Beleidsnota Omgevingsvisie
Tekst van het document
Dronebeeld Mussenstraat-Julianastraat (bron: gemeente Echt-Susteren)
Omgevingsvisie
Gemeente Echt-Susteren 2040 Ter vaststelling September 2025
Dronebeeld centrum Echt kermis 2022 (bron: Savier Laumen)
2
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Voorwoord Met deze Omgevingsvisie kijken we naar de toekomst van onze mooie gemeente Echt-Susteren. We doen dit met eerbied voor het verleden. Het door Maas en Rijn gevormde landschap binnen onze gemeentegrenzen is uniek en veelzijdig. Dit landschap vormt de basis van het ontstaan van onze kernen en buurtschappen en bepaalt anno nu en in de toekomst in hoge mate hoe we omgaan met de inrichting van onze gemeente. De plek waar we met elkaar wonen, werken en recreëren in het smalste stukje van Nederland. Hoe houden we Echt-Susteren in de toekomst aantrekkelijk voor onze inwoners, voor onze bedrijven én voor onze bezoekers? Hoe gaan we om met veranderingen die op ons af komen? In deze Omgevingsvisie kijken we vooruit naar 2040! We stellen kaders en creëren ruimte om de komende jaren samen aan de slag te gaan met de opgaves die spelen. Denk aan de energietransitie, het vinden van een balans tussen natuurontwikkeling, recreatie en landbouw, het bieden van ruimte voor voldoende en kwalitatief goede woningen, ruimte voor een veranderende en meer circulaire economie, bereikbaarheid en het vormgeven van een klimaatadaptieve, leefbare en gezonde leefomgeving. De leefomgeving is van ons allemaal en maken we samen. Deze concept Omgevingsvisie is dan ook tot stand gekomen vanuit een breed participatieproces met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties, ketenpartners en raadsleden.
Samen hebben we de stip op de horizon bepaald en hebben we de koers vastgesteld voor deze Ontwerp Omgevingsvisie. Deze koers is geen blauwdruk of een vastomlijnde route. Deze Omgevingsvisie biedt ook voldoende ruimte om snel en daadkrachtig in te spelen op veranderende omstandigheden in onze samenleving. De koers geeft wel een duidelijke richting. Een richting die houvast geeft over hoe we als gemeente toewerken naar onze ambities. We doen dit vanuit onze eigen missie en visie. De Omgevingsvisie vormt onze gids bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. In deze Omgevingsvisie staat hoe wij samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties de komende jaren samen verder bouwen aan een uniek Echt-Susteren in 2040!
Wethouder Hub Meuwissen
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
3
Jeu des Boules de Bandert (bron: Ilse Leijtens)
4
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Inhoudsopgave Introductie
7
Deel 1 - Hier komen we vandaan: ons vertrekpunt
13
Deel 2 - Hier gaan we naartoe: Echt-Susteren in 2040
35
Deel 3 - Zo gaan we dit doen: onze koers!
39
Landelijk en natuurrijk Echt-Susteren
41
Toekomstbestendig Echt-Susteren
51
Herkenbare kernen in Echt-Susteren
59
Samen Echt-Susteren
71
Ondernemend Echt-Susteren
83
Visiekaart Echt-Susteren 2040
90
Deel 4 - Werken met de omgevingsvisie
93
Bijlage 1 - Participatieproces omgevingsvisie
101
Bijlage 2 - Vrijkomende agrarische bedrijfsbebouwing (VAB’s)
105
Bijlage 3 - Historie kernen en buurtschappen
112
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
5
Natuurgebied Doort-Taterbosch (bron: Yara Verstappen)
Introductie
Introductie De omgevingsvisie
In de Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040 staat het strategische beleid van onze gemeente over de leefomgeving. Met de leefomgeving bedoelen we de openbare ruimte waarin we wonen, werken, elkaar ontmoeten en ontspannen. We staan als gemeenschap voor verschillende grote opgaves. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de behoefte aan het bouwen van nieuwe woningen of het ontwikkelen van bedrijventerreinen. Het geven van ruimte aan de productie van voedsel. De ontwikkeling van groen en natuur of de aanleg van duurzame energievoorzieningen. Ook het stimuleren van leefbaarheid en een goede gezondheid staan centraal in de omgevingsvisie. Misschien kunnen we dingen wel met elkaar combineren. Hoe wegen we de belangen van verschillende gebruikers ten opzichte van elkaar?
De omgevingsvisie voor Echt-Susteren bestaat uit vier inhoudelijke delen: Deel 1: Hier komen we vandaan: ons vertrekpunt Deel 2: Hier gaan we naartoe: Echt Susteren in 2040 Deel 3: Zo gaan we dit doen: onze koers Deel 4: Werken met de omgevingsvisie
Dit zijn complexe vraagstukken die ons dwingen tot het maken van keuzes. Veel opgaves vragen immers om ruimte. Deze ruimte is maar beperkt beschikbaar. Ook zijn er grenzen aan wat er financieel mogelijk is. Keuzes maken is dan ook noodzakelijk. U leest in deze omgevingsvisie hoe we de komende jaren (tot 2040) onze kernen, buurtschappen én ons het buitengebied willen versterken. En wat we juist willen beschermen of bewaren. De omgevingsvisie vormt het strategische beleidsdocument voor de gemeente Echt-Susteren. Keuzes die we in deze omgevingsvisie maken worden de komende jaren concreet uitgewerkt. Deze omgevingsvisie vormt daarmee ook een richtinggevend document voor inwoners en ondernemers daar waar het gaat over de inrichting van onze fysieke leefomgeving. Deze omgevingsvisie is voor u van belang, indien u bijvoorbeeld wil weten wat het beleid is over een van de onderwerpen of gebieden die in de omgevingsvisie staan. Daarnaast vormt de omgevingsvisie een belangrijk toetsingskader bij nieuwe initiatieven. Inhoudelijk vervangt deze omgevingsvisie de gemeentelijke structuurvisie uit 2012.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
7
Deel 1: Hier komen we vandaan: ons vertrekpunt We beschrijven kort hoe Echt-Susteren ontstaan is. Dit doen we aan de hand van de lagenbenadering. De lagenbenadering legt in drie lagen uit hoe onze (fysieke) leefomgeving in elkaar zit. De eerste laag bestaat uit de fysieke ondergrond (met het watersysteem en opbouw van de bodem). De volgende laag bevat netwerken van infrastructuur met onder meer wegen, spoorlijnen en waterwegen. Tot slot de laag met de menselijke activiteiten zoals wonen, werken en recreëren.
Deel 2: Hier gaan we naartoe: Echt-Susteren in 2040 Wat voor gemeente willen we zijn in 2040? Wat is onze stip op de horizon? Wat zijn onze ambities? Op deze vragen geven we antwoord in het tweede deel van deze omgevingsvisie.
Daarnaast beschrijven we de verschillende opgaves die nu én in de komende jaren aandacht vragen. Opgaves die vragen om oplossingen en die van invloed zijn op de leefomgeving.
Deel 3: Zo gaan we dit doen: onze koers In dit deel leggen we uit op welke wijze we toewerken naar onze stip op de horizon. Welke opgaven moeten we beantwoorden en hoe doen we dit? Wat betekent dit voor onze leefomgeving? Wat kan waar wel en wat kan waar niet? We doen dit vanuit vijf integrale aandachtsgebieden: - Landelijk en natuurrijk Echt-Susteren - Toekomstbestendig Echt-Susteren - Herkenbare kernen - Samen Echt-Susteren - Ondernemend Echt-Susteren
8
Deel 4: Werken met de omgevingsvisie De omgevingsvisie vormt een richtinggevend document voor inwoners en ondernemers die met initiatieven komen. In dit deel leggen we uit hoe gewerkt wordt met de omgevingsvisie. Zo beschrijven we de wettelijke basis van de Omgevingswet. De rol van de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders bij besluitvorming. Maar ook uitvoeringsprincipes bij concrete initiatieven en de wijze waarop de participatie hierin een rol moet krijgen.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Een Cittaslow gemeente
Hier in het smalste stukje Nederland hebben we oog voor elkaar en voor het mooie gebied waarin we leven. Dat gaat uiteraard niet vanzelf, maar vergt aandacht en inspanning. We proberen het elke dag een beetje beter te doen. En dat wordt gewaardeerd; zelfs internationaal. We dragen sinds 2015 met trots het keurmerk Cittaslow, het internationale keurmerk voor gemeenten die op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit tot de top behoren. De betreffende gemeenten, waaronder Echt-Susteren, profileren zich met een kwalitatieve manier van leven. Een keurmerk waarmee we ons profileren als aantrekkelijke gemeente om te wonen, werken en recreëren. We zijn dus hartstikke goed bezig. Nu is het zaak dat te behouden én te versterken wat beter kan. Het keurmerk Cittaslow houdt ons hierbij bij de les. Dit werkt door in de strategie die we als gemeente volgen in onze missie, visie en kernwaarden. Onze kernwaarden komen samen in het woord ‘VITA’, dat in het Italiaans ‘leven’ betekent. Deze afkorting staat voor Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie. Wij zorgen voor een kwalitatief goed leven, voor iedereen in onze gemeenschap en dat doen we samen, binnen de kaders van Cittaslow.
Missie:
De gemeente Echt-Susteren is, als drager van het Cittaslowkeurmerk, gericht op een toekomstbestendige omgeving met uiteenlopende voorzieningen die de kwaliteit van leven voor haar gemeenschap ten goede komt. Als gemeente faciliteren en initiëren we op het gebied van sociale verbinding, lokaal ondernemerschap, duurzaamheid en historisch én cultureel erfgoed met oog voor kwaliteit. We vernieuwen, met respect voor het bestaande in een hoogwaardig en divers landschap dat (zelfs internationaal) uitstekend bereikbaar is via weg, water en spoor.
Visie:
Echt-Susteren wil een bloeiende, veilige en sociale leef-, woonen werkomgeving zijn waar iedere inwoner, ondernemer en bezoeker zich thuis voelt. Een actieve gemeenschap voor alle generaties waarin in- en ontspanning in balans zijn, waardoor de kwaliteit van leven wordt benadrukt en bevorderd.
Logo Cittaslow (bron: cittaslow-nederland.nl)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
9
Gemeente brede werksessie koers bepalen 30 januari 2024
10
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Geldigheid van de omgevingsvisie
De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Elke gemeente is verplicht om een omgevingsvisie op te stellen. Deze omgevingsvisie vervangt de in 2012 vastgestelde structuurvisie ‘Echt-Susteren 2012-2025’. Na vaststelling van deze omgevingsvisie door de gemeenteraad van Echt-Susteren komt deze structuurvisie dan ook te vervallen. In deel 4 van deze omgevingsvisie wordt toegelicht hoe de gemeente aan de slag gaat met de uitvoering van deze omgevingsvisie. Ook staat hier uitgelegd hoe in de toekomst nieuw beleid wordt uitgewerkt in zogenoemde ‘programma’s’.
Participatieproces omgevingsvisie
Niet de juridische borging, maar een professionele en open houding wordt gezien als de garantie voor een goed participatieproces. In deel 4 van deze omgevingsvisie leest u hier meer over. Als we tenslotte in de toekomst deze omgevingsvisie veranderen, heeft u invloed op die veranderingen. Het kan gaan om ander beleid of aanpassing van bestaand beleid. We informeren bewoners en andere betrokkenen en betrekken hen om mee te denken en mee te doen. Met participatie willen we de kwaliteit van plannen en besluiten verbeteren door de kennis en ervaring van maatschappelijk betrokkenen te benutten.
Echt-Susteren maken we samen. Vandaar dat deze omgevingsvisie tot stand is gekomen vanuit een breed participatieproces. In dit proces hebben inwoners, verenigingen en bedrijven hun input kunnen leveren. Dit zelfde geldt overigens ook voor ketenpartners (zoals Waterschap Limburg, Enexis, Waterleidingmaatschappij Limburg en de LLTB) en onderwijsinstellingen. Een uitgebreider verslag van het participatieproces bij het opstellen van deze omgevingsvisie vindt u terug in bijlage 1. Overigens gaat participatie verder dan alleen het opstellen van voorliggende visie. Het is de bedoeling van de Omgevingswet om niet de regels, maar de fysieke leefomgeving centraal te stellen. De regels vormen slechts het kader. Bij de Omgevingswet gaat het dus om een andere manier van werken en denken. Door minder en overzichtelijke regels, meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk worden overheden, inwoners en ondernemers aangespoord om open, samenhangend, flexibel, uitnodigend en innovatief aan de slag te gaan. In de Omgevingswet wordt uitgegaan van vertrouwen in initiatiefnemers, vertrouwen van de burger in de overheid en vertrouwen tussen overheden. De Omgevingswet wil bijdragen aan het herstel van vertrouwen in de overheid onder meer door het faciliteren van publieksparticipatie.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
11
Basiliek Susteren (bron: Zipsfotografie)
Deel 1: Hier komen we vandaan Ons vertrekpunt
Gemeente Echt-Susteren
|
Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Deel 1 - Hier komen we vandaan: ons vertrekpunt Je moet het verleden kennen en het heden begrijpen om de toekomst te kunnen zien! Deze omgevingsvisie vormt de integrale langetermijnvisie van de gemeente voor de hele fysieke leefomgeving en haar grondgebied. In dit eerste deel beschrijven we het vertrekpunt voor deze omgevingsvisie. We doen dit op basis van de lagenbenadering. We leven in een snel veranderende tijd waarin we als samenleving een antwoord moeten geven op uiteenlopende uitdagende opgaves. Kennis van de ondergrond, de aanwezige netwerken én de occupatielaag zijn nodig om hier passend op te kunnen antwoorden. Dit geldt voor zowel de ambities en koers van deze omgevingsvisie als ook voor nieuwe initiatieven die de komende jaren worden aangedragen door inwoners, ondernemers en overheden. In dit deel beschouwen we kort de verschillende lagen vanuit zowel het verleden als het heden. Daarnaast kijken we naar opgaves waarvoor we, nu en in de toekomst, oplossingen moeten vinden.
Lagenbenadering
In deze omgevingsvisie maken we gebruik van de lagenbenadering. Deze lagenbenadering legt de ruimte uiteen in drie lagen. De eerste laag bestaat uit de fysieke ondergrond. Deze ondergrondlaag bestaat uit een abiotisch (niet levende factoren), een biotisch (levende factoren) en een watersysteem. Deze laag kent een lange ontstaansgeschiedenis en is kwetsbaar; belangrijke veranderingen vergen al gauw meer dan een eeuw. De netwerklaag bevat netwerken van infrastructuur met onder meer wegen, spoorlijnen en waterwegen. Maar ook energienetwerken en de belangrijke natuur/ecologische structuren vormen onderdeel van deze netwerklaag. Aanpassingen aan deze netwerklaag kennen hoge aanloopkosten en lange aanlooptijden; belangrijke veranderingen duren circa 20 tot 80 jaar. De occupatielaag is een weerspiegeling van het menselijk handelen. De occupatielaag geeft aan hoe wij gebruik maken van de ruimte voor wonen, werken, voedselproductie en recreatie. De occupatielaag gaat naast verstedelijking ook over het landelijke gebied. De (historische) patronen van het stedelijke en landelijke gebied en daarbinnen de aanwezigheid van groene en rode voorzieningen. Ook de milieukwaliteit vormt onderdeel van deze laag, net als gezondheid en welbevinden van de mens. Veranderingen in deze laag kennen een hoge veranderingssnelheid en voltrekken zich veelal binnen één generatie (10 tot 40 jaar).
Lagenbenadering schematisch weergegeven (bron: ruimtemettoekomst.nl)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
13
Landschapstypen in de gemeente Echt-Susteren
14
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Ondergrond
De ondergrond is gevormd door de Maas en Rijn. De meandering van de Maas heeft verschillende ‘terrassen’ achtergelaten. Door deze verschillen in hoogtes, bodem, ondergrond, natuur en landgebruik is er veel variatie. Op hoofdlijnen herkennen we vandaag de dag zes verschillende landschapstypen. In het westen vindt men het rivierdal van de Maas. Het midden van de gemeente bestaat uit beekdalen, dalvlaktes en landduinen. Het oosten van onze gemeente kenmerkt zich door de duidelijk herkenbare steilrand en het hoger gelegen plateauterras.
Landschapstypen Maasdal Het Maasdal heeft een vlakke ligging met langgerekte laagtes. Deze laagtes zijn overblijfselen van oude Maasgeulen. Middels steilranden gaan de laagtes over op de hogere delen. In het Maasdal is de grondwaterstand hoog en bevinden zich brede waterlopen. De bodem bestaat uit een combinatie van klei en grind. Vaak zijn de wegen gelegen bovenop de dijken die zorgen voor bescherming tegen het water van de Maas. De wegen lopen daardoor dus parallel aan de rivier. Het Maasdal heeft onregelmatige verkaveling, vaak een
Lan
dsc
afwisseling tussen groot- en kleinschalige kavels. De kavels worden divers gebruikt: voor grasland en op de hogere delen voor akkerbouw en boomgaarden. Rondom de percelen zijn singels en hagen van onder andere populieren en meidoorns te herkennen. De bebouwing ligt op de hogere delen en langs de terrasrand, op laatstgenoemde plek vaak in de vorm van een straatdorp (bebouwingslint). Beekdalen Het beekdallandschap bestaat uit langgerekte laagtes en valleien. De grondwaterstand is vaak hoog. Dit komt door de vele waterlopen die centraal het landschap doorsnijden. De bodem bestaat uit kleiige beekafzettingen. In het beekdallandschap liggen de wegen net als in het Maasdal parallel aan het water, in dit geval aan de beken. Echter liggen hier wel enkele grotere dwarsverbindingen. Het verkavelingspatroon is onregelmatig. De kavels worden gebruikt als gras- en hooiland met (kleinere) akkercomplexen. Rondom de akkers en weilanden liggen bosjes, populieropstanden en beekbegeleidende begroeiing van elzenbroekbossen en wilgen. De bebouwing bestaat uit enkele kleine kernen en één grotere kern in het zuiden: Nieuwstadt. Daarnaast zijn er in dit landschap verschillende (voormalige)watermolens te vinden.
Lan
hap
dsc
sty p
eM
aas
dal
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
hap
sty p
eb
eek dal
lan
dsc
hap
15
Oude ontginningen De oude ontginningen hebben vaak een bolle ligging. Het grondwater zit diep en plaatselijk (aan de randen van het landschap) ligt er open water in de vorm van poelen. De bodem bestaat uit een zandige ondergrond met een dikke humeuze bovenlaag (eerdgronden). Rondom de velden liggen de (hoofd)wegen. Soms ligt over een veld radiaal een zandpad. In het oude ontginningslandschap is de verkaveling onregelmatig en bestaat uit grote percelen die voornamelijk worden gebruikt als akkerbouwland. Oorspronkelijk werden er vooral granen geteeld. Langs de randen van het landschap staat beplanting in de vorm van bomenrijen langs de wegen. Bij kruisen en kapellen staan solitaire veldbomen. De bebouwing bestaat uit grote kernen met kleine buurtschappen of lintbebouwing langs de randen van het landschap.
Landduinen De landduinen bestaan uit een mozaïek van hogere zandduinen, die meestal bebost zijn, en lager en vlakker gelegen vennen en schrale graslanden. De grondwaterstand is laag en de bodem bestaat uit zandgronden. In dit landschap zijn de wegen recht en zijn nog brede veedriften te herkennen. Het verkavelingspatroon bestaat uit regelmatige blokverkaveling, dat wordt gebruikt voor een mix van land- en bosbouw. De kavels zijn omgeven door houtwallen, die tevens langs voormalige driften te vinden zijn, waarlangs ook lanen staan. Daarnaast liggen er dennenbossen op de zandkoppen. De bebouwing bestaat uit incidentele boerderijen.
Lan
Lan
dsc
hap
dsc
sty p
eo
ude
ont gin
nin
16
gen
hap
sty p
e la
ndd
uin
en
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Jonge ontginningen Het jonge ontginningslandschap ziet eruit als een komvormige laagte. De eigenlijke hoge waterstand wordt kunstmatig laag gehouden door diepe sloten. De bodem bestaat uit zandgronden. Soms is de bodem venig. De ontsluitingswegen zijn recht, evenals de moderne blokverkaveling. De kavels worden intensief gebruikt voor landbouw waarbij de gehanteerde methode gericht is op hoge productie en lage kosten. Langs de ontsluitingswegen staat laanbeplanting of staan singels. Verder zijn er weinig overige landschapselementen te vinden. Wel staat er landschappelijke erfbeplanting rondom de kavels. De bebouwing bestaat uit losse ontginningsboerderijen die soms zijn geclusterd.
Hoogterras Het reliëf in dit landschapstype is vlak tot licht glooiend, met korte, soms lange dalvormige laagten. Aan de west- en noordwestrand is een markante overgang naar het overige landschap zichtbaar door een steilrand. Het grondwater op het hoogterras zit diep. De bodem bestaat uit grof zand met in het zuidoostelijk deel löss. De wegen zijn rechtlijnig en de blokverkaveling is onregelmatig. De gronden worden gebruikt als akkerbouwland, voor bosbouw en voor delfstofwinning (zand, grind en kalkzandsteen). In het landschap staan bomenrijen, singels en kleine rechthoekige bosjes. De bebouwing bestaat uit incidentele boerderijen die op sommige plaatsen zijn geclusterd tot grotere kernen. In dit landschapstype liggen de kernen Maria Hoop en Koningsbosch.
Lan
Lan
dsc
hap
dsc
sty p
e jo
nge
ont gin
nin
Gemeente Echt-Susteren
gen
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
hap
sty p
eh
oog
terr a
s
17
Grondwaterbescherming
18
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Water en bodem
Legenda Gemeentegrens
Waterwingebied Gronden mede bestemd voor de winning van (drink)water uit het grondwater. Grondwaterbeschermingsgebied Gronden mede bestemd voor de bescherming van de kwaliteit van het grondwater ten behoeve van de winning van (drink)water. Boringsvrije zone Zone waarin de grondwatervoorraden worden afgedekt door slecht doorlatende kleilagen. Deze vormen een natuurlijke, geologische bescherming tegen verontreiniging. Daardoor is het grondwater in deze gebieden van zeer hoge kwaliteit. Dat water willen we ook voor toekomstige generaties veiligstellen. Doorboring van de beschermende kleilagen wordt dus zoveel mogelijk tegengegaan. Voor boringen en het gebuik van grondwater voor beregening of veedrenkputten is in deze gebieden bijna altijd een vergunning of registratie nodig (Omgevingsverordening Limburg).
De bodem is door de jaren heen bepalend geweest voor de huidige structuur bovengronds. Zo liggen woonkernen niet in het natste gedeelte van het Maasdal en vindt landbouw plaats op de zandgronden in onder andere het jonge ontginningslandschap. Water is voor een groot deel bepalend geweest voor de huidige structuur van de bodem. Het water heeft de bodem gevormd en het reliëf gecreëerd. Water en bodem zijn daarmee beide dwingende factoren in het ontstaan van de huidige ruimtelijke structuur en inrichting van ons landschap. Voor nieuwe ontwikkelingen geldt dat water en bodem sturend zijn in de afweging wat er kan en mag in een gebied. Dit houdt ook in dat water en bodem bepalend zijn bij te maken keuzes voor onze inrichting. Waar kunnen welke functies wel, of juist niet? Met de bodem als basis zijn sommige gebieden of functies ontstaan die vandaag de dag een belangrijke rol spelen bij inrichtingsvraagstukken. Dit gaat over bijvoorbeeld waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden, boringsvrije zones en archeologische gebieden. Deze gebieden zijn bijvoorbeeld van belang voor een betrouwbare drinkwatervoorziening (kwaliteit en kwantiteit van drinkwater) voor onze gemeente en provincie. Binnen onze gemeente liggen een aantal waterwingebieden, waar de gronden mede bestemd zijn voor de winning van (drink)water uit het grondwater.
Ook in het grondwaterbeschermingsgebied zijn de gronden mede bestemd voor de bescherming van de kwaliteit van het grondwater ten behoeve van de winning van (drink)water. Het overig grondgebied van onze gemeente is ‘boringsvrije zone’. In deze zone worden de grondwatervoorraden afgedekt door slecht doorlatende kleilagen, waardoor het grondwater hier op natuurlijke, geologische wijze wordt beschermd tegen verontreiniging. Doorboring van deze beschermende kleilagen wordt dus zoveel mogelijk tegengegaan. Bovengenoemde gebieden maken onze gemeente tot een belangrijke schakel voor de beschikbaarheid van kwalitatief en voldoende drinkwater. We erkennen daarom de zorgplicht die we hebben voor de bescherming van ons grondwater.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
19
Archeologische beleidskaart Maart 2024
20
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Legenda Gemeentegrens
Archeologie
Archeologie
LEVW6_beleid AMK-terrein; terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd
Archeologische gebieden zijn vaak (cultuur)historisch belangrijke plekken. Denk hierbij aan historische dorpskernen of monumenten uit het (verre) verleden. Die willen we behouden en beschermen. Bij ontwikkelingen moeten we daarom rekening houden met deze gebieden.
AMK-terrein; terrein van zeer hoge en hoge archeologische waarde Historische stads- en dorpskernen AMK-terrein; terrein van archeologische waarde Ontgrond Vrijgegeven door archeologisch onderzoek Niet ontgrond of onzeker Provinciaal aandachtsgebied ARCHIS3 onderzoeksmelding De beleidslijn is afhankelijk van de resultaten van het uitgevoerd onderzoek. Wanneer blijkt dat het gebied geen waardevolle archeologische resten bevat, kan het gebied of het betreffende deel ervan worden vrijgegeven. Verwachting
Zone rondom bekende archeologische vindplaats Zone rondom archeologisch relevant cultuurhistorisch element Hoge archeologische verwachting voor droge landschappen Middelhoge archeologische verwachting voor droge landschappen Hoge archeologische verwachting voor natte landschappen Middelhoge archeologische verwachting voor natte landschappen Hoge archeologische verwachting voor natte landschappen; Maasafzettingen Lage archeologische verwachting voor droge en natte landschappen
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Kapel aan het Hout Susteren (bron: Zipsfotografie)
21
Basiskaart mobiliteit
Legenda Huidige situatie Gemeentegrens Kern Buurtschap/ bebouwing grenzend aan een kern Buurtschap/ bebouwing in het buitengebied Bedrijventerrein A2 / A73 Hoofdweg (N-weg) Spoorlijn NS-Station Busverbinding Fietsknooppuntennetwerk Wandelknooppuntennetwerk Carpoolplaats Julianakanaal Loshaven Julianakanaal Maas Ontwikkelopgaven Verbredingstraject A2 Uitbreiding infrastructuur VDL Nedcar locatie Geplande uitbreiding bedrijventerrein Het Vonderen
22
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Netwerklaag Mobiliteit en verbinding met de regio Als gemeente liggen we in het smalste stukje Nederland. Tussen België en Duitsland in. De aanwezigheid van snelwegen (A2 en A73) en spoorverbindingen met stations in Echt en Susteren zorgt voor een goede verbinding met de regio. Door deze centrale ligging is EchtSusteren goed bereikbaar. We staan daarmee in goede verbinding met de grotere, om ons heen gelegen, steden. Denk bijvoorbeeld aan Roermond, Venlo en Eindhoven. Maar ook het Belgische Maaseik en de zuidelijk gelegen steden Sittard-Geleen, Maastricht en Heerlen.
Eindhoven Venlo
Binnen onze uitgestrekte gemeente is een tweedeling zichtbaar. De kernen en buurtschappen liggen verspreid. Rondom de netwerken met een stedelijke structuur in het westen liggen de grotere kernen. Daarbuiten ligt het landelijke gebied met twee lintdorpen in het oosten: Maria Hoop en Koningsbosch. De Maas en het Julianakanaal vormen beide een fysieke grens door onze gemeente. Het Julianakanaal is destijds gegraven voor de scheepvaart omdat de Maas ter hoogte van onze gemeente ondiep is en onbevaarbaar is door zand- en grindbanken. Roosteren ligt tussen deze waterstructuren, in het Maasdal. De rest van ons grondgebied wordt onder andere benut door de agrarische sector. Hier liggen veelal solitaire woningen of bedrijfspercelen verspreid door het landschap. Het stedelijke en landelijke gebied zijn met elkaar verbonden door een regionale wegenstructuur. Daarnaast liggen er natuurlijk nog tal van lokale landwegen die zorgen voor een verdere bereikbaarheid van het buitengebied.
Roermond
Maaseik
Sittard Maasmechelen Heerlen Maastricht
Ligging gemeente Echt-Susteren in de regio
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
23
Natuurnetwerk Nederland / Limburg
Natuurnetwerk Nederland / Limburg
Natuurbestemmingen
Natuurbestemmingen uit Omgevingsplan
voorheen: EHS / Goudgroene natuurzone
Kaartgegevens: Atlas Leefomgeving, brondhouder: Interprovinciaal Overleg (IPO), puclicatiejaar 2022
Natura 2000-gebieden
Kaartgegevens: Bestemmingsplan Buitengebied Gemeente Echt-Susteren, vastgesteld 14-12-2017
Groenblauwe mantel
voorheen: Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene natuurzone
Natura-2000 gebieden
Kaartgegevens: Atlas Leefomgeving, bronhouder: Ministerie van Economische Zaken, puclicatiejaar 2018
24
Groenblauwe mantel
Kaartgegevens: Groenblauwe Mantel, Omgevingsverordening Limburg, vastgesteld 01-01-2024
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Groen- en natuurnetwerk Gemeente Echt-Susteren heeft een afwisselend landschap met een zestal unieke landschapstypen. Ieder landschapstype heeft eigen kenmerken die van waarde zijn voor de natuur in de gemeente, maar ook voor het natuurnetwerk op groter schaalniveau. Op kaart zijn de verschillende natuurnetwerken weergegeven op Europees, landelijk en provinciaal niveau. Natura 2000-gebieden zijn gebieden die zijn aangewezen onder de Vogelrichtlijn en onder de Habitatrichtlijn. Beide Europese richtlijnen zijn belangrijke instrumenten om de Europese biodiversiteit te waarborgen. Alle gebieden zijn geselecteerd op grond van het voorkomen van soorten en habitattypen die vanuit Europees oogpunt bescherming nodig hebben. Onze gemeente beschikt over twee Natura 2000-gebieden. De Grensmaas is een van die gebieden. Het gebied wordt gekenmerkt door de ondiepe rivierloop met zand- en grindbanken en moerasgebieden met uiterwaarden (door vroegere ontgrondingen). In het Grensmaasgebied is gewerkt aan natuurontwikkeling in het kader van het Grensmaasproject. Dit project zet naast de vorming van nieuwe natuur ook in op hoogwaterbestrijding en grindwinning. In de toekomst ontstaat door dit project een gevarieerd landschap met voedselrijke plassen, ruigten, graslanden en rivierbossen. Abdij Lilbosch en voormalig Klooster Maria Hoop vormt samen een Natura 2000-gebied.
De zolders van de Abdij en het voormalige Klooster herbergen kraamkolonies van de ingekorven vleermuis. Gemeente Echt-Susteren kenmerkt zich ook vanwege de vele herkenbare laanbeplantingen die onderdeel vormen van natuurnetwerk. Met name de laanvormige beplantingen rondom het Natura 2000-gebied Abdij Lilbosch en voormalig klooster Maria Hoop die door de ingekorven vleermuis gebruikt worden als vliegroute.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Natuurnetwerk Nederland / Limburg (voormalige Ecologische Hoofdstructuur) is een netwerk van gebieden in Nederland waar natuur voorrang heeft. Het netwerk helpt voorkomen dat planten en dieren in geïsoleerde gebieden uitsterven en natuurgebieden hun waarde verliezen. Grotere natuurgebieden zijn gunstig voor de biodiversiteit en de kwaliteit van de leefomgeving. Dieren en planten kunnen makkelijker overleven als natuurgebieden met elkaar verbonden zijn. De Groenblauwe mantel (voorheen Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone) zorgt ervoor dat natuur- en landschapswaarden zoveel mogelijk behouden blijven. Als men een ingreep doet in het Natuurnetwerk Limburg of de Groenblauwe mantel en de activiteit tast de waarden aan, moet dit gecompenseerd worden. Bovengenoemde natuurnetwerken maken samen onderdeel uit van een groter (EU)regionaal netwerk, Grenspark Maas-Swalm-Nette. Dit Duits-Nederlandse Grenspark ligt op de grens van de Provincie Limburg met de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen tussen Susteren, Leudal, Venlo en Mönchengladbach. Tot het Grenspark behoren het Duitse Naturpark Schwalm-Nette en de Nederlandse gemeenten Beesel, Leudal, Echt-Susteren, Maasgouw, Roerdalen, Roermond en Venlo.
Het Grenspark vormt een loketfunctie voor de uitwisseling van informatie en grensoverschrijdende projecten en geeft voorlichting om het recreatief gebruik van het Grenspark te bevorderen.
25
Basiskaart verdeling gemeente
Legenda Gemeentegrens Kern Buurtschap/ bebouwing grenzend aan een kern Buurtschap/ bebouwing in het buitengebied Kernrandzone Bedrijventerrein Buitengebied A2 / A73 Spoorlijn Julianakanaal Maas
26
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Occupatielaag
De gemeente Echt-Susteren ligt in Midden-Limburg, tussen gemeenten Maasgouw, Roerdalen en Sittard-Geleen. We grenzen ook aan het Belgische Maaseik en de Duitse plaatsen Waldfeucht en Selfkant. Echt-Susteren is letterlijk het smalste stukje Nederland. Het heeft een breedte van ca. 4,8 kilometer op het smalste stuk. De gemeente is in 2003 ontstaan door samenvoeging van de voormalige gemeenten Echt en Susteren. Echt-Susteren heeft een oppervlakte van 10.462 ha en telt ongeveer 32.000 inwoners. De gemeente bestaat uit negen kernen: Echt, Susteren, Nieuwstadt, Pey, Koningsbosch, Sint Joost, Roosteren, Maria Hoop en Dieteren. De gemeenten Echt en Susteren De gemeente Echt-Susteren vindt haar oorsprong in de twee grootste kernen: Echt en Susteren. De grootste kern, Echt, wordt al vanaf de Romeinse tijd permanent bewoond. De eerste schriftelijke vermelding van Echt staat in een akte uit 950. Vanaf de 13e eeuw ontwikkelde Echt zich tot een stad met stadsomwalling, poorten en stadsgrachten. Ook in Susteren (en Dieteren) zijn er sporen die duiden op bewoning in de Romeinse tijd. Echter verdween de bevolking voor een lange tijd helemaal. Pas in de 6e en 7e eeuw groeide de bevolking. De eerste landbouwnederzetting ontstond. In de 11e eeuw groeide de bevolking sterk, waardoor de nieuwe woonkern Dieteren ontstond.
Doordat Dieteren niet in staat bleek zelfstandig verder te gaan, werd het met Susteren samengevoegd. Al zolang als de mens zich kan herinneren vormde Susteren samen met Dieteren een gemeente. In 1982 werd een nieuwe gemeente gevormd, gemeente Susteren. Deze bestond uit de kernen Susteren, Dieteren, Nieuwstadt en Roosteren.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Echt-Susteren: één gemeente De voormalige gemeenten Echt en Susteren kenden qua gemeentelijk profiel en karakter een aantal belangrijke overeenkomsten. Ze vormden gezamenlijk een belangrijk deel van het tussengebied tussen de stedelijke centrumgemeenten Roermond en Sittard-Geleen. Zowel Echt als Susteren waren landelijke gemeenten die bestonden uit een groot aantal kernen. Gemeente Echt was een uitgestrekte gemeente met ongeveer 19.000 inwoners met 13 kernen en kerkdorpen. Gemeente Susteren had 13.000 inwoners en 11 kernen en kerkdorpen. Door een zekere toenemende kwetsbaarheid op terreinen als professionalisering en continuïteit van dienstverlening en ambities op het gebied van schaalvergroting gingen de gemeenten Echt en Susteren in 2003 definitief de geschiedenisboeken in en werd het heden vanaf toen gevormd door de gemeente Echt-Susteren. De huidige gemeente Echt-Susteren wordt gekenmerkt door het afwisselende landschap en kernen die elk hun eigen sfeer en authentieke karakter hebben. De gemeente ligt centraal en beschikt over een goed voorzieningenniveau. Binnen de kernen heerst een goede sociale cohesie met een rijk cultureel en verenigingsleven. Deze eigenschappen worden bevestigd door het Cittaslow keurmerk dat de gemeente sinds 2015 draagt.
Dit staat voor een gemeente die streeft naar een duurzame omgeving die verbonden is met een kwalitatief hoogwaardig landschap, waar een krachtige sociale gemeenschap aanwezig is. Een innovatieve gemeente, maar tegelijkertijd een gemeente waar men waarde hecht aan identiteit en cultuurhistorie.
27
Gemeentehuis Echt-Susteren (bron: Zipsfotografie)
28
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Opgaves
Met de Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040 kijken we vooruit. We bepalen hoe onze gemeente en leefomgeving er in de toekomst uit moeten zien. Voor de koers is het belangrijk om de opgaves en maatschappelijke trends en ontwikkelingen die op ons afkomen mee te nemen. Navolgend brengen we deze in beeld. De inwoners van Echt-Susteren
Inwoners naar leeftijd Echt-Susteren, januari 2024 (Bron: Alle Cijfers)
Demografische ontwikkelingen hebben invloed op de samenstelling van onze bevolking. We zien enerzijds steeds meer vergrijzing. Anderzijds zien we ook steeds meer ontgroening. Dit beeld wordt versterkt doordat jongeren, bijvoorbeeld bij de keuze voor een studie, onze gemeente verlaten. Het is voor ons als gemeente van belang om in te spelen op deze demografische ontwikkelingen waarbij we met name proberen jongeren te blijven binden aan onze gemeente.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Ontwikkeling arbeidsmarkt We zien dat de arbeidsmarkt verandert. We hebben te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Dit is een van de grootste uitdagingen voor onze economie en de maatschappelijke opgaves zoals de energietransitie en circulaire economie. Hier ligt de opgave om de markt draaiende te houden met voldoende beschikbaarheid van arbeidskrachten. Ook binnen de andere sectoren van de arbeidsmarkt ligt de opgave tot een wendbare en weerbare arbeidsmarkt. Denk ook aan de vervangingsopgave in de zorgsector waarbij er veel nieuwe arbeidskrachten nodig zijn om pensionering op te vangen. In een wendbare en weerbare arbeidsmarkt worden werkende, werkzoekende en werkgevers ondersteund en gestimuleerd bij het ontwikkelen van talent en het realiseren van een duurzame match op de arbeidsmarkt. Dit in partnerschap met relevante partijen. In het bijzonder besteden we hierbij aandacht aan het binden van jongeren en hoger opgeleiden aan onze gemeente en de regio. Dit geldt ook voor het vinden van balans in de inzet van internationale werknemers. Veranderende woonbehoefte Mensen blijven vaker langer alleen, gaan later samenwonen en beginnen later aan kinderen. Dit alles samen zorgt voor veranderende woonbehoefte, bijvoorbeeld kleiner wonen of wonen met zorg. Er is de laatste jaren een grote toename in het aantal eenpersoonshuishoudens.
Dit komt onder andere doordat er meer alleenstaande ouderen zelfstandig wonen. In 2022 telden we in Nederland 3,149 miljoen eenpersoonshuishoudens. In 2038 zal dit naar verwachting 3,686 miljoen zijn. Het gevolg hiervan is dat de druk op de woningmarkt toeneemt. Met name jongeren komen hierdoor moeilijk op de woningmarkt, met alle sociale gevolgen van dien. Daarnaast ontstaat behoefte aan andere woonvormen en woningtypes.
29
Vereenzaming en individualisering De vergrijzing neemt toe en we wonen steeds langer zelfstandig. Dit zorgt voor een veranderende behoefte en vraag naar zorg, wonen, vrijetijdsbesteding en bewegen. We leven individueler waardoor de gemeenschapszin en sociale cohesie onder druk komen te staan. Individualisering speelt ook binnen sport en bewegen een rol. Steeds meer mensen sporten liever individueel en/of minder verplichtend. Hierdoor maken meer mensen gebruik van de openbare ruimte. De behoefte aan een geschikte openbare ruimte voor bijvoorbeeld fitness, hardlopen, fietsen en wandelen neemt toe. Druk op voorzieningen Een gezonde en aantrekkelijke woonomgeving is afhankelijk van het voorzieningenniveau in de omgeving. Onze kernen hebben een rijk cultureel en verenigingsleven met een goede sociale cohesie. De aanwezigheid van (maatschappelijke) voorzieningen draagt bij aan het behoud hiervan. Het blijven faciliteren van onze voorzieningen is een uitdaging gezien het vrijwilligerstekort. Concentratie en combinatie van (maatschappelijke) voorzieningen zal vaker voorkomen, maar ook dit is een opgave. We willen onze voorzieningen het liefste dichtbij hebben en het aanbod zo gevarieerd mogelijk houden.
30
Gezondheid Gezondheid vormt een belangrijk thema. We hebben als samenleving de opgave om onze gezondheidzorg op niveau te houden. Nu en in de toekomst. We leven in een samenleving waarin mensen steeds ouder worden. Keerzijde hiervan is dat steeds meer mensen een chronische aandoening hebben en vaak ook meerdere tegelijkertijd. Niet alleen medische, maar ook sociale problemen zoals eenzaamheid nemen toe. Ouderen wonen vaker zelfstandig en ook vaker alleen. Door deze ontwikkelingen ontstaat er meer druk op zowel de formele als de informele zorg en wordt de zorg complexer. Dit betekent dat er een veranderende behoefte aan zorg is. Iedereen moet mee kunnen doen en de toegankelijkheid voor alle doelgroepen moet verbeterd worden. De zorg moet passend zijn voor iedereen. Zowel jeugdzorg, psychische zorg als ouderenzorg, maar ook voldoende en passend aanbod van locaties voor maatschappelijke opvang. Onze gezondheid wordt beïnvloed door onze leefstijl en door onze leefomgeving. Op het gebied van leefstijl zijn er zowel gunstige als ongunstige ontwikkelingen. Minder mensen roken en meer mensen bewegen, maar meer mensen zijn te zwaar. Ongezond gedrag ligt aan de basis van veel chronische ziekten. Ook een gezonde en veilige leefomgeving speelt een belangrijke rol voor onze gezondheid. Steeds nadrukkelijker wordt dit van dwingend belang bij (her) inrichtingsvraagstukken.
Concreet gaat het om meer groen en bewegen in de planvorming aan te brengen, de stedelijke omgeving te verduurzamen en te zorgen voor een schone, veilige en gezonde woon- en werkomgeving. Mede door ons te houden aan de geldende milieunormen voor water, bodem en lucht kunnen we onze gezondheid beschermen. Ook de samenwerking tussen partijen die actief zijn in de samenleving is samenwerking tussen overheid, onderwijs en verenigingsleven van vitaal belang om de gezondheid te bevorderen.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Brede welvaart Brede welvaart gaat over het welzijn van mensen en is een maatstaf voor alles dat mensen van waarde vinden. Dit gaat over materiële welvaart, maar ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Hierin staan we voor grote uitdagingen. De ongelijkheid in de samenleving groeit, evenals het aantal kwetsbaren. Meedoen in de maatschappij is niet voor iedereen vanzelfsprekend. In tegendeel, de tweedeling tussen groepen in onze samenleving worden steeds zichtbaarder. Nu en in de toekomst is brede welvaart, met bestaanszekerheid voor iedereen, dan ook een belangrijke opgave. Digitalisering De technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op en zorgen ervoor dat de fysieke leefomgeving en de economie de komende decennia blijven veranderen. Dit heeft invloed op onze leefstijl en onze woon- en leefomgeving. Hier ligt een uitdaging voor een samenleving. Bijvoorbeeld met gezonde voeding, voldoende bewegen en sporten en een rookvrije generatie. Maar ook met verregaande digitalisering die van invloed is op de inrichting van onze leefomgeving. Maar ook over veiligheid en aandacht voor het voorkomen van ondermijning als gevolg van criminaliteit en cybercriminaliteit.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Klimaatverandering De inrichting van onze leefomgeving moet veranderen om de gevolgen van het veranderend klimaat op te vangen. We hebben te maken met steeds meer extreme en langdurigere neerslag en droogte en hitte. Verstening moet worden tegengegaan en onze leefomgeving moet water-robuust worden ingericht. Ook bij de inwoners ligt een steeds grotere behoefte om bij te (kunnen) dragen aan klimaatadaptatie op hun privaat eigendom. Hierin moeten we inwoners blijven activeren en stimuleren om zelf actief te worden. Water en bodem De afgelopen eeuwen hebben we het water- en bodemsysteem steeds meer naar onze hand gezet om het landgebruik te optimaliseren en intensiveren. Dit heeft ons veel welvaart gebracht. We zien echter dat het steeds intensievere landgebruik op veel plekken de grens bereikt van wat ons wateren bodemsysteem kan dragen. Denk hierbij aan de emissies uit industrie en landbouw, verontreiniging van ons drinkwater en dalende grondwaterstanden. Door water en bodem sturend te maken voor de ruimtelijke ordening kunnen we onze watervoorraden en ecosystemen duurzaam beschermen en bovendien de effecten van klimaatverandering beter opvangen. Centraal daarin staat het principe: niet afwentelen.
Dit vraagt om een cultuurverandering in onze ruimtelijke ordening en ontwerpbenadering: van maakbaarheid, waarin we het wateren bodemsysteem technisch inregelen om functies op elke plek mogelijk te maken, naar aanpasbaarheid, waarbij we met de functies zo veel mogelijk aansluiten bij de natuurlijke kenmerken van het water- en bodemsysteem en bovendien rekening houden met aanpassingen op de lange termijn om toekomstige klimaateffecten op te kunnen vangen.
31
Julianakanaal bij Echt (bron: Zipsfotografie)
32
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Energietransitie / CO2-uitstoot reduceren Echt-Susteren heeft het streven om in 2040 alle plannen gereed te hebben die gezamenlijk tot energieneutraliteit leiden. Op de weg hiernaartoe komen er talloze opgaven op ons af. De CO2-uitstoot moet worden gereduceerd, evenals de stikstofuitstoot. Mobiliteit moet schoner en slimmer. Hierbij hoort elektrisch vervoer, maar ook het optimaliseren van onze laadinfrastructuur. Landbouw en industrie dienen broeikasgas te verminderen en de opslag van CO2 te vergroten, bijvoorbeeld door middel van opslag in gewassen en de bodem. Verder ligt er in deze sectoren een opgave om bij te dragen aan de energietransitie door middel van energiebesparing en duurzame opwekking van elektriciteit, warmte en groen gas. De luchtkwaliteit moet worden verbeterd. Met de energie- en warmtetransitie willen we loskomen van fossiele brandstoffen. We moeten van het aardgas af. Echter hebben we ook te maken met een netcongestie, dus dit is een complexe uitdaging die vraagt om een langetermijnaanpak om te komen tot robuuste oplossingen. Duurzaam gebruik van grondstoffen In onze huidige economie winnen we grondstoffen, maken we er een product van, dat vaak na gebruik wordt weggegooid. Hiermee gaan de grondstoffen verloren, terwijl deze niet oneindig beschikbaar zijn. Daarnaast zorgt de productie voor uitstoot van schadelijke stoffen en opwarming van de aarde.
Schadelijke stoffen komen in het milieu terecht en daardoor neemt het aantal soorten planten en dieren af. Het rijk heeft een volledig circulaire economie in 2050 als doel gesteld.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
In 2030 gaat dit om een halvering van ons grondstoffengebruik. Hiervoor moeten we terughoudend omgaan met de winning van grondstoffen. We moeten kritisch zijn op onze manier van productie en consumptie. Kunnen we producten op een slimmere manier gebruiken, zoals bijvoorbeeld een deelauto? Of kunnen we hetzelfde product maken met minder grondstoffen? En hebben we iets als consument echt nodig of niet? Hierbij ligt er de opgave om te komen tot een circulaire economie. Versterken biodiversiteit Biodiversiteit is de rijkdom van het leven op aarde. Alles wat leeft heeft zijn eigen rol in de natuur: van plant tot dier, van schimmel tot bacterie. Echter gaat de biodiversiteit snel achteruit. De diversiteit aan soorten neemt snel af, terwijl die juist zo belangrijk is om plotselinge veranderingen en plagen te kunnen doorstaan. Hoe groter de capaciteit van het ecosysteem des te beter het hiertegen bestand is. Voor het versterken van de biodiversiteit hebben we onder andere een grensoverschrijdend natuur-, bos- en waternetwerk nodig en een groen dooraderd landelijk gebied. Natuurgebieden (NNN) moeten aan elkaar verbonden worden door aanleg van nieuwe natuur en bos, maar ook de agrarische sector kan bijdragen aan het versterken van de biodiversiteit door inzet van boerenland, bijvoorbeeld door het versterken van akkerranden.
Zo wordt het leefgebied groter en kunnen soorten zich verspreiden en voortplanten waardoor we de biodiversiteit in stand kunnen houden.
33
Bewegwijzering centrum Echt (bron: Sander Bus)
Deel 2: Hier gaan we naartoe Echt-Susteren in 2040
Gemeente Echt-Susteren
|
Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Deel 2 - Hier gaan we naartoe: Echt-Susteren in 2040 De omgevingsvisie is een visie voor de lange termijn. Keuzes die we nu maken zijn bepalend voor onze toekomst. Bij het maken van deze keuzes is het van belang om te bepalen wat voor gemeente we willen zijn in 2040. Wat zijn onze ambities? Hoe willen we gezien worden? Voor wie doen we het? Met onze ‘stip op de horizon’ geven we antwoord op deze vragen.
“Echt-Susteren is uniek en dat willen we vooral blijven, ook in 2040!” Wij zijn het smalste stukje Nederland maar tegelijkertijd ontzettend breed in wat wij te bieden hebben. Ontstaan door de meandering van Maas en Rijn kent onze gemeente een veelzijdig, groen en natuurlijk landschap. Een landschap waarin Maas- en beekdalen, oude en jonge ontginningen en hoogterrassen elkaar zichtbaar afwisselen. Een landschap dat ruimte biedt voor de natuur, vruchtbare grond biedt voor agrariërs en beleefbaar is voor bezoekers. Onze gemeente bestaat uit de hoofdkernen Echt en Susteren en daaromheen verschillende kleinere kernen die elk hun eigen authentieke sfeer en karakter hebben. We beschikken over een goed voorzieningenniveau en een rijk cultureel en verenigingsleven. Onze gemeente ligt centraal, niet alleen in het midden van Limburg, maar ook centraal ten opzichte van grotere economisch sterke stedelijke regio’s zoals Eindhoven, Venlo en Maastricht. Ook internationaal gezien zijn economisch sterke steden zoals Genk, Aken en Düsseldorf nabij. Naast onze centrale ligging is Echt-Susteren ook goed bereikbaar. De aanwezigheid van snelwegen (A2 en A73), waterwegen (Maas en Julianakanaal) en spoorverbindingen (stations Echt en Susteren), maken onze gemeente tot een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven, inwoners en bezoekers.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
We dragen als gemeente sinds 2015 met trots het keurmerk van Cittaslow. Een Cittaslow gemeente streeft naar een duurzame omgeving die verbonden is met een kwalitatief hoogwaardig landschap, waar een krachtige sociale gemeenschap aanwezig is. Een gemeente die innovatief is, maar tegelijkertijd ook waarde hecht aan haar oorsprong. Identiteit en cultuurhistorie zijn hierbij belangrijke elementen. Dit wordt ondersteund door waarden als authenticiteit, gastvrijheid, respect, tijd en aandacht voor elkaar. Het permanent en consequent vanuit deze filosofie werken, onderscheidt ons als Cittaslow gemeente van andere gemeenten. Dit gaat niet vanzelf, maar vergt aandacht en inspanning. Onze samenleving verandert immers snel. We worden steeds ouder en wonen langer zelfstandig. Dit heeft invloed op de wijze waarop we onze zorg organiseren én op de eisen die we stellen aan huisvesting. We leven individueler waardoor de gemeenschapszin en sociale cohesie onder druk komen te staan. De ongelijkheid groeit, evenals het aantal kwetsbaren. Meedoen in de maatschappij is niet voor iedereen vanzelfsprekend. We leven gemiddeld genomen ongezonder en bewegen minder. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op en hebben invloed op onze leefstijl en onze woon- en leefomgeving. We staan daarnaast met elkaar ook voor een aantal stevige andere uitdagingen als het gaat over onze leefomgeving.
35
We willen in 2040 vooral een aantrekkelijke gemeente zijn om te wonen, te recreëren en te werken. Wonen in authentieke, vitale en leefbare kernen. We zetten in op het behoud van de sociale cohesie, evenals ons rijke culturele en verenigingsleven. De aanwezigheid van (maatschappelijke) voorzieningen dragen hier aan bij. Het succes hierbij staat of valt met het draagvlak vanuit de samenleving. We willen in 2040 wonen en recreëren in samenhang met ons veelzijdige landschap waarin de diverse landschapstypes duidelijk herkenbaar zijn. Een landschap dat ruimte biedt voor klimaatadaptatie, het robuust versterken van natuurwaarden en netwerken, zodat herstel van biodiversiteit en de kwaliteit van milieu (zoals schone lucht), bodem en water mogelijk is. Woningbouw Slek (bron: Zipsfotografie)
Er moet een groot aantal nieuwe woningen worden gebouwd. Om de opwarming van de aarde te beperken moeten we anders omgaan met energie. Naast een zorgvuldiger gebruik van energie zoeken we hierbij naar locaties waar andere, duurzame vormen van energieopwekking gerealiseerd kunnen worden. Ook innovaties binnen de woningbouw zoals batterijen in woningen brengen nieuwe opgaves met zich mee, bijvoorbeeld op het gebied van (brand)veiligheid van de woningen. Ook het transport van energie vormt een belangrijke opgave. Door klimaatverandering, de intensieve landbouw, de uitbreiding van woningbouw en groeiende (logistieke) bedrijvigheid staat de draagkracht van ons landschap, de bodem, het water en de biodiversiteit onder druk. Al deze opgaven komen samen op het beperkte grondgebied van onze gemeente. Dit vraagt hoe dan ook om het maken van keuzes. Niet alles kan altijd en overal. Sommige opgaves zijn niet te combineren en ook de (financiële) middelen zijn helaas niet oneindig. Bij het maken van keuzes stellen we centraal wat we echt belangrijk vinden voor onze gemeente. We handelen hierbij vanuit onze VITA kernwaarden. VITA staat voor Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie. Deze kernwaarden vormen de basis voor de algemene besturingsfilosofie van onze gemeente.
36
Een landschap dat aantrekkelijk en bereikbaar is voor recreant en toerist en waarbij cultuurhistorie zichtbaar en beleefbaar is. Maar ook een landschap dat langetermijnperspectief biedt voor een duurzame agrarische sector. Waarbij verbreding van de plattelandseconomie mogelijk is om vitaliteit van het landelijke gebied naar de toekomst toe te borgen.
Sporten In de Bandert (bron: Zipsfotografie)
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Richting 2040 zien wij de focus verschuiven van aanleg van nieuwe grootschalige bedrijventerreinen naar het versterken en verduurzamen van bestaande bedrijventerreinen en het stimuleren van de lokaal gevestigde midden en klein bedrijven.
Luchtfoto Maria Hoop (bron: Savier Laumen)
Een landschap dat ruimte biedt aan de energietransitie, voor zover de opwek niet direct mogelijk is bij de bron van verbruik. Voor al deze ontwikkelingen geldt dat ruimte wordt geboden voor zover dit past, of ingepast kan worden, binnen kwaliteit van het landschap. Water en bodem zijn hierbij sturend en ook veiligheid speelt een grote rol. De vorige Structuurvisie uit 2012 biedt hierbij al een stabiele basis waarin veel zaken zijn uitgewerkt die nog altijd actueel en van waarde zijn. De waarde die we toekennen aan het belang van ons landschap heeft ook gevolgen voor de ontwikkeling van het stedelijke gebied. Dankzij onze centrale ligging en goede bereikbaarheid is Echt-Susteren een uitermate geschikte vestigingsplaats voor grootschalige (logistieke) bedrijvigheid. Vanuit economisch perspectief heeft ons dit veel gebracht. Opbrengsten stellen ons in staat om te investeren in de samenleving. Met de recente plannen hebben we echter wel de grens bereikt van wat we als gemeenschap en leefomgeving kunnen dragen.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Onze goede bereikbaarheid zetten we naar 2040 toe in om ons nog beter te positioneren als aantrekkelijke gemeente om te wonen, ook als je werkt buiten de grenzen van onze gemeente. De ruimte die onze woningbouwopgave vraagt proberen we in eerste instantie op te vangen binnen de bestaande kernen. Dit zal echter niet altijd mogelijk zijn, want ook in onze kernen hebben we stevige opgaves. Denk aan de verduurzaming van gebouwen, de aanleg van meer groen om de effecten van klimaatverandering op te vangen én om plekken te maken waarbij gezondheid, bewegen en ontmoeten gestimuleerd worden. We vinden het belangrijk dat onze kernen haar eigen identiteit behouden en ook herkenbaar blijven. Aandacht voor cultuurhistorie en monumenten staan hierbij centraal. Maar ook de randen van onze kernen zijn belangrijk in het behouden van de eigen identiteit. Wanneer het nodig is om woningbouw te ontwikkelingen in onze kernranden dan is dit uitsluitend mogelijk in combinatie met een investering in groenblauwe waarden en het versterken van de landschappelijke kwaliteit. Tot slot hechten we met elkaar waarde aan begrippen als authenticiteit, gastvrijheid, respect, tijd en aandacht hebben voor elkaar. Dit zijn veelal ‘zachte’ en niet fysiek tastbare begrippen. Maar cruciaal om, samen met elkaar, een antwoord te geven op de diverse opgaves waar we voor staan.
Het zijn juist deze begrippen die maken dat het in Echt-Susteren prettig wonen, werken en recreëren is en dat mensen zich hier thuisvoelen en meedoen. Het behouden en versterken vraagt grote inspanningen op het gebied van samenwerking, participatie en communicatie.
“Kortom Echt-Susteren is uniek en dat willen we vooral blijven, ook in 2040!”
37
Huiskamer extra In de Bandert (bron: Zipsfotografie)
Deel 3: Zo gaan we dit doen Onze koers
Gemeente Echt-Susteren
|
Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Deel 3 - Zo gaan we dit doen: onze koers! Met deze omgevingsvisie zetten we koers naar 2040. Deze koers is géén blauwdruk of een vastomlijnde route. Deze koers geeft wél een duidelijke richting. Een richting die houvast geeft over hoe we als gemeente willen toewerken naar onze ambities. toewerken naar een uniek Echt-Susteren in 2040! Tegelijkertijd biedt deze koers voldoende ruimte om snel en daadkrachtig in te spelen op veranderende omstandigheden in onze samenleving.
Voor elk aandachtsgebied is er een visiekaart. Op deze kaart geven we op hoofdlijnen aan waar we wat willen behouden, versterken en ontwikkelen.
Vijf aandachtsgebieden
Hoe geven we richting aan de diverse opgaves die samenkomen in onze fysieke leefomgeving? Dit doen we door deze integraal te benaderen. We hebben er daarom voor gekozen onze koers uit te werken in vijf aandachtsgebieden - Landelijk en natuurrijk Echt-Susteren - Toekomstbestendig Echt-Susteren - Herkenbare kernen Echt-Susteren - Samen Echt-Susteren - Ondernemend Echt-Susteren Per aandachtsgebied leggen we vast wat we willen behouden. Wat we willen versterken. En wat we willen ontwikkelen. De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving. Een leefomgeving waarin de kwaliteit van leven centraal staat. Deze koers omvat daarmee zowel ‘harde’ en tastbare onderwerpen. Maar zeker ook de meer ‘zachte’ en sociale onderwerpen. De ‘harde kant’ van de koers raakt veelal direct aan financieel-economische belangen. Denk bijvoorbeeld aan opgaven rondom klimaat, energie, wonen, natuur en landbouw. De ‘zachte kant’ van de koers gaat meer over sociaal-maatschappelijke belangen. Belangen die zeker ook een financieel-economische belang kennen. Dit belang is echter veelal (nog) niet direct zichtbaar in de fysieke leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan opgaven op het gebied van gezondheid. Over een samenleving waarin iedereen mee kan en mag doen. En over gemeenschapszin en cultuur. Gezondheid is daarmee een thema dat als een rode draad door de vijf aandachtsgebieden loopt.
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
39
Natuurgebied Kranenbroek (bron: Zipsfotografie)
40
Gemeente Echt-Susteren
|
Ontwerp Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040
Landelijk en natuurrijk Echt-Susteren De opgaves Echt-Susteren kenmerkt zich door een veelzijdig en groen landschap. Een landschap waarin Maas- en beekdalen, oude en jonge ontginningen, landduinen en hoogteterrassen elkaar zichtbaar afwisselen. Een landschap dat ruimte biedt voor de natuur, met vruchtbare gronden voor agrariërs en een beleefbaar landschap voor bezoekers. In onze Stip op de Horizon hebben we vastgelegd dat we in 2040 willen wonen en recreëren in samenhang met ons veelzijdige landschap waarin de diverse landschapstypes duidelijk herkenbaar zijn. Dat we een landelijk gebied hebben waarbinnen ruimte wordt geboden voor belangrijke maatschappelijke opgaves, denk aan klimaatadaptatie, het robuust versterken van natuurwaarden en netwerken, zodat herstel van biodiversiteit en de kwaliteit van milieu (zoals schone lucht), bodem en water mogelijk is. Een landschap dat aantrekkelijk en bereikbaar is voor de recreant en waarbij cultuurhistorie zichtbaar en beleefbaar is. Maar ook een landschap dat langetermijnperspectief biedt voor een duurzame agrarische sector. Waarbij verbreding van de plattelandseconomie mogelijk is om vitaliteit van het landelijke gebied naar de toekomst toe te borgen. Een landschap dat ruimte biedt aan de energietransitie, voor zover de opwek niet direct mogelijk is bij de bron van verbruik.