Bomenbeleid 2024

Deze versnippering heeft als gevolg dat dieren en insecten vaak opgesloten zitten in een bepaald gebied, waardoor er weinig wisseling van genen plaatsvindt met als langdurig gevolg een zwakkere populatie. Om die gevolgen te beperken willen we verschillende bosgebieden en bosschages met elkaar verbinden door nieuwe boomstructuren, met name in het buitengebied, aan te leggen. Maar ook door bestaande versnipperde structuren te versterken.

36

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

5. Omgang met bomen in de openbare ruimte

5. Omgang met bomen in de openbare ruimte De gemeente is zuinig op de bomen die in de openbare ruimte staan. Dat laten we zien door zorgvuldig boombeheer, een eenduidige aanpak bij overlast en hindermeldingen en het maken van duidelijke afspraken over hoe wij vinden dat onze bomen geplant en beheerd moeten worden. Het 'Handboek bomen' is hierbij de leidraad.

5.1 Boomveiligheid

Bomen zijn levende organismen die verouderen, ziektes kunnen hebben en (soms onzichtbaar) zwakke plekken ontwikkelen. Dit brengt risico’s met zich mee voor de veiligheid. In bebouwde gebieden en langs wegen is dit risico hoger, omdat veel mensen gebruik maken van deze gebieden. De gemeente heeft, net zoals iedere boomeigenaar in Nederland, een zorgplicht. In deze paragraaf is toegelicht hoe deze zorgplicht wordt uitgevoerd.

5.1.1 Zorgplicht

Elke boomeigenaar in Nederland heeft een zogenaamde zorgplicht. Deze wettelijke zorgplicht (Burgerlijk Wetboek art. 6:162) houdt in dat elke eigenaar maatregelen moet nemen om de veiligheid van zijn/haar bomen te borgen. Een nalatige eigenaar kan verantwoordelijk worden gehouden voor de schade die zijn boom veroorzaakt. De zorgplicht kan worden ingedeeld in drie typen: • Algemene zorgplicht: De boomeigenaar onderhoudt regelmatig zijn bomen en controleert op voorzienbare gebreken. Vervolgens wordt onderhoud uitgevoerd om de gebreken te verhelpen. • Verhoogde zorgplicht: een verhoogde zorgplicht houdt in dat bomen nog frequenter gecontroleerd worden (1x per jaar). Ook de toestand vantoestand van een boom (bijv. een hoge leeftijd, of bomen met een zichtbaar gebrek) kan leiden tot een verhoogde zorgplicht. • Onderzoeksplicht: Als de aard/omvang van het gebrek niet geheel duidelijk is wordt door middel van een aanvullend onderzoek het risico vastgesteld. Vervolgens is het aan de eigenaar van de boom om gerichte maatregelen te nemen om een eventueel voorzienbaar risico voldoende te verminderen.

5.1.2 Boomveiligheidscontroles (BVC)

Jaarlijks wordt een deel van het gemeentelijke bomenareaal gesnoeid en geïnspecteerd door middel van een boomveiligheidscontrole. Daarmee voldoet de gemeente aan de algemene zorgplicht. Bij bomen binnen de kernen en langs verbindingswegen (buitengebied) gebeurt dit 1 keer per 3 jaar. Bij de overige bomen in het buitengebied is dit 1 keer per 5 jaar. Door de cyclische werkwijze wordt elk jaar een andere groep bomen geïnspecteerd en gesnoeid. Naast deze 3 tot 5 jaarlijkse snoei/inspectie worden de bomen met een verhoogd risico voor de veiligheid jaarlijks extra gecontroleerd. Indien nodig vindt nader onderzoek plaats of worden maatregelen uitgevoerd.

38

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

5.2 Bomen en werkzaamheden

Beschadigingen aan bomen zijn vaak onomkeerbaar en kunnen de boom verzwakken. Het is daarom belangrijk dat wanneer werkzaamheden plaatsvinden, bomen beschermd worden . Bij aanbestedingen en ontwikkelingen in de openbare ruimte worden daarom de richtlijnen uit het Handboek Bomen (zie figuur 7.1) voorgeschreven en wordt hierop gehandhaafd. Daar waar bomen tijdens of na werkzaamheden toch gekapt worden of onherstelbaar beschadigd zijn, wordt dit gezien als illegale kap. Daarbij treedt de schaderegeling illegale kap uit paragraaf 6.1.5 in werking.

5.3 Ziekten en aantastingen bij bomen

Boomziekten en aantastingen kunnen individuele bomen of een groot deel van het bomenbestand ernstige schade toebrengen. Grootschalige uitval van bomen of verspreiding van ziekten/aantastingen moet voorkomen worden. Daarom wordt bij de aanplant van nieuwe bomen minimaal rekening gehouden met: • Aanplant van een verscheidenheid aan boomsoorten ter voorkoming van monoculturen (soort, leeftijd). • Toepassen van sortiment wat resistent of minder gevoelig is voor specifieke ziekten/aantastingen. • Verbetering van groeiomstandigheden zodat bomen zich op een gezonde manier kunnen ontwikkelen en minder snel vatbaar zijn voor ziekten, plagen en aantastingen. Bij de bestrijding van ziekten en aantastingen in bestaande bomen is de mate van gevaarzetting of overlast in de omgeving bepalend voor de te nemen maatregelen. In bijlage 4 zijn de meest voorkomende ziekten en aantastingen beschreven met daarbij de maatregelen die preventief en curatief ingezet worden.

5.4 Hinder en overlast

Bomen leveren ons veel op, maar geven soms ook ongemakken. Meldingen die bij de gemeente binnen komen gaan bijvoorbeeld over belemmering van uitzicht, blad- en vruchtval of aanwezigheid van dood hout in de boomkroon. Op de eerste plaats wil de gemeente de bomen zo veel mogelijk behouden tenzij ongemakken zo ingrijpend zijn dat bomen beter vervangen of verwijderd kunnen worden. Deze afweging moet zo transparant en eenduidig mogelijk gemaakt worden, waarbij het algemeen belang voor het individuele belang gaat. Daarom is een afwegingskader (bijlage 5) opgesteld om de lasten (mate van hinder en overlast) af te wegen tegen de baten van bomen. Top 5 van meest voorkomende meldingen in 2023 1. Veiligheid (uitzicht, ziekte, omgevallen boom of tak) (30 meldingen) 2. Snoeien (hinder) (25 meldingen) 3. Overlast door vruchten, plak of bloesem (11 meldingen) 4. Aanwezigheid dode boom of dode takken (3 meldingen) 5. Gewenste aanplant nieuwe boom (3 meldingen)

5.4.1 Draagvlak creëren om overlastervaring te verminderen

Inwoners zijn zich vaak minder bewust van de positieve aspecten van een boom. Door hen hierover goed te informeren neemt het begrip toe en daarmee het draagvlak. Een gevolg hiervan is dat de overlastervaring wordt verminderd. Bij concrete meldingen over overlast, is het belangrijkste middel om tijdig in gesprek te gaan met inwoners die deze overlast ervaren en keuzes uit te leggen. De gemeente informeert inwoners via duidelijke communicatie (folder of infographic) over de positieve aspecten van bomen. typen overlast die ervaren kunnen worden en welke maatregelen de gemeente neemt of de inwoner zelf kan nemen om de overlast te beperken of geheel weg te nemen. Het laat onverlet dat er niet altijd een pasklare oplossing bestaat voor problemen en hinder met bomen. Dit kan te maken hebben met bijvoorbeeld een verkeerde boomsoortkeuze in het verleden op een bepaalde plek, waardoor een boom bijvoorbeeld te groot is voor de locatie waar hij staat. De gemeente leert hiervan, waardoor in toekomstige situaties problemen worden voorkomen. Een voorbeeld hiervan is dat er geen druipende bomen geplant worden bij parkeerplaatsen, of eikenbomen binnen de bebouwde kom. Ook wordt rekening gehouden met de grootte van de boom en de maatvoering van een straat, zowel boven-als ondergronds en de noodzakelijke omlooptijd op basis van de functie.

Het kader overlast en hinder bomen is digitaal na te lezen via www.echt-susteren.nl/bomenbeleid.

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

39

BOMENPOSTER

WERKEN ROND BOMEN KWETSBARE BOOMZONE

Opslag parkeren en transport Opslag parkeren en transport OPSLAG, PARKEREN

EN TRANSPORT

NIET TOEGESTAAN ZONDER TOESTEMMING NIET TOEGESTAAN NIET WERKPLAN BOMEN TOEGESTAAN

FYSIEKE AFSCHERMING FYSIEKE AFSCHERMING

!!

RANDVOORWAARDEN RANDVOORWAARDEN

Graven, ophogen bodembewerkingen Graven,GRAVEN, ophogen en en andere andere bodembewerkingen OPHOGEN

! Kwetsbare boomzone = Kroonprojectie + rondom 1,5 meter

EN ANDERE BODEMBEWERKINGEN NIET TOEGESTAAN ZONDER TOESTEMMING NIET NIET WERKPLAN BOMEN TOEGESTAAN TOEGESTAAN

! 1,5M

1,5M

1,5M KWETSBARE KWETSBARE ZONE ZONE

!

RANDRANDVOORWAARDEN VOORWAARDEN

Opslag parkeren en transport

KWETSBARE ZONE

KWETSBARE BOOMZONE!

MINIMALE AAFAFSTAND

STAM

!

! RANDVOORWAARDEN 1,5M

1,5M

1,5M

MINIMALE GRAAFAFSTAND

1,5M

MARKEER!

STAM

ZONDER TOESTEMMING NIET TOEGESTAAN ophogen en andere bodembewerkingen BINNEN KWETSBARE Graven, BOOMZONE:

Opslag parkeren en transport

NIET TOEGESTAAN

KWETSBARE ZONE

NIET TOEGESTAAN

FYSIEKE AFSCHERMING

KWETSBARE ZONE

OPSLAG, PARKEREN

EN TRANSPORT ! RANDVOORWAARDEN

ONDERGRONDS

MARKEER!

RAND! RANDVOORWAARDEN VOORWAARDEN

MIN. 2M

Opslag parkeren en transport

BRONBEMALING

GRAVEN, OPHOGEN

EN BODEMBEWERKING ! RANDVOORWAARDEN

BOVENGRONDS GOEDGEKEURD WERKPLAN

! RANDVOORWAARDEN 1,5M

1,5M

1,5M MINIMALE GRAAFAFSTAND

STAM

1,5M

MIN. 2M

1,5M

! RANDVOORWAARDEN

De uitvoering van werkzaam­ heden rond deze boom is uitsluitend toegestaan met een Goedgekeurd 1,5M Werkplan Bomen (WPB). MARKEER! BODEMBESCHERMING

GESTUURD BOREN

MIN. 2M

Raadpleeg Handboek Bomen | H2 |

Het niet naleven van randvoorwaarden brengt het voortbestaan van deze boom in gevaar. VOOR MELDINGEN Meld onregelmatigheden! OF OPMERKINGEN:

Een uitgave van het Norminstituut Bomen© www.norminstituutbomen.nl ONDERGRONDS

BODEMBODEMBESCHERMING BESCHERMING

BOVENGRONDS

1,5M

1,5M

GESTUURD GESTUURD BOREN BOREN

! Werkzaamheden en de opslag van materiaal en materieel zijn binnen de KWETSBARE BOOMZONE NIET TOEGESTAAN ZONDER TOESTEMMING (Goedgekeurd Werkplan).

BRONBEMALING EN VERANDERINGEN IN GRONDWATERSTAND NIET TOEGESTAAN ZONDER TOESTEMMING NIET WERKPLAN BOMEN TOEGESTAAN

RANDVOORWAARDEN EN EISEN 1 Plaats een niet-verplaatsbare fysieke afscherming rond de boom (minimaal 2 m hoog) en markeer deze met de weerbestendige poster ‘Kwetsbare boomzone’. 2 Binnen elke kwetsbare boomzone zijn (tot 1,5 m buiten de kroonprojectie) de uitvoering van werkzaamheden en de opslag van materiaal en het rijden of parkeren van materieel en voertuigen niet toegestaan zonder toestemming via een door de opdrachtgever of directie Goedgekeurd Werkplan. 3 Binnen elke kwetsbare boomzone gelden randvoorwaarden die uitgewerkt moeten zijn in het goedgekeurde Werkplan. Deze randvoorwaarden worden in de regel opgesteld aan de hand van een Bomen Effect Analyse (BEA). 4 Het Werkplan Bomen vermeldt gedetailleerd (per boom) wanneer, op welke wijze, volgens welke randvoorwaarden en met welk materieel en welke hulpmiddelen werkzaamheden binnen de kwetsbare boomzone mogen en moeten worden uitgevoerd. 5 Werkzaamheden mogen de duurzame instandhouding van de boom nooit in gevaar brengen. 6 Graafwerkzaamheden binnen de kwetsbare boomzone zijn niet toegestaan zonder toestemming via het goedgekeurde Werkplan, zie hierboven punt 2. BOVENGRONDS

ONDERGRONDS

LEIDRAAD MINIMALE GRAAFAFSTANDEN

HANDBOEK BOMEN

Stam ø (dbh)

Voor een juiste uitwerking van een Goedgekeurd Werkplan en de 1,5M eisen en randvoorwaarden voor werkzaamheden rond bomen wordt verwezen naar het Handboek Bomen | H2 | Werken rond bomen.

20 cm 40 cm 60 cm 80 cm 100 cm 150 cm

Minimale graafafstand Meerzijdig graven, vanuit het hart van de of eenzijdige wortelontwikkeling stamvoet of scheefstaande boom (trekzijde) 1,5M > 1,25 m 2,0 m > 1,50 m 2,5 m > 1,75 m 3,0 m > 2,25 m 3,5 m > 2,50 m 4,0 m > 3,50 m 5,0 m

GWST GWST GWST

! RANDVOORWAARDEN GESLOTEN DAMWAND

GWST

Vloeistoffen Vloeistoffen en gassen en gassen Vloeistoffen Vloeistoffen en gassen en gassen

VLOEISTOFFEN EN GASSEN NIET TOEGESTAAN NIET TOEGESTAAN TOEGESTAAN ZONDER TOESTEMMING NIET NIET TOEGESTAAN TOEGESTAAN WERKPLAN BOMEN

GIF/ZUUR/ GIF/ZUUR/ CEMENT GIF/ZUUR/ CEMENT GIF/ZUUR/ CEMENT CEMENT

Snoeiwerkzaamheden Snoeiwerkzaamheden SNOEIWERKZAAMHEDEN Snoeiwerkzaamheden Snoeiwerkzaamheden

NIET TOEGESTAAN

ZONDER TOESTEMMING NIET NIET TOEGESTAAN TOEGESTAAN WERKPLAN BOMEN NIET NIET TOEGESTAAN TOEGESTAAN

! RAND! RANDVOORWAARDEN RAND! RAND! VOORWAARDEN VOORWAARDEN VOORWAARDEN www.norminstituutbomen.nl

Figuur 5.1: Bomenposter, werken rond bomen.

40

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

5.4.2 Afwegingskader

Ons uitgangspunt is om gezonde bomen zo lang mogelijk te behouden. Echter kunnen bomen, mede door bepaalde keuzes uit het verleden, voor overlast zorgen. Deze overlast wordt door iedereen anders ervaren en is daarom subjectief. Met dit afwegingskader heeft de gemeente een uniform en meetbaar instrument om de overlast door gemeentelijke bomen zo objectief mogelijk te kunnen beoordelen. Vervolgens worden op basis hiervan acties ondernomen om overlast zo veel mogelijk weg te nemen (zie voorbeelden hieronder), waarbij altijd het uitgangspunt is om de boom te behouden. 1. Natuurlijke factoren Bij levende organismen zoals bomen hoort een aantal factoren die te maken hebben met de natuurlijke levenscyclus van een boom. Denk daarbij aan blad- vruchtval, bloesem en pollen. Bij een boom horen natuurlijk ook andere natuurlijke factoren zoals dieren, insecten die zich hierin vestigen en overlast (kunnen) geven in de vorm van herrie, uitwerpselen, druppen (luis) of jeuk (eikenprocessierups). Deze mogelijke overlast is inherent aan bomen in de openbare ruimte en zal in een bepaalde mate? geaccepteerd moeten worden. In extreme gevallen van overlast zijn oplossingen denkbaar in de vorm van vegen, schoonspuiten of preventief behandelen. Daarom zijn dergelijke factoren geen directe reden voor de gemeente om bomen te verwijderen. curatief ingezet worden.

Wist u dat: bomen een positief effect hebben op het sociale gedrag van mensen.

2. Maatwerk- schaduw of doorschietende wortels Bij meldingen zoals schaduwwerking of doorschietende wortels is geen situatie hetzelfde. Een rechter oordeelt pas dat sprake is van hinder als iemand bijna geen daglicht meer krijgt in het belangrijkste woonvertrek. Bezonning van een tuin wordt door een rechter niet relevant geacht. Bij de beoordeling van schaduwklachten zijn de ernst, mate en duur belangrijk. Bij doorschietende wortels wordt verwezen naar het wortelkaprecht. Een inwoner mag wortels die op zijn perceel aanwezig zijn verwijderen mits er geen instabiliteit of conditieverlies van de gemeentelijke boom optreedt. Bij de afweging kap versus behoud van een boom spelen daarnaast de volgende onderwerpen een rol: • De status van de boom: waardevolle bomen en structuren (hoofd, neven en boompleinen) zijn het belangrijkste groene kapitaal van de gemeente. De wens bestaat om die bomen zo oud en groot mogelijk te laten worden. Voortijdig rooien of ingrijpen door bijvoorbeeld kroonreductie (flink snoeien van de boomkroon) is hierbij niet gewenst. • Kosten: is er sprake van een eenmalige investering met een blijvend (goedkoper) resultaat) of betreft het een maatregel met een repeterend karakter die de onderhoudskosten structureel laten oplopen, zoals bijvoorbeeld bij knotbomen.

Wanneer is dit kader niet van toepassing? Overlast van particuliere bomen wordt in dit kader niet meegenomen. Ook is dit kader niet van toepassing in het geval van economische schade (bedrijfsmatig). In het geval van economische schade zal de vakafdeling BOR (Beheer Openbare Ruimte), Cluster groen de situatie beoordelen. Ook hier is het uitgangspunt om bomen zo lang als mogelijk te behouden.

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

41

Stappenplan

Ons uitgangspunt is om gezonde bomen zo lang mogelijk te behouden. Echter kunnen bomen, mede door bepaalde keuzes uit het verleden, voor overlast zorgen. Het verminderen van overlast begint door in gesprek te gaan met inwoners die overlast ervaren en het geven van voorlichting en/of een duidelijke toelichting op de situatie. De tweede stap is het beoordelen en uitvoeren van maatregelen die de overlast beperken of wegnemen, zoals het vergroten van een boomspiegel, verbeteren van de groeiplaats? of het snoeien van de boom. Indien deze maatregelen niet het gewenste resultaat opleveren, wordt het waarderingsmodel gebruikt om de mate van overlast en de boomwaarde per situatie op een eenduidige en objectieve manier te beoordelen. Uit deze beoordeling volgt dan de conclusie; de boom blijft staan of wordt gekapt (en eventueel vervangen). Hieronder is dit stappenplan in een stroomschema uitgewerkt. Om dit stappenplan goed te doorlopen is het belangrijk dat de juiste informatie beschikbaar is, zoals: • Locatie boom • Type(n) overlast • Hoeveel/welke inwoners ervaren de overlast? • Welke maatregelen zijn mogelijk waarbij de overlast wordt opgelost en de boom behouden blijft? Het waarderingsmodel met toelichting van de overlast en boomwaarde beoordeling is uitgewerkt in bijlage 3. 1. Melding komt bij gemeente binnen. 2. Gemeente gaat in gesprek met melder.

Wel maatregelen met behoud boom

Maatregelen zijn duurzaam uit te voeren

Maatregel is niet duurzaam uit te voeren

Uitvoeren maatregel

Deel overlast is weggenomen, overige overlast waarderen

Geen maatregelen met behoud boom mogelijk

Waardering overlast bepalen

Waardering boomwaarde bepalen

Overlast verholpen

Waarde overlast > waarde boomwaarde

Waarde ligt tussen +5 of -5 punten verschil

Waarde overlast < waarde boomwaarde

Toets APV. Herplant i.o.m. melder

Groenbeheerder beslist na interne afstemming

Boom handhaven

Boom verwijderen

42

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

6. Beschermen van bomen tegen kap

6. Beschermen van bomen tegen kap In de bomennota 2007 is de deregulering van het kapbeleid ingezet door te gaan werken met een waardevolle bomenlijst. De bomen op deze lijst zijn kapvergunningplichtig, bomen buiten deze lijst zijn kapvergunningsvrij. Deze werkwijze heeft zich in de afgelopen jaren bewezen als zeer efficiënt en effectief. Op detailniveau zijn echter wel enkele aanscherpingen noodzakelijk om het kapbeleid toekomstbestendig en werkbaar te houden. Dit betreft de actualisatie van de herplant- en compensatie plicht, de (her)introductie van de schaderegeling bij illegale kap en het vereenvoudigen van de tegemoetkomingsregeling.

6.1 Kapbeleid

Het gemeentelijk kapbeleid is bedoeld om bomen met een belangrijke waarde of functie te beschermen. Specifieke bomen en boomstructuren die beschermd moeten worden zijn aangewezen als kapvergunningsplichtige bomen (6.1.1). Bomen die geen beschermde status hebben kunnen zonder kapvergunning gekapt worden. Wel kan hierop ook andere wet- en regelgeving van toepassing zijn bijv. vanuit de Wet natuurbescherming (Wnb).

6.1.1 Kapvergunningsplichtige bomen

Bomen die zijn opgenomen op de waardevolle bomenlijst of zijn aangewezen als boomstructuur worden door middel van het kapbeleid beschermd. Alle bomen die deze bescherming genieten zijn inzichtelijk gemaakt op een waardevolle bomenkaart. Deze bestaat uit: • Solitaire bomen (punten): individuele bomen die volgens de beoordelingscriteria (afkomstig uit de bomennota 2007) voldoende punten scoren om als waardevolle boom opgenomen te worden. • Boomgroepen (vlakken): Een cluster van bomen of boompunten die vanwege hun vorm of omvang waardevol zijn voor de omgeving. Bijvoorbeeld vanwege historie, groenzones in de woongebieden of landschappelijke waarde. • Boomstructuren (lijnen): Bomen die als lijnelement zijn aangeplant en als belangrijke hoofd-, neven of ambitie structuur zijn aangewezen (zie hoofdstuk boomstructuur). Kapvergunningsplicht tenzij De bescherming van boomgroepen en boomstructuren is op de eerste plaats gericht op het in stand houden van het groeps- of lijnelement. Wanneer zich binnen de groep of structuur één of meerdere bomen bevinden die staan te kwarren, dood zijn of waarbij uit de boomveiligheidscontrole blijkt dat deze niet levensvatbaar zijn. Dan vervalt de kapvergunningsplicht en kunnen de bomen zonder kapvergunning gekapt worden. Hetzelfde principe is van toepassing bij solitaire waardevolle bomen.

Als men voorafgaand aan de kap een herbeoordeling laat uitvoeren en de boom niet meer voldoende punten scoort om op de waardevolle bomenlijst te blijven staan vervalt ook hier de kapvergunningsplicht. Deze herbeoordeling wordt altijd door een medewerker of vertegenwoordiger van de gemeente op locatie uitgevoerd. Betreft het hier een gemeentelijke waardevolle boom, dan blijft de herplantplicht van toepassing.

44

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

6.1.2 Bomen en zonnepanelen

Vanwege de huidige verduurzamingsambities van veel huiseigenaren krijgt de gemeente steeds vaker verzoeken om bomen te snoeien of kappen in verband met het plaatsen van zonnepanelen. Als gemeente stellen we het algemeen belang van bomen boven het individuele belang. Daarom wordt in bestaande situaties geen gehoor gegeven aan een kap of snoeiverzoek. Bij de inrichting van de openbare ruimte in nieuwbouwwijken, of op nieuwbouwlocaties waar nog geen bomen staan wordt natuurlijk wel rekening gehouden met de plaatsing van bomen ten opzichte van zonnepanelen. Bij reconstructies in de openbare ruimte worden dezelfde uitgangspunten gehanteerd mits de boom op exact dezelfde locatie terug komt. Wanneer bomen op dezelfde locatie terug kunnen komen wordt uitgegaan van een bestaande locatie en worden er geen maatregelen genomen. Aan de overlast door bomen bij zonnepanelen is geen weging gehangen in het waarderingsmodel overlast en boomwaarden (bijlage 5).

6.1.3 Overige (functionele) bomen

Het aanwijzen van bomen waarvoor een kapverguningsplicht geldt wil niet zeggen dat alle andere bomen vogelvrij zijn. Ook de bomen die niet kapvergunningplichtig zijn willen we behouden omdat ze bijdragen aan een goed en gezond leefklimaat. Het voornemen tot kap van een gemeentelijke boom wordt daarom altijd getoetst aan het afwegingskader (paragraaf 5.4.2). Voor private bomen die niet zijn opgenomen op de waardevolle bomenlijst hoeft geen kapvergunning aangevraagd te worden. Deze bomen kunnen zonder kapvergunning of melding gekapt worden. Wel is soms andere wet- en regelgeving van toepassing die beperkingen oplegt voor het kappen van bomen, houtwallen en andere (landschaps)elementen met bomen. Dit moet afzonderlijk beoordeeld worden bij de betreffende overheidsorganisatie. Een voorbeeld hiervan is de Wet natuurbescherming (Wnb). In de Wnb is de bescherming van flora en fauna vastgelegd. Hierin zijn o.a. bepalingen opgenomen voor de beschermen van leefgebieden van vogels, vleermuizen etc. of de bescherming van bosgebieden/bomenlanen. Dit kan restricties geven voor het kappen van bomen ook al zijn deze binnen de gemeentelijke regelgeving niet kapvergunningsplichtig. De boomeigenaar is zelf verantwoordelijk voor het naleven van deze wet- en regelgeving.

6.1.4 Herplant en financiële compensatie

Als een boom die op de waardevolle bomenlijst of in een waardevolle boomstructuur staat wordt gekapt, geldt in alle gevallen een herplantplicht. Bij voorkeur plant de aanvrager op dezelfde plek een nieuwe boom terug. Echter is herplant op dezelfde plek niet altijd mogelijk. Bij het indienen van een vergunningsaanvraag voor kap dient de aanvrager aan te geven of herplant op dezelfde locatie mogelijk is. Is dit niet mogelijk, dan moet de aanvrager een voorstel doen voor een andere locatie of aangeven te kiezen voor financiële compensatie. De gemeente kan dan besluiten om herplant op een andere locatie toe te staan of financiële compensatie op te leggen. Bij herplant of financiële compensatie zijn onderstaande eisen van toepassing: Herplanten waardevolle bomen • Bij voorkeur aanplant op dezelfde locatie als waar de boom gekapt is; • De boomsoort wordt door de gemeente vastgesteld; • De stamomtrek van de terug te planten boom is minimaal 20-25 cm; • De ondergrondse groeiplaats moet geschikt zijn of geschikt worden gemaakt om de boom minimaal 60 jaar oud te laten worden; • Aanplant van de boom vindt plaats volgens de richtlijnen uit het handboek bomen; • Inboet is gedurende een periode van drie jaar na aanplant verplicht. De verantwoordelijkheid en daarmee gemoeid zijnde kosten liggen bij de aanvrager van de kapvergunning; • De herplant moet binnen twee kalenderjaren plaatsvinden.

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

45

Financiële compensatie

De hoogte van de financiële compensatie is gelijk aan de vervangingswaarde van de te kappen boom. Deze wordt bepaald volgens onderstaande tabellen. Maximale investering

5e jr

10e jr

15e jr

20e jr

30e jr

Waardevol

2x actuele boomwaarde

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.250

€ 4.000

€ 6.250

Waardevol in structuur

1x actuele boomwaarde

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.250

€ 4.000

€ 6.250

Functioneel

1/2 x actuele boomwaarde

€ 1.750

€ 2.250

€ 2.750

€ 3.500

€ 5.500

Functioneel met beperkte groeiplaats

nihil

€ 1.500

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.250

€ 2.750

Boomcategorie

Voorbeeld 1: Een waardevolle boom van 70 jaar oud in een park wordt bedreigd door nieuwbouw. De geplande nieuwbouw is tot in de kroon van de boom gesitueerd. De actuele boomwaarde volgens de tabel is € 31.750. Volgens de toetsnorm ligt de investeringsdrempel op 2x de actuele boomwaarde, dus op € 63.500, -. Verplanten van de boom kost € 35.000. Dit is beduidend lager dan de toetsnorm en dus is de investering gerechtvaardigd om de boom te verplanten. Voorbeeld 2: Een straat in een wijk wordt gereconstrueerd. Het aantal parkeerplaatsen wordt uitgebreid. Nu staat er een functionele boom van 40 jaar oud direct tegen een gepland parkeervak. De actuele boomwaarde volgens de tabel is € 8.250. Volgens de toetsnorm ligt de investeringsdrempel op ½ x de actuele boomwaarde, dus op € 4.125. Maatregelen om de boom te handhaven zoals ondergrondse boomvoorzieningen komen uit op € 7.500. Hiermee wordt dus bepaald dat handhaving van de boom niet gerechtvaardigd is en verwijderd mag worden. Zinloze investering in deze boom wordt dus voorkomen.

Maximale investering

40e jr

50e jr

70e jr

100e jr

120e jr

Waardevol

2x actuele boomwaarde

€ 9.500

€ 14.250

€ 31.750

€ 28.500

€ 23.000

Waardevol in structuur

1x actuele boomwaarde

€ 9.500

€ 14.250

€ 31.750

€ 28.500

€ 23.000

Functioneel

1/2 x actuele boomwaarde

€ 8.250

€ 8.000

€ 7.500

€ 4.750

nihil

Functioneel met beperkte groeiplaats

nihil

€ 2.250

nihil

-

-

-

Boomcategorie

46

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

6.1.5 Schaderegeling illegale kap

We spreken over illegale kap wanneer een boom die als waardevolle boom is aangemerkt zonder kapvergunning wordt gekapt of onherstelbaar wordt beschadigd. Wanneer de kap of schade wordt geconstateerd maakt de gemeente hiervan melding en laat hiervan een proces-verbaal opstellen. De gemeente verzameld bewijsmateriaal en bij voorkeur wordt eerst het gesprek aangegaan met de veroorzaker. Vervolgens zal een verklaring worden opgenomen van degene die de schade of kap heeft gepleegd. Deze opname wordt verricht door de Omgevingsdienst MER. Vervolgens maakt een geregistreerd boomtaxateur (aangesloten bij de NVTB, Nederlands verbond van Boomtaxateurs) een schadetaxatie. De taxatie vindt plaat op basis van het Rekenmodel boomwaarde (ook wel methode NVTB genoemd), deze is juridisch bindend. Na schadevaststelling wordt de aansprakelijkheidstelling naar de veroorzaker verzonden om de schade (boomwaarde, de kosten voor het opstellen van het rapport door de boomtaxateur, kosten voor herplant en een boete voor illegale kap) te verhalen. Ook bij illegale kap geldt een herplantplicht, waarbij de eisen en financiële compensatie uit subparagraaf 6.1.4 van toepassing zijn.

6.2 Tegemoetkoming particuliere eigenaren waardevolle bomen

Waardevolle bomen zoals vermeld op de bomenlijst zijn vaak de oudere en bijzondere bomen binnen de gemeente. Door het vaststellen van de bijzondere waarde van deze bomen wordt de eigenaar feitelijk ook een beperking opgelegd. De beperking komt er op neer dat hun boom niet zonder meer gekapt mag worden. Omdat deze bomen van groot maatschappelijk belang zijn en een belangrijke bijdrage leveren aan ecosysteemdiensten en de beleving van de (publieke) ruimte, ondersteunt de gemeente de particuliere eigenaren van waardevolle bomen die op de bomenlijst staan vermeld. Zij doet dit op twee manieren: • Boomveiligheidscontrole • Vervolgmaatregelen Zo wordt een positieve stimulans gegeven om zorgvuldig met deze levende ‘monumenten’ om te gaan. De spelregels om in aanmerking te komen voor een bijdrage evenals een voorbeeld van een overeenkomst die tussen eigenaar en gemeente wordt opgemaakt zijn in bijlage 6 terug te vinden. De ondersteuning wordt gefinancierd uit de beheerbegroting onderdeel bomennota. Indien deze kostenplaats ontoereikend om alle in een bepaald ingekomen aanvragen tegemoet te komen worden deze naar rato beschikbaar budget en op volgorde van binnenkomst behandeld. De bijdrageregeling is niet van toepassing op de ‘normale’ natuurlijke factoren van een boom.

Voor het ruimen van blad, uitgewaaide takken, bestrijding van luizen of eikenprocessierups kan geen vergoeding worden aangevraagd. Boomveiligheidscontrole (BVC) Alle boomeigenaren hebben een zorgplicht voor hun bomen (5.1.1) dit geldt ook voor particuliere eigenaren. Zij zijn dan ook zelf verantwoordelijk om hun eigendom, de waardevolle boom, veilig in stand te houden. Voorheen was het voor particuliere eigenaren mogelijk hun waardevolle boom door de gemeente te laten inspecteren, op het moment dat de gemeente ook haar eigen bomen liet inspecteren. Dit proces is door de gemeente als erg omslachtig en administratief uitdagend ervaren en daarom is gekozen voor een aangepaste werkwijze hiervoor. De aangepaste bijdrageregeling is als volgt ingericht: • Particuliere boomeigenaar is zelf verantwoordelijk voor het laten uitvoeren van een inspectie. Door de gemeente kan hiervoor een shortlist van onafhankelijke boomdeskundigen/inspecteurs vrijblijvend worden aangereikt. • Wanneer uit de inspectie blijkt dat onderhoudsmaatregelen nodig zijn om de boom veilig te houden, wordt hiervoor door de boomdeskundigen offerte uitgebracht aan de gemeente. • Gemeente bepaalt op basis van de bijdrageregeling (bijlage 6) welk deel van de kosten uit het budget van de bijdrageregeling betaald kan worden.

• Vervolgens is het aan de boomdeskundige om samen met de boomeigenaar afspraken te maken over verrekening van de resterende kosten. • Na uitvoering van de maatregelen stuurt de boomdeskundige zijn factuur voor het tegemoetgekomen bedrag naar de gemeente.

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

47

6.3 Bescherming bomen en Burgelijk Wetboek

In het Burgerlijke Wetboek (boek 5, artikel 42, lid 1 en 2) is vastgelegd dat een verwijderingsrecht van toepassing is wanneer een boom binnen 2 meter en heesters en hagen binnen 0,5 meter van de erfgrenslijn staan, tenzij in een lokale verordening (bijv. APV) is opgenomen dat een kleinere afstand is toegelaten. In de APV van de gemeente Echt-Susteren is hiervoor geen afwijking voor opgenomen, met als gevolg dat bomen die binnen 2 meter van de erfgrenslijn staan minder goed beschermd worden. Bij actualisatie van de APV wordt daarom gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de afstand te verkleinen tot 0.5 meter voor bomen en nihil voor heesters en hagen.

Wist u dat: een boom net zo verkoelend kan werken als 10 airco's?

48

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

7. Inrichtingsrichtlijnen

7. Inrichtingsrichtlijnen Dit hoofdstuk gaat in op de inpassing van onze bestaande bomen en de ontwikkeling van nieuwe bomen. Kader en handvaten voor de toepassing van bomen in de openbare ruimte zijn opgenomen in het Handboek Bomen. Dit is in de vakwereld een geaccepteerde landelijke werkwijze waarvan de gemeente licentiehouder is.

7.1 Kwaliteit versus kwantiteit

Deze bomennota kent meerdere belangrijke doelen die we samen willen bereiken. Zo willen we meer bomen aanbrengen in onze gemeente, een duurzaam, divers en klimaatbestendig bomenbestand en zorgvuldiger omgaan met het behoud van bestaande bomen. Bij de inrichting en het beheer zijn het Handboek Bomen en de uitgangspunten van het CROW leidend. Hierbij streven we altijd naar kwaliteit boven kwantiteit. In figuur 7.1 en 7.2 is dat weergegeven.

Figuur 7.1: Voorbeeld van een juiste groeiplaats van bomen, kwaliteit en kwantiteit.

Figuur 7.2: Voorbeeld van een juiste groeiplaats van bomen, kwaliteit en kwantiteit.

50

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

7.2 Beheerbewust ontwerpen

De basis die we meenemen bij het ontwerpen met bomen is: • Voldoende onder- en bovengrondse groeiruimte. • Een kwalitatief goede bodem. • Voldoende lucht in de grond. • Een goede vochthuishouding. • De aanwezigheid van voedingselementen. • De aanwezigheid van bodemleven. • Een goede zuurgraad. Tegenwoordig zijn zowel juridisch als technisch veel mogelijkheden om bestaande bomen te behouden en in te passen. Bij onze gebiedsontwikkelingen wordt inzichtelijk gemaakt wat de toegevoegde waarde is van deze maatregelen op de vitaliteit van de bomen en welke effecten dit heeft op de ecosysteemdiensten. Vervolgens kunnen bewustere keuzes gemaakt worden die uiteindelijk kostend besparen en de kwaliteit verhogen, zeker wanneer bestaande bomen worden ingepast. Bestaande bomen hebben een hogere waarde dan bomen die op een later moment worden aangeplant. Eén of enkele bestaande bomen geven doorgaans een hogere kwaliteit dan met een rij jonge bomen. Indien bestaande bomen kunnen worden ingepast, worden bovendien de kosten voor het rooien ervan en het aanplanten van nieuwe bomen bespaard, dit bevordert eveneens de duurzaamheid. Voorwaarde hierbij is wel dat tijdig rekening wordt gehouden met bomen en niet pas op het moment dat aanpassingen van een plan niet meer mogelijk zijn.

7.3 Technische randvoorwaarden

Het Handboek Bomen en de uitgangspunten van het CROW zijn leidend bij de inrichting en het beheer van bomen. Hierbij houden we rekening met de plek waar de boom geplant gaat worden. Op plekken zoals parken, brede trottoirs en ruime overhoeken planten we bomen die ook oud kunnen worden op die plek. Echter is de ondergrondse wortelruimte voor de boom maar beperkt, of staat de boom dicht tegen een huis, dan planten we een kleinere boomsoort. Bij de aanplant van bomen houden we rekening met de andere afdelingen binnen onze gemeente die zich bezighouden met de openbare ruimte. Zoals de ruimte die nodig is voor onder andere kabels en leidingen, lantaarnpalen en parkeerplaatsen. In de inrichting en het beheer van nieuwe en bestaande boomplaatsen richten we ons op het vinden van een acceptabele balans tussen de beste groeiomstandigheden voor de boom en het gebruik van geld en ruimte. Gebruik door inwoners heeft ook grote invloed op de kwaliteit van onze bomen. Het gedrag van onze inwoners kan bepalend zijn voor het succes van een geplante boom. Door middel van voorlichting en participatie kunnen we onze inwoners wijzen op manieren die helpen een boom gezond te houden. Het doel is het ontwikkelen van gezonde bomen die veilig zijn voor hun omgeving en die passend zijn in hun functie.

7.4 Randvoorwaarden bij inrichting

Bij de inrichting van de standplaats van bomen zijn het Handboek Bomen en de uitgangspunten van het CROW leidend. Hiermee werken we altijd conform de actuele werkwijze. Bij een ontwerp met bomen maken we op vier punten afwegingen: • Ondergrondse groeiruimte (bodemkwaliteit, lucht en waterhuishouding, grondsoort, beschikbaarheid van voeding en grondwater en de grootte van de groeiruimte spelen hierbij een rol). • Bovengrondse groeiruimte (ruimte voor de kroon, afstand tot rijbaan, zout en verharding rondom de boom). • De te vervullen functie en de daarbij horende investering en ruimteclaim. • Een weloverwogen keuze voor soort en grootte (in sommige gevallen met participatie tot stand gekomen). Een goed doordacht ontwerp met de juiste inrichting levert het volgende op: • Gezonde bomen die kwalitatief goed functioneren. • Minimale overlast door worteldruk, takbreuk, schaduw, ziektes, etc. • Structureel lagere beheerkosten.

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

51

8. Samen bereiken we het meest

8. Samen bereiken we het meest De inrichting en het beheer van bomen is niet alleen een taak van de gemeente, ook willen we juist een beroep doen op u als inwoner, lokale ondernemer of vereniging. Deze doelgroepen kennen de kansen en knelpunten in hun eigen woonomgeving. Daarnaast is het streven dat ook projectontwikkelaars/ woningbouwverenigingen bijdragen aan de inrichting van de openbare ruimte, en hun inrichting aansluit op dit beleidsplan.

8.1 Bewonersparticipatie Wat doen we nu al? Wij faciliteren en ondersteunen de inwoners actief. Bij ontwikkelingen werken we in co-creatie participerend met inwoners, scholen, lokale ondernemers en verenigingen. Deze groep heeft kennis die voor de gemeente essentieel is om de inrichting van de openbare ruimte aan te laten sluiten bij de behoefte van de samenleving. Concreet doen we al: • Organiseren van boomfeestdagen en natuurwerkdagen. • Adoptie of zelfbeheer van groen door inwoners of bedrijven. • Het ‘eigen maken’ van bomen door inwoners (voorbeeld herdenkingsbomen in het levensbos). • Participatietraject voor iedere sectorale (ruimtelijke) of infrastructurele ontwikkeling.

Wist u dat: het op een warme dag, onder een boom met veel schaduw al snel 5 graden koeler kan aanvoelen? Wat willen we bereiken? • Het belang van bomen bij inwoners nog meer onder de aandacht brengen door betere communicatie hierover. We leggen de baten van bomen en groen uit waarbij ook aandacht en ruimte is voor het benoemen en bespreken van eventuele nadelen. • Enthousiasmeren van jongeren middels educatie (boomfeestdagen, scholen, handboek bomen junior). • Inwoners inzage geven in het beheer van bomen door het digitaal ontsluiten van gegevens. • Inwonerinitiatieven om (meer) bomen te planten waarderen en trachten mogelijk te maken. Hierbij leggen we koppelingen naar bestaande initiatieven zoals bijvoorbeeld herdenkingsbomen. • Begrip en acceptatie voor verduurzaming van woningen en de openbare ruimte. Verduurzaming van gebouwen en omgeving moet hand in hand gaan, het een kan niet zonder het ander. Wat gaan we hiervoor doen? • Toegankelijke pagina of website waarop alles omtrent bomen en boomstructuren in een helder overzicht is terug te vinden. • We zorgen voor een eenduidig overlastkader voor een koppeling met duurzaamheidsinitiatieven, zoals zonnepanelen versus bomen. Particulieren willen hun woning verduurzamen, daarnaast ligt er een opgave om het openbaar gebied af te koelen met bomen die schaduw brengen.

Zie bijlage 5, onderdeel 1.3 over hoe we omgaan met zonnepanelen en bomen. Wat betekent dit voor inwoners van Echt-Susteren? • Groeninitiatieven worden gefaciliteerd door de gemeente waardoor inwoners meer gestimuleerd worden om mee te doen aan de groeninrichting en beheer van de gemeente. • Communicatie over groen initiatieven verspreiden we over diverse kanalen zodat het nieuws breder wordt uitgezet waarbij iedereen wordt geïnformeerd.

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

53

8.2 Bewonersparticipatie bij reconstructies openbare ruimte

Bij renovaties en reconstructies van de openbare ruimte staat het inpassen of verwijderen van bomen vaak ter discussie. Omdat gemeentelijke functionele bomen vrij zijn van kapverbod, wordt geen besluit genomen waartegen inwoners bezwaar kunnen maken. Omdat inwoners zich vaak nauw betrokken voelen bij de bomen in hun directe omgeving is het wel wenselijk om hen te betrekken in de keuzes. Nu officiële inspraakmogelijkheden vervallen omdat niet altijd sprake is van omgevings-vergunning plichtige houtsopstanden, is bewonersparticipatie extra belangrijk. Daarbij werken we in 2 stappen: 1. Kaders bepalen door gemeente De gemeente bepaalt eerst of het wenselijk en mogelijk is om inwoners keuzes voor te leggen. Inwoners mogen niet meedenken over bomen bij de volgende situaties: • In inrichtingsplannen waarbij het college al een besluit over heeft genomen. • Die om veiligheidsredenen moeten worden verwijderd. • Die in het kader van een vastgesteld beheer en/of onderhoudsplan worden verwijderd. • Waarbij uit inpasbaarheidsonderzoeken of boomeffectanalyses blijkt dat inpassing niet duurzaam of wenselijk is (dus geen zinloze investering). • Relatie zonnepanelen. In die gevallen is er voor bewoners niets te kiezen. Zij worden dan geïnformeerd over het vervolg van het planproces. Op deze manier worden er ook geen onjuiste verwachtingen gewekt. 2.

Speelruimte inwoners Als bomen inpasbaar zijn, kan de gemeente de direct aanwonenden mee laten denken over inpassen, verwijderen of vervangen van bomen. De wijze waarop dit gebeurt kan op verschillende manieren. Tijdens een informatieavond, een kleine bijeenkomst met een klankbordgroep, of door schriftelijk meningen te peilen en te verzamelen. Deze informatie neemt de gemeente mee in haar afweging en uiteindelijke uitwerking van een ontwerp. De gemeente beslist uiteindelijk en informeert vervolgens de inwoners over het definitieve ontwerp of plan.

54

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

9. Aanbevelingen

9. Aanbevelingen In dit bomenbeleidsplan zijn verschillende aanpassingen gedaan ten opzichte van het oude bomenbeleid. Onderstaand zijn de aanvullende vervolgstappen omschreven die na vaststelling van dit nieuwe bomenbeleid doorgevoerd moeten worden. 1. Tegemoetkoming waardevolle bomen: De tegemoetkomingsregeling is aangepast waarmee particuliere eigenaren van waardevolle bomen nu zelf nadrukkelijker worden gewezen op hun eigen verantwoordelijkheid voor de instandhouding en veiligheid van de boom. Daarnaast wordt de tegemoetkoming in beheer en onderhoud aangepast op basis van de actuele marktomstandigheden. Vanuit de gemeente worden zij over de wijzigingen in de tegemoetkomingsregeling geïnformeerd. 2. Aanpassing boomverordening/APV: Na het vaststellen van voorliggend bomenbeleidsplan is het noodzakelijk dat de aanpassingen in het kapbeleid (hoofdstuk 6) worden doorgevoerd in de bomenverordening en APV. Daarbij wordt tegelijkertijd de afstandseis voor aanplant van bomen tot de erfgrens (volgens artikel 5:42 BW) aangepast van 2 meter naar 0.5 meter. 3. Actualisatie waardevolle bomenlijst: Een groot deel van de waardevolle bomen in Echt-Susteren is opgenomen in de waardevolle bomenlijst. Deze bomen staan daarnaast op de bomenstructuurkaart gemarkeerd met een boomsymbool. De lijst is echter verouderd en moet daarom herzien worden.

Bij de actualisatie van de waardevolle bomenlijst worden de onderstaande categorieën toevoegen/nagekeken: a) Huidige bomen op de waardevolle bomenlijst controleren op aanwezigheid en beoordeling vitaliteit (op afstand). b) Toevoegen nieuwe waardevolle bomen aan de waardevolle bomenlijst door eigen inventarisatie en input vanuit inwoners (mogelijkheid bieden om bomen aan te dragen). Nieuwe bomen worden beoordeeld volgens de criteria in bijlage 3. c) Bomen die deel uitmaken van een ensemble (=cultuurhistorisch begrip dat aangeeft dat er in een bepaald gebied een specifieke samenhang kan zijn tussen cultuurhistorische elementen (gebouwen, grafheuvels, bomen etc.) d) Monumentale bomen die wel op de Bomenlijst staan van de Bomenstichting maar nog ontbreken op de gemeentelijke bomenlijst. 4. Actualiseren bebouwingscontour houtkap: heet nu de bebouwde komgrens boswet in het kader van de Wet Natuurbescherming. Deze wordt t.z.t. weer voorgelegd en vastgesteld door de raad. 5. Het verankeren van dit boombeleidsplan in de Omgevingsvisie en uitwerkerking/koppeling hiervan in het Omgevingsplan: Hierbij is de 3-30-300 regel voor bomen in de Omgevingsvisie essentieel.

56

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

10. Bijlagen

10. Bijlagen Bijlage 1 - Evaluatie bomennota 2007 Toen: Doel in 2007

Nu: Evaluatie en conclusies

Straks: Wat gaan we doen?

Eén integraal beleid voor alle kernen in gemeente Echt-Susteren.

Met vaststellen bomennota 2007 is er één integraal beleid voor alle kernen in de gemeente Echt-Susteren vastgesteld.

We bouwen verder op het bestaande bomenbeleid (bomennota 2007) en actualiseren deze op basis van nieuwe kennis en ontwikkelingen. Actuele thema’s zoals klimaatverandering, biodiversiteit en duurzaamheid krijgen een plek.

Deregulering kapbeleid.

De wet- en regelgeving is door het invoeren van het aangepaste kapbeleid vereenvoudigd waardoor bomen die niet voorkomen op boomstructuurkaarten of waardevolle bomenlijst niet langer vergunning plichtig zijn. Er kan wel een omgevingsvergunning nodig zijn of kap is niet mogelijk i.v.m. Nb wet. Hiermee is het aantal kapaanvragen afgenomen. Deregulering heeft hiermee het gewenste effect.

We actualiseren de waardevolle bomenlijst en de boomstructuurkaart en maken deze interactief beschikbaar. Via een beslisboom lichten we de procedure toe voor kapaanvragen voor zowel intern gebruik als voor bewoners. Dit geldt voor zowel de omgevingsvergunning (WABO) als ook de Natuurbeschermingswet. Het nieuwe bomenbeleid zal aansluiten op de Omgevingswet.

Financiële bijdrage beheer particuliere bomen waardevolle bomenlijst.

Enkele boomeigenaren hebben gebruik gemaakt van een financiële tegemoetkoming voor het beheer van particuliere (waardevolle) bomen. Hiermee wordt voor een deel tegemoetgekomen in de kosten van instandhouding/ beheer hiervan. Dit heeft een positief effect op de ruimtelijk kwaliteit.

Omdat deze regeling risico’s met zich meebrengt willen we hiervoor een vervangend instrument bedenken. Hierbij wordt gedacht aan het inrichten van een bomenfonds waaruit beheer en onderhoud en vervanging kan worden geregeld.

Het vaststellen en herzien van de gewenste bomenstructuur tot een waardevolle, karakteristieke, veilige en duurzame bomenstructuur binnen de kernen en het buitengebied.

In de bomennota 2007 werden voornamelijk boomstructuren binnen bebouwde kom beschreven.

Boomstructuren gaan we actualiseren op basis van nieuwe kennis en ontwikkelingen waarbij ook nadrukkelijker structuren in de buitengebieden aan bod komen. Landschapselementen en populierenbosjes ook i.v.m aanpak roekenoverlast.

Een maatregelplan in de bomennota opnemen om te komen tot een streefbeeld per straat. Maatregelen kunnen zijn planten van bomen, vervangen van bomen of verwijderen hiervan zonder dat bomen worden terug geplant.

Beschikbare middelen uit de bomennota laten het niet toe om grootschalige ingrepen te financieren. Voornamelijk is gekozen om mee te liften met grotere infrastructurele maatregelen. Op deze wijze zijn veel maatregelen de afgelopen jaren uitgevoerd.

We actualiseren de overzichtskaart ‘maatregelen per straat’ uit 2014 en laten deze aansluiten op uitgevoerde onderdelen en maatregelen die nog nader onderzocht worden op haalbaarheid en uitvoerbaarheid.

58

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

Toen: Uitgangspunten in 2007

Nu: Evaluatie en conclusies

Straks: Wat gaan we doen?

De vitaliteit van de boom moet optimaal kunnen worden gegarandeerd.

Bij sectorale of integrale plannen wordt binnen de ruimtelijke mogelijkheden (zowel boven- als ondergronds) voldoende rekening gehouden om de vitaliteit van een boom te laten slagen.

Dit continueren we. We houden hierbij nog meer rekening met de ruimtelijke factoren en de functie van een boom. De juiste boom op de juiste plek is daarbij de doelstelling.

De boom moet kunnen uitgroeien tot de soorteigen habitus (groeivorm).

Een boom moet kunnen uitgroeien tot de vorm die de soort van nature ontwikkelt.

Dit continueren we. Hierbij letten we nog meer op de juiste boom op de juiste plek. Kwaliteit voor kwantiteit, kroonvolume in plaats van aantallen. Ook borgen we dat het bomenareaal niet afneemt, dit doen we door bomen te herplanten op plekken waar te kunnen uitgroeien. Gericht op natuurlijke beplantingen, bossen en landschapselementen.

Het beheer van de boom (bijvoorbeeld snoeien, boomcontrole, ziektebestrijding) dient waar mogelijk te worden beperkt. De eventuele overlast van bomen aan omwonenden moet zoveel mogelijk worden beperkt om draagvlak voor de instandhouding van de boom, ook bij uitgroeien tot uiteindelijke omvang, te behouden.

Gemeente Echt-Susteren

|

Er is een kader klachtafhandeling opgenomen in het bomenbeleid waar op meldingen van overlast kunnen worden afgewogen. Dit heeft in de meeste gevallen geholpen om vormen van overlast te wegen richting inwoners.

Bomenbeleid 2024-2034

Het kader om overlastvormen en hinder door bomen wordt gecontinueerd. Wel zal het afwegingskader worden aangepast aan nieuwe inzichten en doelstellingen van het nieuwe beleid, gebaseerd op functies van bomen.

59

Bijlage 2 - Deelgebieden rivierterrasontginningen landschap Deelgebied 1: Laagterras (Maasdal) Het westelijke gelegen gebied tegen de grens met België is een rivierlandschap waarin de laaggelegen uiterwaarden het beeld bepalen. De uiterwaarden zijn voornamelijk in gebruik als akkeren weilanden. Op enkele plaatsen zijn nog oude maasarmen te vinden. Opvallend is de hoge dijk van het Julianakanaal. Door de opvallende ligging van het kanaal vormt het een uitgesproken cultuurlijk element in het landschap. De belangrijkste boombeplantingen bestaan uit populierenrijen langs de Maas en solitaire bomen of kleine bomengroepen in het open landschap, al dan niet gecombineerd (meidoorn) hagen. De kenmerkende landschappelijke soorten voor het laagterras zijn wilg, els, es en populier. Voor toepassing binnen de bebouwde kom zijn dergelijke landschappelijke bomen zelden bruikbaar. Deelgebied 2: Middenterras (Agrarisch cultuurlandschap) Op het middenterras zijn van oudsher de meeste kernen terug te vinden. Als gevolg daarvan bevinden zich op het middenterras ook de hoofdwegen tussen de kernen. Rondom de dorpen ligt het agrarisch cultuurlandschap. Door de gevarieerde ontginningstypen en het diverse grondgebruik is een afwisselend en kleinschalig landschap met een halfopen karakter ontstaan. Naast de kernen en de verbindingswegen bepaalt een aantal beken het aanzicht van het middenterras.

De beekdalen zijn afwisselend open met enkele solitaire bomen of dicht beplant met beekbegeleidend bos. Bomenrijen begeleiden de verbindingswegen buiten de kernen op het middenterras. Hierbij wordt veelal gebruik gemaakt van boomsoorten zoals eik, beuk, linde en esdoorn. Op de overgang van het middenterras naar het hoogterras bevindt zich een lagergelegen gebied met een klei ondergrond, die in een ver verleden is afgezet door de Maas, doordat de Maas voorheen meer oostwaarts stroomde. In 1838-1857 werd dit gebied als “EchterBroek” aangeduid. Broek is een ander woord voor moeras. De straatnaam Bos en Broek doet nog herinneren aan de tijd dat het gebied een moerasgebied was. In de huidige situatie zorgt de kleiondergrond voor hoge waterstanden, welke van invloed zijn op bomen in dat gebied. Deelgebied 3: Hoogterras (bosgordel) Het hoogste terras bestaat uit gesloten bosgebieden afgewisseld met open vlakten. Dit relatieve hoge landschap vormt de overgang naar Duitsland. In dit gebied overheersen de bossoorten zoals eik, beuk, berk en den. Behalve zand en grind, bestaat de bodem in de gemeente op enkele plekken uit löss (rondom Koningsbosch). Löss is een grondsoort die is ontstaan doordat in de ijstijd stenen en keien zijn fijngewreven tot een fijn poeder, wat löss wordt genoemd. Op de meeste plekken zijn de lössgronden in gebruik als akkerland omdat het een voedselrijke grond is.

Op enkele plekken komen eikenbossen voor op de lössgronden. Veel doorgaande wegen in dit gebied worden overwegend begeleid met eiken. Kenmerkende elementen van dit landschapstype zijn de houtwallen. Dit zijn opgeworpen aarden wallen, begroeid met bomen en struiken. Deze dienden vroeger als afscherming van de akkers. De gewassen werden door de houtwallen beschermd tegen het vee en het wild. Na de eerste wereldoorlog zijn vele voormalige akkers beplant met dennen, hierdoor treft men in de huidige situatie vaak houtwallen aan rondom of in dennenbossen.

60

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

Bijlage 3 - Boomwaarderingssysteem Bij de inventarisatie van waardevolle bomen zijn de criteria van de bomennota (2007) als basis genomen. Met enkele aanvullingen en aanpassingen zijn deze criteria verwerkt het onderstaande puntensysteem en daarmee specifiek afgestemd op de gemeente Echt-Susteren. De hoogst haalbare score is 92 punten. Wanneer een boom boven de 45 punten behaald wordt deze gezien als een waardevolle boom. Tegemoetkoming waardevolle bomen De tegemoetkomingsregeling is aangepast waarmee particuliere eigenaren van waardevolle bomen nu zelf nadrukkelijker worden gewezen op hun eigen verantwoordelijkheid voor de instandhouding en veiligheid van de boom. Daarnaast wordt de tegemoetkoming in beheer en onderhoud aangepast op basis van de actuele marktomstandigheden. Vanuit de gemeente worden zij over de wijzigingen in de tegemoetkomingsregeling geïnformeerd. Punten

Boombelang

Criteria

Boomsoort

Duurzaamheid

Snel groeiend/niet duurzaam Normaal Traag groeiend/duurzaam

0 2 4

Boomgrootte

3e grootte 2e grootte 1e grootte

0 2 4

Herkomst

Uitheems Inheems

2 4

Dendrologische waarde

Zeer algemeen Algemeen Zeldzaam Zeer zeldzaam

2 4 6 8

< 60 cm 60-80 cm 80-100 cm > 100 cm

4 4 8 12

Conditie

Goed Iets verminderd Sterk verminderd Stervend of dood

6 0 -10 -10

Veiligheid

Risico acceptabel Risico acceptabel na maatregelen Risico niet acceptabel

4 2 -10

Toekomst

Onvoldoende groeiruimte Beperkte groeiruimte Voldoende groeiruimte

0 4 8

Toekomstverwachting

< 5 jaar 5-15 jaar 15> jaar

-10 4 8

Stamdiameter

Levensverwachting

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

61

Bijlage 4 - Ziekten en aantastingen In onderstaande tabel zijn de ziekten en plagen die voorkomen in gemeente Echt-Susteren weergegeven.

Ziekten

Risico’s/schade

Symptonen

Bestrijding

Essentaksterfte

Afsterven van de takken/boom

Verwelking van het blad, donkere kleuring van de bast, afsterven jonge scheuten, optreden verwondingen in oude takken

Aangetaste takken verwijderen

Kastanjebloedingziekte

Afsterven en scheuren in stam waardoor secundaire aantasting plaats kan vinden

Lekpits, afsterven en scheuren in de stam

Monitoring, infecties voorkomen d.m.v. ontsmetten gereedschap

Iepenziekte

Afsterven van de boom

Vroege herfst, zogenaamde vaantjes, stipsgewijze verkleuring in de houtvaten

Snel ingrijpen door verwijderen, schillen van de stam en takken.

Massaria

Afsterven van de onderste takken van de boom waardoor risico op takbreuk wordt verhoogd.

Violetverkleuring, afgestorven bast aan de bovenzijde van de tak

Regelmatige controle, verwijderen van de aangetaste takken

Watermerkziekte

Afsterven van takken en bladeren

Verwelking, bruinverkleuring en verdroging van de bladeren, bossige vormen van waterloot op de grens van de levende en dode takken of takdelen

Jong, nog niet besmet uitgangsmateriaal gebruiken, minder gevoelige rassen toepassen

Kastanjemineermot

Verdwijnen bladmoes, stagneren groei

Vroege herfst, blaasachtige mijnen, lichte langwerpige vlekken

Geen maatregelen

Luis

Honingdauw, plak op auto’s en bestrating

Luizen op blad of takken, honingdauw

Uitzetten van inheemse lieveheersbeestjes (geen Aziatische lieveheerstbeestjes. Ons doel; vergroten diversiteit bomenbestand draagt bij aan het verminderen van luizenplagen.

Horzelvlinder/populierenboktor

Groeistagnatie, breukgevoeligheid

Gaten in de stamvoet op beschadigde plekken

Zorgvuldig maaien voorkomt schade aan de stamvoet

Eikenprocessierups

Brandharen, aangevreten blad

Rupsen in processie naar de kroon, eikzakjes onder de stam of in een oksel

Terugdringen door ecologisch beheer en behouden natuurlijke vijanden. Blijven monitoren van de natuurlijke bestrijding

Wilgenhoutrups

Groeistagnatie, breukgevoeligheid met gevaar voor stambreuk

Ovale openingen in de stam of snoeiwond, plantensap dat naar buiten treedt

Zorgvuldig maaien voorkomt schade aan stamvoet

Honingdauw of roetdauw

Plak

Zwarte schimmelvorming (roetdauw) op blad

Verbetering groeiplaats, verhogen biodiversiteit (rondom boom)

Pollen

Gezondheidsklachten bij mensen met allergie

Zaden veroorzaken allergische reactie bij sommigen

Niet mogelijk, kappen niet gewenst

62

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

Bijlage 5 - Waarderingsmodel overlast en boomwaarde 1. Vormen van overlast

In deze hoofdstuk worden de meest voorkomende vormen van overlast beschreven. Per vorm van de overlast geeft de gemeente haar standpunt en worden mogelijke maatregelen voorgesteld. In de laatste paragraaf worden de minder voorkomende vormen van overlast beschreven. Een aantal vormen van overlast is voor de gemeente Echt-Susteren geen reden om een boom te verwijderen. Te denken valt aan bladval of overhangende takken. Echter een combinatie van meerdere vormen van overlast kan wel leiden tot verwijdering van een boom. Bomen die zorgen voor hinder in relatie tot bestaande of nieuw aan te leggen zonnepanelen, wordt een apart kader beschreven. De volgende aspecten worden niet meegenomen in het waarderingssysteem: • “Verwachte” toekomstige overlast. Bomen worden tientallen jaren oud en blijven lang groeien. Dit betekent in veel gevallen dat de overlast toeneemt in de loop van de jaren. • Duur van de overlast. • Verandering van de omgeving. • Bijvoorbeeld: bij aanplant van de boom stond deze vrij waarna door omwonenden of bouwinitiatief van derden een muur of schutting is geplaatst vlak bij de boom. De maatregelen die worden genomen beperken zich tot het gemeentelijk eigendom. Wanneer maatregelen nodig zijn op particulier terrein, moet dit door de bewoner zelf uitgevoerd en bekostigd worden.

Uitzondering hiervoor is de bijdrageregeling voor het beheer en instandhouding van waardevolle bomen bij particuliere eigenaren. De overlast wordt per boom bekeken. Dus als de overlast door meerdere bomen wordt veroorzaakt, wordt per boom het stappenplan doorlopen. Dit kan als gevolg hebben dat bijvoorbeeld in een straat uiteindelijk enkele bomen worden verwijderd en andere bomen blijven staan.

1.1 Schaduwwerking Beschrijving Bomen zorgen voor schaduw. De één vindt dit prettig vanwege verkoeling terwijl een ander dit ervaart als overlast. Ook is de overlastervaring verschillend, als het gaat om schaduw in de tuin of het huis of als beperking van teelten op een landbouwperceel. Deze overlast is ook afhankelijk van de indeling en grootte van het perceel en de standplaats van de boom ten opzichte van de zon en woning of perceel. Juridisch kader Vanuit het burgerlijk Wetboek (Artikel 5:37) mag een eigenaar geen onrechtmatige hinder toebrengen aan eigenaren van andere erven door het onthouden van licht, lucht of verspreiden van rumoer of stank. Dit wordt echter in de gerechtelijke praktijk voor gemeentes niet snel niet erkend. Onrechtmatige hinder wordt vanuit jurisprudentie alleen toegewezen wanneer aantoonbaar is dat het onthouden van een fors aantal uren daglicht in woonvertrekken aan de orde is. Het gaat om daglicht en niet zonlicht. Bomen die zonlicht ontnemen in een tuin, geven geen onrechtmatige hinder. Standpunt gemeente Overlast door schaduw is voor de gemeente in beginsel geen reden om maatregelen te treffen. Als er sprake is van “zware hinder” dan zal over gegaan worden tot het nemen van maatregelen. De bewoner zal zelf moeten aantonen dat het gaat om zware hinder.

Bijvoorbeeld door een onderzoeksrapport waaruit blijkt dat er te weinig daglicht in de woning komt. In het onderzoeksrapport wordt de daglichttoetreding getoetst aan de normen in het Bouwbesluit conform NEN 2057:2011, “bepaling van de equivalaente daglichtoppervlakte van een ruimte”(hoe lang en hoeveel daglicht komt er per dag binnen). Mos en/of algengroei op verhardingen of in tuinen ten gevolge van te weinig zonlicht is geen reden voor maatregelen. Ook bij meldigen over “vocht” ten gevolge van bomen in de omgeving is geen reden om maatregelen te treffen.

Gemeente Echt-Susteren

|

Bomenbeleid 2024-2034

63

Maatregelen Bij “gewone” overlast zal de gemeente snoeien als de boom hierbij zijn habitus (kroonvorm) niet verliest. Kandelaberen (inkorten van alle gestelktakken in de kroon) is bij “gewone”bomen geen optie, omdat hierdoor de onderhoudskosten te hoog worden en dit sterk afbreuk doet aan de natuurlijke vorm van de boom. Indien er sprake is van zware hinder dan kan kadelaberen overwogen worden. Het verwijderen van de boom is een andere maatregel bij zware hinder. In uitzonderlijke situaties kan bij overlast door waardevolle bomen het kandelaberen een optie zijn om de boom te behouden. De mogelijkheid om te kandelaberen is afhankelijk van de locatie en boomsoort. Bij een waardevolle boom betreft dit een kapvergunningplichtinge maatregel. Weging

Schaduwwerking De boom staat noordoost /noordwest/noord t.o.v. perceel

0 pnt

De boom staat oost of west t.o.v. perceel en veroorzaakt schaduw in voortuin meer dan 50% vd opp.

5 pnt

De boom staat oost of west t.o.v. perceel en veroorzaakt schaduw in achtertuin meer dan 50% vd opp.

10 pnt

De boom staat zuidoost, zuidwest of zuid t.o.v. perceel • Boom veroorzaakt schaduw in voortuin meer dan 50% vd opp. • Boom veroorzaakt schaduw in achtertuin meer dan 50% vd opp.

5 pnt 10 pnt

De boom veroorzaakt schaduw in de woning • Boom veroorzaakt minder dan 2 uur per dag schaduw • Boom veroorzaakt tussen 2 en 4 uur per dag schaduw • Boom veroorzaakt meer dan 4 uur per dag schaduw