Beleidsnota Omgevingsvisie
Tekst van het document
Voor al deze ontwikkelingen geldt dat ruimte wordt geboden voor zover dit past, of ingepast kan worden, binnen de kwaliteiten van het landschap.
Ommetje Dieteren Vloedgraaf (bron: gemeente Echt-Susteren)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
41
Landelijk en natuurrijk Echt-Susteren
42
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Ons kenmerkende landschap vormt de basis
Gemeente Echt-Susteren kent een zestal verschillende landschapstypen, elk met eigen unieke kenmerken en kwaliteiten. We zetten nadrukkelijk in op het behouden en versterken van ons kenmerkende en contrastrijke landschap. We sturen hierbij op de identiteit van elk van de zes beschreven landschapstypen. Dit betekent dat we inzoomen op de (kern)kwaliteiten van elk landschap. Deze kwaliteiten zijn voor elk gebied anders en dus heeft ook elk gebied andere ontwikkelingsmogelijkheden. Insteek van ons beleid is dat een nieuwe ontwikkeling te allen tijde bijdraagt aan de versterking van de ‘kwaliteit’ ofwel de kenmerken van het landschap waarin de locatie is gelegen. Kijkend naar de toekomst zien we de druk op ons landelijke en natuurrijke buitengebied toenemen. Naast de huidige gebruikers wordt ook voor tal van maatschappelijke opgaves gekeken naar het buitengebied. De specifieke kwaliteiten van het landschap vormen hierbij een belangrijk afwegingcriterium daar waar het gaat over de inpasbaarheid van nieuwe functies.
Legenda Huidige situatie Gemeentegrens Kern Buurtschap/ bebouwing grenzend aan een kern Buurtschap/ bebouwing in het buitengebied Bedrijventerrein Asielzoekerscentrum (AZC) A2 / A73 Spoorlijn Ontwikkelopgaven
Julianakanaal
Geplande uitbreiding Louersveld
Maas Natuurnetwerk Nederland (stippelarcering) Bestemming ‘Natuur’ (donkergroene vlakken) Groenblauwe mantel (fijne stippelarcering) Natura 2000-gebied
Water- en droogtebestendig buitengebied
Steilrand
Lagenbenadering
Het toepassen van de lagenbenadering biedt een goede basis om integraal te motiveren of beoogde ontwikkelingen passend zijn op de specifieke plek.
Gemeente Echt-Susteren
Geplande uitbreiding bedrijventerrein Het Vonderen Geplande uitbreiding zandwinning en toekomstige ontwikkeling van natuur Integrale en evenwichtige ontwikkeling kernrandzones Toegankelijk en beleefbaar buitengebied met een hoogwaardig routenetwerk
|
Beleefbare cultuurhistorie (motte)kasteel/klooster Behoud en versterken landschapstype: Maasdal Behoud en versterken landschapstype: Beekdalen Behoud en versterken landschapstype: Oude ontginningen Behoud en versterken landschapstype: Jonge ontginningen Behoud en versterken landschapstype: Landduinen Behoud en versterken landschapstype: Hoogterras Doorontwikkelen van een robuuste natuurlijke verbinding (Maas-Swalm-Nette) Doorontwikkelen van robuuste beekdalen
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Uitgangspunt is dat nieuwe ontwikkelingen op een zorgvuldige en kwalitatieve wijze worden ingepast in het landschap. Hierbij kijken we nadrukkelijk ook naar de ondergrond. Hiermee bedoelen we de impact van ontwikkelingen op water- en bodemsystemen. Denk aan de waterveiligheid, invloed op het grondwater en de bodemkwaliteit. Water en bodem zijn thema’s die door klimaatverandering een steeds grotere invloed hebben op de inrichting van onze leefomgeving. De bodem is een bron van leven, fungeert als fundament voor onze huizen en infrastructuur en we halen ons drinkwater uit de bodem. Grondwater kan bijvoorbeeld onbruikbaar worden als drinkwater wanneer er teveel nitraat in komt, doordat dit niet door landbouwgewassen wordt opgenomen. Verder zijn de bodem en het water van belang voor onze voedselvoorraad en de biodiversiteit. De kwaliteit van de bodem staat echter onder druk. Water en bodem zijn daarom sturend bij nieuwe ontwikkelingen.
Kwaliteitsbijdragen ontwikkelingen in het buitengebied
Nieuwe ’niet-gebiedseigen’ ontwikkelingen kunnen op basis van uiteenlopende motiveringen wenselijk en (landschappelijk)inpasbaar geacht worden. Voor deze ontwikkelingen geldt dan dat er, naast de ruimtelijk-landschappelijke basisinpassing, een aanvullende financiële bijdrage verwacht wordt. Deze bijdrage wordt gevraagd zodat er elders geïnvesteerd kan worden in kwaliteitverbeterende maatregelen. De hoogte van deze kwaliteitsbijdragen hangt af van het soort initiatief. In deel 4: ’Werken met de omgevingsvisie’ wordt dit nader toegelicht.
43
Kwaliteit van het Maasdal: - Vlak reliëf met langgerekte laagtes met steilranden naar de hogere delen - Klei- tot grindbodem - Wegen parallel aan rivier, vaak op dijken - Onregelmatige verkaveling. Afwisselend groot- en kleinschalig - Gras- en akkerland en boomgaarden - Singel- en haagbeplantingen, oa. populieren en meidoorns - Bebouwing op hogere delen langs de terrasrand
Kwaliteit van het beekdallandschap: - Langgerekte laagtes, valleien - Kleiige beekafzettingen - Wegen parallel aan beken, enkele dwarsverbindingen - Onregelmatige verkaveling - Gras- en hooiland met (kleinere) akkercomplexen - Bosjes, populieropstanden en langs beken elzenbroekbossen en wilgen - Enkele kleine kernen en soms een grotere, daarnaast watermolens
Ontwikkelrichting Maasdal
Ontwikkelrichting beekdallandschap:
Het doel van de ontwikkeling van het Maasdal is het vergroten van de herkenbaarheid van de verschillende onderdelen van het rivierenlandschap. Dit betekent: » Ruimte geven aan de natuurlijke dynamiek van de Maas » Openheid bij de rivier bevorderen door het ontwikkelen van de oude Maasmeanders en -geulen tot natte laagtes (riviergebonden natuur: grasland, hooiland met heggen en natte natuurontwikkeling) » Steilranden van de terrassen herkenbaar maken » Verbeteren van de hoogwaterbescherming door dijkaanleg en afronden van het Grensmaasplan » Meer beslotenheid op de hogere gronden rond de dorpen (fruitteelt) realiseren » Oude bouwlanden herkenbaar laten door karakteristieke openheid » Aanleggen en behouden van kenmerkende beplanting waar nodig » Bebouwing op de lager gelegen delen weren vanwege de mogelijke problemen bij wateroverlast; verstoring van visuele kwaliteit van dit landschapstype is niet gewenst » Op de hogere delen incidentele bebouwing mogelijk (middels inbreiding in bestaande linten en bebouwingsclusters). De wenselijkheid van bebouwing hangt onder andere af van de mogelijkheden die het gemeentelijk woningbouwprogramma biedt » Rekening houden met waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zone in relatie tot de Zorgplicht Drinkwater
44
Het doel van het ontwikkelen van het beekdallandschap is het herstellen van het kleinschalige en verrassende landschapsbeeld. Dit betekent: » Ruimte geven aan de ruimtelijke dynamiek van de beken om deze tot herkenbare, structurerende elementen in het landschap te maken » Vergroten van de leesbaarheid van het landschap door ruimte te geven aan grasen hooilanden en beekbegeleidende begroeiing (oevervegetatie heeft tevens een positieve werking op de kwaliteit van het beekwater) » Ontwikkelen van lineaire landschapselementen loodrecht op de beek en beekbegeleidende beplanting, aanleg van poelen en bosjes » Verbeteren van de natuur en ecologische verbindingen door beekherstel door middel van aanleg van ruigten of eiken-essenbos en elzenbos » Verbeteren van de belangrijke rol voor het waterbeheer (waterhuishouding) van het gebied; mogelijkheid tot het oplossen van de verdrogingsproblematiek door hier water vast te houden en vertraagd af te voeren; de beken krijgen de ruimte d.m.v. overstromingvlaktes en dammetjes die zorgen voor het vasthouden van water » Bebouwing beperken tot de aan het beekdal grenzende hogere gronden; bebouwing in het beekdal is niet wenselijk en moet zo mogelijk worden verwijderd; nieuwe bebouwing moet worden opgenomen in bestaande bebouwingsstructuren (de bestaande linten en kernen) » Volop ruimte geven aan extensieve recreatie
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Kwaliteit van de oude ontginningen: - Vaak bolle ligging - Dikke humeuze bovenlaag, zandige ondergrond - (Hoofd)wegen rondom veld, zandpaden - Onregelmatige grote percelen - Bouwland - Bomenrijen langs wegen, solitaire veldbomen bij kruisen en kapellen - Grote kernen met kleine gehuchten of lintbebouwing
Ontwikkelrichting oude ontginningen:
Het doel van het ontwikkelen van de oude ontginningen is de verdichte rand om een open gebied van oude akkers te behouden, versterken en herstellen. Dit betekent:
» » » » » »
» » » » » » »
Openheid van de oude bouwlanden waarborgen, ondanks de druk door verstedelijking. Indien mogelijk en inpasbaar oude akkers herstellen, bijvoorbeeld als open groengebied of recreatieruimte Het ruimtegebruik toestaan dat het beste bij deze karakteristiek aansluit: bijvoorbeeld grondgebonden teelten die het zicht niet belemmeren. Bij andere functies streven naar maximale openheid In de open akker bebouwing langs de rand concentreren In open veld in principe geen andere landschapselementen toestaan dan solitaire bomen of boomgroepjes (bij kruisen en kapellen) Binnen de verdichte rand, in de bestaande bebouwingslinten op enkele plekken nog verdichting toestaan. Hierbij moet uiterst zorgvuldig omgegaan worden met het doorzicht naar het achtergelegen open bouwland en met de beeldkwaliteit in deze vaak oude linten Stimuleren aanplant van bomenrijen langs de weg in de verdichte rand Verzachten harde grenzen: overgang van openheid naar bebouwing verzachten door ‘vergroening’, bijvoorbeeld in de vorm van erf- en dorpsrandbeplanting, bijv. met hoogstamboomgaarden Waar mogelijk bebouwingskernen ruimtelijk-visueel van elkaar scheiden Herstellen van de herkenbaarheid en geslotenheid van de (historische) bebouwingstructuur De oude Maasgeulen en -meanders (o.a.
de Doort, het Taterbosch, Roterbeek, etc.) verder ontwikkelen en beheren Het landschap dichtbij en toegankelijk maken door middel van ommetjes, paden of voetgangersbruggen Het landschap en zijn ontstaanshistorie zichtbaar maken (bijvoorbeeld door rustieke dorpsaankleding, het benadrukken van de oude akkerstructuurinrichting en het plaatsen van infopanelen)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Kwaliteit van de jonge ontginningen: Langgerekte komvormige laagte Zandgronden, soms venig Rechte ontsluitingswegen Rechte moderne blokverkaveling Intensieve landbouw waarbij de gehanteerde methode gericht is op hoge productie en lage kosten. - Bomenrijen langs verkavelingswegen, verder weinig overige landschapselementen. Landschappelijke erfbeplanting - Losse ontginningsboerderijen, soms geclusterd -
Ontwikkelrichting jonge ontginningen:
Het doel van het ontwikkelen van het landschap van de jonge ontginningen is het behouden en ontwikkelen van de karakteristieke landschapskenmerken van dit modern aandoende landschap. Dit betekent: Voor het open landschap: » Behoud van het rationele verkavelingpatroon en het geometrisch (cultuurhistorisch) patroon van wegen en waterlopen » Behouden openheid » Herstellen en onderhouden bestaande wegbeplanting » De laanstructuur (van belang voor vleermuizen) handhaven en beheren » Stimuleren aanleg van kleinschalige ecologische verbindingen langs bestaande lineaire landschapselementen (natuurvriendelijke oevers, kruidenrijke stroken) die samen een raamwerk vormen en de openheid niet overmatig aantasten » Kleinere bosjes zijn langs de randen zeer beperkt toepasbaar, enerzijds omdat hierbij (verre) doorkijken mogelijk blijven en er iets van de vroegere grootschaligheid behouden blijft, maar met name ook als overgang van de jonge ontginningen naar aangrenzende dichtere landschappen » Toestaan van intensief (agrarisch) grondgebruik, waarbij het grondgebruik rekening moet houden met de nabijgelegen natuurgebieden (NNN) » Landschap aantrekkelijk maken voor recreatie en toerisme door ommetjes en nieuwe routes door het open landschap aan te leggen Voor het besloten landschap: » Oorspronkelijke NNN versterken en waar mogelijk uitbouwen » Samenspel van intensieve landbouw en natuur
behouden, met behoud van bestaande doorzichten en waarbij ook verdichting mogelijk is door aanplant van beekbegeleidende begroeiing » Binnen de linten en bebouwingsclusters enige mate van verdichting toestaan, waarbij zorgvuldig omgegaan moet worden met het vrije zicht naar de achterliggende landbouwgronden » De droge delen ontwikkelen tot een aantrekkelijker en waardevoller landschap voor natuur en recreatie door een verdichting van het landschap met groene (lijn)elementen. Op deze manier wordt tevens het verschil met de meer open natte ontginningslandschappen vergroot » Het doel voor deze gebiedsdelen is om het natuurkarakter verder te ontwikkelen met een meerwaarde voor natuur en recreatie door een zekere mate van verdichting
45
Kwaliteit van de landduinen: - Mozaïek van hogere zandduinen, meestal bebost, en lagere, vlakker gelegen vennen en schrale graslanden - Zandgrond - Recht wegenpatroon met brede veedriften - Regelmatige blokverkaveling - Mix van land- en bosbouw - (Dennen)bossen op zandkoppen, lanen en houtwallen langs voormalige driften - Incidentele boerderijen
Ontwikkelrichting landduinen:
Het doel van het ontwikkelen van de landduinen is, om een voor Nederland uniek en uiterst gaaf en reliëfrijk landschapstype (van vennen met rivier- c.q. paraboolduinen) een deel van haar oorspronkelijke waarde terug te geven. Dit betekent: » De landduinen die in dit gebied grotendeels verscholen liggen onder dennenbossen (op beperkte schaal) zichtbaar maken; eventueel door ze opnieuw te laten (ver) stuiven » Uit het oogpunt van de recreatieve aantrekkingskracht en natuurwaarde inzetten op versterking en uitbreiding van de variatie in dit mozaïeklandschap » Landschapselementen herstellen en in het bijzonder de 18e eeuwse houtwallenstructuur met driften » Extra aandacht schenken aan de aanleg van bossen kleiner dan 5 ha en houtsingels; » Bestaande vennen openhouden » Omvormen van naaldbos naar gemengd bos » Streven naar een ecologische verbinding met het Slekkerhout in het zuidelijk deel » Gevarieerd landbouwkundig gebruik (bij voorkeur kleinschalig grondgebonden, liefst zonder teeltondersteunende voorzieningen) stimuleren » Nieuwe bebouwing over het algemeen niet toestaan; slechts heel beperkt mogelijk maken in de vorm van rood voor groen op díe plaatsen waar beide (rood én groen) een kwaliteitsimpuls aan het landschap kunnen geven
46
Kwaliteit van het hoogterras: - Vlak tot licht glooiend reliëf met dalvormige laagten en steilrand - Bodem: grof zand, löss in zuidoosten - Recht wegenpatroon - Rechte moderne blokverkaveling - Bouwland, bosbouw en delfstofwinning - Bomenrijen, singels en kleine bossen - Incidentele boerderijen op sommige plaatsen geclusterd tot grotere kernen
Ontwikkelrichting hoogterras:
Het doel van het ontwikkelen van het hoogterras is behoud en ontwikkeling van het karakteristieke rechtlijnige patroon van wegen en kavelgrenzen en het behoud en accentuering van de steilrand. Dit betekent: » Door bosopstand ervoor zorgen dat ook op grote afstand vanuit de rest van onze gemeente de steilrand als landmark geaccentueerd wordt » Steilrand op de plek zelf beter beleefbaar maken door het plaatselijk openkappen ervan » Aanwezigheid van gemengd bos op deze steile gronden stimuleren » Open ruimtes behouden en versterken » Nieuw bos bij voorkeur aansluiten op overige opgaande groene elementen; » Verspreid kleine rechthoekige bosopstanden (<5 ha) toepassen, met behoud van doorzichten en panorama’s » Langs wegen transparante bomenrijen mogelijk maken » Langs doorgaande infrastructuurlijnen en de wegen binnen de kernen de groene structuur versterken door transparante laanbeplanting; de noord-zuid-lijn (N274) alleen beplanten in kernen en nabij besloten gebieden » Handhaven en beheren van de gefragmenteerde laanstructuur (oude dreven) die van groot belang is voor vleermuizen » Indien wenselijk en mogelijk beeldverstorende bebouwing inpassen » In principe zijn alle (agrarische) teelten binnen dit landschapstype mogelijk, met een voorkeur voor bouwland en teelten die het zicht niet belemmeren » Bij bedrijfsbeëindiging vrijkomende percelen die gelegen zijn in de ‘ecologische
ladder’ indien gewenst omvormen tot natuur, bijvoorbeeld als heideveld of productiebos » Ontwikkelen groene dorpsranden cq. zachte overgangen naar het landelijk gebied » Kernen als beeldbepalende (groene) eenheden in een open licht glooiend landschap » Binnen linten en bebouwingsclusters is op een aantal plekken nog beperkt ruimte voor nieuwbouw. Aandachtspunt is dat er voldoende zicht moet blijven op het achterliggende open bouwland en de afwateringsdalen
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Ontwikkelen van een robuust natuurnetwerk
Beschermde boomkikker
We hebben een opgave om onze natuurnetwerken te versterken. Dit doen we zodat deze tegen een ‘stootje’ kunnen. Natuurgebieden die CO2 opnemen. Natuur die klimaatbestendig is en zowel bij droge als natte periodes goed is voor mens en dier. Gebieden die bijdragen aan het versterken van de biodiversiteit en verbetering van het leefklimaat voor zowel bewoners als recreanten. Bij het versterken van de natuur zetten we in op kwalitatief hoogwaardige natuurnetwerken. Natuurnetwerken die het stroomdal van de Maas op meerdere plekken fysiek verbinden met het hoogterras en het Duitse achterland. Deze netwerken stoppen niet bij de grenzen van onze gemeente, maar zijn Euregionaal verbonden. Denk bijvoorbeeld aan de Grensmaas, het Nationaal Park Nieuwe Stijl en het Euregionaal natuurgebied Grenspark Maas-Swalm-Nette. We geven deze netwerken concreet vorm door te werken aan een toename van de groenblauwe dooradering van het landelijk gebied. Door het realiseren en beschermen van natuurlijke landschapselementen zoals houtwallen, heggen, sloten en beken met natuurlijke oevers en poelen ontstaat een fijnmazig netwerk dat bijdraagt aan de biodiversiteit, de verbinding tussen grotere natuurgebieden versterkt en bijdraagt aan de landschappelijke kwaliteit van het landelijk gebied. Sterke natuurnetwerken dragen ertoe bij dat diersoorten zich kunnen verplaatsen binnen de brede regio.
Dit geldt overigens ook voor verplaatsingen tussen gebieden binnen onze gemeente. Denk in dit kader aan de ambitie om de beschermde boomkikker te laten migreren tussen het IJzerenbos en Haeselaarsbroek.
Klimaatrobuuste en veerkrachtige beekdalen
We zetten ook specifiek in op het realiseren van klimaatrobuuste en veerkrachtige beekdalen. Deze beekdalen moeten ingericht zijn als klimaatbuffer. Hiermee bedoelen we dat ze zijn uitgerust om in te spelen op extremen. Denk aan wateroverlast en droogte. Ook het verbeteren van de waterkwaliteit en de ecologische functie staan centraal.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Grenspark Maas-Swalm-Nette
47
Werken aan een toegankelijk en beleefbaar buitengebied
We werken aan een toegankelijk en beleefbaar buitengebied voor inwoners en recreanten. Maar ook voor de (agrarische) ondernemers die gebruik maken van deze infrastructuur. Veiligheid is hierbij een belangrijk thema. We zetten in op het oplossen van (lokale) knelpunten daar waar het gaat over infrastructuur. Zo werken we aan een kwalitatief hoogwaardig routenetwerk voor zowel gemotoriseerd verkeer, fietser en wandelaar. Dit netwerk moet kernen en buitengebied met elkaar verbinden. Naast de bereikbaarheid versterken we ook de aantrekkelijkheid van ons buitengebied. We doen dit door het beleefbaar maken van cultuurhistorie en waardevolle landschappelijke elementen, structuren en/of zones. Ook het toevoegen van nieuwe themaroutes, beleefelementen en digitale informatie moet hieraan bijdragen. Tot slot werken we ook in bredere zin aan veiligheid. Hiermee doelen we op het terugdringen van ondermijning in het buitengebied. Maar ook het versterken van veiligheid in relatie tot ons veranderende klimaat. Waarbij er als gevolg van extreme neerslag overlast kan ontstaan en bij extreme droogte kans is op brandgevaar (bosbranden).
Inzetten op duurzaam natuurbeheer
Natuurbeheer speelt een belangrijke rol om de kwaliteiten van ons buitengebied te behouden en versterken. De ontwikkeling en het beheer van de bos- en natuurterreinen zijn klimaatbestendigheid, biodiversiteit, duurzaam beheer en veiligheid de belangrijkste uitgangspunten. Het bieden van een afwisselende en veilige leefomgeving wordt vormgegeven door een integraal beheer, met respect voor de cultuurhistorische waarden. De gemeente Echt-Susteren streeft naar een hoger aandeel oude bomen in het zich ontwikkelende bos en stuurt hierin door een gerichte aanpak voor bosverjonging en bosomvorming. Ook zien wij kansen in het bevorderen van vormen van natuurinclusieve landbouw. Dit is een economisch landbouwsysteem dat optimaal beheer van natuurlijke hulpbronnen duurzaam integreert in de bedrijfsvoering (zowel veehouderijen als teeltsystemen) en inclusief zorgt voor ecologische functies en de biodiversiteit op en om het agrarisch bedrijf. Dit is dus een ontwikkeling die bijdraagt aan het behouden en versterken van de biodiversiteit en de kwaliteiten van ons buitengebied.
Speerpunten voor een veilige en aantrekkelijke leefomgeving: » Veilig recreëren door periodieke inventarisatie en uitvoering boomveiligheid » Aantrekkelijke bosbeelden door behoud van markante bomen, behoud van karakteristieke opstanden en afwisseling in boomsoorten en leeftijden van bomen » Verhogen brandveiligheid door aanleg geleidelijke bosranden en bosomvorming in het kader van natuurbrandpreventie » We hebben bij de inrichting en het beheer van ons buitengebied aandacht voor de ontwikkeling van specifieke faunapopulaties. We monitoren ontwikkelingen en indien er sprake is van onevenredige overlast nemen we, waar mogelijk, maatregelen. Dit doen we in overleg met onze gebiedspartners en rekening houden met wet- en regelgeving.
Bloemrijke akkerranden
48
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Speerpunten voor duurzaam beheer: » Investeren in bosverjonging door aanplant en natuurlijke verjonging in circa 25 ha bos » Periodiek onderhoud in de bossen en natuurterreinen zodat structureel gewerkt wordt aan de opgaves. » Van exotenbestrijding naar exotenbeheersing door acceptatie van opstanden met dominantie van amerikaanse eik en douglas, maar inperken van de verspreiding van deze soorten door aanplant schaduwtolerante soorten » Verlaagd oogstniveau van 50% van de bijgroei: voor een hogere staande houtvoorraad, ouder wordende bossen en hogere biodiversiteit
Speerpunten voor het verhogen van de biodiversiteit en klimaatbestendigheid: » Behoud van oude loof- en naaldbomen. Bijna 10% van de bossen is ouder dan 90 jaar. Om de soortenrijkdom te vergroten worden oude bomen gespaard. Het beheer is er in deze oude bossen op gericht om de bomen ouder te laten worden, eventuele uitbreiding van exoten tegen te gaan en tegelijkertijd zorg te dragen voor voldoende bosverjonging » Tegengaan bodemverzuring door groepsgewijze nieuwe aanplant van rijk-strooiselsoorten zoals hazelaar, ratelpopulier, esdoorn, haagbeuk, boswilg en linde » Herstel van poelen door het verwijderen van slib en begroeiing, zodat het leefgebied weer geschikt wordt voor gidssoorten als kamsalamander en boomkikker » Herstel hydrologie: Waar mogelijk herstel van de hydrologische situatie door aanpassingen in detailontwatering. Zoekgebieden zijn gelegen op de flanken van het Maasterras, of aan de randen van beekdalen » Versterken van de natuurlijke verbindingen tussen natuurterreinen, zodat gidssoorten zoals de wilde kat MiddenLimburg kunnen bereiken, en reeds aanwezige soorten als de boomkikker kunnen migreren tussen IJzeren Bosch en Haeselaarsbroek
Brandsingel
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
49
Elektrische laadvoorziening gemeentehuis Echt-Susteren (bron: Zipsfotografie)
50
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Toekomstbestendig Echt-Susteren De opgaves
We werken aan een toekomstbestendig Echt-Susteren zodat onze gemeente ook voor volgende generaties een schone, gezonde, prettige en veilige plek is om te leven. We hebben een grote opgave rondom onze klimaatdoelen waarbij we de CO2-uitstoot naar 2050 toe moeten reduceren naar nul. Het begrip duurzaamheid heeft hierbij de afgelopen paar jaar een andere betekenis gekregen. Het gaat over meer dan groene stroom. Klimaatverandering en gedragsverandering worden in één adem genoemd en kunnen niet meer los van elkaar worden gezien. Door het gebruik van fossiele brandstoffen te vervangen door duurzaam opgewekte energie stijgt de vraag. En hiermee ook de nodige ruimte voor de duurzame opwek. Afgelopen jaren zijn we ons door verschillende mondiale ontwikkelingen bewust geworden van de afhankelijkheid van andere landen voor onze eigen energievoorziening. Energiearmoede is voor veel huishoudens een dagelijkse waarheid geworden.
Duurzaamheid in het DNA van Echt-Susteren
Duurzaamheid is een gezamenlijke uitdaging geworden. Een maatschappelijk thema dat samen met de andere maatschappelijke opgaven en vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid (overheid, bedrijfsleven en burgers) moet worden aangepakt. Een maatschappelijk thema vraagt om een brede aanpak. Met een peiling hebben we onze inwoners gevraagd naar hun mening over duurzaamheid. Kennis, mening, eigen rol, rol van de gemeente is slechts een greep uit de onderwerpen waarover we de mening hebben gevraagd van onze inwoners. En wat blijkt. Duurzaamheid zit in het DNA van onze gemeente. Dit zien we dan ook terug in de omgevingsvisie. In de verschillende onderwerpen wordt gesproken over duurzaamheid. Duurzaamheid is onder andere onderdeel van de economische ontwikkelingen, ontwikkelingen rondom wonen en zorg, mobiliteit en voorzieningenstructuur van onze gemeente.
Steeds vaker worden we geconfronteerd met wateroverlast. De bodem kan de stortregens niet verwerken. Tegelijkertijd zijn er ook langere perioden van grote droogte. Het optimaal gebruiken van regenwater en minimaliseren van verspilling van drinkwater moeten oplossing bieden. De vraag naar woningen neemt toe. De beschikbare ruimte hiervoor niet. Om invulling te kunnen geven aan de woningopgave zien we een verdere verstedelijking en groei van de kernen. Dit gaat ten koste van het openbaar groen en het buitengebied. Deze ontwikkeling versterkt de waterproblematiek, maar veroorzaakt ook hittestress. We hebben steeds meer behoefte aan een groene natuurrijke omgeving. We zijn ons meer bewust van onze gezondheid en de invloed hierop vanuit onze leefomgeving. Maar in een poging te kunnen voldoen aan de vele maatschappelijke opgaven waar we als gemeente voor staan lijken we in een steeds groter wordende vicieuze cirkel terecht te komen.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
51
Toekomstbestendig Echt-Susteren
52
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Legenda
Ruimtelijke gevolgen energietransitie
Huidige situatie Gemeentegrens Kern Buurtschap/ bebouwing grenzend aan een kern Buurtschap/ bebouwing in het buitengebied Bedrijventerrein Asielzoekerscentrum (AZC) Kwetsbare objecten: woningen of gebouwen waarin zich veel mensen kunnen bevinden en gebouwen waar niet-zelfredzame mensen aanwezig zijn zoals zieken, bejaarden en kinderen. A2 / A73 Hoofdweg (N-weg) Spoorlijn Julianakanaal Maas Ondergrondse leiding Hoogspanningsleiding Bestaande windmolens over de grens (Indicatieve locaties weergegeven) Ontwikkelopgaven Vastgestelde zonnepark locaties Geplande uitbreiding Louersveld Pilot maximaal duurzame wijk Integrale en evenwichtige ontwikkeling kernrandzones Geplande uitbreiding bedrijventerrein Het Vonderen Robuuste groenblauwe netwerken in het stedelijk gebied Duurzame woningen Gezonde en leefbare gemeenschappen met aandacht voor veiligheid en kwetsbare voorzieningen Pilotprojecten energietransitie: delen en opslag van energie Meekoppelkansen benutten van Delta Rhine Corridor (transport van waterstof en CO2)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Het elektriciteitsverbruik is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Installaties en vervoersmiddelen op fossiele brandstoffen worden meer vervangen door elektrische toepassingen. De opwek van duurzame energie en het verbruik ervan is niet op elkaar afgestemd. Het bestaande elektriciteitsnetwerk is hier niet op ingericht. Netcongestie is inmiddels een bekend probleem bij het verduurzamen van onze samenleving. Opwek, opslag en afstemmen van elektriciteitsverbruik en het verzwaren van het kabelnetwerk moeten dit oplossen. Dit heeft gevolgen voor ons openbaar gebied. Vanwege haar geografische ligging kenmerkt gemeente Echt-Susteren zich door de aanwezigheid van zogenoemde hoofdtracés van (ondergrondse)kabels en leidingen. De opgave die de energietransitie met zich meebrengt wordt de komende decennia zichtbaar in onze leefomgeving. Ondergrondse kabels en leidingen moeten worden verzwaard, het aantal hoogspanningsleidingen moet worden vermeerderd en er moeten vele extra trafohuisjes worden geplaatst. Dit heeft gevolgen voor de gebruiksmogelijkheden en uitstraling van ons landschap. Binnen onze gemeente worden zorgvuldige afwegingen gemaakt in de plaatsbepaling van noodzakelijke maatregelen. Een goede landschappelijke inpassing is uitgangspunt. Maar ook op straatniveau vergt dit keuzes en afstemming.
Onze ondergrond kenmerkt zich immers nu al door de aanwezigheid van verschillende kabels en leidingen. De verwachting is dat het aantal verder zal toenemen. Hiermee dwingt de ondergrondse infrastructuur ons ook bovengronds tot keuzes. Goede afstemming is nodig om maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie, zoals de aanplant van bomen, groen en de aanleg van waterbergingen in de beperkt beschikbare ruimte in te passen. Het vinden van passende oplossingen hechten we waarde aan het goede gesprek met onze inwoners, we staan samen voor deze opgave.
Duurzame energie voor iedereen
De oplossingen rondom de verduurzaming van onze gemeente zijn niet zonder gevolgen voor onze leefomgeving. Energie moet voor iedere inwoner bereikbaar en toegankelijk zijn. De lusten van onze inspanningen in het energieneutraal zijn per 2050 zijn voor onze inwoners. Om dit te bereiken willen we grip op de energievoorziening en de prijsvorming krijgen en houden. Opwek en de bijbehorende rendementen moeten ten gunste van onze inwoners komen. Dit willen we bereiken door collectieve oplossingen voor de energievoorziening van onze woningen. Niet alleen om de ruimtelijke beeldkwaliteit te verbeteren, maar ook om energiearmoede te voorkomen. Vanuit een gemeentelijk of regionaal energiebedrijf of een coöperatieve energiegemeenschap willen we grip krijgen op de opwek, distributie en prijsvorming van onze eigen energie. We hebben de opdracht om als gemeente in 2050 energieneutraal te zijn. Hierbij volgen we het rijksbeleid. Deze uitdaging biedt meekoppelkansen voor andere opgaves en andersom. Door duurzaamheid in het DNA van onze gemeente te borgen worden kansen niet gemist en kunnen ambities worden gehaald. “Samen maken we de cirkel rond!”
53
Klimaatadaptatie
De gemeente Echt-Susteren maakt deel uit van een samenwerkingsverband met andere gemeenten, Waterschap Limburg, Provincie Limburg en WML in Noord- en Midden-Limburg. Binnen dit verband streven we naar een water- en klimaatbestendige omgeving. Ambities zijn vastgelegd in vier bouwstenen (Magazine bouwstenen water en klimaat). Bouwsteen ‘Natuurlijk water’ DOEL: We willen een bijdrage leveren aan een goede kwaliteit van leven door het realiseren van een gezond waterecosysteem. Bouwsteen ‘Passende bescherming’ DOEL: Wij bieden onze inwoners, bebouwing, landerijen, infrastructuur een passende bescherming tegen overstromingen, wateroverlast en andere gevolgen van de klimaatverandering. Hierbij is ons streven om in 2050 een klimaatadaptieve inrichting en beheer van onze gemeente te realiseren. Hierbij maken we onderscheid tussen passende bescherming voor “Hoogwater Maas” en “Droge voeten” (wateroverlast uit het watersysteem). Bouwsteen ‘Schoon water’ DOEL: We willen zorgen voor een schoon watersysteem (grond- en oppervlaktewater) zodat we beschikken over voldoende water van goede kwaliteit dat bijdraagt aan een aantrekkelijke leefomgeving, voldoet aan de doelen van de Kaderrichtlijn water en bijdraagt aan andere maatschappelijke doelen zoals schoon drinkwater en zwemwater.
Dit zijn niet alleen de ambities van de samenwerking. Ook geven we hiermee uitvoering aan verschillende beleidsdoelen vanuit Provincie (Omgevingsverordening Limburg), het Rijk en Europa. Vooral de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft een hoge prioriteit. In 2027 moeten de maatregelen die binnen de KRW zijn aangegeven uitgevoerd zijn. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de doelen voor de waterkwaliteit per waterlichaam. Verder geven we met de bovenstaande doelen uitvoering aan het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en het Deltaplan Zoetwater. Water en bodem zijn thema’s die door klimaatverandering een steeds grotere invloed gaan hebben in ons dagelijks leven. De bodem is een bron van leven, we halen ons drinkwater uit de bodem en deze bodem fungeert als fundament voor onze huizen en infrastructuur. Verder is de bodem en het water van belang voor onze voedselvoorraad en de biodiversiteit. De kwaliteit van de bodem staat echter onder druk, door kabels en leidingen is de ruimte beperkt en door droogte is water niet meer te garanderen. Om water en bodem sturend te laten zijn hanteren wij de volgende uitgangspunten: » » » »
Waterverontreiniging te verminderen Bodemerosie tegen te gaan Biodiversiteit in de bodem te bevorderen Het gebruik van water en bodem op een duurzame manier te
Bouwsteen ‘Voldoende water’ DOEL: Nu en in de toekomst beschikken over voldoende en kwalitatief goed oppervlaktewater en grondwater.
54
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
reguleren
kwetsbare plekken, bijvoorbeeld verzorgingscentra en scholen.
Met klimaatadaptatie hoopt de Gemeente Echt-Susteren de gevolgen van een veranderd klimaat te beperken. De belangrijkste thema’s hierin zijn: Droogte, hittestress en wateroverlast. De gemeente investeert al jaren in een klimaatbestendige openbare ruimte en is het ook van plan om dit te blijven doen. We hanteren de volgende kaders als het gaat om klimaatadaptatie: » » » » » » » »
Voor regenwater hanteren we de volgende voorkeursvolgorde: besparen, vasthouden, bergen en tot slot afvoeren (vertraagd) Water op straat is acceptabel (0 – 30 minuten) mits niet vaker dan 5 keer per jaar Schoon regenwater zoveel mogelijk infiltreren waar het ook wenselijk is Informeren en stimuleren van onze inwoners over een klimaatadaptieve woning Bedrijven informeren en stimuleren om hun panden klimaatadaptief in te richten Creëren van schaduwplekken en uitbreiden van het openbaar groen Investeren in groene daken – en gevels Groenblauwe speeltuinen: Echt-Susteren is bezig met het vergroenen van de speelplaatsen van de scholen in de gemeente, dit doen ze in samenwerking met Waterklaar
Bij de inrichting van onze leefomgeving kiezen we voor klimaatadaptieve beplanting met meer vaste planten die bijdragen aan een betere ecologische infrastructuur, biodiversiteit, CO2-opname en water- en bodemhuishouding. De groeninrichting wordt minder strak en meer natuurrijk, dit heeft ook effect op de wijze waarop we omgaan met beheer en onderhoud. Een belangrijke sleutel tot succes ligt bij ons allemaal. Door het tegengaan van verstening (tegels wippen), het afkoppelen van regenwater en het aanbrengen van meer groen. We stimuleren inwoners zelf actief te worden. Een groene leefomgeving draagt positief bij aan de gezondheid van onze inwoners. Samen zorgen we ervoor dat Echt-Susteren in 2050 klimaatbestendig en water robuust is ingericht.
De thema’s van klimaatadaptatie gaan goed samen en versterken elkaar ook. Daarbij zet de gemeente Echt-Susteren in op het ontwikkelen van robuuste groenblauwe netwerken. Deze combinatie verhoogt de ecologische waarde van het groen en de kwaliteit van de openbare ruimte. Hiermee passen wij de fysieke leefomgeving aan aan een veranderend klimaat. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar
Voorkeursvolgorde waterbeheer in het licht van klimaatadaptatie (bron: PBL)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
55
Meekoppelkansen benutten
De huidige maatschappij is steeds meer gericht op individualisering. We leven langer, maar wel vaker met chronische ziektes. Als gevolg hiervan komt de zorgverlening onder druk te staan. We leven in een samenleving waarin ouderen langer thuis wonen en op zich zelf zijn aangewezen. Niet iedere woning is geschikt voor deze ontwikkeling. We helpen onze inwoners om hun woning te verduurzamen en ook levensloopbestendig te maken. Hierdoor kunnen twee grote maatschappelijke thema’s elkaar versterken in de oplossing. Bij het versterken van onze economische structuur zijn ook meekoppelkansen te behalen. Binnen onze gemeente wordt ingezet op het revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen. Hierbij worden oplossingen gezocht voor onder andere hittestress en wateroverlast. Meer groen en ruimte voor ecologische ‘stepping stones’ en het zorgen voor klimaatadaptieve terreinen. Er wordt gekeken naar multifunctioneel ruimtegebruik van de bedrijventerreinen in bijvoorbeeld de opwek van duurzame energie. Samen met de ondernemers werken we aan het afstemmen van energieverbruik om de duurzaam opgewekte energie maximaal te benutten. Hierin weer ondersteunt door een gemeentelijk energiebedrijf of coöperatieve energiegemeenschap. Allemaal oplossingen die bijdragen aan een toekomstbestendig EchtSusteren.
We zijn als gemeente betrokken bij de uitbreiding van de Delta Rhine Corridor waarbij het bestaande leidingnetwerk door onze gemeente naar de toekomst toe wordt uitgebreid. Hierbij wordt gekeken naar transport van nieuwe energiebronnen zoals bijvoorbeeld waterstof en ammoniak transport en afvang van CO2. We verkennen de mogelijkheden om lokaal op dit netwerk aan te sluiten in het kader van de energietransitie.
Clean Energy Hubs om duurzaam te tanken. Naast de ontwikkeling van Clean Energy Hubs zetten we in op het verduurzamen van onze mobiliteit. Denk hierbij aan de ontwikkeling van laadinfrastructuur, deelmobiliteit en het stimuleren van gebruik van het openbaar vervoer waarbij we dankbaar gebruik kunnen maken van onze twee NS-treinstations. Onze agrarische sector speelt een sleutelrol in onze voedselketen. De sector staat echter voor politieke, ecologische, logistieke en economische uitdagingen. Om de impact op ons milieu (lucht, water en bodem) te verminderen is transformatie naar een duurzaam agrarisch systeem noodzakelijk. Als gemeente faciliteren we bij het toekomstbestendig maken van de agrarische sector.
H2- en CO2 transport door de Delta Rhine Corridor (bron: delta-rhine-corridor.com)
In het kader van het ontwikkelen van duurzame energiebronnen zien we, vanwege onze strategische ligging langs het wegennet (A2 en A73), binnen onze gemeente kansen in de ontwikkeling van zogenaamde
56
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Een circulaire economie
Circulariteit is een heel breed begrip. Het staat ‘voor velen’ nog in de kinderschoenen, maar het onderwerp wordt steeds meer actueel. Binnen onze gemeente hebben we ingezet op het verminderen van het volume huishoudelijk afval. En dat is goed gelukt. Met de slogan: “Van Afval Naar Grondstof” gaan we door met het verminderen van afval. Maar niet alleen door volume te verlagen, maar de herbruikbaarheid van ons afval te vergroten. Ook bij (her)inrichting van de openbare ruimte en bij bouwprojecten zal meer en meer gekeken worden naar de mogelijkheden van circulair werken in de breedste zin van het woord. Dit betekent niet altijd dat materialen op hetzelfde project en in dezelfde omgeving circulair ingezet worden, maar dat ook naar koppelkansen gekeken wordt van herbestemming elders of in een nieuwe functie. Ontwikkelingen in de markt, innovaties in materialen & producten, kosten, haalbaarheid en geschiktheid van hergebruik worden hierbij altijd in de afweging meegenomen. Als gemeente gaan we het goede voorbeeld geven. Bijvoorbeeld in onze aanbestedingsprocedures of bij de inrichting van nieuwe gebiedsontwikkelingen en/of transformatieopgaves. Ook zetten we in op bewustwording onder bedrijven en inwoners.
Circulaire economie (bron: Europees Parlement)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
57
Dronebeeld Op de Baant, Sint Joost (bron: gemeente Echt-Susteren)
58
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Herkenbare kernen in Echt-Susteren De opgaves
Door de centrale ligging is Echt-Susteren goed bereikbaar. De aanwezigheid van snelwegen (A2 en A73), waterwegen (Maas en Julianakanaal) en spoorverbindingen (stations Echt en Susteren) maken onze gemeente tot een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven, inwoners en bezoekers.
Eindhoven / Brainport / TUe
Venlo / Greenport
Onze goede bereikbaarheid zetten we naar 2040 toe in om ons nog beter te positioneren als aantrekkelijke gemeente om te wonen, ook als je werkt buiten de grenzen van onze gemeente. Onze gemeente ligt immers centraal, niet alleen in het midden van Limburg, maar ook centraal ten opzichte van grotere economisch sterke stedelijke regio’s zoals Eindhoven, Venlo en Maastricht. Ook internationaal gezien zijn economisch sterke steden zoals Genk, Aken en Düsseldorf nabij. Groei is hierbij geen doel op zich. We willen in 2040 vooral een aantrekkelijke gemeente zijn én blijven daar waar het gaat om wonen, recreëren en werken. Dit doen we graag in authentieke, vitale en leefbare kernen. Kernen die voldoende ontmoetingsplekken hebben voor evenementen, cultuur(historie), kunst, recreatie en spel. Kernen die goed verbonden zijn met ons landelijke en natuurrijke buitengebied en die elk hun eigen identiteit en karakteristieke kenmerken behouden. Dit laatste vormt een uitdaging vanwege tal van maatschappelijke opgaves die op ons afkomen en om ruimte vragen. Denk aan de behoefte aan de bouw van nieuwe woningen of het verduurzamen van bestaande woningen. Maar ook het klimaatadaptief maken van onze kernen door het verminderen van hittestress en wateroverlast. De behoefte aan een aantrekkelijke, gezonde en groene leefomgeving die ruimte biedt om elkaar te ontmoeten.
De druk op onze mobiliteit, maar ook aan de verduurzamingsopgave van ons bestaande vastgoed.
Roermond / DOC
NP Meinweg Maasmechelen Sittard / Heerlen Zuyd Hogeschool
Maastricht / University
Ligging gemeente Echt-Susteren in de regio
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
59
Herkenbare kernen
60
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Legenda
We bouwen aan leefbare kernen
Gemeente Echt-Susteren heeft de komende periode een opgave om nieuwe woningen te bouwen. Wij kijken naar deze woningbouwopgave in een breder perspectief. Het realiseren van leefbare wijken en gemeenschappen staat voor ons centraal. Het begrip leefbaarheid gaat over de aantrekkelijkheid van een gebied of gemeenschap om er te wonen, leven, werken, sporten, elkaar te ontmoeten en te spelen. Een leefomgeving die schoon, heel en veilig is. Waarin iedereen mee kan doen. Een leefomgeving die antwoord geeft op onze klimaatopgave, biodiversiteitsopgave en de energietransitie.
Huidige situatie Gemeentegrens Kern Buurtschap/ bebouwing grenzend aan een kern Buurtschap/ bebouwing in het buitengebied Historische dorpskern Rijksmonumenten
Belangrijke kracht hierin is het hebben van gemixte woongebieden. Wijken waarbinnen verschillende woonmilieus en een variatie aan doelgroepen samenkomen. Hiermee bedoelen we jong en oud, een diversiteit aan achtergronden en opleidingsniveaus. Juist deze mix draagt bij aan de leefbaarheid en aan betrokkenheid in de wijken, waarin bewoners naar elkaar omkijken. Zeker gezien de demografische verandering waarbij we als gemeente steeds verder vergrijzen en waarbij ook het aandeel jongeren afneemt, is dit van vitaal belang.
Bedrijventerrein Asielzoekerscentrum (AZC) A2 / A73 Spoorlijn
Julianakanaal Maas Beeklopen Steilrand Recreatieve hotspot Recreatieve verblijfsfunctie
Ontwikkelopgaven Geplande uitbreiding Louersveld
Camping Sportfunctie Hoogterras Landduinen Jonge ontginningen
Geplande uitbreiding bedrijventerrein Het Vonderen Aantrekkelijke en compacte winkelgebieden (Echt en Susteren) Integrale en evenwichtige ontwikkeling kernrandzones Voorbeeldlocatie behouden ‘open karakter’ tussen kernen
Oude ontginningen
Herstructurering woningbouw
Beekdalen
Gezonde en leefbare gemeenschappen
Maasdal
Robuuste groenblauwe netwerken in het stedelijk gebied
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
We willen eraan bijdragen dat ons inwonertal in 2040 minimaal gelijk blijft. Dit is van belang voor de vitaliteit en levendigheid van Echt-Susteren, denk alleen al aan het behoud van het voorzieningenniveau. We doen dit door goed te kijken naar de woonbehoeftes per doelgroep. We zien hierbij een focus op woningbouw voor eenpersoonshuishoudens. Zowel voor jongeren als senioren. Woningen die betaalbaar zijn, zowel qua huur als koop. Woonconcepten die bijdragen aan de zelfredzaamheid van bewoners en aan het langer zelfstandig wonen van ouderen. In een omgeving die voldoende voorzieningen biedt om prettig te kunnen leven. Door in te zetten op deze specifieke doelgroepen stimuleren we doorstroming op de woningmarkt. Dit werkt ook gunstig op de bestaande woningvoorraad. Het behoud (en zo mogelijk het aantrekken) van jongeren is hierbij van bijzonder belang. Jongeren moeten als starter ook in Echt-Susteren een passende woning kunnen vinden. En als ze uitvliegen om elders te studeren, dan zou het mooi zijn wanneer ze later weer ‘terug naar huis’ in Echt-Susteren komen, voor de volgende stap in hun wooncarrière.
61
Het streven is om in iedere kern te bouwen. Hierbij voorzien we in de toekomst grotere uitbreidingslocaties in en grenzend aan de grotere kernen. In de kleinere kernen bouwen we vanuit (markt)behoefte. Voor een goede leefbaarheid in elke kern is de bereikbaarheid van voorzieningen van groot belang. Daarvoor zijn goede, vlotte en veilige verbindingen nodig. We realiseren ons dat zeker in de dorpen het doorgaande verkeer zich mengt met lokaal verkeer. Auto’s, fietsers en andere voertuigen maken daar gebruik van dezelfde straat. Dat geeft reuring, maar soms ook lastige verkeerssituaties. Het bevorderen van veilig gedrag in het verkeer door alle weggebruikers is dan ook een blijvend aandachtspunt. We besteden extra aandacht aan veilige (fiets-)verbindingen tussen dorpen en wijken en op schoolroutes. Tenslotte staat ook behoud van eigenheid van ons landschap en onze dorpen voorop. We behouden de kenmerkende opzet en het individuele karakter van onze dorpen. We willen niet dat dorpen in de toekomst aan elkaar groeien. Behoud van het gebiedseigen karakter en kwaliteiten vormen dan ook uitgangspunt als we aan de slag gaan met (gebieds)ontwikkeling.
Bouwen in onze kernen
Met een creatieve blik werken we aan pragmatische oplossingen voor de woningmarkt. We zetten in op stads- en dorpsvernieuwing. Voor het bouwen van nieuwe woningen kijken wij in eerste instantie binnen de bebouwde omgeving. Zogenaamde inbreidingslocaties. Dit doen we door herstructurering en transformatie. Bijvoorbeeld door sloop van oude woningen die niet meer voldoen aan de huidige normen. Bijvoorbeeld qua energie, isolatie en/of levensloopbestendigheid. In 2050 moeten al onze woonwijken aardgasvrij zijn. Herstructurering is dus nodig om te komen tot een toekomstbestendige woningvoorraad. Een woningvoorraad die bovendien inspeelt op de woonbehoeftes van uiteenlopende doelgroepen. Naast herstructurering zien we ook kansen voor inbreidingslocaties. Open plekken binnen het bestaande stedelijke gebied, die nog ruimte bieden voor woningbouw. We vinden het echter belangrijk om hierbij wel zorgvuldig om te gaan met cultuurhistorisch waardevolle objecten, structuren en/of zones. Zodat onze kernen hun karakter en identiteit behouden. Het herstructurerings- en inbreidingsvraagstuk mag niet ten koste gaan van onze ambitie om kernen leefbaar te houden. Deze binnenstedelijke ontwikkelingen dienen dan ook een ruimtelijke verbeterslag te leveren. Zowel op de gebouwde omgeving als de openbare ruimte. Binnen onze kernen vragen immers veel opgaves om ruimte.
Ruimte voor voldoende parkeergelegenheid en goede (openbaar) vervoer. Maar ook voldoen ruimte voor groen. Bij nieuwbouw willen we dat er zoveel mogelijk duurzaam (circulair) en natuurinclusief gebouwd wordt. Waarbij een bouwwerk bijdraagt aan het versterken van de lokale biodiversiteit en natuurwaarden. Bijvoorbeeld door het toepassen van groene daken en gevels.
62
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Integraal werken aan opgaves in onze kernen
Revitaliseren bestaande bedrijventerreinen
Bijvoorbeeld:
Herstructurering en inbreiding woningbouw met kwaliteit
Revitaliseren bedrijventerrein
Inbreiding
Groenblauwe netwerken
Ontwikkeling van robuuste groenblauwe netwerken
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
63
Kasteel ter Borch in Roosteren (bron: gemeente Echt-Susteren)
64
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Voor de openbare ruimte in onze kernen zetten we in op het versterken van zogenaamde groenblauwe netwerken. Hiermee bedoelen we robuust ruimte maken voor groen (aanplant en behoud van goede gezonde bomen en stuiken) en water in en rond de kernen. We doen dit om in te spelen op de gevolgen van de klimaatverandering. Zodat er meer ruimte ontstaat voor het opvangen van water tijdens de steeds nattere winters of bij extreme buien. Daarnaast helpt een robuust groenblauw netwerk bij het verminderen van hittestress tijdens periodes van hitte en droogte. Groenblauwe netwerken bieden tevens een meekoppelkans voor het versterken van de biodiversiteit en vormen een ideale onderlegger voor recreatieve wandel- of fietsroutes en buurt- en speelplekken. Zo ontstaat er een aantrekkelijke en gezonde openbare ruimte die uitnodigt om te verblijven, te bewegen, te spelen én elkaar te ontmoeten. Het is ook belangrijk dat onze openbare ruimte en publieke gebouwen goed toegankelijk zijn. Denk aan voldoende bankjes in de schaduw, goed toegankelijke openbaar vervoerhaltes en voorzieningen nabij. Het klimaatadaptief en natuurinclusief maken van onze leefomgeving vraagt ook om inspanning van onze inwoners en ondernemers. Een groot deel van de opgave kan immers alleen maar opgelost worden door ook op particuliere tuinen/gronden verstening te verminderen en vergroening toe te voegen.
Als gemeente zetten we in op bewustwording om inwoners te bereiken om maatregelen te treffen. Bewustwording is ook nodig daar waar het gaat over het beheer van de openbare ruimte. In antwoord op de klimaatopgave en de roep om biodiversiteit te versterken gaan we naar een andere inrichting, beheer en onderhoud van de openbare ruimte. We hanteren het principe ‘minder aangeharkt en netjes, maar met meer aandacht voor ecologische kwaliteiten’ (minder maaien, extensief beheer). We streven ernaar dat de openbare ruimte bijdraagt aan het welzijn van onze inwoners en aan het halen van onze toeristische, recreatieve en ecologische doelen. Verder vinden we het van belang dat al onze kernen, wijken en buurten veilig en leefbaar zijn.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte volgen we de principes van de 3-30-300-regel. 3-regel: dicht bij elke woning, school of werkplek staan minimaal 3 volwassen bomen. 30-regel: elke buurt heeft minstens 30% boomkronen en daardoor schaduw. En dat zorgt voor een koelere buurt. 300-regel: vanuit iedere woning, school of werkplek is er binnen 300 meter een parkje waar je kunnen verblijven en recreëren.
3-30-300 regel (bron afbeelding: Cobra Groeninzicht)
65
Kwaliteit van onze kernranden
We gaan dus zorgvuldig om met nieuwe ontwikkelingen in de kernrandzone. Uitgangspunt is dan ook dat de kwaliteiten van het landschap, maar ook de ondergrond (water en bodem) leidend zijn voor nieuwe ontwikkelingen. Bijzondere landschappen of landschapselementen willen we beschermen en versterken. In andere landschappen liggen juist kansen om met stedelijke ontwikkelingen en/of maatschappelijke opgaves een kwaliteitsimpuls te geven. Denk bijvoorbeeld aan het omvormen van vrijkomende agrarische bebouwing. Dit kan afhankelijk van de aard van de bebouwing een directe gezondheidswinst opleveren in en rondom de kernen. Woningbouw is hierbij een voorstelbare invulling om deze transformatie haalbaar te maken. Nieuwe initiatieven in de kernrandzone toetsen we op hun bijdragen aan opgaves die lokaal spelen én op de wijze waarop wordt aangesloten op het landschap.
Onze opgaves vragen ruimte. Teveel ruimte om op te lossen binnen de grenzen van de bestaande kernen. Hierbij zijn we genoodzaakt om ook te kijken naar oplossingen in de randen van onze kernen. Of het nu gaat over nieuwe woningbouw, het vinden van oplossingen voor vrijkomende (agrarische) bebouwing, ruimte voor de klimaatopgave, de energietransitie, natuurontwikkeling of het beleefbaar en bereikbaar maken van ons buitengebied. Deze zogenaamde kernrandzones maken visueel vaak deel uit van het landelijk gebied, maar zijn onmiskenbaar van belang voor de kwaliteit van het leefmilieu van de kern. Om de kwaliteiten van deze kernrandzones te behouden en te versterken is het van belang om zorgvuldig om te gaan met ontwikkelingen in de kernrandzone. Kortom: niet alles kan overal! We maken de keuze om het open karakter tussen onze kernen te behouden. Bijvoorbeeld het gebied tussen Echt en Sint Joost. We vinden het naar de toekomst toe belangrijk dat Sint Joost ruimtelijk een herkenbare kern blijft. Dit borgen we door het behoud van openheid tussen beide kernen. Hiermee worden grootschalige stedelijke ontwikkelingen, waardoor beide kernen ‘aan elkaar groeien’, in dit gebied uitgesloten. Kleinschalig blijft er ruimte voor initiatieven, mits dit open karakter behouden blijft.
66
Lagenbenadering
Het toepassen van de lagenbenadering biedt een goede basis om integraal te motiveren of beoogde ontwikkelingen passend zijn op de specifieke plek.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Integraal werken aan opgaves in onze kernranden
Zorgvuldige ruimtelijke inpassing met aandacht voor maatschappelijke opgaves, bijvoorbeeld:
Inpassing van nieuwe initiatieven
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
67
Markt gemeente Echt-Susteren (bron: Zipsfotografie)
68
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Aantrekkelijke centrumgebieden Echt en Susteren
Het hebben en behouden van voorzieningen is van vitaal belang voor de leefbaarheid in onze gemeente. We leven in een tijd van individualisering en digitalisering. We kiezen er steeds vaker voor om digitaal te winkelen en goederen thuis te laten bezorgen. Dit zet druk op het (commerciële)voorzieningenniveau. Voor de kernen Echt en Susteren zetten we in op het ontwikkelen van toekomstbestendige kernwinkelgebieden, die passen bij de functie van de kern. Aantrekkelijke gebieden waar de functies wonen, werken en recreëren elkaar versterken. Gebieden van kwaliteit waar je niet alleen komt om te winkelen, maar ook om elkaar te ontmoeten en te verblijven. In een veranderende maatschappij waar ontwikkelingen zich snel opvolgen zal het behoud van aantrekkelijke centrumgebieden blijvend aandacht vragen.
Centrumgebied Susteren
Centrumgebied Echt
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
69
Braderie Echt-Susteren (bron: Zipsfotografie)
70
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Samen Echt-Susteren De opgaves
We dragen als gemeente sinds 2015 met trots het keurmerk van Cittaslow. Een Cittaslow-gemeente streeft naar een duurzame omgeving die verbonden is met een kwalitatief hoogwaardig landschap, waar een krachtige sociale gemeenschap aanwezig is. Een gemeente die innovatief is, maar tegelijkertijd ook waarde hecht aan haar oorsprong. Identiteit en cultuurhistorie zijn hierbij belangrijke elementen. Dit wordt ondersteund door waarden als authenticiteit, gastvrijheid, respect, tijd en aandacht voor elkaar. Richting 2040 ligt er de opgave om deze waarden met elkaar vast te houden. Dit gaat niet vanzelf, maar vergt aandacht en inspanning. Onze samenleving verandert immers snel. We worden steeds ouder en wonen langer zelfstandig. Dit heeft invloed op de wijze waarop we onze zorg organiseren én op de eisen die we stellen aan huisvesting. We leven individueler waardoor de gemeenschapszin en sociale cohesie onder druk komen te staan. De ongelijkheid groeit, evenals het aantal kwetsbaren. Meedoen in de maatschappij is niet voor iedereen vanzelfsprekend. We leven gemiddeld genomen ongezonder en bewegen minder. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op en hebben invloed op onze leefstijl en onze woon- en leefomgeving. We zetten in op het behoud van de sociale cohesie, evenals ons rijke culturele en verenigingsleven.
De aanwezigheid van (maatschappelijke) voorzieningen draagt hier aan bij. Het succes hierbij staat of valt met het draagvlak vanuit de samenleving.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Een gezonde samenleving waarin iedereen meedoet
Een gezonde samenleving raakt aan alle facetten van onze leefomgeving. Het gaat over thema’s als bewustwording, fysieke toegankelijkheid, openbare ruimte, onderwijs en werk, vervoer, zorg en welzijn, vrijetijd en wonen, recreatie en het kunnen meedoen van doelgroepen in de samenleving. Ongeveer 1 op de 10 mensen in Nederland heeft een handicap die invloed heeft op het dagelijks functioneren. De noodzaak staat dan ook als een paal boven water. Inclusiviteit moet een grondhouding zijn. We vinden het dan ook van groot belang om een sociale en inclusieve gemeente te zijn. Een gemeente waarin iedereen meetelt en mee kan doen. We werken dan ook actief aan het versterken van sociale cohesie. Waarbij mensen zich verbonden voelen met de woongemeenschap en met elkaar. Een sterke sociale cohesie vergroot de leefbaarheid. Doordat mensen naar elkaar omkijken, bijvoorbeeld in de mantelzorg of als vrijwilliger. Een sterke sociale samenhang maakt dat mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Het sociale vangnet wordt steeds belangrijker aangezien het aantal alleenstaande ouderen en eenoudergezinnen (bijvoorbeeld door scheidingen) toeneemt. Uiteraard vraagt dit ook om passende woonvoorzieningen en inclusieve wijken. Want ook de woonomgeving doet ertoe. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan een gezonde leefstijl. Als Echt-Susteren zijn we hier actief mee bezig.
Bijvoorbeeld vanuit ons lokale Sportakkoord, het Preventieakkoord, het Woonzorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In deze akkoorden beschrijven we onze ambities en acties om te komen tot een gezonder Echt-Susteren. We richten ons hierbij op thema’s als sport, bewegen en cultuur. Maar ook op het bieden van een stabiele sociale basis voor iedereen (ongeacht herkomst of achtergrond) en het voorkomen en terugdringen van gezondheidsachterstanden.
71
Samen Echt-Susteren
72
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
We werken de komende decennia dan ook verder aan een gezonde en groene fysieke leefomgeving die voor iedereen toegankelijk is, ook voor mensen met een handicap. Een inrichting van de openbare ruimte, die uitnodigt om te bewegen, te sporten en elkaar te ontmoeten. Hierbij nemen we gezondheidsverbeterende maatregelen, want in kernen met veel groen, wandel- en fietsroutes, speel- en sportvoorzieningen gaan mensen eerder bewegen, georganiseerd (bijvoorbeeld een sportvereniging) of individueel, spelen kinderen meer buiten en is het makkelijker om andere mensen te ontmoeten.
Legenda Huidige situatie Gemeentegrens Kern Buurtschap/ bebouwing grenzend aan een kern Buurtschap/ bebouwing in het buitengebied Historische dorpskern Groen in de kern Bedrijventerrein Asielzoekerscentrum (AZC) A2 / A73 Hoofdweg (N-weg) Carpoolplaats Spoorlijn NS station Busverbinding (zwarte stippellijn) Julianakanaal Maas Gemeenschapshuis Ontwikkelopgaven