Document · PDF

Bomenbeleid 2024

Commissie Omgeving 19 februari 2024, gemeente Echt-SusterenBij agendapunt: Kaderstellende raadsnota: Actualisatie bomenbeleid 2024 - 203422.749 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Bomenbeleid 2024-2034 Gemeente Echt-Susteren

Inhoudsopgave Voorwoord Het bomenbeleid in één oogopslag Het belang van bomen

5 6 8

1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Doelstelling 1.3 Wettelijke kaders 1.4 Beleidskaders 1.5 Proces 1.6 Leeswijzer

11 12 12 13 14 15 16

2. Analyse 2.1 Analyse bomennota 2007 2.2 Analyse bomenbestand 2.3 Financiële kaders 2.4 Analyse participatieproces

17 18 19 22 22

3. Visie op bomen 3.1 Duurzaam en gezond bomenbestand 3.2 Klimaatbestendige leefomgeving 3.3 Behoud en stimuleren van biodiversiteit 3.4 Waardevolle en prettige leefomgeving

25 26 27 28 29

4. Boomstructuur 4.1 Ontstaan landschap 4.2 Stedenbouwkundige structuur 4.3 Wegenstructuur 4.4 Bomenstructuurkaart 4.4.1 Hoofdstructuren 4.4.2 Nevenstructuren 4.4.3 Boomgroepen 4.4.4 Ambitie structuren

30 31 33 35 35 35 36 36 36

5. Omgang met bomen in de openbare ruimte 5.1 Boomveiligheid 5.1.1 Zorgplicht 5.1.2 Boomveiligheidscontroles 5.2 Bomen en werkzaamheden 5.3 Ziektes en aantastingen bij bomen 5.4 Hinder en overlast 5.4.1 Draagvlak creëren om overlastervaring te verminderen 5.4.2 Afwegingskader

37 38 38 38 39 39 39 39 41

6. Beschermen van bomen tegen kap 6.1 Kapbeleid 6.1.1 Kapvergunningsplichtige bomen 6.1.2 Bomen en zonnepanelen 6.1.3 Overige (functionele) bomen 6.1.4 Herplant en financiële compensatie 6.1.5 Schaderegeling illegale kap 6.2 Tegemoetkoming particulier waardevolle bomen 6.3 Bescherming bomen en Burgelijk Wetboek

43 44 44 45 45 45 47 47 48

7. Inrichtingsrichtlijnen 7.1 Kwaliteit vs. kwantiteit 7.2 Beheerbewust ontwerpen 7.3 Technische randvoorwaarden 7.4 Randvoorwaarden bij inrichting

49 50 51 51 51

8. Samen bereiken we het meest 8.1 Bewonersparticipatie 8.2 Bewonersparticipatie bij reconstructies openbare ruimte

52 53 54

9. Aanbevelingen

10. Bijlage Bijlage 1 - Evaluatie bomennota 2007 Bijlage 2 - Deelgebieden rivierterrasontginningen landschap Bijlage 3 - Boomwaarderingssysteem Bijlage 4 - Ziekten en aantastingen Bijlage 5 - Waarderingsmodel overlast en boomwaarde Bijlage 6 - Bijdrageregeling waardevolle bomen

57 58 60 61 62 63 76

Voorwoord Discussies over het nut van bomen spelen op mondiale schaal. We hebben op onze kwetsbare aardbol te maken met klimaatverandering (opwarming), afname van biodiversiteit - en in groter verband - kap van (bos)gebieden. Ook op kleinere schaal, zoals in onze gemeente, verdwijnen vaak - sluipenderwijs - kleine bosjes of bomen die van essentieel belang zijn voor de leefbaarheid in onze kernen en het landschap. Dat willen we steeds vaker voorkomen. Bomen zijn belangrijk voor de natuur, de mens en in de strijd tegen klimaatverandering. Ze dragen bij aan het beperken van de gevolgen van hittestress, wateroverlast, luchtverontreiniging en nemen bovendien CO2 op. Ook bevorderen ze de biodiversiteit. We moeten bomen dan ook blijven koesteren. Door alle uitdagingen waar we in onze gemeente voor staan, ontstaat de komende jaren onvermijdelijk druk op de openbare ruimte. Juist in die context is het belangrijk oog te hebben voor het behoud en de aanplant van groen. Als gemeente moeten we dan ook kijken naar creatieve en duurzame oplossingen om onze ruimte leefbaar te houden. De afgelopen jaren is het bomenbeleid van onze gemeente vooral gericht geweest op het behoud van waardevolle bomen en structuren. Daar gaan we als gemeente mee door, maar daarbij willen we nadrukkelijk meer aandacht geven aan de opgaves van nu.

Dat betekent dat we oog hebben voor meer variatie in boomsoorten, ecosysteemdiensten, een helder overlastkader bij hinder door bomen, aanplant van nieuwe exemplaren gericht op functievervulling en bomen oud laten worden. Daarmee spelen we in op de functionaliteit en kijken we hoe we bomen kunnen inzetten om de leefbaarheid te vergroten. De komende jaren willen we onze kernen, daar waar dat mogelijk is, dan ook verder vergroenen. Bomen spelen daarin vanzelfsprekend een belangrijke rol. Uit deze geactualiseerde gemeentelijke bomennota 2024 – 2034 blijkt dat we de komende jaren op een andere manier gaan werken. We kijken wat verder vooruit en focussen op wat bomen voor ons kunnen betekenen. Alles in het licht van een gezond, aangenaam en aantrekkelijk leefklimaat in onze mooie gemeente.

Hub Meuwissen

Wethouder Beheer Openbare Ruimte Januari 2024

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

Het bomenbeleid in één oogopslag Het bomenbeleid is samengevat is tien beleidsuitgangspunten. Deze zijn tot stand gekomen na een interactief proces waarbij gesprekken gevoerd zijn met inwoners, de interne organisatie en de gemeenteraad. Vervolgens is de opgehaalde input vertaald naar onderstaande uitgangspunten voor het bomenbeleid. 1. Ons bomenbestand sluit aan bij de opgaves van nu! Bomen planten we op plekken waar ze zo zelfstandig mogelijk gezond volwassen kunnen worden. Hierbij wordt rekening gehouden met integrale opgaves, zoals effecten klimaatatlas, biodiversiteit en energietransitie. Bomen die aangeplant worden zijn bijvoorbeeld beter bestand tegen langdurige droogte en hitte op zogenoemde hitte eilanden. Hierdoor worden koele omgevingen en routes gecreëerd. 2. Verminderen overlast en hinder van bomen. Het gebruik van een helder kader biedt inzicht in de omgang met overlast, hinder of ongemak door bomen. Actief zoeken we naar mogelijkheden om hinder en ongemak te verminderen. 3. Ons bomenareaal houden we op peil. Voor elke gekapte boom die in beheer en onderhoud is van gemeente, planten we bomen terug. Indien een boom niet terug geplant kan worden op dezelfde locatie zoeken we naar alternatieve locaties of doen we een financiële compensatie. 4. Zorg voor, en behoud van bomen. Het kappen van gezonde gemeentelijke bomen vermijden we zoveel mogelijk.

Bestaande, oude bomen zijn waardevol en beeldbepalend. Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met aanwezige bomen, hun functievervulling en de groeiplaats. Als het behoud van een boom bij ontwikkeling niet mogelijk is, dan wordt verplanten/vervanging of kap afgewogen en besproken met de omgeving. 5. Boomstructuren verbinden natuurgebieden met elkaar. In het buitengebied levert het bomenareaal een bijdrage aan het verhogen van de biodiversiteit. Daar waar mogelijk verbinden we gebieden met nieuwe of aanvullende boomstructuren. 6. Van monocultuur naar biodiversiteit. In onze buitengebieden staan veel monoculturen (bestaande uit één boomsoort). Monoculturen zorgen dat deze lanen meer vatbaar zijn voor ziektes en plagen. Daarom vormen we lanen/bomenrijen gefaseerd om naar structuren met een variatie aan boomsoorten. Deze boomsoorten sluiten aan bij de omgeving, het landschap en verbeteren de biodiversiteit. Uiteraard gaan we geen gezonde bomen vervangen om dit doel te bereiken. 7. Realistische groei van ons bomenbestand. Geen aantallen of quota. Daar waar kansen zich voordoen planten we bomen op plekken waar ze oud mogen worden of kiezen we bewust voor een kortere omlooptijd indien het niet anders kan. Het streven daarbij is om elke inwoner van Echt-Susteren te kunnen koppelen aan een boom.

Hiervoor gebruiken we de openbare ruimte maar we stimuleren ook het aanplanten van bomen op particuliere eigendommen. 8. Ons bomenbestand bestaat bij voorkeur uit gebiedseigen soorten. In buitengebieden en dorpsranden planten we bij voorkeur inheemse en streekeigen boomsoorten aan, en zo min mogelijk vreemde soorten ‘cultivars’ en/of ‘exoten’. Bij voorkeur gebruiken we waar mogelijk en beschikbaar autochtoon plantmateriaal. In stedelijk gebied of bij bijzondere projecten of op bijzondere locaties kan daarvan worden afgeweken.

9. Actualisatie bomenstructuren en bomenlijst. De huidige boomstructuurkaarten worden geactualiseerd. Met behulp van een ruimtelijke analyse en de opgehaalde input vanuit inwoners brengen we locaties in beeld waar meer bomen gewenst zijn. Dit doen we voor zowel binnen- als buiten de bebouwde kom. 10. Verdere deregulering kapvergunningstelsel. Een deregulering van het kapvergunningstelsel is nodig voor een sneller en efficiënt proces voor het verkrijgen van een kapvergunning. Dit betekent niet dat bomen nu minder beschermd zijn, ze worden juist getoetst aan een transparant kader. Het dereguleren van het kapvergunningsproces geldt alleen voor de gemeentelijke bomen en niet voor de private waardevolle bomen.

Het belang van bomen

Belang van bomen voor actuele thema's Bomen hebben een positieve invloed op het milieu en onze leefomgeving. Ze zijn de kenmerkende elementen in een snel veranderende omgeving. Door hun omvang en groeiwijze vormen ze een imposante en indrukwekkende verschijning. Daarom houden we het bomenbestand op peil, zodat de bomen in toenemende mate bijdragen aan een mooi en gezond Echt-Susteren.

Het belang van bomen voor actuele thema's

Met onze bomen dragen we bij aan actuele thema’s, ze zijn een waardevolle aanvulling van onze maatschappij. In tabel 1 is een aantal van de belangrijkste diensten en voordelen van bomen op een rij gezet.

Thema

Bijdrage van bomen aan:

Klimaat

• Verminderen van de effecten van hitte, droogte, wind en wateroverlast. • Afvangen van fijnstof. • Omzetten van CO2 naar zuurstof en koolstof vatleggen in het hout.

Biodiversiteit

• Onderdeel van de biodiversiteit. Bomen maken onderdeel uit van het leefgebied • Van veel verschillende diersoorten, zoals insecten en vogels. • Onderdeel van groene verbindingen, waardoor genenuitwisselingen tussen diersoorten kan plaatsvinden. Dit draagt bij aan een gezonde populatie van een soort. • Een divers bomenbestand is weerbaarder tegen plagen en ziekten.

Gezondheid

• Nodigen uit tot bewegen, spelen en ontmoeten. • Nodigen uit tot rust en geven besef van de seizoenen. • Vangen fijnstof af, zetten CO2 om in zuurstof en leggen CO2 vast. • Bieden schaduw en beschutting. • Dempen geluiden van verkeer en industrie.

Cultuurhistorie en identiteit

• Herinneren ons aan het verleden of bijzondere gebeurtenissen. • Vertellen het verhaal of de vorming en het gebruik van het landschap. • Vormen samen met historische gebouwen een eenheid, een ensemble. • Maken deel uit van het dorpse/stadse identiteit.

Ruimtelijke kwaliteit

• Accentueren belangrijke structuren. • Geven karakter en herkenbaarheid. • Maken een grijze omgeving levendig en aantrekkelijk. • Verbinden kernen met het omliggende landschap.

Tabel 1: Overzicht van de meerwaarde van bomen bij de thema's.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

Figuur 1: Ecosysteemdiensten van een boom.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

1. Inleiding

1. Inleiding Bomen zijn belangrijk! Niet alleen als zuurstofvoorziening of voor het opnemen van koolstofdioxide, maar bomen zorgen ook voor een prettig leefklimaat voor de mens en bieden verblijfplaatsen en foerageermogelijkheden voor vogels, insecten en andere dierensoorten. In dit beleidsplan is beschreven hoe we het bomenbestand in stand houden en doorontwikkelen. 1.1 Aanleiding De gemeentelijke bomennota is in 2007 opgesteld en in 2014 geëvalueerd. Uit de evaluatie bleek dat het beleid grotendeels tot de gewenste uitwerkingen heeft geleid. Nu, in 2024, steken we de bomennota in een nieuw jasje. Dit houdt in dat het bestaande beleid als richtinggevend document zeer bruikbaar blijft, maar wel wordt geactualiseerd op basis van actuele ontwikkelingen op het gebied van: 1. Het inspelen op en beperken van de effecten van klimaatverandering. 2. Het verhogen van de biodiversiteit: zoals lanen met een diversiteit aan boomsoorten. 3. De impact van de boom: juiste boom op juiste plaats planten. 4. Meer integraliteit met andere beleidsthema’s in het kader van de Omgevingswet. 1.2 Doelstelling Het bomenbeleid is een éénduidig beleid met als doel de kwaliteit van de leefomgeving te behouden en te versterken. Dit doen we door het benoemen van heldere doelen en uitgangspunten voor de komende 10 jaar.

Het beleid benadrukt hiermee het belang van bomen waardoor we discussie bij aanleg en beheer zoveel als mogelijk voorkomen en klachten proberen te verminderen. Concreet betekent dit dat de doelstelling van dit bomenbeleid (nu) bestaat uit het actualiseren van de gestelde doelen in 2007 (toen) en uit het stellen van nieuwe doelen (straks), deze analyse is gemaakt in hoofdstuk 2.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

1.3 Wettelijke kaders

Dit bomenbeleidsplan houdt rekening met wettelijke kaders en beleidskaders vanuit de gemeente. Deze kaderstellende documenten zijn: Omgevingswet Op 1 januari 2024 treedt de omgevingswet in werking. De omgevingswet geldt voor de ontwikkelingen in de fysieke ruimte, waarbij bomen een belangrijke rol vervullen. Veel thema’s binnen de Omgevingswet hebben een relatie met bomen. Ten tijde van het opstellen van dit boombeleidsplan is de Omgevingswet nog niet ingevoerd, wel is hier in het planproces op geanticipeerd door nadrukkelijke inzet van participatiemomenten zowel met externe als interne stakeholders. Wet natuurbescherming (straks opgenomen in de Omgevingswet) In de Wet natuurbescherming zijn planten en dieren beschermd door de algemene zorgplicht. Deze verbiedt het doden, verjagen of verstoren van flora en fauna. Het kappen van bomen buiten de bebouwde kom is gereguleerd door deze wet. Bomen, met name bomenrijen, zijn bijvoorbeeld van groot belang als oriëntatiepunt/verbindingszone/jaagplek voor vleermuizen. Burgerlijk Wetboek De gemeente heeft een zorgplicht voor haar bomen. Het voorkomen van onveilige situaties staat hierbij voorop. Bij schade (door bijvoorbeeld windworp, stambreuk of takval) moet de gemeente aantonen dat zij de boom periodiek heeft gecontroleerd en onderhouden en de schade niet te verwijten is.

Dit doet de gemeente door periodiek elke boom te controleren op zichtbaar visuele biologische en mechanische gebreken. Bomen met een grote gevaarzetting voor de gebruiksomgeving worden vaker gecontroleerd. De inspectiegegevens worden vastgelegd in een beheersysteem en benodigde (onderhouds-)maatregelen worden uitgevoerd en geregistreerd.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

1.4 Beleidskaders Landelijke/provinciale kaders • Limburgse aanpak bossen • Programma Landschap Mooi Limburg, Samenwerken aan de identiteit van het Limburgse Landschap • Natuurprogramma 2023-2030 Gemeentelijke kaders Boomverordening Onder afdeling 3, het bewaren van houtopstanden binnen de APV, staat omschreven aan welke voorwaarden moet worden voldaan of wordt getoetst met betrekking tot het vellen/kappen van bomen. RAAP-Rapport 2943. Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Deze rapportage lag ten grondslag voor de structuurvisie en beschreef het cultuurhistorisch erfgoed van gemeente Echt-Susteren. Het doel van deze rapportage is om rekening te houden met de aanwezige cultuurhistorische waarden bij het opstellen van een bestemmingsplan. Paragraaf 4.1 beschrijft het ontstaan van het landschap in Echt-Susteren, input hiervoor is uit het RAAP-Rapportage gehaald. Structuurvisie 2012-2025 In 2012 is de structuurvisie opgesteld. Deze bestaat uit een landschapskader waarin voor elk landschapstype bepaalde ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden in zijn meegegeven. In voorliggend bomennota houden we rekening met de diverse landschapstypen en het oude cultuurlandschap door ook de openheid te behouden. Deze structuurvisie wordt in 2023 vervangen/geactualiseerd in een Omgevingsvisie.

Kadernota Groen De kadernota Groen is een uitvoeringsbeleid waarin concrete maatregelen en beschikbare middelen voor inrichting en beheer van openbaar groen in zijn opgenomen. Bomen zijn hier een onderdeel van. Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Een lokale uitvoeringsagenda die ingaat op de thema’s hittestress, droogte en wateroverlast en welke maatregelen worden ingezet om de gemeente zo water robuust en klimaatbestendig mogelijk te maken. Hierbij is onderscheid gemaakt in drie onderdelen: wonen, buitengebied en werken/ bedrijventerreinen. Paragraaf 3.2 gaat in op de ambities omtrent bomen en klimaatoverlast. Handboek Openbare Ruimte (HORES) in dit gemeentelijke handboek worden eisen, randvoorwaarden en kaders gesteld ten aanzien van inrichting en beheer van openbaar groen. Ook wordt hierin een verwijzing gemaakt naar het handboek bomen van het Norminstitituut bomen waarin kaders zijn geborgd ten aanzien van het aanbrengen en beheer van bomen. Welstandsnota 2022 Binnen deze nota zijn cultuurhistorische ensembles beschreven binnen het bestemmingsplan Cultuurhistorie. Waardevolle houtopstanden die binnen deze ensembles voorkomen zijn hierin beschermd.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

1.5 Proces Participatieproces Voor het opstellen van het beleidsplan zijn we in gesprek gegaan met inwoners, belanghebbenden en andere afdelingen binnen de gemeente. Samen weten we meer en samen komen we tot een bomenbeleid waarin inwoners zich herkennen. Onderstaand staat in het kort toegelicht welke participatiemomenten hebben plaatsgevonden. Als aftrap van dit beleidsplan heeft de gemeente een inwonersavond (bomencafé) georganiseerd. Tijdens deze avond hebben inwoners input geleverd over de thema’s: beleving, klimaat, biodiversiteit en ruimte voor bomen. De avond had een informele en interactieve opzet, waarbij creatieve en afwisselende werkvormen zijn toegepast. Daarnaast konden inwoners ook reageren via een interactieve website; de storymap. Op deze wijze hebben inwoners en belangengroepen inbreng gegeven aan het bomenbeleid. De inbreng is meegenomen in het maken van afwegingen in voorliggend document. Tevens heeft een bomenfietstocht plaatsgevonden met verschillende afdelingen van de gemeente. Het doel van de fietstocht was het bediscussiëren van de kansen en knelpunten omtrent inrichting en beheer van bomen, vanuit verschillende invalshoeken. Tijdens de tocht is er per locatie ingegaan op de vele baten die bomen ons bieden op het gebied van beleving, ecologie, klimaatadaptatie, cultuur en gezondheid.

Ook de verschillende knelpunten die afdelingen ervaren zijn aan bod gekomen. Daarnaast is tijdens een informatie sessie de raad tussentijds geïnformeerd over het proces en hebben zij vragen gesteld en opmerkingen gegeven over het uiteindelijke, voor u liggende, beleidsplan.

Bomencafé

Storymap

Bomenfietstocht

Raadssessie

Participatieproces Bomenbeleid 2024-2034

Planvorming De uitkomsten van de inwonersavond, de bomenfietstocht en de binnengekomen reacties via de storymap vormen de basis voor voorliggend beleidsplan. Deze uitgangspunten zijn onder andere opgenomen in hoofdstuk 3 Visie op Bomen onder de ambities. Parallel aan het participatieproces zijn huidige beleidskaders geanalyseerd op actualiteit. Thema’s die hieruit naar voren komen (zoals beperken van schade en overlast, juiste boom op de juiste plek, etc.) zijn beoordeeld of deze nog aansluiten bij de huidige thema’s en/of deze nog juist zijn weergegeven. Daarnaast zijn nieuwe thema’s aangevuld door de projectgroep vanuit de gemeente. Deze projectgroep bestaat uit medewerkers van idverde Advies en Gemeente Echt-Susteren.

Wist u dat: er maar liefst 60.000 verschillende bomen op aarde zijn?

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

1.6 Leeswijzer Hoofdstukken

Omschrijving

Analyse

Evaluatie van de bomennota 2007, analyse van het bomenbestand en van het participatieproces. De uitkomsten uit de evaluatie en analyse zijn verwerkt in voorliggend bomenbeleidsplan.

Visie op bomen

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de thema’s die samen de visie vormen. Per thema stellen we doelen en ambities en beschrijven hoe we dit willen bereiken.

Bomenstructuur

Geeft inzicht in het ontstaan van het landschap, de bomenstructuren; zowel huidige structuren als ambitiestructuren waar nog kansen liggen in onze gemeente voor bomenaanplant.

Omgang met bomen in de openbare ruimte

Gaat in op boomveiligheid, richtlijnen bij werkzaamheden in de buurt van bomen, omgang met ziektes en aantastingen bij bomen en hoe we omgaan met hinder en overlast.

Beschermen van bomen

Biedt inzicht in het kapbeleid, andere wet- en regelgeving en hoe we particuliere tegemoetkomen voor onderhoud van de waardevolle bomen.

Inrichtingsrichtlijnen

Gaat in op hoe we rekening houden met het principe juiste boom op de juiste plek, maar ook inrichting en beheer van bomen en de technische randvoorwaarden voor ontwerp, inrichtingen beheer.

Samen bereiken we het meest

Dit hoofdstuk beschrijft hoe we inwoners meer willen betrekken bij de ambities die we willen realiseren op het gebied van bomen.

Aanbevelingen

Inzicht in de aanbevelingen omtrent de bomennota.

Bijlagen

Alle bijlagen

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

2. Analyse

2. Analyse In dit hoofdstuk zijn de doelstellingen van toen (bomennota 2007), nu en straks uitgewerkt. Een van de grote aanpassingen is bijvoorbeeld dat ook de boomstructuren in het buitengebied in beeld zijn gebracht. In 2.2 gaan we in op de omvang van ons bomenbestand, onze boomsoorten en leeftijd van bomen.

2.1 Analyse Bomennota 2007

De bomennota van 2007 is geëvalueerd en hierbij is gekeken naar de doelstellingen die toen, nu en straks gelden. Een samenvatting van de uitkomsten is weergegeven in Tabel 2.1. Een uitgebreid overzicht van de evaluatie is te vinden in Bijlage 1.

Toen: Doel in 2007

Nu: Evaluatie en conclusies

Straks: Wat gaan we doen?

Eén integraal beleid voor alle kernen in gemeente Echt-Susteren

Met vaststellen bomennota 2007 is er één integraal beleid voor alle kernen in de gemeenteEchtSusteren vastgesteld.

Verder bouwen aan bestaand bomenbeleid (bomennota 2007) en deze actualiseren op basis van nieuwe kennis en ontwikkelingen.

Deregulering kapbeleid

Door het invoeren van een waardevolle bomenlijst is het kapbeleid vereenvoudigd. Alleen de bomen op de lijst en gemeentelijke bomen zijn nog kapvergunningsplichtig. De deregulering heeft op dat gebied het gewenste effect gehad. Deze werkwijze heeft wel geleidt tot meer administratieve lasten.

Administratieve lasten verlagen door aanpassing van de werkwijze (initiatief voor aanvragen bijdrage in de onderhoudskosten wordt bij de boomeigenaar gelegd) en het interactief inzichtelijk maken van waardevolle bomen en boomstructuren via het gemeentelijke geo-portaal.

Vaststellen en herzien van de gewenste bomenstructuur tot een waardevolle, karakteristieke, veilige en duurzame bomenstructuur binnen de kernen en het buitengebied.

De bomennota 2007 beschreef vooral boomstructuren binnen de bebouwde kom. Daarmee is de behoefte ontstaan om ook boomstructuren in het buitengebied te beschrijven.

Actualisatie boomstructuren op basis van nieuwe kennis en ontwikkelingen waarbij ook structuren in de buitengebieden aan bod komen.

Overlast van bomen aan omwonenden beperken we zoveel mogelijk om draagvlak voor bestaan van de boom te behouden.

Bomennota 2007 bevatte het kader klachtafhandeling. Hierin worden meldingen van overlast afgewogen.

Continuering van overlastkader. Wel aanpassing van het afwegingskader op basis van nieuwe inzichten en doelstellingen en functies van bomen.

Tabel 2.1: Samenvatting van de uitkomsten van de bomenevaluatie.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

2.2 Analyse bomenbestand

Deze paragraaf bevat informatie over het gemeentelijke bomenareaal van Echt-Susteren. De analyse laat zien hoe veel bomen per wijk te vinden zijn, en hoe de variatie aan boomsoorten en leeftijd is onderverdeeld in de gemeente.

Aantal bomen

In het gemeentelijk beheersysteem staan 25.937 bomen (1 januari 2023). Hier gaat het om bomen die de gemeente in beheer en onderhoud heeft en in eigendom heeft. Hierbij gaat het vooral om straat- en laanbomen (aantal) en bomen in parken. Bomen in bossen, grote struiken en boomvormers in bosplantsoen zijn niet opgenomen in deze telling en maken ook geen onderdeel uit van het beleidsplan. De gemeente beslaat een oppervlakte van 103,47km2. Dat betekent dat er ongeveer 250 bomen te vinden zijn per km2, ongeveer 0,80 bomen per inwoner (landelijke norm ligt tussen de 0,6-0,8 boom per inwoner). In tabel 2.2 is het aantal bomen per inwoner per wijk uitgerekend. Deze berekening laat op hoofdlijnen zien welke wijken de meeste aandacht vragen. In de boomstructuurkaart zijn ook structuren getekend waar we in de toekomst meer bomen willen gaan planten. Echter in de stedelijke omgeving is dat niet overal mogelijk wegens ruimtegebrek bovengronds, of ondergronds door kabels en leidingen. Hier liggen kansen voor vergroeningsopgaven zoals: steen eruit, groen erin. Hierbij gaat het om bomen in zowel het binnen- en buitengebied. Woonplaats

Inwoners

Bomen

Bomen per inwoner

Oppervlakte km2 (zonder water)

Bomen per km2

Echt, Pey en Dieteren

15.611

10.785

0,69

469

Koningsbosch

1.641

1.999

1,22

14,8

135

Maria Hoop

1.349

4.641

3,44

26,5

175

Nieuwstadt

3.288

1.626

0,49

407

Roosteren

1.485

898

0,60

6,3

143

Sint Joost

1.434

2.000

1,39

8,8

227

Susteren

7.179

3.988

0,56

18,6

214

Totaal

31.987

25.937

0,81

102

254

Tabel 2.2: . Aantal bomen uitgezet tegen het aantal inwoners per woonplaats. Aantallen inwoners per 1 jan. 2023. Aantal bomen per 1 jan. 2023.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

Boomsoorten

In de gemeente komen ongeveer 134 boomsoorten en variëteiten voor. In figuur 2.1 en 2.2 is de top 10 aan boomsoorten weergegeven voor het buitengebied en het stedelijk gebied. Hier gaat het vooral om soorten die ook van nature voorkomen in onze regio, de zogenaamde inheemse soorten. Inheemse boomsoorten zijn waardevol doordat deze aan de huidige groeiomstandigheden (klimaat, grondsoort etc.) zijn aangepast. Zo hebben de bomen specifieke onderlinge relaties met veel dier- en plantensoorten, opgebouwd door de jaren heen (vaak al sinds de IJstijd). Deze relaties zijn vaak nog niet opgebouwd met soorten die hier niet van oorsprong voorkomen (een exoot). Zo kan de bloeitijd verschillen met de tijd dat insecten actief worden of vogels terugkomen van hun trektocht. Hierdoor kan een mismatch ontstaan in voedselaanbod waardoor soorten kunnen sterven. Ook is duidelijk het onderscheid te zien tussen het buitengebied en stedelijk gebied. In het buitengebied zien we vooral de zomereik, es en beuk die van oorsprong ook in Echt-Susteren voorkomen. In het stedelijk gebied zien we ook in de top 3 aan meest voorkomende boomsoorten de inheemse soorten terugkomen. Echter zien we ook soorten, zoals de Noorse esdoorn, kleinbladige linde en zilverlinde, die niet van oorsprong voorkomen in Nederland, maar wel goed zijn aangepast aan de omstandigheden in het stedelijk leefklimaat (vaak warmer/droger).

Door verandering van het klimaat is het in de toekomst mogelijk dat andere boomsoorten beter passen dan bij de dan aanwezige groeiomstandigheden. Inheemse soorten die het hier nu goed doen zullen dan mogelijk vervangen gaan worden door soorten die nu uitheems zijn. Aantal 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 Zomereik

Haagbeuk

Hollandse linde

Noorse esdoorn

Kleinbladige linde

Zilverlinde

Veldesdoorn

Beuk

Gewone esdoorn

Witte paardekastanje

Hollandse linde

Tamme kastanje

Figuur 2.1: Overzicht van de meest voorkomende boomsoorten in stedelijk gebied in Echt-Susteren.

Aantal 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Zomereik

Beuk

Gewone esdoorn

Noorse esdoorn

Amerikaanse eik

Plataan

Figuur 2.2: Overzicht van de meest voorkomende boomsoorten in buitengebied in Echt-Susteren.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

Leeftijdsopbouw en gelaagdheid per wijk

De leeftijdsopbouw vertelt iets over de spreiding en waarde van ons bomenbestand. Een ideale grafiek laat een spreiding van resultaten zien. Dat houdt in dat er in de gemeente voldoende jonge maar ook oudere boomsoorten voorkomen. Hoe ouder de boom hoe groter meestal de waarde die de boom levert, mits de groeiomstandigheden voor de boom optimaal zijn. Figuur 2.3 geeft weer dat er veel bomen in de gemeente voorkomen met een leeftijd tussen de 31 en 60 jaar. Een deel van deze bomen heeft de potentie om nog ouder te worden, terwijl een ander deel van de bomen waarschijnlijk zal gaan aftakelen. Tijdens de jaarlijkse onderhoudscyclus houdt de gemeente in de gaten welke bomen aan vervanging toe zijn zodat veiligheid niet in het gedrang komt. Daarnaast zien we dat de leeftijdscategorie van 0 – 10 hoog scoort. Dit geeft weer dat we ook nieuwe bomen aanplanten, zodat het kroonvolume van de bomen in de gemeente op peil blijft. Aantal 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Onbekend

0 t/m 10

11 t/m 20

21 t/m 30 31 t/m 40 41 t/m 50 51 t/m 60 61 t/m 70 71 t/m 80 81 t/m 90 91 t/m 100

> 100

Figuur 2.3: Aantal bomen uitgezet per leeftijdscategorie.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

2.3 Financiële kaders

Voor de aanleg, vervanging en onderhoud van de gemeentelijke bomen zijn vanuit de gemeentelijke begroting budgetten beschikbaar gesteld. • Voor de jaarlijkse inspectie en uitvoering van snoeiwerkzaamheden €133.200,• Kap en aanplant van bomen – jaarlijks €55.000,• Het onderhoud van gemeentelijke waardevolle bomen en budget om particuliere eigenaren van waardevolle bomen tegemoet te komen in het onderhoud – jaarlijks €23.000,• Vervanging van lanen (buitengebied) – jaarlijks €30.000,-.

2.4 Analyse participatieproces

Er is uitvoerig aandacht besteedt aan het proces om tot dit nieuwe bomenbeleid te komen. In deze paragraaf gaan we in op de signalen die naar voren zijn gekomen tijdens dit participatieproces. Bevindingen inwoners In 2022 heeft een boomcafé (inwonersavond) plaatsgevonden. Hier is met enthousiaste inwoners en overige geïnteresseerden gesproken over het nieuwe bomenbeleid. De inwonersavond bestond uit vier werksessies waarin is ingegaan op volgende thema’s: • De kwaliteiten van bomen. • Het verminderen van overlast door bomen. • Hoe we in de toekomst met bomen om moeten gaan. • Waar staan onze belangrijke bomen. Belangrijke aandachtspunten die naar voren kwamen waren dat bomen bijdragen aan het creëren van een gezonde leefomgeving in onze gemeente. Daarnaast zorgt een boom voor beschutting, een speelomgeving voor kinderen, sociale cohesie en een biotoop voor verschillende dieren. Ook bestaat de wens om bomen in te zetten om klimaatproblemen te beperken zoals hitte stress, droogte en wateroverlast. Echter moet er wel genoeg ruimte zijn op een locatie wanneer er nieuwe bomen worden geplaatst. Uiteraard waren er ook tegenstellingen tijdens het boomcafé, waarbij de ene groep inwoners juist boomsoorten wil in de wijk die een grote bijdrage leveren aan de biodiversiteit.

Een andere groep inwoners ziet juist graag boomsoorten in de straat die geen overlast brengen, vaak de wat kleinere boomsoorten met weinig bladverlies/ vruchtverlies.

"Liever een boom die oud kan worden op de juiste locatie dan tien bomen op een verkeerde locatie!"

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

De inbreng van inwoners tijdens het boomcafé kan worden samengevat in de volgende hoofdsignalen: • Inzet van bomen voor beperken gevolgen klimaatverandering (hittestress, wateroverlast enz.). • Gemeente moet vergroening meer stimuleren. Bijvoorbeeld met behulp van subsidies, meer informatieavonden en berichten plaatsen op sociale media. • Meer aandacht voor onderhoud, eventueel ook laten uitvoeren door vrijwilligers of scholen. • Plantsoorten met vruchten die inwoners kunnen plukken en eten. • Natuureducatie. Maak kinderen enthousiast over groen en bomen door bijvoorbeeld het organiseren van een boomfeestdag en meer te communiceren op scholen. • Zorgen voor meer biodiversiteit en daarmee ook ziekte en plagen bestrijden; • Veel bomen die in de gemeente staan, staan niet op een plek waar ze natuurlijk oud kunnen worden. Dus leren van verleden en juiste boom op juiste plek planten. Bevindingen inwoners via de storymap Inwoners hebben ook de mogelijkheid gehad om reacties achter te laten via de storymap, via het opmerkingenveld. Opmerkingen die zijn binnengekomen zijn gefilterd op beleidsmatige input en uitvoeringsgerichte reacties. Beleidsmatige input is verwerkt in hoofdstuk 3 “Visie op bomen” en meegenomen in de uitwerking van de inhoudelijke beleidshoofdstukken.

Uitvoeringsgerichte reacties zoals overlast meldingen of specifieke beheerwensen zijn in het meldingssysteem opgenomen of worden bij toekomstige ontwikkelingen in uitvoeringsplannen meegenomen. Enkele voorbeelden van suggesties die zijn gedaan door inwoners zijn: • Pas gefaseerd onderhoud toe, bijvoorbeeld bij het knotten van wilgen. In het voorjaar zijn er immers vele dieren, waaronder veel insectensoorten, afhankelijk van bloeiende wilgen, aangezien er op dat moment nog niet veel anders bloeit. Als de bomen gefaseerd worden geknot is er altijd voedselaanbod aanwezig in de omgeving, terwijl dat niet zo is wanneer alles gelijktijdig wordt geknot. • In Nieuwstadt zijn er in veel wijken geen gemeentebomen te vinden. Dat zijn vele m² die saai en bovenal erg warm zijn. Met name de Susterderweg heeft erg veel in moeten leveren aan groen. Het aanzicht is saai en voelt aan als een betonnen wijk. Een kans om meer bomen te planten ligt nu binnen handbereik door nieuwbouw. Gebruik dat! Bevindingen bomenfietstocht gemeente Samen met diverse gemeentelijke afdelingen (vakdisciplines) heeft een zogeheten bomenfietstocht plaatsgevonden. Tijdens deze fietstocht zijn we ingegaan op de vele baten die bomen ons bieden op het gebied van beleving, ecologie, klimaatadaptatie, cultuur en gezondheid.

Maar ook zijn we ingegaan op knelpunten die verschillende afdelingen van de openbare ruimte ervaren met groen. Ook hier blijkt dat door aan de voorkant van een planvormingsproces contact te zoeken met elkaar, veel problemen voorkomen kunnen worden.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

Duidelijke signalen uit de fietstocht zijn: • Vroegtijdige interne afstemming tussen afdelingen is van belang. • Vroegtijdige afstemming met inwoners. Bijvoorbeeld door ze te betrekken en/of te informeren bij veranderingen in het bomenbestand in hun wijk. • Vooraf bij de ontwerpfase rekening houden met de groeiplaats van bomen. • Meer bomen is niet altijd wenselijk, bomen moeten vooral de ruimte krijgen om oud te kunnen worden. • Particuliere bomen moeten een status krijgen binnen de gemeente. • Particuliere eigenaren van monumentale bomen moeten een vergoeding krijgen voor de onderhoudskosten. • Gemeente moet inwoners meer stimuleren om bomen te planten. Bevindingen gemeenteraad Tijdens een informatie sessie is de raad tussentijds geïnformeerd over het proces en hebben zij vragen gesteld en opmerkingen gegeven over het uiteindelijke, voor u liggende, beleidsplan. Vanuit de raad is naar voren gekomen dat: • Er nog meer over bomen gecommuniceerd mag worden naar de inwoners toe. Maak ze enthousiast; zet bijvoorbeeld een parcours uit de door de gemeente langs de mooiste bomen. Maar ook door inwoners tijdig te betrekken wanneer bomen gekapt moeten worden en nog belangrijker waar bomen dan weer herplant gaan worden. • Idee om jonge boompjes vanuit het bos te herplanten in het buitengebied. Dit draagt bij aan behoud eigen zaadbronnen vanuit de omgeving.

• Overlast is subjectief, de een vind het geen probleem, de ander wel. Hoe ga je daar mee om? • Bij klachten niet bomen naar buitengebied verplaatsen, maar juist kijken hoe groen behouden blijft binnen de bebouwde kom. Ook in het kader van water- en hitteoverlast.

Wist u dat: de standplaats van een boom zijn lot bepaald. Een te kleine standplaats betekent dat de boom zijn volwassen stadium nooit gaat behalen en zijn functie niet kan vervullen.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

3. Visie op bomen

3. Visie op bomen Sinds 2007 heeft de gemeente een bomennota die voorziet in het behoud van bestaande structuren, de ontwikkeling van nieuwe structuren en bescherming van waardevolle bomen. Vanuit een evaluatie in 2014, de analyse van ons bomenbestand, de uitkomsten van het doorlopen participatieproces en beleidslijnen uit de kadernota groen is voorliggende visie met ambities tot stand gekomen. Deze visie is onderverdeeld in de vier thema’s: • Duurzaam en gezond bomenbestand • Klimaatbestendige leefomgeving • Behoud en stimuleren van biodiversiteit • Waardevolle en prettige leefomgeving

3.1 Duurzaam en gezond bomenbestand

We werken aan een toekomstgericht bomenbestand waarbij we inzetten op bomen die de ruimte krijgen om uit te groeien tot volwassen en mogelijk zelfs monumentale bomen. Bomen die vanwege standplaats, soort of kwaliteit niet deze huidige waarde of potentie hebben signaleren we tijdig. Vervolgens maken we bewuste keuzes en accepteren we dat niet alle bomen volwassen kunnen worden op de huidige plaats. Wat doen we nu al • Duurzame instandhouding als uitgangspunt bij de aanplant van bomen. • Integrale aanpak vanuit de verschillende afdelingen binnen de gemeente bij inrichtingsprojecten, waarbij aandacht is voor groen tijdens de planvorming en realisatiefase. • Beschermen gemeentelijke bomen in WABO (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) en toezicht. Wat willen we bereiken? • Kwaliteit boven kwantiteit. • Bomen krijgen de ruimte om te groeien tot volwassen bomen. Hiermee behalen we meer voordelen voor de leefomgeving. Een boom met een grotere kroon vangt meer water op, houdt meer CO2 vast en heeft een hogere ecologische waarde. Wat gaan we hiervoor doen? • Meer aandacht voor inrichting en handhaven van bestaande bomen in hun omgeving. • Rekening houden met aanwezige bomen en hun groeiplaats bij ruimtelijke ontwikkelingen. • Bomen planten we toekomstbestendig door de juiste boomsoort op de juiste plaats te planten, op plaatsen waar bomen oud kunnen worden.

• De functie van bomen verduidelijken/zichtbaar maken zodat investeringen (in geld, tijd, ruimte etc.) beter onderbouwd gemaakt worden. • Bomen met status zijn beschermd via de bomenlijst/boomstructuurkaart en verordening. Wat betekent dit voor de inwoners van Echt-Susteren? • Het bomenbestand blijft op peil, waarbij kwaliteit voor kwantiteit gaat dus de bomen die we planten krijgen de ruimte om volwassen te worden. • Duidelijke communicatie met de inwoner waarom we bepaalde keuzes maken. • Betrekken van de omgeving (waaronder de inwoners) bij ruimtelijke ontwikkelingen.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

3.2 Klimaatbestendige leefomgeving

De gevolgen van ons veranderende klimaat zijn steeds meer zichtbaar in de openbare ruimte. Zware hoosbuien, wateroverlast of juist extreme hitte in de woonomgeving: ze komen steeds vaker voor. Naast ongemak heeft klimaatverandering ook impact op gezondheid en veiligheid. De gemeente ziet het als haar taak om de openbare ruimte voor te bereiden en weerbaar te maken op deze veranderingen. In de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie staat een aanpak beschreven van de klimaatrisico’s en klimaatkansen in de gemeente Echt-Susteren. In deze paragraaf gaan we specifiek in op hoe bomen aan de klimaatkansen en -risico’s kunnen bijdragen. Wat doen we nu al? • Op kleinschalige wijze verharding omvormen naar groen, doormiddel van groenstroken/bomen. • Aanleg van buffers en wadi’s met bomen voor opvang en infiltratie van neerslag (vertraagde afvoer). • De aanleg van wadi’s en buffers combineren met andere functies zoals ecologie en recreatief medegebruik (wandelen, sporten). • Ecologische inrichting en beheer van bermen en grasvelden voor het verbeteren van de biodiversiteit. Wat willen we bereiken? • Beperken van (lokale) klimaatverandering zoals hittestress, wateroverlast en droogte. • Van bedreiging naar kans. Van wateroverlast naar water vasthouden en beschikbaar maken voor bijvoorbeeld bomen. • Het belang van bomen benadrukken bij planvorming en -ontwikkeling.

Hierbij houden we rekening met bestaande bomen, meerwaardecreatie door het toepassen van beplantingen met ecologische betekenis, verbindingen tot stand brengen tussen verschillende groengebieden, etc. • Verduurzaming van gebouwen en omgeving moet hand in hand gaan, het een kan niet zonder het ander. In bijlage 5, onderdeel 1.3 gaan we in op hoe we omgaan met zonnepanelen op daken enerzijds en bomen die zorgen voor schaduw anderzijds. Wat gaan we hiervoor doen? • Met behulp van een klimaatkaart onderzoeken we op welke locaties we hittestress en wateroverlast kunnen beperken door de aanplant van bomen. • Het belang van bomen binnen ruimtelijke ontwikkelingen uitleggen en verankeren bij de start van een project. Rekening houden met integrale opgaves. • Bomenbestand maken we klimaatbestendig door in het buitengebied inheemse en autochtoon plantmateriaal te gebruiken. In de kernen kunnen dit ook exotische soorten zijn die beter bestand zijn tegen hitte en droogte. • Zorgen voor voldoende onder- en bovengrondse groeiruimte en meer/ grotere boomspiegels. Dit vergroot de levensduur van bomen. • Een grotere (inheemse) diversiteit aan soorten aanplanten en daarmee plagen en ziekten beperken.

• Rekening houden met het tijdstip van aanplant, in verband met kortere aanplantperiodes Wat betekent dit voor de inwoners van Echt-Susteren? • Een verbeterde communicatie over de effecten van klimaatverandering en waarom we bepaalde keuzes maken. • Lokale initiatieven dragen bij aan de klimaatdoelstellingen. Wij organiseren plantacties/regelingen. Hiermee stimuleren we inwoners om ook maatregelen te treffen in en rond de eigen tuin. Hierbij denken we aan acties zoals; tegel eruit en plant erin om verharde grindtuinen weer om te vormen naar groene tuinen.

Wist u dat: bomen hun bladeren verliezen in het najaar om te voorkomen dat ze uitdrogen. Een volwassen boom verdampt bijna 1200 liter water op een dag.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

3.3 Behoud en stimuleren van biodiversiteit

Het gaat slecht met de biodiversiteit in Nederland. Binnen enkele decennia worden een miljoen soorten (planten en dieren) in hun voortbestaan bedreigd. Samen met andere terreineigenaren, inwoners en (lokale) natuurverenigingen zorgen we voor verhoging en verbetering van de biodiversiteit. Wat doen we nu al? • Omvorming van eensoortige beplantingen naar gemengde beplantingen, daar waar kansen zich voordoen. • Minder vaak maaien en maaisel afvoeren van onze bermen en grasterreinen. Door verschraling ontstaat op termijn een grotere diversiteit aan planten. • Soorten aanplanten die thuishoren in een bepaald landschapstype. • Voor inwoners zijn de afgelopen jaren initieel regelingen bedacht zoals plantacties (fruit)bomen en nestkasten met kruidenrijk zaad. Wat willen we bereiken? • Weerbaarheid tegen ziekten, plagen en invasieve exoten verhogen. • Verhogen ecologische waarde, door boomsoorten aan te planten die een grote diversiteit aan soorten aantrekt. • Verstoring door inrichting en beheer voorkomen/beperken. Bijvoorbeeld wanneer werkzaamheden plaatsvinden dicht bij de boom, dient deze goed beschermd te worden. • Kansen benutten om meer groen aan te leggen, vooral bij herinrichtingsprojecten, wegopenbrekingen de woningbouwopgave, maar ook door het planten van extra bomen zowel in het openbaar gebied als in particuliere tuinen.

• Buitengebied met stedelijk gebied verbinden, zodat genenuitwisseling tussen diersoorten en tussen plantensoorten kan plaatsvinden. Wat gaan we hiervoor doen? • Meer gevarieerde boomstructuren en beplantingen planten. Bijvoorbeeld een omvorming naar gevarieerde lanen op het moment dat bomen vervangen/gekapt moeten worden. Herstellen van landschapselementen die zijn verdwenen door de schaalvergroting in de landbouw (populierenbosjes, solitaire bomen, houtwallen, graften etc.). • Herstellen van landschapselementen die zijn verdwenen door de schaalvergroting in de landbouw (populierenbosjes, solitaire bomen, houtwallen, graften etc.). • Soorten toepassen die aansluiten bij het lokale landschapstype en de groeiplaatsomstandigheden. • Soortenlijst/tabel WUR toepassen bij afweging keuze boomsoorten. Hier staan ruim 100 boomsoorten op vermeld die een positieve bijdrage leveren aan water, klimaat, luchtkwaliteit en biodiversiteit. • Aanharken waar het moet, extensiveren waar dit kan. • Inventariseren van nieuwe plantlocaties zowel binnen de kernen als in het buitengebied (par. 4.2.3). • Inwoners stimuleren om (meer) groen/bomen te planten op eigen grondgebied/tuinen. • Natuureducatie. Tijdens jaarlijkse boomfeestdagen kinderen enthousiasmeren over de natuur. • Gebiedseigen soorten planten in het buitengebied en de dorpsranden.

Planten van autochtoon plantmateriaal is hierbij een streven maar wel afhankelijk van beschikbaarheid. In de kernen planten we soorten die klimaatbesteding zijn, dit kunnen ook exoten zijn. • Onderzoeken of een plantregeling weer een mogelijkheid is om de biodiversiteit te bevorderen. • Onderzoeken op welke plekken in de gemeente we gefaseerd onderhoud kunnen uitvoeren. Zo voorkomen we kaalslag en blijft er voldoende leefgebied achter voor diverse soorten. Wat betekent dit voor de inwoners van Echt-Susteren? • Verhoging van biodiversiteit niet alleen in de openbare ruimte maar ook op particuliere terreinen. • Verandering van het straatbeeld. Biodiversiteit betekent variatie en meer levensvormen. Door anders te beheren en in te richten stappen we af van een eenzijdig straatbeeld. • Meer communicatie over de meerwaarde van biodiversiteit en waarom we anders beheren. Hiermee willen we klachten en meldingen verminderen.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

3.4 Waardevolle en prettige leefomgeving

Een belangrijk doel is het in stand houden en versterken van landschapskarakteristieken. We dragen bij aan de beleving en de herkenbaarheid van het Limburgse landschap, zelfs in de bebouwde omgeving, door het planten van gebiedseigen boomsoorten in de verschillende deelgebieden. In de bebouwde omgeving is voldoende groen en ruimte voor bewegen, sporten en spelen. Groen draagt bij aan minder stress, gezonde lucht en een gezonde levensstijl. Wat doen we nu al? • Behouden en versterken van recreatieve routes. • Bomen aanplanten van de eerste grootte (hoger dan 12 meter) op plekken waar ruimte is. Ook vergroenen op plekken met beperkte ruimte maar dan met kleinere boomsoorten. • Het onderscheiden en herkenbaar maken van de verschillende landschapstypen door soortkeuze. Op plaatsen waar herkenbaarheid van het landschap prioriteit heeft kiezen we voor soorten die van oudsher voorkomen. Op andere plaatsen kunnen ook andere soorten voorkomen, om zo monocultuur van soorten te beperken. Wat willen we bereiken? • Herstel historisch karakter, zoals het aanplanten van inheems groen in de vorm van singels waar dat typerend is aan het landschap. • Behouden en zichtbaar maken van bomen met historie (bomenverhalen of bomen die geschiedenis vertellen). • Behouden en versterken van cultuurhistorische dorpsgezichten en ensembles.

• Groene prettige leefomgeving waarbij iedereen binnen de gemeente groen in de nabijheid van zijn/haar woning heeft. Wat gaan we hiervoor doen? • Aanplanten van bomen die passen in het cultuurhistorisch beeld van onze kernen en het buitengebied. • Uitzetten van een bomenroute langs karakteristieke en waardevolle bomen. • Samenwerking intensiveren met stakeholders in het landschap of stedelijk gebied (o.a. heemkundeverenigingen, stichting kruisen en kapellen etc.). • Toepassing van de 3-30-300 regel bij ruimtelijke ontwikkelingen en deze verankeren in de Omgevingsvisie. Deze regel houdt in dat inwoners minimaal 3 bomen zien vanuit hun woning, een wijk minimaal voor 30% uit bladerdek/boomkronen bestaat en er binnen 300 meter vanaf de woning een groene ruimte of parkomgeving bereikbaar is. Wat betekent dit voor de inwoners van Echt-Susteren? • Inwoners leven in een gezondere omgeving; meer schaduw, minder ziekten en aantastingen, meer variatie in boomsoorten (beeld en beleving). • Meer communicatie over herkenbare en karakteristieke bomen. • Aandacht voor een veranderend straatbeeld, met name door de variatie aan boomsoorten.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

4. Bomenstructuur

4. Bomenstructuur De bomenstructuur is het raamwerk dat de basis vormt voor behoud en ontwikkeling van het bomenareaal in de gemeente. Het doel van de bomenstructuur is het in stand houden van de belangrijkste bomenstructuren, versterken van de huidige landschaps- en dorpskarakteristieken en bij te dragen aan de ruimtelijke kwaliteit van toekomstige ontwikkelingen. Onderstaande paragrafen beschrijven de achtergrondinformatie waarop de boomstructuurkaart gebaseerd is.

4.1 Ontstaan landschap Geomorfologie Klimatologische veranderingen, de Maas en de wind zijn de belangrijkste krachten geweest voor de vorming van het landschap in Echt-Susteren. Als reactie op de klimaatwisselingen sneed de Maas zich herhaaldelijke in, waarbij dalen en terrassen zijn gevormd. Doordat dit proces over vele honderdduizenden jaren heeft plaatsgevonden zijn meerdere terrasniveaus gevormd, waarbij de oudste terrassen het hoogste zijn gelegen (bijvoorbeeld het Koningsbosch). Tussen de terrassen door stroomt de Geleenbeek en Roode Beek. Naast de geomorfologische ondergrond en de invloeden van weer, wind en water heeft ook de mens een grote invloed gehad op de huidige verschijningsvorm van het landschap. Vooral de verschillende vormen van occupatie en ontginning zijn van invloed geweest op het landschap en de positie van de bomen. Het landschap in de gemeente valt onder het rivierterrasontginningen landschap. Op basis van de geomorfologische kenmerken en landschappelijke structuren is het rivierterrasontginningen landschap op te delen in drie deelgebieden: het laagterras (Maasdal), middenterras (agrarisch cultuurlandschap) en het hoogterras (bosgordel) (figuur 4.1). In Bijlage 2 is een gedetailleerder overzicht te vinden van de geomorfologische structuren van de deelgebieden. Meer informatie over het ontstaan van het landschap is te vinden in het RAAP-Rapport 2943.

Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens.

Figuur 4.1: Geomorfologisch en landschappelijke structuren gemeente Echt-Susteren.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

Historisch cultuurlandschap Waar eind 19de eeuw en begin 20ste eeuw veel open groene plekken zijn volgebouwd zijn gelukkig nog karakteristieke plekken uit het verleden terug te vinden. Typisch voor bepaalde plekken binnen de gemeente (zoals in Echt) zijn de diepe (moes)tuinen, maar ook paardenweide, houtwallen en volkstuinen (zoals in Nieuwstadt). Maar ook (restanten van) boomgaarden zijn nog terug te vinden in het landschap (zoals in Ophoven, als cultuurhistorische ensemble). In het lage maasterras zijn resten houtsingels nog waar te nemen. De locatie Abdij Lilbosch is een zeer bijzondere plek om te noemen vanwege de regelmatige wegenstructuur met laanbomen en de monumentale beplantingen buiten de structuren. Door opgravingen en nader onderzoek is aangetoond dat het grondgebied van de gemeente al voor onze jaartelling werd bewoond. Behoud en versterking van de natuurhistorische en cultuurhistorische elementen zijn uitgangspunten voor de toepassing van bomen op deze plekken. Hieronder staan de belangrijkste natuurhistorische en cultuurhistorische elementen aangegeven en hoe bomen bijdragen aan de zichtbaarheid van deze elementen. Oude hoeve, landhuizen (Maasdalhoeve) en kastelen Verspreid in de gemeente zijn oude hoeven en landhuizen te vinden. Ter hoogte van Roosteren en Nieuwstadt staat ook een aantal kastelen.

Deze gebouwen zijn vaak voorzien van een oprijlaan met statige bomenrijen, vaak oude bomen en soms ook hoogstamboomgaarden.

Kloosters Verspreid door de gemeente komen tweekloosters voor, welke getuigen van een gelovige geschiedenis. Rondom deze kloosters staan vaak oude bomen en in sommige gevallen hoogstamboomgaarden. De oude bomen en boomgaarden zijn sfeerbepalend voor de hoeven. Kruisbeelden, monumenten en kapelletjes Markante landschapselementen zijn de kruisbeelden, monumenten en kapelletjes op kruisingen en andere opvallende punten. Vroeger werden nagenoeg alle kruisbeelden, monumenten en kapellen gecombineerd met enkele markante bomen. De bomen zorgen voor identiteit, beschutting en herkenbaarheid. Vroeger vormden de bomen samen met de kruisbeelden, monumenten of kapelletjes een heilig element in het landschap.; Herdenkingsbomen De herdenkingsboom staat symbool voor bijzondere gelegenheden. Vaak zijn deze bomen in de kernen te vinden. Een herdenkingsboom is beschermd en valt onder de categorie waardevolle boom.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

4.2 Stedenbouwkundige structuur Echt: is wat betreft het aantal inwoners de grootste kern binnen de gemeente Echt-Susteren. In Echt is een aantal deelgebieden aan te wijzen: • Het centrumgebied kenmerkt zich door een oudere, compacte bebouwing, waardoor de wegprofielen erg smal zijn. De oudere uitbreidingswijken zijn grootschaliger van karakter en ogen wat rommeliger door de onoverzichtelijke infrastructuur in de openbare ruimte. • In de jongere uitbreidingswijken wordt op sommige locaties planmatig rekening gehouden met het plaatsen van bomen. De bomen staan vaak in ruime plantvakken, zodat ze goed kunnen uitgroeien. • De historische linten; Hierbij zijn de oude verbindingswegen tussen kernen geleidelijk volgebouwd met een smalle strook bebouwing, georiënteerd op de weg. Kenmerkend voor de lintbebouwing in Echt is de korte afstand tot de weg. Slek: is een kern ten zuiden van Echt, met alleen oudere uitbreidingswijken. In de straatprofielen is op de meeste plekken voldoende ruimte voor bomen. Opvallend zijn de grote groene plekken in de wijken, die in de meeste gevallen in gebruik zijn als trapveldje met aan de randen enkele platanen. Sint Joost: is een dorp ten noorden van Echt, dat is ontstaan rond het voormalig Caulitenklooster St. Joes (St. Joost) uit de 13e eeuw. Anders dan in Echt zijn ook de historische lintbebouwingen ruim van opzet.

De straatprofielen zijn in de meeste gevallen breed genoeg voor bomen.

Mariahoop: Deze kern bestaat uit niet meer dan enkele straten lintbebouwing. Door de landelijke ligging en de beperkte omvang van deze kern overheerst de landelijke en bosachtige sfeer. Koningsbosch: Het meest kenmerkende gebouw in Koningsbosch is het klooster uit 1873. Het klooster had een eigen boerderij, landerijen, bakkerij, wasserij en ziekenzaal. Het klooster vormt het hart van de kern. De kern Koningsbosch is opgebouwd uit een verzameling bebouwde linten. Hierbij heeft de bebouwing zich in een smalle strook direct aan de weg ontwikkeld. Berkelaar: deze kern bestaat uit enkele stroken lintbebouwing, die samenkomen op een kruising. Berkelaar ligt tussen de A2 en het Julianakanaal. De lintbebouwingen zijn op een ruime afstand van de rijbaan gesitueerd, waardoor in de straatprofiel ruimte is voor bomen. Nieuwstadt: de kern Nieuwstadt is een oude vestingstad. Hierin worden de doorgaande wijkontsluitingswegen begeleid door een bomenstructuur. De toegangswegen tot het centrum worden gekenmerkt door een laanstructuur. De randen van de stad hebben een landschappelijk karakter met opvallende landschappelijke beplantingen.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

Susteren: Met name het oude centrum heeft door zijn bebouwing en kleinschaligheid de sfeer van een oude stad. De toegangswegen tot het centrum zijn te herkennen aan de laanstructuur. Deze laanstructuur houdt op ter hoogte van het centrum, doordat de bebouwing hier compacter wordt. Oudere uitbreidingswijken rondom de oude kern, hebben veelal smalle straatprofielen, waar weinig ruimte is voor bomen. Enkele doorgaande wijkontsluitingswegen kennen een boomstructuur. De overige bomen komen verspreid voor op plaatsen waar meer ruimte is in de wijk en vormen groene objecten. Dieteren: van oorsprong bestond Dieteren uit een burchtheuvel met gracht. Dit is nog deels terug te vinden in de driehoekige hoofdontsluiting van de kern Dieteren, waaraan boerderijen zijn gelegen. Kruisbeelden met opvallende boombeplantingen vormen een markering op de hoekpunten van deze driehoekige structuur. Gezien het landelijk karakter van dit kleine dorp is het privégroen van de boerderijen bepalend voor het groen. De smalle straatprofielen bieden weinig kansen voor straatbomen. Roosteren/Oud Roosteren: de kernen Roosteren en Oud Roosteren een landschappelijk, agrarische sfeer uit in het van oorsprong open rivierenlandschap. De randen worden met name bepaald door landschappelijke beplanting en beplanting met een landgoedachtige sfeer (nabij Kastelen).

In de kern zelf komen enkele accenten van oude beplanting voor ter hoogte van de kerk, begraafplaats en het marktplein. Smalle straatprofielen zorgen ervoor dat er nauwelijks straatbomen aanwezig zijn of kunnen zijn, die de doorgaande structuur kunnen ondersteunen. Naast de genoemde kernen komen in de gemeente Echt- Susteren vijf buurtschappen voor, elk met enkele tientallen woningen: • Echterbosch • Aan den berg • Ophoven • Illikhoven • Vissersweert

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

4.3 Wegenstructuur

Naast het ondersteunen en versterken van de landschappelijke en stedenbouwkundige structuren, kunnen bomen verkeerskundige structuren ondersteunen. Denk hierbij aan de volgende functies: • Verkeersbegeleidende functie. • Verkeersremmende functie. • Oriëntatiemogelijkheden vergroten. • Beschutting bieden tegen weer en wind. • Geluid dempen. • Kenbaar maken van de historiciteit of het belang van de weg. • Beeld en sfeer van de weg bepalen. Het belangrijkste raamwerk van de wegenstructuur in het buitengebied wordt gevormd door de snelweg A2, provinciale wegen en ontsluitingswegen. Voor de provinciale wegen is een visie opgesteld “Groene linten door Limburg”, waarin is vastgelegd waar wordt gestreefd naar begeleidende boombeplantingen en waar niet. De wegen buiten de bebouwde kom worden overwegend begeleid door bomenrijen. Binnen de bebouwde kom vormen de wijkontsluitingswegen de belangrijkste wegen voor de verbindingen tussen de wijken en buurten.

4.4 Bomenstructuurkaart

Op basis van de wegenstructuur, stedenbouwkundige structuur en de geomorfologie is de boomstructuurkaart in 2007 tot stand gekomen. Deze boomstructuurkaart is momenteel geactualiseerd en gericht op bomen in zowel stedelijk- als buitengebied. Deze gewenste bomenstructuur omvat bomengroepen en bomenrijen die bijdragen aan de instandhouding van het groene, landelijke karakter, en aan de ervaring van de verschillen in beeld, sfeer en identiteit tussen de kernen en de landschapstypen. Bovendien zijn boomstructuren belangrijk voor ecologische structuren en verbindingszones van diverse diersoorten, zoals vliegroutes voor vleermuizen. In het Natura 2000 gebied Abdij Lilbosch en voormalig klooster Maria hoop komt een beschermde soort voor (de ingekorven vleermuis) die dankbaar gebruik maakt van de beschermde bomen en boomstructuren. De bomenstructuur bestaat uit vier lagen, een hoofdstructuur, een nevenstructuur, boomgroepen en ambitiestructuur. De boomstructuurkaart is te vinden in het gemeentelijke geo-portaal.

4.4.1 Hoofdstructuren

De hoofdstructuur accentueert de doorgaande (hoofd)wegenstructuur van de kernen, inclusief belangrijke structuren in het buitengebied. De historische linten bestaande uit een combinatie van bomenrijen en bomengroepen. De bomen van de hoofdstructuur zijn vaak grote en oude bomen die daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan de beleving van groen, het versterken van de biodiversiteit, herkenbaarheid van wegen en de stedenbouwkundige structuur en het verkoelen van de buitenruimte.

Gemeente Echt-Susteren

Bomenbeleid 2024-2034

4.4.2 Nevenstructuren

De nevenstructuren accentueren de wijkstructuurwegen en wegen in het buitengebied. Een straatbeeld met bomen verhoogt de aantrekkelijkheid van een straat, draagt bij aan een gezonde leefomgeving voor mens en dier en verhoogt de woningwaarde. Ook bomen in het buitengebied hebben een landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische betekenis.

4.4.3 Boomgroepen

Bomen op onder andere overhoeken, pleinen en parken zijn als structuurbepalende bomen gemarkeerd (boomgroepen). Op deze plekken staan bomen die de ruimte hebben om groot en oud te worden. In parken en groengebieden staan vaak meerdere boomgroepen en/of grote solitaire bomen. Deze bomen dragen niet alleen bij aan de groene uitstraling van de gemeente, maar ook aan de biodiversiteit, het klimaat en het opvangen van wateroverlast.

4.4.4 Ambitie structuren

De ambitie structuren omvatten locaties waar structuren onderbroken of helemaal niet aanwezig zijn. Dit zijn locaties waar we in de toekomst wel bomen willen gaan planten. Hier zoeken we verbinding op tussen (onderbroken) houtsingels in het buitengebied, eigendommen van derden als ook gemeentelijke eigendommen. Daarnaast geven de ambitiestructuren ook te ontwikkelen structuren binnen de bebouwde kom weer. Op de bomenstructuurkaart zijn de ambitiestructuren weergegeven met een stippellijn. Deze nieuwe structuren dragen bij aan de thema’s: leefbaarheid, klimaat en ecologie en zijn tot stand gekomen op basis van: • Sterk bebouwde plekken: Plekken binnen de bebouwde kom met veel verstening en weiniggroene beleving en waar vaak hittestress en wateroverlast ervaren wordt. Vaak zijn de kansen voor bomenaanplant vrij beperkt in sterk bebouwd gebied waar ook veel kabels en leidingen onder de grond liggen. Enkele bebouwde plekken waar wel ruimte is voor bomen zijn weergegeven op de kaart als ambitiestructuur. Indien er een herinrichting van deze versteende plekken plaatsvindt integreren we groen mee aan de voorkant. • Versnipperend groen: plekken waar groen en bomen versnipperd in het landschap te vinden zijn.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=EchtSusteren&id=778f6b25-040e-4c9b-a84a-6524992c8800