
100,0% 110,8% 78,7%
-50.501.000 -26.775.000 5.001.000
125.399.000 116.452.000 87.150.000
-57,9% -21,4% 4,3%
9 3 7
27
30
15
10
3 51
-58 -21 -
62 37 12
Pijnacker-Nootdorp Den Velsen Helder
57.932 56.432 69.241
Zuid-Holland Noord-Holland
23,0% 64,2% 24,7%
-25,6% 48,0% 50,8%
-0,3% -2,9% 4,0%
3,0% 1,0% 1,4%
105,2% 102,2% 98,0%
-38.428.000 -24.906.000 -13.937.000
208.257.000 57.346.000 71.901.000
-67,0% -12,0% -19,4%
8 2 7
40 27
30
15
10
31
-67 -12 -19
38 63 13
Utrechtse Heuvelrug Schiedam Midden-Groningen
50.550 81.838 61.433
Utrecht Zuid-Holland Groningen
24,7% 22,2% 15,8%
112,6% 66,3% 39,2%
0,0% 4,2% 1,0%
8,9% 2,8% 6,1%
101,8% 117,8% 98,3%
-52.962.000 -18.294.000 2.628.000
180.229.000 51.640.000 42.381.675
-102,6% -10,2% 6,2%
8 6 1
27 13
30 20
15
10
31
-103 -10 -
39 14
West Betuwe Gouda
52.948 75.758
Gelderland Zuid-Holland
50,0% 25,2%
68,4% 38,0%
19,0% 8,0%
10,1% 0,6%
130,0% 117,7%
-21.842.000 -15.243.000
113.793.000 110.929.991
-19,2% -13,7%
8 6
40 27
30
15
10
1
-14 -19
40 15
Oosterhout Katwijk
57.924 66.966
Noord-Brabant Zuid-Holland
28,0% 59,0%
20,2% 76,0%
6,0%
0,0% 0,4%
103,0% 82,5%
-34.545.000 -18.895.000
101.436.000 180.377.000
-18,6% -19,2%
8 6
40 27
30
15
10 6
3 5
-19
41 16
Purmerend Veenendaal
95.168 69.440
Totalen groottecategorie56.591 42 17 Goeree-Overflakkee Hoogeveen 51.867 per
Noord-Holland Utrecht
34,0% 22,3%
57,0% 81,2%
4,9% 7,7%
-0,5% 3,6%
90,0% 79,0%
-19.709.000 -6.936.000
101.345.000 107.706.000
-18,3% -6,8%
8 6
27
30
15
10 3
5
-18 -7
Zuid-Holland Drenthe
33,4% 57,9%
24,0% -2,0%
2,4% 5,4%
8,9% 7,9%
96,6% 95,0%
-20.187.000 -23.661.700
132.225.583 75.517.000
-26,7% -17,9%
8 6
40 27
30
15
10
3
-27 -18
43 18 * Middelburg Woerden > 100.000 44 19 *** Voorne aan Zee Súdwest-Fryslân 50.000-100.000 45 20 De Fryske Marren Lelystad** 25.000-50.000 46 21 Vlaardingen Assen < 25.000 47 22 Nissewaard Krimpenerwaard Totaal 48 23 Roosendaal Land van Cuijk
53.724 50.004 6.837.066 74.304 90.421 4.080.786 51.929 84.080 4.787.820 76.409 69.701 1.979.049 87.639 57.785 17.684.721 77.559 91.722
Utrecht Zeeland n.v.t. Zuid-Holland Friesland n.v.t. Friesland Flevoland n.v.t. Zuid-Holland Drenthe n.v.t. Zuid-Holland n.v.t. Noord-Brabant
26,0% 31,0% 36,6% 36,0% 22,8% 36,4% 29,0% 29,9% 40,9% 38,0% 23,2% 40,3% 39,0% 31,9% 39,5% 45,0% 30,0%
102,0% 29,0% 44,9% 83,0% 40,0% 42,4% -12,0% 34,6% 28,3% 59,0% 65,7% 27,7% 48,7% 9,0% 32,3% 38,0% 32,0%
21,0% 3,0% 6,8% 17,0% 3,2% 7,3% 0,3% 3,5% 4,8% 10,2% 7,0% 5,6% 0,0% 9,5% 5,7% 15,0% 7,0%
4,0% 9,0% 3,0% -0,8% -3,0% 3,0% 0,0% 1,8% 3,3% -2,2% 6,2% 3,7% 3,0% 1,4% 3,4% 5,0%
107,0% 97,0% 96,3% 101,7% 85,6% 95,5% 89,3% 80,1% 99,5% 100,2% 85,0% 101,8% 98,0% 96,0% 99,2% 86,0% 99,0%
-12.979.703 13.841.000 -38.943.603 -38.376.000 2.017.000 -19.695.762 -34.782.000 -3.061.000 -6.367.833 -49.159.000 -5.405.000 -4.726.850 -30.528.000 -9.561.000 -10.827.262 -68.914.000 -7.235.000
84.466.000 82.768.000 681.023.508 181.268.000 69.185.000 122.421.731 131.613.000 43.402.000 61.303.110 194.691.000 99.356.000 32.700.190 142.807.000 93.725.000 121.096.666 189.000.000 94.882.000
-15,4% 16,7% -5,7% -21,2% 2,9% -16,1%
6 6,78
-32,6% -6,7% -14,8% -36,5% -7,6%
8 5
27 27 27 29 27 30 27 29 27 29 27
30 20 29 30 30 30 30 30 29 30 29 30
10 15 14 15 14 15 15 15 14 15 14 15
910 3 9 10 6 9 10 3 9 10 9 10
331 3 5 4 5 3 3 5 3 3 3 3 5
-15 -15 -21 -20 -26 -7 -15 -25 -5 -20 -33 -7 -18 -36 -8
90.256 58.277
Zuid-Holland Noord-Brabant
63,1% 31,3%
60,8% 12,1%
0,4% 3,8%
2,5% 1,9%
93,3% 87,1%
-50.095.000 -27.194.000
207.488.000 73.257.000
-24,1% -37,1%
8 5
40 27
30
15
10
5
-24 -37
50 25 Hoorn naar een andere inwonerscategorie Almelo 75.645 74.317 Noord-Holland Overijssel 32,0% 30,0% 32,0% -3,0% 5,0% -1,0% 3,0% 109,0% 97,0% Vanwege de overgang is hier geen positie genoteerd. 28,0% Dit betreft een Artikel 12-gemeente. Vanwege de gemeentelijke herindeling is deze gemeente niet opgenomen in de benchmark 2022 en is daarom geen positie genoteerd.
-39.998.000 -5.232.000
106.100.000 120.516.000
-33,2% -4,9%
5 7
27
30
15
10 3
31
-33 -5
Klik op tab om verder te gaan
Hoeksche Waard Altena
Inwonersaantallen
Gestegen/gedaald/ gelijk gebleven
Opbouw cijfer 2023
26 51 1
49 24 * ** ***
Begrotingssaldi
Ranking 2023
Ratioanalyse (2023)
/ ** / *** de Zieovergang toelichting onder de ranking. * Vanwege naar een andere inwonerscategorie is hier geen positie genoteerd.
-26,4% -7,1% -10,4% -25,2% -5,4% -14,5%
6 6,58 6 7,18 8 5 6,6 8 5 6,8
Lonneke de Waal sectorlead overheid & onderwijs BNG Jeroen van Veen concerncontroller gemeente Weert
Jorrit Zuidema concerncontroller gemeente Leeuwarden
Jan van der Bij clustermanager ministerie van Binnenlandse Zaken
Lydia Verheijen concerncontroller gemeente Land van Cuijk
Niels Dauven wethouder gemeente Valkenburg aan de Geul
Rieja Raven wethouder gemeente Midden-Drenthe
Sander Fränzel Teamleider concerncontrol gemeente Rotterdam
Stefan Brouwer stadscontroller gemeente Dordrecht
Hoe kijken gemeenten aan tegen de opdoemende tekorten? Vinden ze dat ze nog autonoom genoeg zijn? En waarom lukt het toch steeds niet om realistisch te begroten? We organiseerden een rondetafeldiscussie met vertegenwoordigers van gemeenten, het Rijk, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG).
Evert Weys burgemeester gemeente Hilvarenbeek
Bart van den Biggelaar Beleidsadviseur gemeente financiën VNG
Ga naar de rondetafeldiscussie
FINANCIËLE PERFORMANCE
Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners KENGETALLEN Solvabiliteit Nettoschuldquote Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit (BEGROTE) RESULTATEN RANKING
25.000-50.000 INWONERS Resultaten 2023 Het totale resultaat 2023 in deze categorie bedraagt € 620 miljoen. 112 van de 134 gemeenten in deze categorie hadden in 2023 een totaal overschot van € 679 miljoen. In 2022 waren dat nog 127 gemeenten met een totaal overschot van € 1 miljard. De laagst scorende gemeente is Castricum met een 1,7
Begroting 2024-2028 De gezamenlijke gemeenten in deze categorie verwachten in 2025 een tekort van € 19 miljoen. Het jaar daarna verwachten ze een tekort van € 323 miljoen. Overschot (in miljoenen) <5 5 - 10 10 - 25 25 - 50 50 - 75 75 - 100 > 100
De hoogst scorende gemeente in deze categorie is Best met een 10,0
Ranking 2023 De categorie gemeenten met 25.000-50.000 inwoners telt 134 gemeenten met in totaal 4.787.820 inwoners (27% van de totale Nederlandse bevolking). Gemiddeld scoren ze in deze ranking een 7,1 (2022: 7,6). Dat is iets hoger dan het landelijke gemiddelde van 6,8.
Financieel gezond
Financieel zwak
Overschot Tekort (in € miljoenen) <5 5 - 10 10 - 25 25 - 50 50 - 75 75 - 100 > 100
Tekort (in miljoenen)
31
BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN MET 25.000-50.000 INWONERS
Toelichting kengetallen Solvabiliteit is een belangrijke graadmeter voor de financiële gezondheid van gemeenten en wordt berekend op basis van het vermogen tenwe opzichte totale bezittingen In diteigen hoofdstuk gaan in op devan vijfdekengetallen en de van de gemeente. Hoe hogerdie de gezamenlijk solvabiliteit, des te groter begrotingen 2024-2028 leiden tot dede buffer die gemeenten hebben omDaarnaast tegenvallers op te vangen. Een solBDO-ranking per gemeente. analyseren we de resultaten over 2023. dit wordt geval beschouwd doen we datalsvoor de risicovol. vabiliteit lager dan In 20% meest categorie met 25.000 tot 50.000 inwoners. De nettoschuldquote geeft inzicht in het niveau van de geResultaten 2023schuldenlast en begrote resultaten meentelijke ten opzichte van de totale baten. 112 van in totaal 134 gemeenten in deze categorie hadden inen Hetde geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten 2023de een overschotop vande€ exploitatie 679 miljoen. In 2022Een waren nog aflossingen drukken. laagdat percentage 127 gemeenten met een totaalbijoverschot € 1 miljard. is veelal gunstig. Omdat leningen van onzekerheid kanHet bestaan overschot daalt dus.
Wellicht is dat een wordt gevolgdit vankengetal het feit zowel dat of ze allemaal worden terugbetaald, gemeenten in 2022 (gecorrigeerd) veel middelen als vanexclusief het gemeentefonds berekend inclusief de doorgeleende laat in Een het jaar ontvingen, waardoor niet meer gelden. hogere schuldquote hoeftdeze overigens niet in perhetdefizelfde jaar konden worden uitgegeven. middelen nitie een slecht teken te zijn. Een gemeenteDeze is immers een ‘bewerden dus aan het toegevoegd, stedingshuishouding’. Hetexploitatieresultaat hoofddoel is niet om zo veel mogeterwijl de taken gerealiseerd. lijk eigen vermogen dannog wel moesten middelenworden aan te houden en daar Ook uit zientewe dat 97 gemeenten deze rendementen halen, maar veel meerinom decategorie inkomsten de komende vijf jaar ongewijzigd beleid optimaal iner teinzetten ten behoeve vanbij betere voorzieningen in vermogen achteruit gaan. baten. We hebben voor de burgers en andere op maatschappelijke hun rapportcijfers dan ook gecorrigeerd. Voor 35 gemeenten geldt dit niet. Deze afname in eigen vermogen kan deels een bewuste inzet zijn van bestemmingsreserves. Bij gemeenten in deze inwonerscategorie bedraagt Kengetallen de algemene reserve ongeveer toegelicht 37% van het eigen vermogen.
Het kengetal structurele exploitatieruimte helpt mee om te beoordelen welke ruimte een gemeente heeft om de eigen Gemiddeld genomen teren alle gemeenten in dezewe categorie lasten te dragen. Het woord ‘structureel’ moeten echter 10% in op hun eigen vermogenoverschotten in de komende vijf jaar. Alle nuanceren, omdat incidentele positieve invloed gemeenten samen categorie verwachten in 2025 een tekunnen hebben op in dedeze structurele exploitatieruimte. kort van € 19 miljoen. Het jaar daarna verwachten ze overigens eengrondexploitatieratio tekort van € 323 miljoen, hetaan jaarhoe daarna 264 miljoen De geeft groot€de boekwaarde tekort in 2028 verwachten een tekort € 261 miljoen. van de en grondexploitaties is tenzeopzichte vanvan de baten. Hoe minder grond een gemeente verkoopt, hoe hoger de grondpoSolvabiliteit sitie en hoe hoger de boekwaarde. Een grondexploitatie van Van alle categorieën gemeenten als hebben de gemeenten met 10% of hoger wordt beschouwd kwetsbaar. 25.000 tot 50.000 inwoners de hoogste solvabiliteit: 41%. Dat is net iets meer dan voriggeeft jaar aan (40,34%) ruim 4% meer De belastingcapaciteit hoe deenmogelijkheid vandan de grootste gemeenten. een gemeente om belastingen te heffen zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde.
De belangrijkste belastingen die Nettoschuldquote gemeenten heffen zijn de onroerendezaakbelasting op De nettoschuldquote heeftenvanaf 2019en een sterke daling laten huizen en bedrijfspanden, de rioolafvalstoffenheffing. zien:ditvan 48% inlaag 2019 29% inhet 2022. 2023 zien we dat dit Als kengetal is,tot betekent dat In een gemeente stabiliseert en nuuit vergelijkbaar met 2022, verwerven. namelijk 28%. Wel meer inkomsten belastingeniszou kunnen verwachten gemeenten in deze categorie een forse toename van dit kengetal. Deze wordt voor 2025 begroot op 51%. Overigens is dit het laagste percentage van alle categorieën, want gemiddeld verwachten gemeenten in 2025 een schuldquote van 56%. De schuldquote wordt bepaald door de schulden te delen door de baten. We zien dat de overschotten afgelopen jaren vooral gebruikt zijn om schulden af te lossen en geen nieuwe financiering aan te gaan. Ook de baten namen toe doordat het aantal taken toenam.
Solvabiliteit Nederlandse gemeenten, Grafiek A gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Solvabiliteit 25.000 - 50.000 inwoners
Overige categorieën
50%
40%
30%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
32 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN MET 25.000-50.000 INWONERS
‘Opvallend is dat deze categorie gemeenten de Grex-ratio nog lager begroot dan ze in 2023 gerealiseerd hebben’ Grondexploitatie (Grex) Van alle groottecategorieën laten gemeenten in deze groep de sterkste daling in grondexploitaties zien: van 5,2% in 2022 naar 4,8% in 2023, een trend die al sinds 2014 aanhoudt. Met een dalende grondexploitatieratio verkleinen gemeenten hun financiële risico’s met betrekking tot grondbezit. Wat opvalt, is dat deze categorie gemeenten de Grex-ratio nog lager begroot dan ze in 2023 gerealiseerd hebben: 4,2% voor 2025 versus 4,8% in 2023. Daarmee zet de daling verder door. Dit is opvallend, gezien de immense bouwopgave waar Nederland voor staat. Gemeenten willen overigens vaak wel investeren in grond exploitaties, maar stuiten vaak op een gebrek aan beschikbare grond of belemmeringen door milieuregels, waardoor bouw plannen moeilijk te realiseren zijn. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte van gemeenten in deze categorie daalde van 5,6% in 2022 naar 3,3% in 2023. Dat wil zeggen dat de resultaten van gemeenten in 2023 achterbleven bij die van 2022. Dat is niet verwonderlijk vanwege de niet-begrote hogere algemene uitkering in 2022. Dit leidde in dat jaar tot een overschot. Aangezien de algemene uitkering niet wordt bestempeld als incidenteel geld, steeg de structurele exploitatieruimte in 2022.
Ook in 2023 was de algemene uitkering hoger dan begroot, maar niet zoals in 2022. Vandaar de daling. Overigens is een structurele exploitatieruimte van 3,3% ook nog hoog.
ettoschuldquote Nederlandse gemeenten, N Grafiek B gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (Grex) Nederlandse gemeenten, Grafiek C gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (GREX)
Netto Schuldquote 25.000 - 50.000 inwoners
Overige categorieën
25.000 - 50.000 inwoners
100%
40%
80%
30%
60%
20%
40%
10%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
0%
’10
’11
25.000
’12
’13
Overige categorieën
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
33 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN MET 25.000-50.000 INWONERS
‘Voor 2025 begroten deze gemeenten een structurele exploitatieruimte van slechts 1,4%’
Een percentage van 1% zou al voldoende zijn, aangezien gemeenten hun geld ook moeten uitgeven ten behoeve van de gemeenschap. Ter nuancering: dit kengetal heet ‘structurele exploitatieruimte’ maar de term ‘structureel’ is niet echt op z’n plaats en wordt sterk beïnvloed door het overschot – dat vaak niet structureel is – van dat jaar. In 2022 was dat overschot hoger dan in 2023. De structurele exploitatieruimte daalt overigens verder, zo kunnen we opmaken uit de begrotingen van deze gemeenten. Voor 2025 begroten gemeenten slechts 1,4%.
tructurele exploitatieruimte Nederlandse gemeenten, S Grafiek D gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Belastingcapaciteit Nederlandse gemeenten, Grafiek E gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Structurele Exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
25.000 - 50.000 inwoners
Overige categorieën
Overige categorieën
110%
6% 5%
105%
4%
Belastingcapaciteit Gemeenten in deze categorie hebben een belastingcapaciteit van net iets onder de 100% (99,5%), een daling ten opzichte van 2022, toen de capaciteit nog op 102% lag. Dit betekent dat deze gemeenten in 2023 meer mogelijkheden hadden om belastingen te verhogen of uit te breiden dan in 2022. De begrote belastingcapaciteit stijgt straks overigens weer iets, blijkt uit de begrotingen 2025: van 100% naar 101%.
25.000 - 50.000 inwoners
3%
100% 2% 1%
95%
0% -1%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
90%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO
MET 25.000 - 50.000 INWONERS (126-134) (1-25) (26-50) (51-75) (76-100) (100-125) Ranking 1 - 25
Ranking 26 - 50
Ranking 51 - 75
Ranking 76 - 100
Ranking 101 - 125
Ranking 126 - 134
Provincie
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Som van begrotingssaldi 2024 t/m 2028
Eigen vermogen 2023
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
Rapportcijfer 2023
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
126 101 26 76 51 1
Best Hulst Dronten Meppel Ermelo Zevenaar
31.223 27.330 44.354 35.810 27.856 45.041
Noord-Brabant Zeeland Flevoland Drenthe Gelderland
46,0% 64,8% 40,9% 30,3% 59,0% 22,0%
-35,0% -24,9% 23,6% 45,7% 57,0% 25,7%
24,0% 10,0% 15,3% 3,0% 1,9% 1,3%
-1,5% 4,5% 2,8% 3,2% 0,1% 4,1%
121,3% 93,9% 87,0% 97,4% 81,0% 91,0%
-28.455.000 -14.347.000 -21.385.000 25.831.000 -4.310.000 7.947.000
110.919.000 67.484.000 40.902.000 65.478.000 48.427.700 87.061.000
-42,2% -10,5% -19,3% -21,9% 53,3% 9,1%
10 4 8 6 9 7
40 27
30
10 15
10 3
3 51
-42 -22 -19 -11 -
102 127 52 27 77 2
Huizen aan den IJssel Coevorden Gorinchem Oegstgeest Krimpen Kerkrade
41.193 35.725 38.671 25.948 29.626 45.311
Noord-Holland Drenthe Zuid-Holland Limburg
40,0% 43,0% 63,0% 42,3% 25,9% 19,7%
-65,0% 38,0% 60,2% 55,0% 27,6% 48,1%
29,0% -1,1% 6,0% 0,2% 1,0% 8,1%
0,6% 3,0% 4,3% 2,0% 2,1%
122,0% 141,2% 96,0% 99,0% 98,3% 97,0%
-14.061.000 -18.916.000 11.889.000 -3.378.000 4.734.000 75.000
107.593.000 59.200.000 63.687.000 113.171.944 55.354.000 29.111.000
-34,2% -22,1% -11,6% 11,0% 8,0% 0,1%
10 4 8 6 9 7
40 27 13
30
10 15
10
31
-34 -22 -12 -
128 103 78 28 53 3
Zaltbommel Boxtel Noordenveld Dongen Winterswijk Eijsden-Margraten
30.385 33.979 31.686 27.095 29.231 26.034
Drenthe Noord-Brabant Gelderland Limburg
36,5% 25,0% 55,6% 18,0% 35,7% 19,8%
98,0% 65,0% 65,2% 61,0% 21,8% 3,2%
11,5% 0,0% 5,4% 6,7% 5,7%
10,6% -4,0% 4,0% 2,0% 2,8% 5,6%
104,0% 103,9% 110,2% 111,0% 99,0% 91,0%
-15.077.000 17.534.000 -5.546.000 7.488.000 2.928.000 1.133.000
60.896.000 26.343.000 62.403.000 22.860.000 46.760.061 32.071.000
-24,8% -24,3% 54,7% 12,0% 11,1% 2,4%
10 8 6 9 3 7
40 27 13
30 20
15
10 3
3 51
-24 -25 -
104 129 54 29 79 4
Schagen Goes Voorschoten Ooststellingwerf Leiderdorp Neder-Betuwe
47.744 39.682 25.625 25.824 27.736 25.708
Noord-Holland Zeeland Friesland Zuid-Holland Gelderland
45,0% 30,0% 39,0% 47,0% 51,8%
23,0% 67,0% 20,4% 10,6% 17,0%
-2,1% 0,0% 3,0% 5,0% 1,0%
-1,1% 4,0% 5,5% 7,6% 1,7%
102,0% 114,0% 113,0% 127,7% 158,1% 82,0%
-18.638.000 -12.240.000 64.750.000 -6.722.000 -1.241.000 2.399.000
88.320.000 52.055.000 39.753.000 88.219.000 41.756.000 41.128.000
-45,3% -23,5% -16,1% 73,3% -3,1% 2,7%
10 8 6 9 3 7
40 27
30
15
10 3
3 51
-45 -24 -16 -3 -
130 105 80 30 55 5
Aalsmeer Eemsdelta Oisterwijk Montferland Sliedrecht Oude IJsselstreek
33.279 45.106 32.952 36.873 26.261 39.402
Noord-Holland Groningen Noord-Brabant Zuid-Holland Gelderland
48,0% 39,0% 26,0% 53,8% 21,0% 21,1%
46,0% 33,0% 36,6% 17,0% 71,6% 3,3%
-0,1% 4,0% 6,0% 2,0% 2,5% 1,0%
-2,0% 0,9% 6,9% 5,6% 7,0% 5,5%
106,0% 110,2% 94,0% 98,0% 88,2% 99,6%
-18.466.000 -17.176.000 12.005.000 -8.507.000 -888.000 -837.000
85.868.000 62.289.000 55.560.000 28.180.874 80.473.613 36.120.312
-27,6% -15,3% -51,1% 14,9% -3,2% -1,0%
10 8 6 9 3 7
40 27
30
15
10 3
3 51
-28 -15 -51 -3 -1 -
106 131 56 81 31 6
Bernheze Kroon Vlissingen** Deurne Hollands Tiel Baarn
32.527 45.389 33.180 49.522 42.370 25.065
Zeeland Noord-Brabant Noord-Holland Gelderland Utrecht
36,0% 39,0% 29,0% 62,5% 26,5% 21,0%
-19,8% 45,0% 60,0% 39,0% 29,4% 27,0%
-0,2% 0,0% 8,0% 9,0% 2,0%
3,0% 5,3% 5,5% 3,7%
100,0% 108,0% 107,0% 119,8% 93,0% 81,8%
-14.356.000 -13.460.000 -15.348.842 69.194.000 -3.040.707 -1.619.000
84.084.000 23.498.000 49.828.000 46.881.000 58.093.632 60.449.279
138,9% -23,7% -57,3% -18,3% -3,5% -5,2%
8 6 9 3 7
40 27
30
15
10
3 51
-24 -57 -18 -3 -5 -
132 107 82 32 57 7
=
Achtkarspelen Papendrecht Weststellingwerf Maasdriel Bodegraven-Reeuwijk Veendam
28.226 32.178 26.487 26.197 36.569 27.520
Friesland Gelderland Zuid-Holland Groningen
50,8% 33,4% 46,2% 36,1% 17,3% 61,3%
117,4% 45,9% 22,4% 33,7% 31,9% 4,1%
12,0% -0,4% -2,0% 0,0% 8,1% 12,8%
-0,9% 0,0% 7,0% 6,7% 1,5% 0,6%
139,8% 102,2% 110,6% 96,4% 85,5%
-11.490.000 -17.629.000 29.396.000 -3.800.000 -3.922.000 -4.450.074
39.486.000 52.540.000 37.567.000 86.217.000 31.173.000 72.784.155
-56,6% -13,3% 78,2% -9,6% -7,5% -6,1%
8 6 2 7 9
40 27 13
30 20
15
10 6 3
3 51
-57 -10 -13 -7 -6
108 133 83 33 58 8
Epe Etten-Leur Wijchen Maassluis Drimmelen Zwijndrecht
33.168 45.237 41.545 35.832 28.192 44.874
Gelderland Noord-Brabant Zuid-Holland
44,0% 43,3% 23,5% 29,0% 74,0% 57,0%
-20,0% -23,2% 53,0% 97,4% 31,0% 27,5%
10,0% -0,4% 0,0% 2,0% 0,2%
-4,0% 4,8% 6,0% 0,2% 2,0% 4,5%
108,4% 126,0% 96,0% 82,0% 95,0%
-36.818.000 -14.751.000 -9.938.000 -5.585.000 -8.941.000 -1.505.000
56.054.000 66.356.000 60.263.000 77.956.000 43.960.916 81.124.000
-22,6% -55,5% -14,8% -18,9% -6,9% -2,7%
8 6 9 2 7
40 27
30 20
15
10 3
3 51
-23 -55 -19 -15 -3 -7
134 109 34 84 59 9
Westerwolde Bronckhorst Horst Hendrik-Ido-Ambacht Zuidplas Castricum aan de Maas
26.465 36.119 43.917 32.689 47.843 36.366
Groningen Gelderland Limburg Zuid-Holland Noord-Holland
43,0% 63,0% 29,0% 26,4% 55,0% 37,0%
-25,1% 27,0% 18,0% 81,6% 77,0% 8,0%
50,0% 0,0% 7,0% 0,7% 3,7%
10,0% -0,2% -2,0% 19,1% 1,0% 0,1%
100,0% 106,7% 112,0% 94,0% 96,0%
-29.846.000 -16.963.000 -6.992.000 -9.727.000 4.806.000 5.962.308
49.838.000 80.335.000 42.626.000 64.947.000 70.701.000 59.388.110
-70,0% -13,8% -26,1% 10,0% -8,7% 9,6%
8 6 9 2 7
40 27
30
15 5
10 3
3 51
-26 -70 -14 -9 -
110 60 85 35 10
Dinkelland Heemstede Oldenzaal Dalfsen Tynaarlo
26.739 27.593 31.794 29.683 34.736
Noord-Holland Overijssel Drenthe
48,0% 60,0% 53,0% 52,9% 60,1%
-12,4% 19,0% 21,0% 5,0% 5,6%
-2,0% 0,0% 0,4% 6,0% 0,3%
0,0% 4,9% 4,3% 2,3% 5,5%
127,0% 90,0% 78,0% 96,0% 87,8%
-36.838.000 -16.629.000 -5.444.000 -1.990.000 -7.175.000
49.043.000 84.425.000 53.360.000 60.380.287 51.792.000
-43,6% -32,1% -11,9% -11,1% -3,7%
8 6 9 7
40 27
30
15
10 6
3 51
-44 -32 -12 -11 -4
111 86 36 61 11
Molenlanden Geldrop-Mierlo Veldhoven Barendrecht Medemblik
45.271 40.733 46.827 48.690 46.002
Noord-Brabant Zuid-Holland Noord-Holland
30,0% 52,0% 24,2% 27,0% 61,2%
-13,0% 68,0% 86,0% 82,0% 5,8%
37,0% 17,0% 4,0% 2,3% 5,7%
-3,3% 4,0% 5,0% 1,6%
107,0% 110,4% 74,0% 99,2% 91,0%
-29.793.000 -13.103.000 -4.789.200 -1.678.000 7.263.000
140.612.000 74.554.000 55.653.868 80.127.000 47.773.000
-40,0% -8,6% -9,3% -3,5% 9,1%
8 6 9 7
40 27
30
15 5
10 3
3 51
-40 -4 -9 -
112 62 87 37 12
Leusden Sint-Michielsgestel Ridderkerk Valkenswaard Lingewaard
31.681 30.094 47.721 31.714 47.314
Totalen per groottecategorie39.452 113 88 38 63 13 Nieuwkoop Albrandswaard Gilze Oldambt Heemskerk en Rijen 29.501 26.428 27.343 39.405
Utrecht Zuid-Holland Noord-Brabant Gelderland
45,8% 38,0% 39,0% 53,0% 52,3%
-11,9% 40,0% 26,8% 27,0% 11,0%
-2,3% 0,0% 6,0% 0,1%
0,0% 6,0% 3,0% 2,3% 3,7%
108,7% 112,8% 86,0% 98,4% 97,0%
-18.426.000 -16.507.700 -8.442.000 -7.094.000 4.009.000
60.633.000 46.502.000 68.310.000 95.299.883 29.886.119
-27,0% -18,2% -17,3% -11,7% 13,4%
8 6 9 7
40 27
30
15
10 6
3 51
-27 -12 -18 -17 -
Zuid-Holland Noord-Brabant Groningen Noord-Holland
30,0% 50,2% 57,8% 41,0% 35,7%
32,0% 13,0% 11,7% 8,9%
44,5% 12,0% -0,3% 4,0% 0,7%
-0,9% 0,0% 3,6% 2,0% 5,1%
126,0% 101,3% 101,7% 96,6% 75,0%
-22.778.000 -10.229.000 14.445.700 -3.293.000 860.000
90.535.000 59.800.520 39.792.000 29.397.000 67.077.000
-38,1% -11,3% -11,2% 36,3% 1,3%
8 6 9 7
40 27
30
15 5
10 6 3
3 51
-38 -11 -
114 89 64 39 14 > 100.000
44.662 36.006 32.356 48.224 48.752 6.837.066
Limburg Noord-Brabant Groningen Gelderland n.v.t.
34,0% 38,0% 42,0% 53,0% 35,0% 36,6%
34,0% 28,0% 65,0% 37,0% 15,0% 44,9%
-1,0% 0,0% 2,0% 6,8%
17,0% 11,0% 4,0% 8,0% 2,5% 3,0%
100,0% 109,0% 102,0% 89,0% 90,0% 96,3%
6,78 6 9 7
40 27 27
30 29
1415
910
51 33
-32 -12 -10 -19 -15
38.091 29.932 27.773 32.595 42.579 4.080.786 32.041 34.631 27.100 43.661 47.682 4.787.820
Noord-Brabant Noord-Holland Gelderland Friesland n.v.t. Limburg Zeeland Zuid-Holland Gelderland Utrecht n.v.t.
44,9% 35,0% 47,0% 47,8% 41,5% 36,4% 43,0% 44,3% 29,5% 61,0% 16,0% 40,9%
-19,0% 37,0% -1,2% 8,0% 3,0% 42,4% -26,0% 20,0% 28,9% 55,0% 31,4% 28,3%
-0,3% -1,0% 0,5% 1,0% 1,3% 7,3% -2,0% 0,0% 5,0% 2,7% 1,2% 4,8%
10,6% 3,0% 4,5% 8,2% 3,1% 3,0% 12,5% -1,0% -1,4% 5,0% 3,3%
128,3% 119,0% 98,6% 92,0% 99,7% 95,5% 109,0% 167,0% 88,6% 92,0% 91,0% 99,5%
90.087.000 78.097.000 92.583.000 83.714.000 63.710.000 681.023.508 46.426.000 60.407.000 87.082.000 66.778.000 30.357.466 122.421.731
-18,5% -31,5% -12,1% -9,6% 7,6% -5,7%
115 40 90 65 15 Moerdijk Bergen Buren Tytsjerksteradiel Wageningen 50.000-100.000 116 66 41 16 91 Echt-Susteren Schouwen-Duiveland Wassenaar Rheden Soest 25.000-50.000
-26.406.000 -10.883.000 -14.455.000 -8.881.000 4.824.000 -38.943.603 -19.795.000 -8.674.000 -2.384.000 3.398.000 5.869.000 -19.695.762
-29,6% -18,7% -7,9% 5,6% 6,7% -16,1%
6 9 7 6,58
-32,4% -14,6% 24,3% 27,1% 1,4% -10,4%
9 5 7 7,18
1415 1515
910 3 910
51 43 351
-30 -19 -8 -20 -32 -15 -15
Aalten Gemert-Bakel Lochem Diemen Landgraaf
40,8% 38,0% 26,0% 57,0% 31,7% 40,3% 38,0% 23,4% 52,0% 55,3% 21,6% 39,5%
39,0% 32,2% 27,0% 14,5% -8,0% 27,7% 26,0% 59,3% 18,2% -0,5% 3,0% 32,3%
-14,0% 9,0% 3,6% 7,0% 0,1% 5,6% 10,0% 2,9% 2,2% 1,3% 5,7%
4,0% 6,8% 0,9% 4,3% 7,0% 3,7% 3,0% 0,3% 2,3% 0,7% 2,1% 3,4%
108,0% 103,0% 88,0% 99,6% 69,1% 101,8% 124,4% 109,3% 112,5% 90,0% 92,0% 99,2%
9 5 7 6,68
Waadhoeke Renkum Raalte Teylingen De Bilt
Limburg Noord-Brabant Gelderland Noord-Holland n.v.t. Friesland Gelderland Overijssel Zuid-Holland Utrecht n.v.t.
-19,0% -25,7% -31,3% 6,0% 3,2% -14,5%
37.112 27.308 31.435 34.289 32.977 1.979.049 46.911 31.419 38.364 38.470 43.718 17.684.721
58.439.000 62.508.000 69.774.000 26.318.612 71.105.657 61.303.110 53.702.000 39.877.000 30.159.000 71.892.000 58.031.108 32.700.190
30 30 30 30
117 42 67 92 17 < 25.000 118 43 68 93 18 Totaal
-20.253.000 16.983.909 -8.551.000 7.134.000 1.030.005 -6.367.833 -18.452.000 -18.189.000 -10.222.000 2.409.000 967.000 -4.726.850
2927 40 27 13 30
-30,4% -29,4% -25,7% 25,6% 12,3% -14,8%
9 5 7 6,88
1415 1415
910 910
51 33 351
-26 -19 -31 -20 -30 -26 -29 -18
Oostvan Nunspeet Rijssen-Holten Hof Twenterand Gelre Twente
29.969 29.072 38.675 35.446 34.073
Gelderland Overijssel
46,8% 58,8% 54,6% 53,0% 37,0%
59,0% 37,0% 11,1% 7,8% 7,5%
10,0% 3,0% 0,7% 4,7% 1,0%
11,9% -1,1% 3,9% 6,7% 2,1%
123,0% 104,0% 75,0% 71,0%
86.300.000 56.097.000 86.072.000 28.143.000 22.681.000 121.096.666 101.873.648 94.266.000 54.665.000 60.684.877 83.521.000
30 29 30 29
119 44 94 69 19
-26.198.000 -22.156.000 6.885.000 -8.261.107 5.813.000 -10.827.262 -31.039.000 -19.452.378 -14.481.000 -18.210.000 1.645.000
40 27 29 40 27 29
-30,5% -19,3% -32,1% -17,3% 3,0%
8 9 5 7
40 27
30
15
10 3
3 51
-30 -32 -19 -17 -
120 45 20 95 70
Peel en Maas Heusden Uithoorn Nijkerk Edam-Volendam
45.534 46.026 31.685 45.361 36.917
Limburg Noord-Brabant Gelderland Noord-Holland
40,0% 44,0% 32,0% 32,6% 45,1%
40,0% 60,0% 63,0% 47,0% 54,7%
23,0% 30,0% -2,5% 0,0% 1,0%
-6,8% 6,0% 2,0% 2,4% 1,6%
105,0% 80,0% 87,3% 89,1% 77,0%
-13.401.000 -21.752.000 -5.851.000 9.358.000 9.963.905
79.694.000 79.670.000 61.804.000 64.591.000 60.100.511
-27,3% -16,8% 16,6% 14,5% -9,5%
8 9 5 7
27
30
10 15
10 3
51
-27 -17 -9 -
121 46 96 21 71
Halderberge Brunssum Aa Midden-Drenthe IJsselstein en Hunze
31.183 27.770 25.845 34.092 33.421
Noord-Brabant Limburg Drenthe Utrecht
20,4% 39,8% 29,4% 52,0% 57,6%
67,7% 18,8% -3,6% 4,0% 5,1%
3,0% 0,2% 2,6%
-1,0% -1,4% 6,3% 5,3% 1,1%
105,8% 94,3% 88,7% 73,0% 88,1%
-12.855.942 -5.569.000 -6.599.000 -9.955.407 5.498.531
56.592.000 32.745.689 33.647.000 29.779.000 49.176.000
-30,4% -22,7% -19,6% -11,3% 18,5%
8 6 9 5 7
40 27
30
15
10 3
51
-23 -30 -20 -11 -
122 47 22 97 72
Beekdaelen Hellendoorn Culemborg Noardeast-Fryslân Beuningen
35.896 36.264 29.944 45.866 26.725
Limburg Overijssel Friesland Gelderland
64,8% 28,0% 26,0% 29,0% 27,0%
23,0% 44,2% 57,0% 27,0% 3,7%
14,0% -0,4% 2,0% 1,6% 7,7%
-5,0% 0,0% 4,0% 3,4% 1,2%
103,0% 102,6% 104,7% 94,0% 91,7%
-10.788.000 -10.302.000 -3.027.000 -4.375.000 -9.178.000
29.856.000 62.944.870 50.941.000 91.388.600 37.132.000
-14,6% -36,1% -11,8% -11,3% -5,9%
8 6 9 5 7
40 27
30
15
10 3
3 5
-36 -12 -15 -11 -6
123 48 23 98 73
Tholen Borger-Odoorn Beverwijk Steenwijkerland Overbetuwe
26.851 26.014 42.866 45.472 48.919
Zeeland Drenthe Noord-Holland Overijssel Gelderland
46,0% 49,0% 39,0% 37,0% 27,7%
30,0% 64,6% 16,0% 6,0%
-2,0% 11,0% 0,0% 2,0% 3,1%
0,9% 5,0% 7,0% 3,7% 7,2%
114,0% 89,0% 93,0% 70,0% 72,6%
-23.487.000 -14.237.000 -8.613.700 -526.000 -885.457
45.204.000 62.303.200 63.149.000 57.847.000 52.516.000
-24,6% -44,7% -13,8% -0,8% -2,0%
4 8 6 9 7
27
30
15
10
51
-45 -25 -14 -2 -1
124 49 24 99 74
Opsterland Berkelland Kaag De Voorst Ronde en Braassem Venen
30.059 43.933 29.168 45.813 25.377
Friesland Zuid-Holland Utrecht Gelderland
44,0% 24,0% 22,0% 50,7% 41,2%
69,0% 29,0% 55,0% 15,4% 3,5%
11,6% -0,1% 0,0% 2,0% 1,5%
10,0% -4,0% 0,5% 0,7% 1,0%
100,0% 101,0% 114,0% 86,4% 98,1%
-17.232.000 -12.815.193 -4.385.000 -5.057.000 -769.000
101.097.000 49.434.000 28.558.808 45.315.000 27.717.000
-44,9% -10,2% -15,8% -17,0% -1,7%
4 8 6 9 7
40 27
30
15
10 3
3 51
-45 -10 -16 -17 -2
100 125 50 25 75
Waddinxveen Noordwijk Berg Stadskanaal Harderwijk en Dal
34.000 45.734 35.474 32.013 49.387
Zuid-Holland Groningen Gelderland
45,0% 48,0% 53,0% 59,6% 31,5%
49,0% 53,0% 27,0% 17,0% 7,0%
35,2% 10,9% 13,0% 0,0% 0,3%
-0,2% 4,6% 2,3% 4,7% 5,7%
106,7% 96,0% 82,0% 92,0% 79,2%
-24.419.282 -27.710.000 -17.481.000 -14.287.041 7.364.000
161.705.000 63.908.000 92.305.000 57.078.488 90.519.000
-30,0% -25,0% -27,4% -15,1% 8,1%
4 8 6 9 7
40 27
30
15 5
10 3
3 51
-30 -25 -27 -15 -
Klik op tab om verder te gaan
Leudal Vught Het Zutphen Venray Hogeland
** Dit betreft een Artikel 12-gemeente.
Inwonersaantallen
Gemeente
Opbouw cijfer 2023
Gestegen/gedaald/ gelijk gebleven
Begrotingssaldi
Ranking 2023
Ratioanalyse (2023)
FINANCIËLE PERFORMANCE
Gemeenten met < 25.000 inwoners KENGETALLEN Solvabiliteit Nettoschuldquote Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit (BEGROTE) RESULTATEN RANKING
< 25.000 INWONERS Resultaten 2023 Het totale resultaat 2023 in deze categorie bedraagt € 347 miljoen. 84 van de 113 gemeenten lieten een overschot zien van in totaal € 374 miljoen, in waren dat nog 100 gemeenten met een totaal overschot van € 419 miljoen.
Begroting 2024-2028 De gemeenten in deze categorie verwachten een totaal tekort in 2025 van € 61 miljoen. In 2026 is dit toegenomen tot € 172 miljoen. Daarna neemt het tekort weer af naar € 154 miljoen in 2027 en naar € 130 miljoen in 2028. Overschot (in miljoenen)
Tekort (in miljoenen)
<5 5 - 10
De laagst scorende gemeente is Hattem met een 1,0
10 - 25 25 - 50 50 - 75 75 - 100 > 100
Financieel gezond
Financieel zwak
Overschot Tekort (in € miljoenen) <5 5 - 10 10 - 25 25 - 50 50 - 75 75 - 100 > 100
Ranking 2023 De categorie gemeenten met < 25.000 inwoners telt 113 gemeenten met in totaal 1.979.049 inwoners (11% van de totale Nederlandse bevolking). Gemiddeld scoren ze in deze ranking een 6,6 (2022: 7,3). Dat is iets lager dan het landelijke gemiddelde van 6,8.
De hoogst scorende gemeente in deze categorie is Valkenburg aan de Geul met een 10,0
37
BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS
Toelichting kengetallen Solvabiliteit is een belangrijke graadmeter voor de financiële gezondheid van gemeenten en wordt berekend op basis van het vermogen de totale bezittingen van de In diteigen hoofdstuk gaanten weopzichte in op de van vijf kengetallen en de begrogemeente. Hoedie hoger de solvabiliteit, desde teBDO-ranking groter de buffer tingen 2024-2028 gezamenlijk leiden tot die gemeenten hebben om tegenvallers op te vangen. per gemeente. Daarnaast analyseren we de resultaten overEen sollagerdoen dan we 20% alstot meest risicovol. 2023.vabiliteit In dit geval datwordt voor beschouwd de categorie 25.000 inwoners. De nettoschuldquote geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke ten opzichte van de totale baten. Resultaten 2023 schuldenlast en begrote resultaten Het een indicatie de mate waarin de rentelasten Van de 113geeft gemeenten in dezevan categorie lieten in 2023 84 een en de aflossingen de exploitatie drukken. Eendaarvoor laag percentage overschot zien van inop totaal € 374 miljoen. Het jaar veelal Omdat bij onzekerheid warenisdat noggunstig. 100 gemeenten metleningen een totaal overschot kan van bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, wordt dit zowel € 419 miljoen. Verder valt op dat ruim driekwart vankengetal de berekend inclusief (gecorrigeerd) alskomende exclusiefvijf dejaar doorgeleengemeenten in deze categorie er in de in de gelden.
op Eenachteruit hogere schuldquote overigens niet per vermogen gaat als geenhoeft maatregelen worden definitie een Hun slecht teken te zijn. is immers een getroffen. cijfer hebben weEen dusgemeente gecorrigeerd. ‘bestedingshuishouding’. is niet om zo veel moBij 23 gemeenten wasHet dithoofddoel niet het geval. Gemiddeld gelijk eigen vermogen dangemeenten wel middelen aancategorie te houden en daar genomen teren de in deze rendementen uitop tehun halen, maar veel meer omkomende de inkomsten 19% in eigen vermogen in de optimaal invijf te zetten vanbewuste betere inzet voorzieningen jaar. Ditten kanbehoeve deels een zijn van voor de burgers en andere maatschappelijke baten. het bestemmingsreserves. Daarmee neemt eigen vermogen tenslotte ook af. Bij gemeenten in deze groottecategorie bedraagt de algemene reserve ongeveer 38% van het eigen vermogen. Kengetallen Verder zien we dat deze gemeenten toegelicht in totaal een tekort verwachten in 2025 van € 61 miljoen. In 2026
Het kengetal structurele exploitatieruimte helpt mee om te beoordelen welke ruimte een gemeente heeft om de eigen te dragen. Het ‘structureel’ we tekort echter islasten dit toegenomen tot €woord 172 miljoen. Daarnamoeten neemt het nuanceren, incidentele overschotten positieve weer af naar omdat € 154 miljoen in 2027 en naar € 130 miljoeninvloed in 2028. kunnen hebben op de structurele exploitatieruimte. Solvabiliteit De grondexploitatieratio geeft voor aan hoe groot detotboekwaarde Wat opvalt, is dat de solvabiliteit gemeenten 25.000 van de grondexploitaties tencirca opzichte van– de Hoe inwoners stabiel is geblevenis op 40% en als baten. we nauwkeuminder grond een gemeente verkoopt, hoe hogernaar de grondposiriger inzoomen – zelfs iets is gestegen: van 39,76% 40,32%. en hoe hoger boekwaarde. grondexploitatie van 10% Intie2022 maakte dede solvabiliteit vanEen gemeenten nog een flinke of hoger wordt beschouwd als van kwetsbaar. sprong voorwaarts ten opzichte 2021, maar dat had alles te maken met incidentele gelden, zoals de energietoeslag en de De belastingcapaciteit geeftbleef aan hoe de mogelijkheid van ‘Enecogelden’ (2020). In 2023 het percentage dus gelijk eendat gemeente belastingen heffen zich verhoudt tot aan in 2022.om Daarmee kunnentewe stellen dat deze gemeenten hetinlandelijk gemiddelde.
De belangrijkste die is ook 2023 een gezonde solvabiliteit kenden.belastingen De solvabiliteit heffen de onroerendezaakbelasting op Deze ingemeenten de afgelopen jarenzijn gestegen als gevolg van overschotten. huizen en bedrijfspanden, rioolen afvalstoffenheffing. zorgden er immers voor dat en hetde eigen vermogen toenam. Verder Als op dit dat kengetal laag is, betekent het dat een gemeente valt de solvabiliteit vergelijkbaar is met die van gemeenmeer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. ten tussen de 25.000 en 50.000 inwoners. Gemeenten met meer dan 50.000 inwoners hebben een ‘beperkt lagere’ solvabiliteit van ruim 36%. Uit de cijfers blijkt ook dat in 2023 29 gemeenten in deze categorie een tekort hadden van in totaal € 27 miljoen. Vorig jaar waren dat nog 10 gemeenten met een totaal tekort van € 35 miljoen. Nettoschuldquote De nettoschuldquote bleef in 2023 min of meer gelijk aan die van het jaar daarvoor: 27,7% in 2023 tegenover 27,4% in 2022.
Klik op de grafiek voor meer categorieën
Solvabiliteit Nederlandse gemeenten, Grafiek A gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Solvabiliteit 25.000 inwoners
Overige categorieën
50%
40%
30%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
38 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS
‘Bij gemeenten tot 25.000 inwoners is de Grex-ratio het laagst: 5,6%’
Opvallend is dat deze gemeenten een nettoschuldquote begroten voor 2025 van 56%. Dat is aanzienlijk meer dan de 27,7% in 2023. Kennelijk verwachten deze gemeenten in dat jaar meer te investeren dan er eigen geld is. In het verleden is gebleken dat dit deels voortkomt uit planningsoptimisme. Ook voor 2023 werd een aanzienlijk hogere nettoschuldquote verwacht dan de uiteindelijke 27,7%. Grondexploitatie (Grex) Bij gemeenten tot 25.000 inwoners bedraagt de Grex-ratio 5,6%, dat is nipt onder het gemiddelde van 5,7%. Verder verwachten deze gemeenten voor 2025 slechts een beperkt hogere Grex-ratio, namelijk 6,5%. Deze was in 2023 een kleine procent lager. Grote bouwplannen lijken daarmee voorlopig nog uit te blijven. Een lage grondexploitatieratio levert weinig financiële risico’s op, maar het laat ook zien dat deze gemeenten weinig investeren in grondexploitaties, terwijl Nederland tegelijkertijd een wooncrisis kent. Gebrek aan mensen en materialen zijn hier wellicht debet aan. Het lukt gemeenten kennelijk niet om de benodigde capaciteit te organiseren om bouwopgaven te realiseren. Daarnaast vormen ook de wet- en regelgeving op het gebied van stikstof en milieu een obstakel, wat de voortgang verder kan belemmeren. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte van gemeenten in deze categorie daalde van 5,3% in 2022 naar 3,7% in 2023.
Dat wil zeggen dat de resultaten van gemeenten in 2023 achterbleven bij die van
ettoschuldquote Nederlandse gemeenten, N Grafiek B gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (Grex) Nederlandse gemeenten, Grafiek C gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (GREX)
Netto Schuldquote 25.000 inwoners
Overige categorieën
25.000 inwoners
100%
40%
80%
30%
60%
20%
40%
10%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
0%
’10
’11
25.000
’12
Overige categorieën
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
39 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS
‘De structurele exploitatieruimte is voor deze categorie het hoogst’ 2022. Dat is niet verwonderlijk vanwege de niet verwachte verhoging van de algemene uitkering in 2022. Dit leidde in dat jaar tot een overschot. Aangezien de algemene uitkering niet wordt bestempeld als incidenteel geld, steeg de structurele exploitatieruimte in 2022. Ook in 2023 was de algemene uitkering hoger dan begroot, maar dit verschil was niet zo groot als in 2022. Vandaar de daling. Deze ratio daalt volgens de begroting nog verder. De verwachte structurele exploitatieruimte bedraagt in 2025 volgens de begrotingen 1,1%.
tructurele exploitatieruimte Nederlandse gemeenten, S Grafiek D gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Belastingcapaciteit Nederlandse gemeenten, Grafiek E gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Structurele Exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
25.000 inwoners
Overige categorieën
Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit van gemeenten in deze categorie is in 2023 lager dan in 2022: 102% ten opzichte van 105%. Tegelijkertijd hebben deze gemeenten de hoogste belastingcapaciteit in vergelijking met grotere gemeenten. Dit betekent dat zij minder ruimte hebben om belastingen te verhogen of uit te breiden dan grotere gemeenten.
Overige categorieën
110%
6% 5%
105%
4%
Overigens is een structurele exploitatieruimte van 3,7% ook nog hoog. Een percentage van 1% zou ook al voldoende zijn, aangezien gemeenten hun geld ook willen uitgeven ten behoeve van de gemeenschap. De structurele exploitatieruimte is voor deze categorie overigens het hoogst. Grotere gemeenten laten een lagere structurele exploitatieruimte zien. Opvallend is echter dat de exploitatieruimte bij de kleinste gemeenten het sterkst is gedaald ten opzichte van 2022.
25.000 inwoners
3%
100% 2% 1%
95%
0% -1%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
90%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO
MET < 25.000 INWONERS (101-113) (1-25) (26-50) (51-75) (76-100) Ranking 1 - 25
Ranking 26 - 50
Ranking 51 - 75
Ranking 76 - 100
Ranking 101 - 113
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Som van begrotingssaldi 2024 t/m 2028
Eigen vermogen 2023
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
Rapportcijfer 2023
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
101 26 76 51 1
=
Valkenburg Meerssen aan de Geul Wijdemeren Losser Beek
16.431 18.576 24.605 23.376 16.215
Limburg Noord-Holland Overijssel
38,0% 24,0% 75,8% 41,5% 31,2%
-46,5% -13,7% 46,0% 38,0% 11,5%
-1,0% 0,0%
0,0% 6,0% 4,3% 2,5% 1,5%
158,0% 127,9% 101,9% 94,1% 95,1%
-15.608.300 -9.534.000 2.970.000 -676.000 577.000
34.345.000 30.638.000 49.752.000 73.535.000 22.410.000
-50,9% -27,8% -3,0% 0,8% 6,0%
10 8 6 3
40 27
30
15
10 6
3 51
-28 -51 -3 -
102 52 27 77 2
=
PuttenMaas en Waal Urk Brummen Waterland West
24.978 21.958 21.286 17.525 20.330
Flevoland Noord-Holland Gelderland
67,0% 30,0% 28,0% 24,4% 24,5%
-18,0% 108,0% 65,4% 55,6% 21,0%
8,0% 30,5% 70,0% -1,0% 9,9%
9,0% -4,2% 2,0% 1,4% 5,1%
82,0% 112,5% 98,0% 95,0% 99,3%
3.695.000 -11.816.000 -5.729.000 2.529.000 -909.000
78.566.000 46.226.000 21.269.000 18.657.000 20.462.117
4,7% -28,0% -25,6% -4,9% 11,9%
10 8 6 3
40 27
30 20
10 15 5
10 3
51 3
-28 -26 -5 -
3 103 78 28 53
Noord-Beveland Montfoort Zoeterwoude Laren Rhenen
7.943 13.868 9.732 11.439 20.235
Zeeland Zuid-Holland Noord-Holland Utrecht
50,0% 33,0% 66,3% 26,1% 21,1%
53,0% 35,8% 29,3% 73,3% -7,8%
0,0% 0,6% 2,0% 1,2%
-1,4% 6,0% 5,0% 0,2% 5,9%
124,2% 170,8% 113,5% 83,4% 95,0%
-16.827.000 -5.480.000 -2.849.923 3.207.000 802.964
25.970.000 36.962.363 13.868.085 31.759.000 8.941.202
-20,6% -53,0% -21,1% 9,0% 8,7%
10 8 6 3 7
40 27
30
15
10 3
3 51
-53 -21 -
104 54 29 79 4
=
Reimerswaal Duiven Blaricum Veere Heiloo
23.325 24.872 12.724 22.067 24.312
Gelderland Zeeland Noord-Holland
56,0% 84,0% 29,0% 37,0% 40,1%
10,0% 20,0% 96,6% 32,0% -6,6%
-8,0% 0,0% 4,0% 2,9%
8,0% 16,7% 3,0% 4,5% 1,6%
91,0% 148,7% 101,0% 88,0% 80,5%
-2.237.000 -23.105.000 -6.684.000 -8.794.000 -2.267.131
57.438.398 29.302.000 55.223.000 41.953.000 59.968.728
-3,9% -30,0% -55,1% -12,1% -3,8%
10 8 3 5 7
40 27
30 20
15
10
3 51
-30 -55 -12 -4
5 105 80 30 55
Hillegom Scherpenzeel Westerveld Vlieland Simpelveld
22.822 10.343 20.003 1.255 10.255
Zuid-Holland Gelderland Drenthe Friesland Limburg
73,0% 36,7% 41,0% 31,0% 15,0%
140,0% -24,8% 28,8% 25,0% 1,3%
33,8% -3,1% -1,3% 0,0%
10,0% 11,0% 5,2% 1,0%
120,5% 105,0% 88,0% 94,0% 96,1%
-3.003.000 -6.934.763 8.992.000 298.405 56.642
26.505.000 15.749.000 13.025.202 73.511.000 6.027.300
-53,2% -11,3% 12,2% 0,9% 1,9%
10 8 3 5 7
40 27 13
30 10
10 15
10
3 51
-53 -11 -
106 56 81 31 6
Opmeer Gennep Stein Alblasserdam Oostzaan
12.199 17.789 24.744 20.314 9.694
Limburg Zuid-Holland Noord-Holland
45,4% 67,0% 27,0% 31,0% 21,4%
-19,0% 56,8% 62,0% 71,0% 7,5%
0,0% 0,6% 3,0% 2,1%
16,5% 4,0% 8,4% 0,9% 1,6%
129,0% 103,0% 122,3% 94,2% 91,5%
-9.784.000 -2.324.499 -4.193.000 -6.969.952 6.466.286
40.024.600 28.423.000 12.088.898 59.026.000 35.543.000
-34,4% -57,7% -11,8% -5,8% 11,0%
10 8 3 5 7
40 27
30
15
10
3 51
-34 -58 -12 -6 -
107 82 32 57 7
Borsele Maasgouw Steenbergen Roerdalen Wormerland
23.121 24.406 24.476 20.806 16.552
Zeeland Noord-Brabant Limburg Noord-Holland
40,4% 44,9% 36,3% 38,2% 55,0%
-15,0% 24,0% 16,0% 41,5% -6,0%
-11,2% -3,0% 0,0% 0,5% 1,5%
-1,1% 0,4% 5,4% 1,0%
104,0% 94,8% 85,0% 97,0% 87,2%
-14.222.792 -9.563.000 -2.202.000 -3.666.431 -2.501.384
23.023.648 59.454.435 27.606.000 31.645.000 49.908.913
-34,6% -61,8% -5,0% -6,2% -7,0%
8 9 2 5 7
40 27
30
15
10 3
3 5
-62 -35 -6 -5 -7
108 83 33 58 8
Eersel Doesburg Koggenland Haaksbergen Lopik
20.199 11.079 23.587 24.359 14.724
Noord-Brabant Gelderland Noord-Holland Overijssel Utrecht
45,0% 56,4% 68,0% 28,0% 62,4%
-48,1% 23,0% 12,0% -0,9% -4,9%
-5,9% 0,0% 0,2% 1,0% 1,8%
6,0% 4,3% 5,0% 6,2% 4,7%
108,8% 109,0% 127,0% 86,0% 94,1%
-13.880.000 -14.101.000 -4.455.650 -7.042.000 -6.973.053
18.807.000 28.787.290 21.740.000 51.461.000 70.957.189
-32,4% -75,0% -27,0% -15,5% -9,8%
8 9 5 71
40 27
30
15
10
51
-32 -75 -27 -10 -15
109 34 84 59 9
Laarbeek Gerwen en Nederwetten Woensdrecht Nuenen, Borne Enkhuizen
23.220 22.208 24.231 24.639 18.895
Noord-Brabant Overijssel Noord-Holland
36,0% 20,0% 32,0% 48,1% 61,0%
-11,0% 38,0% 78,0% 72,0% -8,0%
46,0% 98,0% 15,0% -1,4% 6,0%
0,0% 4,0% 8,3% 5,0% 2,0%
103,0% 102,0% 111,0% 86,0% 96,7%
-15.780.000 -6.838.000 -8.811.000 -1.431.249 853.000
58.123.000 55.475.000 41.977.000 17.827.000 30.183.415
-88,5% -21,0% -11,8% -4,7% 1,5%
8 9 5 71
40 27
30
15 5
10 6
3 51
-89 -12 -21 -5 -
110 60 85 35 10
Terschelling Bergeijk Texel Asten Eemnes
4.898 19.196 13.815 17.302 9.755
Friesland Noord-Holland Noord-Brabant Utrecht
45,0% 32,0% 47,0% 37,0% 19,2%
56,0% 24,0% 84,5% 18,0% 2,0%
14,4% 8,0% 3,0% 7,0% 1,0%
4,0% 9,0% 3,0% 7,4% 1,7%
130,0% 80,0% 84,0% 90,0% 77,0%
-12.464.000 -10.529.377 -6.658.649 -2.696.244 97.000
46.494.000 39.397.000 32.758.000 11.369.000 14.116.212
-38,0% -74,6% -14,3% -6,8% 0,9%
8 9 5 71
27 13
30
15
10
51
-38 -75 -14 -7 -
111 86 36 61 11
Bergen Boekel Ameland Geertruidenberg Landsmeer
13.154 11.293 3.839 22.060 11.661
Limburg Friesland Noord-Brabant Noord-Holland
34,3% 43,0% 25,0% 29,7% 17,0%
30,0% 54,0% 82,4% 25,9% 75,0%
31,0% 3,0% 1,0% 4,1% 1,5%
12,0% 10,0% 4,0% 6,0% 0,2%
134,0% 102,0% 86,0% 70,3% 91,0%
-4.892.000 -8.621.000 -3.667.287 248.000 378.000
25.008.628 22.582.000 16.959.000 17.516.000 6.305.000
-38,2% -77,6% -14,7% 2,2% 1,5%
8 9 5 71
27 13
30
10 15
10
3 51
-38 -78 -15 -
112 62 87 37 12
Elburgbij Duurstede Bunschoten Drechterland Wijk Westervoort
23.906 22.619 20.496 23.945 15.151
Noord-Holland Utrecht Gelderland
54,0% 65,0% 37,2% 16,0% 21,0%
-19,0% 49,6% 47,0% 27,0% -4,0%
18,8% -0,1% -1,0% 0,2% 4,7%
-0,5% -2,5% -1,1% 8,0% 5,3%
104,0% 106,0% 103,0% 86,0% 88,5%
-4.239.000 -5.158.000 -8.761.000 -8.628.713 2.448.000
35.674.000 31.968.000 62.831.000 14.275.000 7.907.000
-24,6% -65,2% -29,7% -13,7% 7,7%
8 9 5 71
40 27 13
30
15
10 3
3 51
-30 -65 -25 -14 -
113 88 38 63 13
=
Staphorst Hattem Ommen Bloemendaal Stede Broec
17.739 12.624 19.031 23.786 22.217
Gelderland Overijssel Noord-Holland
84,0% 56,0% 32,0% 47,0% 14,0%
-44,0% 66,0% 14,0% 8,0% 9,4%
8,0% 0,0% 2,0% 0,7%
4,0% 3,0% 2,0% 2,2%
87,0% 207,3% 110,0% 113,0% 82,0%
-16.045.448 -10.024.000 -9.570.000 -8.167.000 -394.000
55.558.601 35.346.000 48.269.306 26.941.000 8.764.474
-28,9% -114,4% -35,5% -16,9% -1,1%
71 8 9 5
40 27 13
30
15
10
51
-29 -114 -36 -17 -1
64 89 39 14
Rucphen Someren Heumen Baarle-Nassau
23.920 20.188 16.836 7.076
Gelderland Noord-Brabant
48,0% 64,0% 25,0% 55,3%
58,0% 12,0% 15,0% 35,1%
-6,0% -3,0% 0,0% 9,3%
0,9% 3,6% 4,2% 1,0%
102,0% 86,0% 90,4% 87,0%
-11.401.000 -8.348.726 -5.574.000 -2.623.213
54.348.000 58.287.787 14.060.613 18.210.550
-39,6% -14,4% -14,3% -21,0%
8 9 5 7
40 27
30
15
10
3 5
-40 -14 -21
40 90 65 15
Zwartewaterland Ouder-Amstel De Bunnik Wolden
23.448 14.447 24.580 16.108
Overijssel Noord-Holland Drenthe Utrecht
45,6% 58,0% 36,9% 42,6%
-16,4% 47,9% 26,2% 10,0%
15,4% -1,7% 0,0% 1,6%
2,0% 4,2% 3,2% 1,9%
106,0% 129,2% 89,0% 85,0%
-10.788.000 -16.891.000 -666.000 -819.000
30.070.000 48.974.000 20.163.000 53.257.000
-35,9% -31,7% -4,1% -1,4%
8 9 5 7
40 27
30
15
10
51
-36 -32 -4 -1
66 41 16 91
Harlingen Pekela Waalre Olst-Wijhe
16.229 12.517 17.988 18.835
Friesland Groningen Noord-Brabant Overijssel
40,5% 18,8% 27,9% 51,5%
-25,8% 30,4% 54,4% 41,4%
11,0% -1,7% 3,0% 1,3%
4,9% 6,9% 6,5% 1,9%
103,6% 107,7% 84,7% 99,7%
-6.079.000 -5.862.192 -238.989 -616.095
30.303.456 42.807.000 15.990.000 12.103.731
-38,0% -19,3% -2,0% -1,4%
8 9 5 7
40 27 13
30
15
10
3 51
-38 -19 -2 -1
Utrecht Noord-Brabant
48,2% 29,0% 36,1% 54,1%
144,0% 38,4% 15,4% 18,2%
44,0% 19,0% -1,1% 1,4%
0,0% 3,9% 0,7% 1,7%
102,0% 93,0% 99,8% 74,6%
-10.678.000 -2.453.000 9.662.000 729.030
40.383.000 27.966.000 32.355.632 19.565.205
-38,2% 23,9% -7,6% 3,7%
8 9 5 7
40 27
30 10
15 5
10 6
3 5
-38 -8 -
8.153 17.492 19.280 23.447 6.837.066 23.150 14.637 23.899 972 4.080.786 10.121 20.985 13.009 19.377 4.787.820 15.961 24.931 17.959 19.590 1.979.049 17.469 23.850 18.762 12.375 17.684.721 1.831 19.135 13.400 21.397
Limburg Noord-Brabant Zuid-Holland n.v.t. Zeeland Utrecht Flevoland Friesland n.v.t. Limburg Noord-Brabant Zeeland Zuid-Holland n.v.t. Overijssel Noord-Brabant Gelderland n.v.t. Noord-Holland Noord-Brabant Zuid-Holland Limburg n.v.t. Gelderland Friesland Noord-Holland Overijssel
48,0% 42,0% 50,9% 21,2% 36,6% 80,0% 42,0% 26,0% 47,1% 36,4% 34,0% 35,0% 28,9% 40,9% 30,0% 46,4% 49,0% 26,0% 40,3% 44,0% 39,0% 35,0% 47,0% 39,5% 67,0% 28,0% 47,1% 25,1%
-68,0% -22,0% 78,4% 24,2% 44,9% -38,0% -22,8% 47,0% 15,0% 42,4% 133,0% 84,0% 82,0% 34,1% 28,3% 46,0% 37,0% -8,1% 27,7% 40,0% 28,0% 26,0% 22,0% 32,3% -55,0% 20,0% 41,3% 5,2%
0,0% 2,0% 1,0% 6,8% 41,0% -2,2% 5,0% 1,0% 7,3% 14,0% 9,0% 7,0% 4,8% -13,0% -2,1% 6,0% 2,8% 5,6% 22,0% -2,0% 0,0% 8,0% 5,7% -1,5% -2,1% 0,0% 2,0%
10,0% 0,0% 0,3% 0,5% 3,0% -3,5% 0,0% 8,0% 5,7% 3,0% 0,0% 8,0% 3,8% 3,3% -5,0% 6,0% 0,3% 1,2% 3,7% 0,0% 4,0% 9,0% 1,0% 3,4% 39,0% -5,0% 0,9% 2,0%
130,0% 107,0% 101,0% 83,5% 96,3% 110,0% 98,0% 98,4% 97,0% 95,5% 108,0% 94,0% 96,9% 81,0% 99,5% 88,0% 96,9% 92,0% 95,0% 101,8% 109,0% 97,0% 99,2% 120,0% 103,0% 110,0% 78,1%
-4.206.000 -2.882.000 -8.181.000 1.403.361 -38.943.603 -18.877.000 -1.630.813 4.696.000 716.324 -19.695.762 -5.554.000 -4.179.000 -9.110.198 1.026.247 -6.367.833 -10.593.025 -4.902.000 -3.516.000 -414.000 -4.726.850 -10.237.000 -2.193.000 -4.123.106 -487.000 -10.827.262 -12.722.000 -3.029.000 -1.206.146 -266.000
37.245.000 25.353.000 33.017.758 8.864.000 681.023.508 118.578.000 20.825.000 70.400.201 4.184.893 122.421.731 30.982.000 44.124.000 65.900.354 12.550.713 61.303.110 44.332.185 36.715.000 16.231.480 24.244.115 32.700.190 45.239.000 32.278.000 27.069.000 25.207.604 121.096.666 13.624.000 28.133.000 19.474.524 9.657.920
-22,0% -32,5% -16,6% 4,3% -5,7% -39,0% -15,9% 3,4% 6,7% -16,1% -13,8% -17,9% -9,5% 8,2% -10,4% -43,7% -13,4% -2,6% -7,9% -14,5% -40,6% -12,8% -8,1% -1,1% -14,8% -45,2% -22,2% -12,5% -1,4%
9 5 7 6,78 8 9 5 7 6,5 8 9 5 7 7,1 4 8 6 6,6 4 8 6 6,8 4 8 6
40 27 27 40 27 29 27 30 27 29 27 29 40 27
30 29 30 30 30 10 30 30 29 30 29 30
15 14 15 5 14 15 15 15 14 10 15 14 15
10 6 9 10 6 3 9 10 6 9 10 3 9 10 6 9 10 3
3 51 3 31 4 3 51 3 3 5 3 31 3 3 51
-33 -22 -17 -15 -39 -16 -20 -18 -14 -9 -15 -44 -13 -8 -3 -20 -41 -13 -8 -1 -18 -45 -22 -12 -1