3c-3 - weth Spaargaren bijlage: Circulariteit binnen verenigingen (onderzoeksrapport).pdf

Voor de verenigingen zou er een mogelijkheid kunnen zijn om de samenwerking met Dag van de duurzaamheid aan te gaan, om zo extra ondersteuning te krijgen voor het betrekken van de leden. Bij de dag van de duurzaamheid kunnen ook andere organisaties en bedrijven zich aanmelden met de georganiseerde activiteiten. Deze worden dan op de site van de dag van de duurzaamheid gepubliceerd ter inspiratie voor belangstellenden. Sociaal en intellectueel Een duurzame dag te organiseren kan bijdragen aan twee waarden. Allereerst kunnen activiteiten die op een dergelijke dag georganiseerd worden bijdragen aan de sociale waarde. Deze activiteiten brengen mensen bij elkaar en kan zorgen voor sociale interactie. Daarnaast kunnen activiteiten of lezingen over duurzaamheid bijdragen aan de intellectuele waarde van mensen. Mensen zullen zich meer bewust zijn van wat duurzaamheid inhoud en hoe de vereniging hier aan wil bijdragen.

11.1.9 Communiceren naar leden Om de circulaire mogelijkheden ook te kunnen communiceren naar de leden kan er gekozen worden voor communicatie tools die om en rond de vereniging geplaatst kunnen worden. Voetbalvereniging DVV maakt bijvoorbeeld al gebruik van een poster op de zijkant van het gebouw met de boodschap dat er zonnepanelen geplaatst zijn. De communicatie tools kunnen ingezet worden bij de sanitaire voorzieningen met betrekking tot het water wat wordt gebruikt, maar ook in de keuken voor het juist scheiden van afval. Ook kunnen de communicatie tools geplaatst worden bij de afvalscheidingsbakken om de leden en bezoekers te motiveren.

De communicatie tools kunnen Figuur 12: Afval scheiden poster ter inspiratie (eigen werk op www.canva.nl) bijvoorbeeld posters afbeeldingen zijn die geplastificeerd zijn, maar ook motiverende teksten. Zo zien de leden en bezoekers onbewust deze posters, zodat zij ook door hebben dat circulariteit binnen de verenigingen speelt. Door de Microbead app neer te hangen kunnen leden en bezoekers deze downloaden om zelf thuis ook hun huishoudartikelen te scannen. Denk hierbij aan shampoo, maar ook de schoonmaakproducten die zij gebruiken. Hierdoor start je als vereniging zijnde met de verspreiding van kennis en zorg je ervoor dat de leden dit misschien ook wel zelf gaan gebruiken. Daarnaast kunnen visualisaties van circulaire winst een bewustwording bij leden creëren. Op sanitaire voorzieningen kunnen poster met daarop watergebruik of besparing worden getoond. Ook kan er in een kantine visualisaties worden getoond hoeveel afval er wordt bespaard indien met een eigen bidon meeneemt in plaats van een flesje koopt. Hierdoor wordt de Reuse strategie toegepast (Croes, 2021). Deze strategie staat hoog op de circulariteitsladder van Lensink. Intellectueel Door mensen te motiveren en kennis te verspreiden over bijvoorbeeld het watergebruik of het scheiden van afval draagt bij aan de intellectuele waarde.

De bezoekers en leden worden zo bewust van de circulariteit binnen de vereniging en kunnen dit misschien ook onthouden en thuis verder gebruiken.

11.1.10 Voorkomen leegstand Sinds de economische crisis in 2008 begon in Nederland een probleem met de leegstand van gebouwen, met name kantoorpanden (Vastgoedmarkt.nl, 2019). Er worden op dit moment nog steeds nieuwe kantoren, huizen en fabrieken gebouwd terwijl er een overschot is aan leegstand. Er kan gesteld worden dat er te weinig wordt gekeken naar hergebruik of andere invullingen van leegstaande panden. Dit kwam ook naar voren uit het interview met duurzaamheidsadviseur B. Grol (Persoonlijke communicatie). Hierin ligt een kans voor verenigingen om bij te dragen aan het tegengaan van leegstand, en daarbij het tegen gaan van onnodig nieuwe panden bouwen. Deze verenigingen zouden ongebruikte ruimtes kunnen verhuren aan derden. Er zijn verschillende toegankelijke websites waar de verenigingen deze ruimtes op kunnen aanbieden tegen een zelf gekozen tarief, zoals de website: www.werstek.nl. Financiële waarde & materiële waarde Het verhuren van ruimtes kan voor de vereniging een financiële waarde opleveren. Er zullen aan het verhuren van deze ruimtes nauwelijks extra kosten voor de vereniging gecreëerd worden. Daarnaast levert het een besparing van materiële waarde op voor het verminderen van de vraag naar grondstoffen voor nieuwbouw.

11.2 Toepasbaarheid per vereniging De algemene circulaire mogelijkheden zijn mogelijkheden die niet specifiek hoeven te gelden voor één vereniging. De verenigingen die centraal stonden in het onderzoek passen al verschillende circulaire mogelijkheden toe. In tabel 1 wordt aangegeven of de beschreven algemene mogelijkheden toegepast kunnen worden bij de drie verenigingen. Een kanttekening hierbij is dat sommige algemene mogelijkheden niet gelden voor de drie verenigingen, omdat deze al worden toegepast. Echter kunnen deze algemene mogelijkheden bruikbaar zijn voor de deze nog niet toepassen.

Muziekvereniging Het Dorpshuis

Voetbalvereniging

Zonnepanelen x

LED verlichting Ecologische facilitaire producten

x

x

x

Reduceren microplastics

x

x

x

Steen voor groen

x

x

x

Groendak

x

x

x

Afvalbeleid

x

x

x

Dag van de duurzaamheid

x

x

x

Communiceren naar leden

x

x

x

Leegstand tegengaan

x

Tabel 2 Toepasbaarheid verenigingen algemene circulaire mogelijkheden

x

11.3 Specifieke circulaire mogelijkheden per vereniging 11.3.1 Muziekvereniging Excelsior Loo Bierbrouwen De muziekvereniging heeft als wens om eigen bier te brouwen. Dit wil de muziekvereniging realiseren door gebruik te maken van eigen gekweekte planten en kruiden. Deze planten en kruiden worden bij voorkeur gekozen door wat er groeit in de omgeving. Bij het kweken van deze planten en kruiden voor de smaak van het bier wil de vereniging geen gebruik maken van bestrijdingsmiddelen of chemicaliën. Daarnaast heeft de vereniging voor het bemesten van de planten en kruiden een eigen ‘wormenbak’. In deze bak worden afvalproducten zoals koffiedik, groente- en fruitresten en verwelkte bloemen gecomposteerd door wormen tot mest. Figuur 13 Wormenbak (Stadstuinieren, 2013)

Keukenafval dat wordt geproduceerd bestaat voor ongeveer 80% uit water (OVAM, 2012). Wanneer bacteriën dit afval beginnen te bewerken met hun enzymen, komt er vocht uit de cellen vrij. Dit vocht sijpelt door de wormenbak naar beneden en wordt opgevangen als lekvocht. Dit zorgt voor een reductie van ongeveer 50% van het gewicht van het afval. Het resterend afval wordt tijdens het verteringsproces voor een groot deel omgezet in CO2 (koolzuurgas). Er blijft nog zo’n 10 a 20% van het gewicht van het afval over dat als eindproduct kan worden gebruikt als compost. De wormenbak heeft een aantal voordelen: -

Vermindering van afval: door het afval te laten composteren voorkom je dat dit op de afvalberg beland Compost is bruikbaar als mest voor planten, kruiden en bloemen

Intellectuele waarde Het brouwen van bier kan volgens het MWCM-model een positieve invloed hebben op de intellectuele waarde. De muziekvereniging is van plan om bij het brouwen van bier de omgeving te betrekken. Daarnaast wil de muziekvereniging de dagbesteding van ouderen gebruiken bij het onderhoud van de planten en kruidentuin. Door ouderen te betrekken bij dit plan wordt er kennis over gedragen. Materiële waarde Door het brouwen van bier wordt er een materiële waarde gecreëerd. Er wordt door eigen handelen een product op de mark gezet dat op een duurzaam en ecologische manier gemaakt is. Natuurlijk waarde De muziekvereniging heeft het plan om geen bestrijdingsmiddelen of chemicaliën te gebruiken bij het kweken van kruiden of planten. In plaats daarvoor wil de vereniging gebruik maken van combinatieteelt (Deseyn, 2019). Dit betekent dat naast de kruiden en planten, andere planten worden gekweekt die bijvoorbeeld bladluis of andere plantenziekten kunnen tegengaan. Daarnaast kan de combinatieteelt de biodiversiteit bevorderen door het aantrekken van gunstige insecten. Daarnaast zorgt de wormenbak voor een reductie van het afval.

11.3.2 Voetbalvereniging DVV Zoals uit de integrale scan en het gesprek met de facilitaire coördinator is gebleken, wordt er op dit moment alleen papier en glas gescheiden. Verder is er in de kantine alleen een prullenbak voor het restafval, waarin ook het plastic en groen afval in terecht komen. Afval Plastic flesjes In de koelkasten bij de voetbalvereniging bevinden zich verschillende kleine plasticflesjes met frisdranken. Per 1 juli 2021 zal er op deze kleine plasticflesjes statiegeld gerekend worden. Voor 1 zo’n plasticflesje zal €0,15 statie geld gelden (PHI Factory & Rijkswaterstaat, VANG Buitenshuis, 2021). Wanneer er ook grote flessen gebruikt worden binnen de vereniging, dan kunnen deze ingezameld worden en geldt er een tarief van €0,25. Een groot bijkomend voordeel voor de verenigingen is dat door het inzamelen van de flesjes er geld opgehaald kan worden voor de clubkas. Er zijn twee opties die je kunt toepassen voor het verwerken van de plasticflesjes: 1. Bij de groothandel waar je als vereniging je producten inkoopt kun je vanaf mei ook zakken met labels bestellen waar je de ingezamelde flesjes in kunt bewaren (PHI Factory & Rijkswaterstaat, VANG Buitenshuis, 2021). Wanneer de bestelling geleverd wordt kan de groothandel vervolgens weer de volle zakken met lege plasticflesjes retour nemen. 2. De plasticflesjes kunnen worden verzameld in grote vuilniszakken.

Vervolgens kunnen de zakken naar een statiegeldautomaat gebracht worden. Als retour krijg je een emballage bon met het verrekende statiegeld (PHI Factory & Rijkswaterstaat, VANG Buitenshuis, 2021).

Afval stromen scheiden Vanuit de KNVB is er een pilot gestart om bij voetbalverenigingen in Utrecht plastic flesjes en blikjes te scheiden. In het artikel wordt FC Delta Sports’95 beschreven en door deze pilot staat er nu een grote afvalbak, te zien in Figuur 14 Figuur 1waarin drie stromen worden gescheiden. Dit zijn: Plastic flesjes, blikjes en restafval (Hilgersom, 2021). Leden en bezoekers van de voetbalvereniging worden gemotiveerd door (K.N.V.B., 2021) : 1. Posters op hangen met duidelijke scheidingssymbolen 2. Goede bestickering op de afvalbakken 3. Op de tv schermen in de kantine wordt aandacht gevraagd dat de vereniging afval gaat scheiden.

Figuur 14 Afval scheiding bij FC Delta Sports’95 (Hilgersom, 2021)

Figuur 15 (KNVB, 2021)

Bij het aanschaffen van de prullenbakken is het belangrijk dat er gekeken wordt naar verschillende punten. Er kan gekozen worden voor een PMD bak, want zo kunnen drie stromen worden gescheiden in één prullenbak (PHI Factory & Rijkswaterstaat, VANG Buitenshuis, 2021). Daarbij dienen er pictogrammen op de prullenbak te staan. Rijkswaterstaat heeft pictogrammen voor afvalscheiding ontwikkelt en deze zijn rechtenvrij beschikbaar en deze kunnen ook worden aangevraagd via Rijkswaterstaat online om zelf te gebruiken op de prullenbakken (Rijkswaterstaat, z.d.). Daarnaast is het goed om eerst te beginnen met één of twee verschillende stromen, waardoor het overzichtelijk voor de gebruikers blijft (PHI Factory & Rijkswaterstaat, VANG Buitenshuis, 2021). De voetbalvereniging DVV zou kunnen starten met een PMD bak met de drie compartimenten: 1. Restafval 2. Plastic flesjes (met het oog gericht op statiegeld) 3. Plastic afval

Figuur 16 Bestickering afvalscheiding (Rijkswaterstaat, z.d.)

Afval laten ophalen door afvalverwerkers Uit het gesprek met de voetbalvereniging bleek dat gescheiden afval momenteel niet opgehaald wordt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan gescheiden plastic afval. Wanneer de voetbalvereniging niet kan voldoen aan een groot volume afval, waardoor de afval verwerkers niet langs komen. Dan kan er nagedacht worden over een samenwerkingsverband met de naastgelegen hockey club. Door zo’n samenwerking kan dit leiden tot een groter volume afval (PHI Factory & Rijkswaterstaat, VANG Buitenshuis, 2021). Het samenwerken op het gebied van afval met verschillende verenigingen, zorgt voor: 1. Lagere kosten 2. Transport kosten worden vermindert en dus bespaart dit CO2 (PHI Factory & Rijkswaterstaat, VANG Buitenshuis, 2021). Natuurlijke waarde Het afval laten scheiden heeft invloed op het beperken van de restromen. Zo kunnen de plastic flesjes gerecycled worden en kan het GFT afval tot compost gevormd worden. Het samenwerken met andere verenigingen zoals de naastgelegen hockey club draagt bij aan het reduceren van Co2 uitstoot. De afvalverwerker hoeft zo minder te rijden, wat de CO2 uitstoot reduceert. Dit allen draagt weer bij de natuurlijke waarde. Gezonde optie toevoegen Voor nu is er alleen maar een frituur optie voor de leden en bezoekers. Uit het gesprek bleek dat er eerder is geëxperimenteerd met gezonde opties toevoegen, namelijk broodjes gezond.

Alleen bleek er dat aan het einde van de dag broodjes gezond weggegooid moesten worden. Broodjes gezond moeten namelijk dezelfde dag verkocht worden, daarom kan er gekeken worden naar gezonde opties die langer goed blijven. Daarnaast werd er aangegeven dat de vereniging dacht dat de broodjes gezond minder goed verkochten, doordat de broodjes niet te zien waren op de bar. Daarom kan er een houten fruit krat ontworpen worden die gemakkelijk verplaatst kan worden op de bar gevuld met verschillende fruitsoorten. Denk hierbij aan: bananen, mandarijnen, peren en appels. Zo kunnen er twee situaties worden ontworpen: 1. Er kan gekeken worden naar een subsidie van de gemeente, waardoor het concept nagestreefd kan worden om gratis fruit aan de jongeren aan te bieden. Zo wordt er op

verschillende werkplekken bij bedrijven het concept gebruikt ‘fruit op je werk’. Werkgevers sluiten een contract en zo kunnen de werknemers elke dag een gratis stuk fruit pakken. 2. Een kleine vergoeding wordt gevraagd voor elk stuk fruit. Dit zou er misschien wel voor kunnen zorgen dat kinderen etc. minder snel voor het stuk fruit gaan, omdat ze hier voor betalen. Dan kan een kroket veel aanlokkelijker zijn.

Figuur 17 (Froot, 2021)

Implementatie ideeën Froot is een bedrijf dat fruit kratten aanbiedt op het werk, zodat werknemers op de werkvloer elke dag (gratis) fruit kunnen eten (FROOT, 2021). De voetbalvereniging kan ervoor kiezen om zelf een krat te plaatsen met bijvoorbeeld het logo van de voetbalvereniging en inspirerende quotes die het aantrekkelijk maken voor de leden en bezoekers. In Fout! Verwijzingsbron niet g evonden. stat een voorbeeld hoe een fruitkrat bijvoorbeeld gelamineerd worden. Voordelen gezond eten Door als club in te spelen op gezonde opties, toon je al club aan dat je de gezondheid van je leden belangrijk vindt. Daarnaast draag je als vereniging bij aan een gezondere maatschappij. Ongezond eten leidt op lange termijn tot maatschappelijke problemen.

Figuur 18 Inspiratie fruitkrat (Canva, 2021)

Leden en bezoekers enthousiasmeren Om de leden en bezoekers te stimuleren om voor het fruit te kiezen, kunnen er veel voordelen in beeld gebracht worden. Voordelen die ontstaan bij gezondere opties: 1. Gezond eten heeft een positief effect op de fysieke gezondheid en dus ook op de sportprestaties van de spelers 2. De leden en bezoekers krijgen door het toevoegen van een gezonde optie de mogelijkheid om ook voor een gezonde optie te kunnen gaan 3. De voetbalvereniging kan het goede voorbeeld zijn voor de kinderen 4. Het zal zorgen voor minder rest- en plastic afval en wat dus automatisch bijdraagt aan duurzaamheid 5. Naast het rookverbod op de voetbalclub dragen ook gezonde opties bij aan een beter sport klimaat Natuurlijke waarde Een gezond optie toevoegen draagt bij aan de natuurlijke waarde. Je zorgt ervoor dat leden gezondere opties kiezen en als bijkomend effect zorg je er zo voor een gezondere maatschappij. Wat bijvoorbeeld overgewicht tegengaat. Daarnaast beperk je met het kiezen voor fruit de rest- en plasticafval hoeveelheid. Fruit schillen en restanten kunnen bij het GFT en hier kan weer compost van gemaakt voor, wat bijdraagt aan circulariteit.

11.3.3 Dorpshuis Groessen Kruidentuin In de keuken wordt door vrijwilligers een dagbesteding voor ouderen geregeld door middel van koken. Daarnaast blijkt uit de integrale scan dat er rondom het gebouw grote stukken grasveld aanwezig zijn. Bij het dorpshuis kan daarom gekeken worden naar het aanleggen van een kruidentuin waarbij de ouderen ook hun bijdrage kunnen leveren in de vorm van dagbesteding. Daarbij kruiden uit de kruidentuin kunnen gebruikt worden voor het koken van de verschillende gerechten. Na het experimenteren met een kruidentuin kan er vervolgens gekeken worden om ook groenten te gaan verbouwen. In het Geerpark in Vlijmen heeft men een kruidentuin aangelegd op basis van een ideeën buurt wedstrijd. De kruidentuin draagt bij aan de biodiversiteit, duurzaamheid, maar ook aan de sociale verbinding (Geerpark Vlijmen, 2021). Zo wordt er in het Geerpark samen gewerkt in de kruidentuin of wordt er bijgepraat. Het Geerpark heeft ook een samenwerking met een school en hier zullen biologie lessen kunnen plaatsvinden met de kruidentuin als sprekend voorbeeld (Geerpark Vlijmen, 2021). Zo kan de kruidentuin dienen als praktijk voorbeeld.

Natuurlijke waarde, sociale waarde en intellectuele waarde: Het dorpshuis kan de kruidentuin laten fungeren als een toevoeging op de: biodiversiteit om het gebouw (natuurlijke waarde), sociale versterking onder de leden (sociale waarde) en eventueel ook het betrekken van het onderwijs (intellectuele waarde). Deze intellectuele waarde zal kunnen plaatsvinden door de kruidentuin eens open te stellen aan een biologie docent. Menselijke waarde Het verrichten van de arbeid in de kruidentuin draagt bij aan de menselijke waarde. Vormgeving kruiden tuin Uit het gesprek met het Dorpshuis kwam naar voren dat er eens per maand een Indonesische maaltijd werd gekookt en eens per maand een Hollandse maaltijd. Voor de Indonesische maaltijden kan bijvoorbeeld Koriander een goede toevoeging. Daarnaast kunnen er ook kruiden gebruikt worden om verschillende kruiden theeën te maken. Sommige kruiden houden op met bloeien als de zomer voorbij is. Er kan daarom gekozen worden voor: winterharde kruiden en dit zijn kruiden die overwinteren, waardoor je het volgende jaar weer goed gebruik kunt maken van je kruiden. Wel is er onderscheid gemaakt in: verdort in de winter en sterft bovengronds af. Echter groeien de hieronder genoemde kruiden weer in de zomer terug als vanouds.

Winterharde kruiden: - Tijm (verdort in de winter) - Rozemarijn (verdort in de winter) - Bieslook (sterft bovengronds af) - Munt (sterft bovengronds af) - Oregano (sterft bovengronds af) - Salie (verdort in de winter) - Peterselie (wel afhankelijk hoe sterk de winter is een tweejarig kruid) - Citroenmelisse (sterft bovengronds af) (Horta, 2019) en (VT wonen, 2021)

Figuur 19 kruidentuin (De Zaden, 2019)

Stappen plan voor het aanleggen van een kruidentuin: Het beste kan een kruidentuin aangelegd worden in september en op een zongelegen stuk grond (VT wonen, 2021). 1. Zorg dat de grond schoon is gemaakt door stenen, puin en pollen weg te halen en voeg vervolgens biologische mest toe en breng een laag compost aan 2. Maakt het patroon van jouw kruidentuin (vierkant, rechthoek of organische vormen) door middel van touw en stokken, zodat je weet waar je de kruiden kunt gaan plaatsen 3. Van tevoren kun je de kruiden ordenen en ervoor kiezen dat dezelfde soort kruiden bij elkaar geplant worden 4. Wanneer het patroon voldoet aan jullie verwachting kun je beginnen met de kruiden planten 5. Zet de kruiden in de grond 6. Geef vervolgens de kruiden royaal water (VT wonen, 2021) Sociale waarde De kruidentuin kan dienen als een sociale ontmoetingsplek waar men samen aan de kruidentuin werkt, er dagbesteding kan plaatsvinden of waar een praatje gemaakt kan worden. Deze aspecten passen binnen de waarde ´sociaal’. Daarnaast kunnen de kruiden geknipt worden en gebruikt worden in de keuken. Natuurlijke waarde De kruidentuin draagt bij aan de natuurlijke waarde. Het versterkt de biodiversiteit van het omliggende groen van het Dorpshuis.

12. Implementatie meervoudig waarde creëren vereniging Inrichting van de processen Het implementeren van de verschillende circulaire mogelijkheden zal bijdragen aan verschillende waarden van het MWCM-model. De inrichting van de verschillende processen in de vereniging zal dan ook meer divers kunnen worden ingericht, omdat elk van de zes waarden minstens één keer tot uiting komt bij de circulaire mogelijkheden. Verenigingen gaan er namelijk vaak van uit dat circulaire mogelijkheden op materieel gebied (zonnepanelen) tot uiting komen en dat hierbij altijd een forse investering nodig is. Door middel van de verschillende circulaire mogelijkheden te benaderen vanuit meerdere waarden is er geprobeerd om een zo divers mogelijk beeld te schetsen voor de verenigingen. Dit betekent dat naast materieel en financieel er ook gekeken is naar bijvoorbeeld de sociale waarden binnen de verenigingen. In tabel 3 is een overzicht gemaakt van de waarden die horen bij de voorgestelde circulaire mogelijkheden. Tabel 3 Waarden per algemene circulaire mogelijkheid

Algemene circulaire mogelijkheden

Financieel Materieel Intellectueel Menselijk Sociaal Zonnepanelen x LED verlichting Ecologische facilitaire producten Reduceren microplastics Steen voor groen Groendak Afvalbeleid Dag van de duurzaamheid Communiceren naar leden Leegstand x tegengaan

x

x

Natuurlijk x x x

x x

x x

x x

x

x

x x

Specifieke circulaire mogelijkheden

Financieel Bierbrouwen Afval scheiden Gezonde optie Kruidentuin

Materieel

Intellectueel Menselijk

x

x

x

x

x x x

x

Sociaal

x

Natuurlijk

Consequenties voor de vereniging en leden De organisatie zal bij huidige processen veranderingen moeten aanpassen om de circulaire mogelijkheden te kunnen implementeren. Neem als voorbeeld het inkopen van facilitaire producten. Bij deze inkoop zal er naast prijs ook gekeken gaan worden naar keurmerken en micrcoplastics. Dit vergt van zowel vrijwilligers en leden tijd. Deze tijd kan daarnaast bijvoorbeeld nodig zijn om de intellectuele waarde te verzorgen, om zo leden bewuster te laten worden. Financiering circulaire mogelijkheden en risico’s De circulaire mogelijkheden zullen worden ingedeeld op mate van investering. De investering zal ingedeeld worden van een kleine investering tot een grote investering. In tabel 4 worden de investeringen beschreven per algemene circulaire mogelijkheid. De cijfers in tabel 4 is een schatting van de daadwerkelijke kosten. De kosten per vereniging en per mogelijkheid kunnen verschillen door hoeveelheden (zoals aantallen en oppervlakte), mogelijke subsidies en aanlegkosten.

Tabel 4 Investering per algemene circulaire mogelijkheid

Zonnepanelen LED verlichting Groendak Ecologische facilitaire producten

Investering (€ - €€€€) €€€€ €€ €€/€€€ €

Reduceren microplastics € Steen voor groen €€ Afvalbeleid € Dag van de duurzaamheid € Communiceren naar leden € Leegstand tegengaan € Gezonde optie € Kruidentuin €€ Legenda

€= Een kleine investering €€= Gemiddelde investering €€€= Relatief grote investering €€€€= Grote investering De grootste investering zal uiteindelijk gaan om de zonnepanelen. Wat belangrijk is om hierbij te weten is dat in menig gemeenten subsidies worden aangeboden voor het aanschaffen van zonnepanelen.

Propositie verenigingen De verenigingen kunnen door middel van de circulaire mogelijkheden zich nog meer onderscheiden. Deze circulaire mogelijkheden dragen bij aan een groene propositie naar leden. Daarnaast zullen ook sponsoren interesse hebben wanneer verenigingen bezig zijn met circulariteit. Door circulariteit te implementeren laat men zien dat men bezig is voor een groene toekomst van haar leden en de vereniging. Het toekomstbestendig handelen is niet alleen voor de vereniging zelf, maar kan ook bijdragen aan een vitalere samenleving. Een voorbeeld hierbij zijn de gezondere opties bij de sportverenigingen. Wanneer zij zich gaan richten op gezondere opties toevoegen, dan draagt de vereniging bij aan meer gezondheid onder de leden (vitaliteit). Deze gezonde opties zorgen ervoor dat ook dit weer een positief effect heeft op een vitalere samenleving. De algehele impact op de footprint van de vereniging De zes verschillende waarden die gekoppeld zijn aan de circulaire mogelijkheden dragen bij aan het verkleinen van de footprint. Alle circulaire genoemde mogelijkheden zullen de footprint van de organisatie beetje bij beetje verkleinen en circulariteit wordt stap voor stap werkelijkheid. Doordat leden worden betrokken bij de circulaire mogelijkheden kunnen zij dit ook in hun thuisomgeving toe gaan passen.

Dan wordt er binnen de vereniging circulair bewustzijn bereikt, maar ook zorgen de leden er buiten de vereniging voor. De verenigingen kunnen een voortrekkende rol hanteren om leden uit hun dagelijkse patronen te laten stappen en hen te stimuleren om circulariteit ook thuis toe te gaan passen. Door dit als vereniging te stimuleren is het effect groter dan alleen het toepassen binnen de vereniging zelf. Ethisch gezien zorgt een sportvereniging ervoor dat haar leden sporten, wat bijdraagt aan een gezonde leefstijl. Maar aan de andere kant worden er geen gezond opties toegevoegd en kiezen de leden voor een vette hap. Dit werkt weer averechts op een gezonde leefstijl, waardoor je je af kunt vragen of dit ethisch verantwoord is?

13. Inspiratiedocument 13.1 Kleurenmarketing Kleuren kunnen onbewust een belangrijke rol spelen bij het maken van beslissingen. Kleuren kunnen invloed uitoefenen op emoties, humeur of gedrag (Lammers, 2019). Kleur wordt toegepast bij digitale marketing en hier kan dan ook zeker profijt uit gehaald worden. Een marketeer kan inspelen op de kleur, omdat de lezer bepaalde associaties maakt met kleuren (Lammers, 2019). Het inspiratie document moet er toe dienen om mensen te inspireren, maar nog belangrijker: om mensen circulair te motiveren. Daarom wordt er in deze paragraaf gekeken naar de kleuren keuzes (Lammers, 2019). Kleuren kunnen je informatie doorgeven, zoals de kleur rood op een stoplicht welke dient als een waarschuwingskleur. Zo weet je gelijk dat je moet stoppen, zonder dat het woord stop gebruikt hoeft te worden (Lammers, 2019). Bedrijven kiezen daarom bepaalde kleuren wel of niet binnen hun bedrijfsvoering, omdat het bedrijf een bepaalt gevoel wilt overbrengen (Lammers, 2019). De kleuren die het meest verwant zijn aan ons onderzoek zullen kort hieronder worden beschreven. Geel Deze kleur staat voor optimisme en warmte. In het kleurenartikel beschrijft men: ‘‘De kleur is goed voor je concentratie en je krijgt er inspiratie van’’ (Lammers, 2019). De inspiratie is een belangrijk punt voor het inspiratiedocument. Groen De kleur straalt rust, gezondheid en natuur uit.

Een ontspannen sfeer wordt gecreëerd en wordt vaak gebruikt om een ecologische/biologische herkomst te benadrukken (Lammers, 2019). Ook is het natuurlijk stuk belangrijk voor het inspiratie document, omdat er circulaire stappen gezet moeten worden. Blauw De kleur blauw straalt vertrouwen uit, verantwoordelijkheid en zekerheid wordt hier ook mee geassocieerd (Lammers, 2019). Het is belangrijk om als gemeente zijnde een verantwoordelijkheidsgevoel te waarborgen en een zekere mate van zekerheid uit te stralen. De kleur blauw past dan ook goed in het inspiratie document wat betreft de gemeenten. De kleuren geel, groen of blauw kunnen worden gebruikt in het inspiratie document. Verschillende tinten zijn mogelijk van één bepaalde kleur, waardoor er veel mogelijkheden toepasbaar zijn.

13.2 Inspiratiedocument vorm Na het gesprek met beleidsmedewerker vrijetijdseconomie en de ‘brainstorm sessie’ met de opdrachtgever zijn verschillende opties voor het inspiratiedocument behandeld (persoonlijke communicatie). Daarnaast werd aangegeven dat het belangrijk is om duidelijk te laten zien welke voordelen het voor de verenigingen heeft.

13.3 Programma keuze Verschillende programma’s zijn mogelijk voor het maken van het inspiratiedocument. Het is belangrijk dat er gekozen wordt voor een programma dat past binnen de vormen voor het inspiratiedocument. Daarbij is er door de uitvoerende studenten geen communicatie achtergrond aanwezig. Hierdoor is er contact opgenomen met een tweedejaars communicatie student over de verschillende programma’s die je voor een communicatieproduct kunt gebruiken. Uiteindelijk na het gesprek kwamen er twee programma’s uit. Het eerste programma is ‘Indesign’ en het tweede programma ‘Canva’. Vervolgens zijn de voor en tegens tegenover elkaar overwegen en is

er gekozen voor: Canva. Canva is namelijk een gebruiksvriendelijke website ( www.canva.nl ), maar zijn er talloze designs en mogelijkheden mogelijk voor het inspiratiedocument.

13.4 Belangrijke onderwerpen voor het inspiratiedocument Tijdens het gesprek over de communicatie naar verenigingen werd aangegeven door de beleidsmedwerker vrijetijdseconomie dat het belangrijk is om in het inspiratiedocument aan te geven waarom de verenigingen wat aan de circulaire mogelijkheden hebben (persoonlijke communicatie). Denk hierbij aan het benoemen van de voordelen met betrekking tot de sociale waarden of de natuurlijke waarden (versterking biodiversiteit). Uit het gesprek met de opdrachtgever bleek ook dat het belangrijk is om duidelijk te maken dat niet alle circulaire mogelijkheden een grote investering vergt (persoonlijke communicatie). Hier kan dan ook door middel van grafische ondersteuning gehoor aangegeven worden door het plaatsen van een één muntje bij een kleine investeringen en bijvoorbeeld een vier muntjes bij grotere investeringen.

14. Conclusie en aanbeveling In dit onderzoek is gekeken naar op welke wijze verenigingen in de gemeente Duiven kunnen bijdragen aan circulariteit en daarbij geïnspireerd worden. Voor het beantwoorden van deze vraag is er onderzoek gedaan naar de mate van circulariteit bij drie verenigingen: Voetbalvereniging DVV, Muziekvereniging Excelsior Loo en Dorpshuis Groessen. Voor elk van de drie verenigingen is een integrale scan uitgevoerd om te kijken op welke vlakken zij zich kunnen verbeteren op het gebied van circulariteit. Deze drie verenigingen die centraal staan tijdens dit onderzoek zijn erg betrokken met het onderwerp circulariteit. Alle drie de verenigingen passen al verschillende circulaire mogelijkheden toe. Echter is uit onderzoek naar voren gekomen dat dit met name materiële circulaire mogelijkheden zijn, zoals zonnepanelen of LED verlichting. Daarnaast kan er gesteld worden dat volgens het MWCM-model de sociale kant van circulariteit onderbelicht wordt. Hier valt een grote winst mee te behalen aangezien sociaal het kenmerk is van verenigingen is. Tijdens verschillende interviews is naar voren gekomen dat er de gedachte heerst dat circulariteit geld kost. Echter zijn er veel circulaire mogelijkheden die toegepast kunnen worden zonder dat het veel geld kost.

Denk hierbij aan de inkoop van facilitaire producten, het organiseren van een dag van de duurzaamheid of het scheiden van afval. Daarnaast is naar voren gekomen dat bij de meeste verenigingen het onderwerp circulariteit met name bij het bestuur een rol speelt. Leden van de verenigingen worden op dit moment weinig tot niet betrokken bij het onderwerp. Een verandering hiervan kan veel invloed hebben op de mate van circulariteit van een vereniging. Een vereniging als DVV kent immers genoeg leden die, als zij kennis hebben van wat de vereniging voor circulaire maatregelen treft, anders kunnen handelen is situaties. Denk hierbij aan minder lang douchen, afval scheiden of het meenemen van een eigen en herbruikbare bidon. Het toepassen van circulaire mogelijkheden kan voor vereniging als voordeel hebben dat het eenvoudiger wordt om leden aan te trekken. Aangezien dit onderwerp steeds belangrijker wordt onder mensen kan de mate van circulariteit van een vereniging een keuze zijn voor mensen om voor die vereniging te kiezen. Dit kan een financieel voordeel opleveren dat de kosten van toekomstige circulaire mogelijkheden weer kan dekken. Het doel van het onderzoek is om verenigingen te inspireren. De belangrijkste uitkomsten zijn daarom op een korte en inzichtelijke manier verwerkt in een inspiratiedocument.

Dit document dient als een snelle en eenvoudige manier om inzicht te bieden in mogelijke circulaire mogelijkheden voor verenigingen. Aanbeveling Uit dit onderzoek zijn verschillende aanbevelingen opgesteld. Allereerst is het verstandig om verenigingen kennis te laten maken met het MWCM-model. Hierdoor zullen verenigingen een bredere blik krijgen op mogelijkheden die de vereniging meer circulair maken. Door dit model te integreren zullen verenigingen er achter komen dat het niet altijd veel geld hoeft te kosten om meervoudig waarde te creëren. Toevoegingen aan een intellectuele of sociale waarde kan een vereniging een meer circulair maken zonder dat dit een grote uitgave hoeft te betekenen.

Daarnaast is het van belang dat verenigingen hun visie en maatregelen die getroffen worden op het gebied van circulariteit communiceren naar leden. Dit kan op meerdere manieren. Er kan met eenvoudige posters worden gewerkt die aangeven wat voor maatregelen er getroffen worden en wat de maatregelen voor invloed hebben. Er kunnen bijvoorbeeld infographics worden geplaatst op sanitaire voorzieningen die aangeven hoeveel water de sanitaire voorziening gebruikt, hoeveel stroom er wordt opgewekt met de zonnepanelen of wat de voordelen van afvalscheiding zijn. Door dit inzichtelijk te maken voor leden zullen de leden meer betrokken zijn bij het onderwerp en zullen maatregelen beter uitvoerbaar zijn. Er zijn voor veel circulaire mogelijkheden subsidies mogelijk die vaak niet bekend zijn bij verenigingen. Verenigingen zullen hierover met gemeente in gesprek kunnen gaan over wat er mogelijk is en hoe de gemeente of andere instanties hier financieel aan kunnen bijdragen. Voor de gemeente ligt er ook een kans om zelf bij te dragen aan de circulariteit van verenigingen. Uit interviews met de drie verenigingen is naar voren gekomen dat er geen mogelijkheid is om plastic afval op te laten halen. Voetbalvereniging DVV heeft hiervoor zelfs een verzoek ingediend bij de gemeente en dit is afgewezen.

Dit resulteert in het niet meer scheiden van plastic voor voetbalvereniging DVV terwijl er veel plastic flesjes worden verkocht in de kantine. Hier valt dus een grote winst te behalen. Er zal door de gemeente samen met verenigingen actief gezocht kunnen worden naar een mogelijkheden voor dit probleem. Er kan worden nagedacht over een ophaalmoment voor plastic voor alle verenigingen in de gemeente op één dag. Circulaire toepassingen hoeven niet persé veel tijd, geld of moeite te kosten. Eén tegel vervangen voor groen is al een stap dichter bij circulariteit. Stap voor stap circulair!

15. Bronnenlijst ABC Zorgcomfort. (z.d.). Dagbesteding. Geraadpleegd op 7 mei 2021, van http://www.abczorgcomfort.nl/dagbesteding/ Atlasleefomgeving. (2017). Stedelijk hitte-eiland effect (UHI). https://www.atlasleefomgeving.nl/stedelijk-hitte-eiland-effect-uhi Beat the Microbead. (2020, 1 december). International Campaign Against Plastic in Cosmetics. https://www.beatthemicrobead.org/ Bent, B. (2021, 2 april). Microplastics in voeding en andere producten. Consumentenbond. Geraadpleegd op 12 mei 2021, van https://www.consumentenbond.nl/gezond-eten/microplastics Blunt Media bv. (z.d.). Wormenbak: Zet wormen aan het werk! Stadstuinieren. Geraadpleegd op 13 mei 2021, van https://stadstuinieren.nl/bodem-en-bemesting/wormenbak/ BOSO. (z.d.). Duurzame facilitaire hygiëne inkopen zonder duurder uit te zijn. Geraadpleegd op 13 mei 2021, van https://www.boso.nl/nl/duurzame-facilitaire-hygiene-inkopen-zonder-duurder-uit-tezijn Budget Light. (z.d.). Philips Classic LEDbulb E27 A60 7W 830 | Vervanger voor 60W [Foto]. Budget Light. https://www.budgetlight.nl/philips-classic-ledbulb-e27-a60-7w-830-vervanger-voor-60w8719514250062 Croes, F. G. H. (2021). Circulaire oogst [E-book]. Educatieve Uitgeverij EnDusZo. https://blog3.han.nl/cmw/wp-content/uploads/sites/16/2021/02/2021-Circulaire_Oogst-EBOOK2021_DEF.pdf Dag van de Duurzaamheid. (2021). Dag van de Duurzaamheid Onderwijs.

https://dagvandeduurzaamheidonderwijs.nl/ Deseyn, T. (2019, 28 december). Combinatieteelt in de moestuin – 12 meteen toepasbare voordelen. Moestuin Weetjes. https://www.moestuinweetjes.com/combinatieteelt-in-de-moestuin-12voordelen-tov-wisselteelt/ De Zaden. (2019, 10 oktober). Een kruidentuin aanleggen [Foto]. Een kruidentuin aanleggen. https://dezaden.nl/nl/5/een-kruidentuin-aanleggen.aspx Drimble. (z.d.). Stichting Dorpshuis Groessen. Stichting Dorpshuis Groessen. Geraadpleegd op 14 mei 2021, van https://drimble.nl/bedrijf/groessen/k41048056/stichting-dorpshuis-groessen.html

DVV. (z.d.). DVV LOGO [Illustratie]. https://www.hollandsevelden.nl/clubs/d/dvv/ Essent. (z.d.). Verschillen tussen zonnepanelen van 260 en 350 Wp | Essent. Geraadpleegd op 5 juni 2021, van https://www.essent.nl/kennisbank/zonnepanelen/hoe-werken-zonnepanelen/verschillenzonnepanelen EU Ecolabel. (z.d.). Home - Europees Ecolabel. Geraadpleegd op 17 mei 2021, van https://europeesecolabel.nl/28/home.html

FROOT. (2020, 12 oktober). Gratis Fruitkrat Voor Op Het Werk. [Foto]. https://www.froot.nu/gratisfruitkrat/ FSC. (z.d.). Waarom FSC? FSC Nederland. Geraadpleegd op 17 mei 2021, van http://www.fsc.nl/nlnl/fsc/waarom-fsc Geerpark Vlijmen. (2021, 8 april). Kruidentuin in. Geerpark. https://geerpark.nl/kruidentuin-ingeerpark-vlijmen/ Horta. (2019, 12 november). Winterharde kruiden. Horta. https://www.horta.org/nl/artikels/winterharde-kruiden Hornbach Baumarkt AG. (2021, 17 februari). Zelf sedumdak of groendak leggen? . HORNBACH . Alles voor je project! HORNBACH. https://www.hornbach.nl/projecten/sedumdak-maken/ Koelmans, P. A. A. (2021, 22 maart). Onderzoek berekent: mens consumeert per week minder dan een korreltje zout aan microplastics. WUR. Geraadpleegd op 12 mei 2021, van https://www.wur.nl/nl/Landingspagina-redacteuren/nl/OnderzoekResultaten/Onderzoeksinstituten/Environmental-Research/show-wenr/Onderzoek-berekent-mensconsumeert-per-week-minder-dan-een-korreltje-zout-aan-microplastics.htm Lammers, B. (2019, 9 april). De invloed van kleur op je hersenen. Frappant. https://www.frappant.com/blog/invloed-van-kleur-op-hersenen/ Natuur & Milieu. (2020, 29 juni). Systeemintegratie is nodig op de weg naar een duurzaam energiesysteem. https://www.natuurenmilieu.nl/waarom-zonnepanelen-goed-zijn/ NVRD. (2021, 9 maart). Afvalscheiding draagt bij aan klimaatdoelen.

https://www.nvrd.nl/nieuwsberichten/2021/afvalscheiding-draagt-bij-aan-klimaatdoelen OVAM. (2012, november). Composteren in een wormenbak. https://www.permacultuurnederland.org/permacultuurtk/wormenbak.pdf?phpMyAdmin=d53ee534 3433a8c1cf8a0f6cfa21c26c Questionmark. (2020, 28 september). De (on)duidelijkheid van de keurmerken. https://www.thequestionmark.org/blog/de-onduidelijkheid-van-dekeurmerken?gclid=CjwKCAjwv_iEBhASEiwARoemvBFeFIJdpDt-Cs-ztqII_0_2srcKMqOFriV5pLSad1aB11_oNmenBoCnwEQAvD_BwE Riet, A. (2020, 23 november). De belangrijkste milieukeurmerken in de schoonmaak op een rij. Service Management. https://servicemanagement.nl/belangrijkste-milieukeurmerkenschoonmaak/#:%7E:text=Het%20Nordic%20Swan%20Ecolabel%20is,producten%20voldoen%20aan% 20hoge%20kwaliteitseisen Sedummattenkopen. (2018, 14 december). Groendak maken | Lagen opbouw & stappenplan. https://www.sedummattenkopen.nl/groendak-maken/ Spaarlampen-info.be. (2018, 27 december). Energie besparen met LED lampen. Spaarlampen-info.be | Info & advies over spaarlampen en LED verlichting. https://spaarlampen-info.be/artikelen-ledlampen/energie-besparen-met-led-

lampen/#:%7E:text=LED%20lampen%20verbruiken%20tot%2090,levensduur%20van%20ruim%2025 %20jaar Stadstuinieren. (2013, maart). Wormenbak: Zet wormen aan het werk! https://stadstuinieren.nl/bodem-en-bemesting/wormenbak/ Stichting Steenbreek. (2021, 5 mei). Focus. https://steenbreek.nl/focus/#biodiversiteit Vastgoedmarkt.nl. (2019, 5 december). Leegstand gebouwen in Nederland nog lang niet opgelost. Vastgoed Business School. https://www.vastgoedbs.nl/nieuws/problemen-leegstandkantoorpanden-nederland-echt-opgelost/ Vlaams instituut Gezond leven. (z.d.). Waarom gezond eten aanmoedigen in jouw sportclub? | Gezond Leven. Geraadpleegd op 31 mei 2021, van https://www.gezondleven.be/settings/vrijetijd/sportclubs/een-voedingsbeleid-in-de-sportclub/waarom-gezond-eten-aanmoedigen-in-jouwsportclub VT wonen. (2021, 8 februari). Zelf kruiden kweken in eigen tuin: dit zijn de bekendste soorten | vtwonen. vtwonen.nl. https://www.vtwonen.nl/tuinieren/moestuin/soorten-kruiden/ Wilt, P. (2021, 29 maart). Hoeveel zonnepanelen heb ik nodig? Consumentenbond. https://www.consumentenbond.nl/zonnepanelen/hoeveel-zonnepanelen Wilt, P. (2021, 9 april). Terugverdientijd zonnepanelen. Consumentenbond. https://www.consumentenbond.nl/zonnepanelen/terugverdientijd-zonnepanelen

Bijlagen Bijlage 1 Interview met Yvette Watson Het interview met Yvette Watson van Phi Factory heeft 19 mei 2021 plaatsgevonden op Microsoft Teams . Dit interview is opgenomen en vervolgens getranscribeerd. Speaker 1: Rosan van den Wijngaard (student) Speaker 2: Yvette Watson, Phi Factory 00:00:02

Speaker 1: We wilden starten of je misschien wat over jezelf kunt vertellen of dat je jezelf even voor kunt stellen. 00:00:15

Speaker 2: Ja, dat is goed. Ik ben Yvette Watson en ik ben mede eigenaar van Phi Factory en Phi exceteratur. De een is een consultancybedrijf. Inmiddels werken we met z´n veertienen aan de transitie naar een circulaire economie binnen de bedrijfsvoering van organisaties en we brengen hoog over doelstellingen, echt naar praktische projecten en oplossingen. En het andere is een gameafied platform, waarmee wij hele grote groep mensen activeren om duurzaam te denken of duurzaam te doen in organisaties, maar ook in wijken. En dan moet je echt denken aan alle medewerkers van Vattenfall 1000 man tegelijkertijd, dus die dan echt leren over hoe kan ik als expert van mn eigen werk bijdragen aan de duurzaamheid doelstellingen. 00:00:59

Speaker 1: Wij hebben met ons project vooral te maken met verenigingen. En we zagen ook dat jullie bijvoorbeeld met sportverenigingen het afval probleem hebben opgelost. We vroegen ons daarbij af van: wat is dan in de eerste stap die wordt gezet bij het circulair maken van zo´n vereniging of bedrijf? Start je dan echt bij de leden of bij de visie? Of hoe pakken jullie zoiets aan? 00:01:29

Speaker 2: Ja, dat kan vanuit heel veel hoeken dat is eigenlijk heel erg afhankelijk van het volwassenheidsniveau van de organisatie, van de vereniging, hoe ver zij er al mee zijn, of hun leden een hoge mate van betrokkenheid hebben of juist een lage mate van betrokkenheid. Kijk als een en tennisvereniging die werken met een geëxploiteerde bar is iets heel anders dan hockeyvereniging waarbij iedereen zelf bar staat. Maar dat is een andere betrokkenheid niveau dus kun je ook op een andere, beter een andere manier een proces in steken. Dus het is heel erg afhankelijk van de organisatie zelf, maar je kan overal bij beginnen wat mij betreft. 00:02:01

Speaker 1: Als je dan zou zeggen wat is dan een specifieke aanpak voor verenigingen? Wij zijn heel erg benieuwd hoe wij de leden van verenigingen, hoe wij die zouden kunnen betrekken, bijvoorbeeld door middel van een dag of iets. 00:02:21

Speaker 2: Ja, dat kan heel goed, dus je kan het actieplan lezen van de sportvereniging, hoe we daar stap voor stap uitleggen hoe je dat als vereniging op kan pakken. Ik denk niet dat het nuttig is om daar nu een halfuur aan te besteden, want dat kunnen jullie gewoon nalezen. Wat ik denk dat belangrijk is, is dat je van tevoren goed nadenkt over wat je wil bereiken, je doelstelling, hoe je dat meetbaar gaat maken. Want meetbaarheid is belangrijk. Nu, in deze fase van de transitie en vervolgens welke activiteiten je daaraan koppelt hoe je die uitzet in de tijd is prioritering daarvan een

roadmap maken bijvoorbeeld en dan de mensen gaan betrekken. Je kan er hem ook andersom insteken vanuit bottom up. Maar ik denk dat in een waar je een grote mate met vrijwilligers werkt bijvoorbeeld, denk ik dat het goed is om wel een idee te hebben hoe je het wil aanpakken, want anders gaat iedereen of heel hard door elkaar heen tetteren. Of iedereen gaat je appelig aan, zitten te kijken en in beiden gevallen kom je dan niet heel ver. Dus snappen wat je wilt doen en dan gekaderd de input vraag van mensen. Ik denk dat het beste werkt en dan vervolgens zorgen dat er dat er echt ambassadeurs zijn, aanjagers die dat continu, zeg maar, continuïteit geven. Anders dan is iedereen enthousiast op dag één, dag twee ook nog wel, maar drie weken later heeft iedereen gegeten en dan zitten we in een andere van de dag. 00:03:42

Speaker 1: En wat zijn nu bijvoorbeeld projecten waar jullie nu mee bezig zijn? 00:03:54

Speaker 2: Heel veel projecten. 00:03:55

Speaker 1: Ja, heel veel. 00:03:58

Speaker 2: Ja, goed, we doen nieuwbouwproject waar wij kijken naar. Hoe kun je zo veel mogelijk urbanminen? Hoe kun je zorgen dat de waarde van grondstoffen wordt behouden. We bouwen veel businessmodellen, circulaire businessmodellen, we zijn bezig met: hoe kun je in de catering circulair maken en welke KPI 's kun je daar voor bedenken? Hoe kun je dat meetbaar maken? We zijn heel erg bezig met meetbaarheid van circulariteit maar ook van de impact van de CO2 impact van materialen, Hoe kom je nou van een ambitie en een visie naar echt, naar de praktijk? En welke strategie is voor jou organisatie daarin passend? Dus hoe rol je dat uit? Dus wij zijn geen adviesbureau dat schrijft of zo, maar echt het in praktijk brengen van circulaire economie. Wat ik zelf heel gaaf is dat we een aantal, een circulaire coalities hebben, waarbij we echt ketenpartners bij elkaar zitten, complexe hoog over ambities als: een zero waist, inderdaad alcoholvrij en verenigingen, hoe je dat dan handen en voeten geeft. Je kunt niet alleen maar bij afvalverwerker neerleggen of weet je je hebt de Schoonmaak partij nodig, die hendelt het afval. Daar heb je net zo goed je eigen inkoopafdeling voor nodig, want eigenlijk koopt die organisatie al die afvalstromen ook zelf in. 00:05:18

Speaker 1: Ja, inderdaad. 00:05:20

Speaker 2: Kijk naar de waarde aan de voorkant en op het er behoud van materialen kun je veel beter daar ook aan de achterkant op managen. We zijn heel erg bezig met medewerkers, en dan de participatie daarin. Dus we hebben verschillende interventie, modellen waarbij medewerkers, ja, echt betrokken worden hoe hoe zorgen ervoor dat we grondstof en waarde behouden en hoe zorg je voor energie besparen? Met elkaar, ja, en we hebben gameafied leerplatform, maar dat gaat echt over hoe je als expert van je eigen werk, dus echt vanuit het intellect van organisaties, hoe je, hoe iedereen bij kan dragen aan de transitie ehm. 00:05:58

Speaker 1: Ja, en dat vroegen wij ons, want wij zijn nu bezig met het MWCM-model en daar gaan we dan in op zes waarde. En je had het net over de KPI 's dat jullie het meetbaar aan het maken zijn. En

ik vroeg me af: hoe ver zijn jullie nu al met bijvoorbeeld het sociale aspect meten want wij vinden het best wel lastig, omdat uit te drukken: hoe meet je nou dat het sociaal bijvoorbeeld beter gaat dan eerst, zeg maar. 00:06:27

Speaker 2: Dan zou je moeten verduidelijken over wat jij verstaat, over sociaal. Daar zijn heel veel mogelijkheden voor. 00:06:34

Speaker 1: Voor ons project zijn we bezig bij de muziekvereniging dat is één van de verenigingen en daarbij hebben we dan bedacht: de vereniging is geïnteresseerd in zeg maar een tuin en zij hebben ook vaak dagbesteding voor ouderen. Dus dan willen wij de ouderen, zeg maar, motiveren om ook, te helpen in die tuin bijvoorbeeld (water te geven), om zo dan verbinding onderling te creëren. Dat is dan bijvoorbeeld hierbij. 00:07:07

Speaker 2: Ja, dan gaat het over sociale cohesie dit kun je meten door middel van participatie, bijvoorbeeld betrokkenheid. Zoals het aantal uren dat mensen participeren over de hoeveelheden van mensen. Dus ja, je hebt verschillende getallen die je erop kan zetten. Je zou ook naar effect kunnen kijken. Dus ja, je zou het om kunnen slaan, naar hoeveel vierkante meter tuin je daarmee kan onderhouden, maar ik weet niet of dat in dit geval relevant is. Ik zou als je kijkt naar ouderen betrekken. Dan zouden ik kijken naar hoeveel ouderen heb ik de betrokken en hoeveel uur heb ik ze betrokken? Dat zijn twee getallen die daarvoor het meest relevant zijn. 00:07:57

Speaker 1: Dan, dat is echt een hele goeie tip en we waren ook al. 00:08:01

Speaker 2: En dus die kun je ook vragen hé, hoe heb je het ervaren? En draagt het bij aan geluksbeleving maar dat is meer kwalitatief. 00:08:10

Speaker 1: Ja, dat is er een goede dat als de stel dat ze gaan implementeren dat je ook inderdaad nog naderhand ook duidelijk gaat vragen van: hoe voelen jullie erbij en wat heeft het effect op jullie? Wij hebben vanuit de gemeente hebben we als vraag gekregen om een inspiratie documenten op te gaan zetten en nu zagen we bij jullie ook bijvoorbeeld dat jullie ook veel met visualiseren doen. Hebben jullie nog tips voor het visualiseren bijvoorbeeld binnen een vereniging, of dat je zegt van dat je moet letten erop dat je genoeg, ja makkelijker woorden gebruikt of juist plaatjes toevoegen, want het wordt uiteindelijk verspreid over leden van allerlei verenigingen, en die moeten we allemaal geïnspireerd raken door ons document. 00:09:03

Speaker 2: Ja, wat een visualisatie doet, dat visualiseert eigenlijk heel veel content, het visualiseert een heel rapport. Dus je moet heel goed weten waar je heen wilt voordat je je begint. Je kunt niet zomaar wat tekenen, dat is niet een visualisatie. Het is belangrijk dat je naar die roadmap komt. Dus dat je goed weet wat je doelstellingen is, je ambitie. Dat je vervolgens denkt: Welke activiteiten horen daarbij? Hoe maak ik dat meetbaar en wat verwacht ik van de lezer (van degene die je wil inspireren). Om tot een goed inspiratie visualisatie te komen, is het belangrijk dat je weet wat je wil zeggen. Dat kost veel tijd.

00:09:47

Speaker 1: Ja, oké, dat zijn. 00:09:49

Speaker 2: Maar hierbij denken: Wat verwacht ik van de lezer? Wat wil ik zeggen? Waar wil ik ze op inspireren? Waar wil ik ze toe activeren? Wie is mijn doelgroep? Hoe lezen zij? Welke woorden gebruikt die doelgroep? Dan kun je komen tot een goede visualisatie. 00:10:04

Speaker 1: Ja, dus dat we. 00:10:05

Speaker 2: Denk ik, de beelden die je gebruikt is eigenlijk ondergeschikt is. Natuurlijk draagt dat bij, maar je moet eerst heel goed weten wat je wil vertellen. 00:10:13

Speaker 1: Ja, en wat je inderdaad, dat zou goed ook de actie die je wil. Wat wil je ermee bereiken? Inderdaad. 00:10:23

Speaker 2: Wat verwacht je deze? 00:10:33

Speaker 1: Omdat jullie zoveel verschillende projecten hebben. Zijn er dan ook echt specifieke mensen die bij die projecten betrokken zijn. Of ben je echt bijvoorbeeld met zn vieren vanuit Phi factory bij zon project betrokken? 00:11:14

Speaker 2: Je werkt altijd met meerdere mensen van een project. Ik geloof heel erg diversiteit, dat je elkaar versterkt tussen meer mensen weten meer dan één en dus ik geloof dat samenwerken en ik geloof ik ook in samenwerking in de markt en is ketens maar het is ook met de eigen mensen. Dus je zit altijd met meerdere mensen. Project in ieder geval twee of drie, vier, ligt een beetje aan de grootte van het project. Grote mate van afwisseling dus wij doen niet aan detacheren wij vullen geen functies in, wij zijn echte adviseurs. Wij werken toe naar een oplossing, ja, in een concreet project of een circulair aanbesteden ik moet inderdaad circulair bouwen, maar dat project echt met een beginnende eind en wij zitten, we zitten ook niet bij de klant. 00:12:00

Speaker 1: Nee. 00:12:01

Speaker 2: Maar ja, het is echt de de de prikkel. 00:12:08

Speaker 1:, ik denk dat wij nu eigenlijk alleen nog een beetje meer stoeien over hoe gaan we de oplossingen die we nu hebben bedacht overbrengen? Alle oplossingen die we voor de verenigingen hebben bedacht, hoe we die dan goed zeg maar gaan verwerken, zodat mensen geïnspireerd raken? 00:12:34

Speaker 2: Heb je bepaalt welke thema’s je daarmee aansnijdt en waar wil je de mensen toe activeren? 00:12:39

Speaker 1: Ja, we hebben nu alleen dan bedacht dat we we hebben een integrale scan, zeg maar, gehouden bij de vereniging, en dan hebben we echt vooral gekeken naar zowel bouwtechnisch als

bijvoorbeeld in de kantine. En dan zorgen we dat met die oplossing die we hebben bedacht dat dat eigenlijk heel veel verschillende kanten laat zien wat je kan doen. En ja we hebben dan via dat model, willen we op al die zes waarden. Dus we willen zowel als natuurlijk als sociaal of intellectueel dat we laten zien en de vereniging dat het niet altijd alleen zonnepanelen is, maar dat dat ook wel verder gaat dan alleen zonnepanelen. 00:13:19

Speaker 2: Nee, dat snap ik, ja, dus jullie hebben nu al een aantal oplossingen geformuleerd en waar wil je dan de de de leden voor aanzetten? Wat is jullie idee bij wat willen jullie bewerkstelligen? 00:13:28

Speaker 1: Ja, nu is het dan het idee dat we laten zien dat we bij een bepaalde vereniging hebben we het zeg maar uitgewerkt voor hun en dan willen wij deze oplossing dan aanreiken voor andere verenigingen, dat hun dat ook kunnen oppakken en ook bijvoorbeeld een rondje door het gebouw lopen en geïnspireerd raken. Van wij hebben bijvoorbeeld ook nog tl buizen die we kunnen vervangen in LED verlichting of bij de inkoop van de facilitaire producten, dat ze dan gebruik kunnen maken van een microplastic app scanner. Oplossingen, die ze dan gewoon snel toepasbaar kunnen maken, meer op die fiets, dat ze geïnspireerd raken en denken oh, dit kunnen wij ook doen/uitproberen. 00:14:08

Speaker 2: Oké, oké. 00:14:11

Speaker 1: Ja, meer op die we willen gaan, wanneer je zit je dan dat we. We hebben drie verschillende verenigingen, dus misschien dat we een beetje overkoepelende oplossingen zullen gaan opschrijven. Ja, we zijn nog heel erg in ontwikkeling, dat dan ook een beetje zoekende zijn van wat dan de beste manier hoe je zon inspiratie document kan gaan vormgeven. 00:14:39

Speaker 2: Ja, dat snap ik. Ik denk dat dat vooral belangrijk is, dat je kijkt als je mensen wil inspirerend, wel belangrijk is dat je kijkt naar what’s in it for them. En wat spreekt hun aan, dat je daar goed naar kijkt. Dat je ook goed kijkt naar het primaire proces van zo’n vereniging, want dat is de verbindende factor van de mensen. Dus dat is de reden waarom al die mensen daar lid zijn. Wat is dat wat hun verbindt en hoe Koppel je dit aan duurzaamheid? 00:15:09

Speaker 1: Dus meer, die onderlinge samenhang, dat je die ook erbij betrekt. 00:15:16

Speaker 2: Als je de mensen raakt op hun eigen passie, dan zul je veel dieper raken. Bij een muziekvereniging daar gaat het om muziek en dan zal duurzaamheid hun aan hun reet roesten. 00:15:28

Speaker 1: Ja. 00:15:29

Speaker 2: Nou, op muziek verbinden, ook op het gebied van duurzaamheid, en dan kun je dus ook kijken naar wat, vinden zij mooi aan muziek dat kan, historisch zijn over muziek of hoe muziek zich ontwikkelt en dat kun je relateren aan de aarde die zich ontwikkelt en hoe we die uitputten dus dat je vooral inspeelt op de passie van dat wat hen verbindt met die vereniging. Als dat meer sporten is, dan dan is het logisch dat je dat je de inspiratie heel actief maakt. Bij muziek zou dat weer heel

anders zijn, dan zal er veel meer de melodie en het verhaal zijn, hoe je het moet vertellen de duurzaamheid. 00:16:05

Speaker 1: Ja, misschien inderdaad, voor sportverenigingen ook echt gewoon een actieve dag bijvoorbeeld aanwijzen dat mensen nu echt in actie komen. Dat is wel goed dat je iets verder gaat kijken, naar meer. De onderliggende gedachte gewoon zeg, maar dat is wel een hele goede. Dat we moeten gaan kijken naar wat verbindt nou bijvoorbeeld de verenigingen. 00:16:39

Speaker 2: Dan is het beste ook te kiezen als ambassadeurs van wie spreekt die groep het beste aan, weet je bij de ene is dat een bepaalde voetballer. Als je kijkt naar een studievereniging dan zal dat veel meer een wetenschappelijk iemand zijn. Maar als je kijkt naar sportvereniging dan wil je misschien wel juist de sporter op op dat vlak wil je een filmpje laten spreken. Het is heel erg belangrijk om te kijken naar wat weet jij, wie? Wie zijn ook weer hun helden? Wat doen die op het gebied van duurzaamheid? In je inspiratie document kun je misschien best wel op Google zien wat hun helden doen op het gebied van duurzaamheid. En als zij zien dat ja hun idolen ook duurzaamheid nastreven dan gaat dat ze natuurlijk aanspreken. 00:17:29

Speaker 1: Dat is een hele goede, dat je ook van mij die kan kan inspireren. Ja, ik denk dat dat nog wel een goeie in zon inderdaad meer over muziek en zo daar ook mee te verbinden. En inderdaad bij zo’n voetbalvereniging. We hebben ook in het dorpshuis dus dat is ook wel meer waar de ouderen komen, dus dan kunnen we dat ook weer eruit, zeg maar. 00:17:57

Speaker 2: Vooral belangrijk om te kijken dat bij dat dorpshuis wat verbindt die ouderen? Waarom komen zij daar naar toe? Wat is dat? Wie zijn bij hun de helden? 00:18:07

Speaker 1: Je gaf net die roadmap aan die stonden op jullie site, gewoon van de vereniging of niet? 00:18:34

Speaker 2: Ja, die hebben gepubliceerd. Ik denk ook dat die bij LinkedIn staat, want we hebben dat in opdracht gedaan van overheid over afval. 00:18:46

Speaker 1: Oh. 00:18:47

Speaker 2: Op het project van de overheid. 00:19:00

Speaker 2: Maar dat gaat alleen maar over afval, hé, dat gaat niet over andere aspecten. 00:19:02

Speaker 1: Nee, nee, volgens mij zag ik een klein stukje over de kantine en volgens mij staat daar ook nog een stukje over een watertap op of zo en misschien dat we daar nog kunnen kijken voor inspiratie bij de voetbalvereniging ja, dat is een goede tip. Ik heb verder eigenlijk geen vragen meer. Ik vond het heel leuk om even een klein kijkje te nemen bij jullie bedrijf, zeg maar, en ik denk dat het bij ons door een weet is dat we nog echt een beetje zoek kunnen zijn, dat we hier vergoed naar moeten gaan kijken om het weer verder te laten varen, zeg maar.

00:19:36

Speaker 2: Nee, tuurlijk.

Bijlage 2 Interview met Bas Grol Het interview met Bas Grol van Buiten organisatieadvies heeft 1 juni 2021 plaatsgevonden op Microsoft Teams. Dit interview is opgenomen en vervolgens getranscribeerd. 00:00:17

Speaker 1: Mijn naam is Bas grol. Ik heb op dezelfde school gezeten als jullie. Ik heb management, economie en rechten gedaan. Later ben ik op de universiteit van Tilburg organisatiewetenschappen als vervolgstudie op gaan doen. Vanuit organisatiewetenschappen ben ik eigenlijk in het advies wereldje gerold eerst met mn stage en toen, ook werkzaam bij een klein adviesbureaus waar ik eigenlijk veel maatschappelijke opdrachten deed bij gemeenten, provincies, Rijkswaterstaat, het ministerie, en later bij een wat groter adviesbureau en inmiddels ben ik zelfstandig. Met nog drie andere. 00:00:56

Speaker 2: En is het adviesbureau is gericht op circulaire mogelijkheden of hoe omschrijft u uw adviesbureau? 00:01:06

Speaker 1: Nee, het is niet zo dat je niet alleen maar afgebakend circulaire economie. Ik heb en toen ik starte in mijn werk heb ik altijd wel op het gebied van afval. De laatste tien jaar gaat dat veel meer over Recycling hergebruik van materialen, voorkomen van afval is preventie. Maar de opdracht die ik nu doe het, adviesbureau heet buiten in de organisatieadvies en wij doen er veel in het buitenruimte en dan kun je denken aan het thema 's zoals afval, maar oaan ruimtelijke vraagstukken in de woningbouw je noemde het al even Paul dat dat zat ook. hoe kun je circulaire duurzaamheid en de woningbouw toepassen. Maar het is alleen maar een circulaire economie, het is dat, dat is wat we doen, het met zn vieren en ik ben degene die zich wel het meest met circulaire economie projecten bezighoudt. 00:02:03

Speaker 1: Nou ik ik, het zijn er meer onderzoek, werkzaamheden dus je bent best veel met mensen in gesprek. Dus hier je hebt je hebt een bepaaldedoelstelling, probeer je zo goed mogelijk een antwoord op de dichten, en dat doe je vaak door informatie op te halen, dingen zelf te verzamelen op internet, maar ook bronnen te raadplegen, dus mensen te spreken. Maar het is heel erg afhankelijk van wat de vraag is. Soms is het een hele afgebakende vraag en je bijvoorbeeld naar de maand klaar bent. En soms is bij mijn geval is het ook heel vaak meer een proces. Vraagstuk hebben jullie een voorbeeld te geven: gemeenten, gemeente Amersfoort, die had en daar in de gemeenteraad en daar een aantal raadsleden die hadden een motie ingediend, die zeiden van wij hebben ooit gezegd dat wij de koploper willen zijn op het gebied van circulaire economie. Maar wat doen we dat nou feitelijk aan? En hoe gaan we dat dan doen? Daar is vervolgens zijn na onderzoeken gekomen en toen heb ik daar een routekaart geschreven. en daar in een ambitie vastgesteld, bedrijven betrokken die zich daarin kunnen vinden en willen meehelpen bij de gemeente, een aantal mijlpalen van waar we naartoe moeten, richting 2030, 2050 om dat te kunnen realiseren en dat vervolgens vertaald naar een uitvoeringsagenda met projecten waar de gemeente dus op kortere termijn dan mee aan de slag kan.