3c-3 - weth Spaargaren bijlage: Circulariteit binnen verenigingen (onderzoeksrapport).pdf

Titelpagina

Titel:

Circulariteit voor verenigingen

Datum:

Auteurs:

Paul Roelen

554039

Rosan van den Wijngaard

620042

Docentbegeleider: Carina Krijnsen Opdrachtgever:

Paul Groenen

In opdracht van:

1Stroom

School:

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Opleiding:

Minor Circulaire Economie

Versie:

1.0

Illustratie:

Fit en Gezond. (2020, 25 februari). Hoe begin je met hardlopen? [Foto]. Fit en Gezond. https://www.fitengezond.nl/2020/02/25/hoebegin-je-met-hardlopen/ Met behulp van https://www.canva.com/

Managementsamenvatting 1Stroom is de ambtelijke fusie tussen de gemeente Duiven en de gemeente Westervoort. Binnen deze gemeenten is er op dit moment voor verenigingen nog geen eenduidig beleid omtrent circulariteit. In de gemeente zijn circa 60 verenigingen waardoor er een grote winst te behalen valt op het gebied van circulariteit. 1Stroom wil daarom verenigingen stimuleren om zich bezig te houden met dit onderwerp. Een prijsvraag is uitgezet voor verenigingen waarbij circulaire oplossingen konden worden ingezonden. Deze inzendingen bleven achter bij de verwachtingen, daarom is er de vraag vanuit de gemeente om verenigingen te inspireren met het onderwerp circulariteit door middel van een inspiratiedocument. De drie prijswinnende verenigingen zijn gebruikt als pilot. De hoofdvraag die hierbij is gesteld is als volgt: “Op welke wijze kunnen de verenigingen in de gemeente Duiven bijdragen aan circulariteit en daarbij geïnspireerd worden?”. Om antwoord te kunnen geven op de hoofdvraag zijn er verschillende locatiebezoeken en interviews uitgevoerd. Daarnaast zijn er gesprekken gehouden met belangrijke personen binnen de verenigingen en gemeenten. Om circulaire mogelijkheden te kunnen bepalen is er gekeken naar de zes waarden van het Meervoudig Waarde Creatie Model (Croes, 2021).

Uit het onderzoek blijkt dat de verenigingen al veel doen op het gebied van materiële duurzaamheid, zoals zonnepanelen en LED verlichting. Als we van uit het MWCM model kijken dan zien we dat er nog vijf andere waarden zijn waar vaak niet aan wordt gedacht. Echter valt op deze andere vijf waarden ook circulaire winst te behalen. Daarom is er in dit onderzoek geprobeerd om alle waarden te laten terugkomen bij de verschillende circulaire mogelijkheden. Daarnaast heerst er de gedachte bij verenigingen dat circulaire mogelijkheden vaak veel geld kosten. Echter blijkt dit niet het geval, omdat er ook met kleine investeringen grote stappen gezet kunnen worden. Als laatste is naar voren gekomen dat circulariteit binnen het bestuur vooral een rol speelt. Leden van verenigingen worden op dit moment weinig tot niet betrokken bij het onderwerp. Een verandering hiervan kan veel invloed hebben op de mate van circulariteit. Uit deze conclusies zijn tien algemene -en drie specifieke mogelijkheden ontworpen. De tien algemene mogelijkheden zijn uitgewerkt in een inspiratiedocument, wat kan helpen om verenigingen te inspireren en mogelijk te motiveren.

Inhoud Titelpagina ............................................................................................................................................... 2 Managementsamenvatting ..................................................................................................................... 3 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 6 2. Aanleiding ............................................................................................................................................ 7 3. Probleemstelling en doelstelling ......................................................................................................... 7 3.1 Probleemstelling ........................................................................................................................... 7 3.2 Doelstelling .................................................................................................................................... 7 4. Hoofdvraag en deelvragen .................................................................................................................. 8 5. Methodiek ........................................................................................................................................... 9 6.

Toepassing Meervoudig Waarde Creatie Model ............................................................................... 10 Meervoudig Waarde Creatie Model .................................................................................................. 10 7. 10R model.......................................................................................................................................... 12 8. Muziekvereniging Excelsior Loo ........................................................................................................ 13 8.1 Inleiding vereniging ..................................................................................................................... 13 8.2 Integrale scan .............................................................................................................................. 14 9. Stichting het Dorpshuis Groessen ..................................................................................................... 16 9.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 16 9.2 Integrale scan............................................................................................................................ 17 10.

Voetbalvereniging D.V.V.................................................................................................................. 19 10.1 Inleiding ..................................................................................................................................... 19 10.2 Integrale scan ............................................................................................................................ 20 Visualisatie integrale scan ............................................................................................................ 20 11. Toepasbare circulaire mogelijkheden ............................................................................................. 23 11.1 Algemene circulaire mogelijkheden .......................................................................................... 23 11.1.1 Zonnepanelen ..................................................................................................................... 23 11.1.2 LED verlichting .................................................................................................................... 25 11.1.3 Facilitaire producten ..........................................................................................................

26 11.1.4 Reduceren microplastics .................................................................................................... 27 11.1.5 Steen voor groen ................................................................................................................ 29 11.1.6 Groen dak ........................................................................................................................... 31 11.1.7 Afval .................................................................................................................................... 33 11.1.8 Dag van de duurzaamheid .................................................................................................. 34 11.1.9 Communiceren naar leden ................................................................................................. 35 11.1.10 Voorkomen leegstand ...................................................................................................... 36 11.2 Toepasbaarheid per vereniging ................................................................................................. 37

11.3 Specifieke circulaire mogelijkheden per vereniging.................................................................. 38 11.3.1 Muziekvereniging Excelsior Loo ......................................................................................... 38 11.3.2 Voetbalvereniging DVV....................................................................................................... 39 11.3.3 Dorpshuis Groessen............................................................................................................ 44 12. Implementatie meervoudig waarde creëren vereniging ................................................................ 47 13. Inspiratiedocument ......................................................................................................................... 50 13.1 Kleurenmarketing ...................................................................................................................... 50 13.2 Inspiratiedocument vorm .......................................................................................................... 50 13.3 Programma keuze...................................................................................................................... 50 13.4 Belangrijke onderwerpen voor het inspiratiedocument ........................................................... 51 14.

Conclusie en aanbeveling ................................................................................................................ 52 15. Bronnenlijst ..................................................................................................................................... 54 Bijlagen .................................................................................................................................................. 57 Bijlage 1 Interview met Yvette Watson .............................................................................................. 57 Bijlage 2 Interview met Bas Grol ........................................................................................................ 63 Bijlage 3 Integrale scan vragenlijsten ................................................................................................ 71 Bijlage 4 eindproduct inspiratiedocument ........................................................................................ 72

1. Inleiding In 2016 heeft de Nederlandse overheid een plan opgesteld om aan het klimaatakkoord van 20202050 te voldoen. In dit plan wil de overheid onder andere burgers en bedrijven stimuleren stappen te zetten naar een CO2 arme energievoorziening (Rijksoverheid, 2016). Dit geldt ook voor de gemeente Duiven. Het uit te voeren onderzoek is in opdracht van 1Stroom. 1Stroom is de ambtelijke fusie tussen de gemeente Duiven en de gemeente Westervoort. Een duurzaamheidsprogramma en energieloket zijn opgezet genaamd ‘Samen1Nergie’ door 1Stroom (Samen1Nergie, 2020). De aanleiding van dit onderzoek komt vanuit de wens van 1Stroom om verenigingen te stimuleren bij verduurzaaming. In 2019 heeft de gemeente Duiven een prijsvraag over dit onderwerp uitgezet. Hierbij konden verenigingen ideeën opsturen over hoe zij zich konden verduurzamen. Een aantal verenigingen hebben aangegeven hier meer mee te willen doen. Binnen de gemeente Duiven is er op dit moment voor verenigingen nog geen eenduidig beleid omtrent circulariteit. Op dit moment zijn er namelijk nog veel kansen om circulaire mogelijkheden binnen verenigingen te implementeren. Het aantal verenigingen binnen de gemeente Duiven ligt rond de 60. Dit is dan ook een aanzienlijk aantal, waardoor er bij verenigingen een grote winst te behalen is omtrent circulariteit.

Een explorerend onderzoek zal worden uitgevoerd, waarbij er met behulp van de drie prijswinnende verenigingen circulaire oplossingen of mogelijkheden in kaart gebracht worden. Deze verenigingen zijn: de voetbalvereniging DVV, de Muziekvereniging Excelsior Loo en Stichting het Dorpshuis Groessen. In dit onderzoek wordt er het volgende verstaan onder circulaire mogelijkheden: ‘Het toevoegen van waarde aan het Meervoudige Waarde Creatie Model’ (NIBR, 2016). Vanuit de gemeente is er vraag naar een inspiratiedocument als voorbeeld voor andere verenigingen om te verduurzamen. Deze circulaire mogelijkheden zullen worden opgeleverd in de vorm van een inspiratiedocument. Het inspiratiedocument heeft als doel om te dienen als een inspiratiebron voor de andere verenigingen binnen de gemeente Duiven. De hoofdvraag die hierbij gesteld wordt is als volgt: op welke wijze kunnen de verenigingen in de gemeente Duiven bijdragen aan circulariteit en daarbij geïnspireerd worden? In hoofdstuk 2 wordt de aanleiding beschreven en in hoofdstuk 3 de probleem -en doelstelling. Aaneensluitend wordt in hoofdstuk 4 de hoofd – en deelvragen behandelt en in hoofdstuk 5 de methodiek. Hierna wordt in hoofdstuk 6 de toepassing van het Meervoudige Waarde Creatie Model toegelicht en in hoofdstuk 7 het 10R-model.

In hoofdstuk 8 wordt de muziekvereniging Excelsior Loo toegelicht, hoofdstuk 9 stichting het dorpshuis Groessen en in hoofdstuk 10 Voetbalvereniging D.V.V. Vervolgens worden er in hoofdstuk 11 toepasbare circulaire mogelijkheden beschreven en volgt er in hoofdstuk 12 de implementatie meervoudig waarde creëren vereniging. In hoofdstuk 13 wordt het inspiratiedocument behandelt en ten slotte in zijn in hoofdstuk 14 de conclusie en aanbeveling uitgewerkt.

2. Aanleiding In 2016 heeft de Nederlandse overheid een plan opgesteld om aan het klimaatakkoord van 20202050 te voldoen. In dit plan wil de overheid onder andere burgers en bedrijven stimuleren stappen te zetten naar een CO2 arme energievoorziening (Rijksoverheid, 2016). Dit geldt ook voor de gemeente Duiven. De gemeente Duiven en Westervoort denken gezamenlijk na over hoe zij meer circulair kunnen opereren in Nederland. Zo wordt er gekeken naar de gebieden: Energietransitie, Klimaatadaptatie en Circulaire Economie. De aanleiding van dit onderzoek komt vanuit de wens van de gemeente om verenigingen te stimuleren bij het toepassen van circulariteit en dit onderzoek heeft betrekking op het onderdeel Circulaire Economie. In 2019 heeft de gemeente Duiven een prijsvraag over dit onderwerp uitgezet. Hierbij konden verenigingen ideeën opsturen over hoe zij zich konden verduurzamen. Een aantal verenigingen hebben aangegeven hier meer mee te willen doen. Vanuit de gemeente is er vraag naar een inspiratiedocument als voorbeeld voor andere verenigingen om te verduurzamen. Voetbalvereniging DVV, Muziekvereniging Excelsior Loo en Stichting Dorpshuis Groessen worden gebruikt als basis voor dit inspiratiedocument.

3. Probleemstelling en doelstelling 3.1 Probleemstelling Binnen de gemeente Duiven is er op dit moment voor verenigingen nog geen eenduidig beleid omtrent circulariteit. Er kunnen nog veel stappen gemaakt worden door verenigingen op dit gebied, om de duurzame doelstellingen te behalen. Het aantal verenigingen binnen de gemeente Duiven ligt rond de 60. Dit is dan ook een aanzienlijk aantal, waardoor er bij verenigingen een grote winst te behalen is omtrent circulariteit.

3.2 Doelstelling Met 3 van de prijswinnende verenigingen zullen tijdens dit explorerend onderzoek circulaire mogelijkheden in kaart gebracht worden. In dit onderzoek wordt er het volgende verstaan onder circulaire mogelijkheden: ‘Het toevoegen van waarden aan het Meervoudige Waarde Creatie Model’ (NIBR, 2016). Er wordt voor elk van deze waarden gekeken naar mogelijkheden. Deze mogelijkheden zullen worden opgeleverd in de vorm van een inspiratiedocument. Het inspiratiedocument heeft als doel om te dienen als een inspiratiebron voor de andere verenigingen binnen de gemeente Duiven. Het doel van dit onderzoek is dus concreet om verenigingen inzicht te bieden en te inspireren in circulaire mogelijkheden voor elk van deze waarden. En vervolgens na het inspireren, de verenigingen motiveren om de mogelijkheden daadwerkelijk toe te gaan passen.

4. Hoofdvraag en deelvragen Hoofdvraag Op welke wijze kunnen de verenigingen in de gemeente Duiven inzicht krijgen in duurzame mogelijkheden en daarbij geïnspireerd worden? Deelvraag 1. Wat is het MWCM en hoe kan dit toegepast worden? 2. Welke circulaire mogelijkheden zijn er toepasbaar voor Voetbalvereniging DVV voor het MWCM? 3. Welke circulaire mogelijkheden zijn er toepasbaar voor Muziekvereniging Excelcior Loo MWCM? 4. Welke circulaire mogelijkheden zijn er toepasbaar voor Stichting Dorpshuis Groessen MWCM? 5. Hoe kunnen de circulaire mogelijkheden die voor de drie individuele verenigingen zijn gevonden, toepasbaar worden gemaakt voor andere verenigingen? 6. Wat voor stappen kun je doorlopen om je vereniging meer circulair te maken volgens het MWCM? 7. Op welke wijze kan het inspiratiedocument gevisualiseerd worden?

5. Methodiek In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van verschillende onderzoeksmethoden. In dit onderzoek zullen circulaire mogelijkheden worden aangedragen volgens het MWCM (Meervoudig waarde creatie model). Dit model is ontstaan vanuit de behoefte om verschillende waardes te kunnen toekennen aan het leveren van een product of dienst. Het model gaat van uit van de volgende zes waarden: 1. Financiële waarde 2. Materiële waarde 2. Intellectuele waarde 4. Menselijke waarde 5. Sociaal/relationele waarde 6. Natuurlijke waarde Deze waarden zijn ervoor om te zorgen dat een onderneming meer dan alleen financiële waarden creëert. Het doel van dit onderzoek is om verenigingen inzicht te bieden in circulaire mogelijkheden voor elk van deze waarden. De eerste stap is om een integrale scan uit te voeren bij de drie verenigingen die centraal staan in dit onderzoek. Voor deze scan zijn verschillende locatiebezoeken uitgevoerd. Daarnaast zijn met de contactpersonen van deze verenigingen vragenlijsten afgenomen welke te zien is in bijlage 3. De bevindingen van de integrale scan zijn te zien in ´visualisatie integrale scan´. Zo is tijdens deze scan gelet op de huidige circulaire toepassingen die de verenigingen hebben toegepast en naar de eventuele kansen die kunnen worden toegepast in de toekomst.

De integrale scan biedt duidelijke handvatten voor het uitwerken van de circulaire mogelijkheden. Daarnaast zijn er interviews gehouden met de contactpersonen van de drie deelnemende verenigingen. Er zijn voor dit onderzoek interviews gehouden met de volgende personen: Bob van Zuylen Henry Roordink Hans slag Bas Grol Yvette Watson Ellen Meerenburgh

Contactpersoon muziekvereniging Excelsior Loo Contactpersoon Dorpshuis Groessen Contactpersoon voetbalvereniging DVV Medewerker adviesbureau omtrent circulariteit Eigenaar Phi Factory, adviesbureau omtrent circulariteit Beleidsmedewerkers vrijetijdseconomie

6. Toepassing Meervoudig Waarde Creatie Model Meervoudig Waarde Creatie Model Om toegevoegde waarde te creëren wordt er gebruik gemaakt van verschillende bronnen. De bronnen in de oude economie werden beschreven door middel van de vier klassieke productiefactoren: Natuur, Arbeid, Kapitaal en Ondernemerschap (Croes, 2021). Met de kennis van nu weten wij dat er bijvoorbeeld grondstoftekorten zullen ontstaan en dat de economie niet meer los gezien kan worden van maatschappelijke ontwikkelingen. De economische ontwikkelingen en de maatschappelijke ontwikkelingen staan altijd in contact met elkaar en beïnvloeden elkaar altijd (Croes, 2021). Ontwikkelingen hierbij zijn: vervuiling en de relatieve groei van de bevolking (Croes, 2021). Als organisatie zijnde en in dit geval verenigingen, dient er daarom expliciet aandacht besteed te worden aan de verschillende bouwstenen die zo’n organisatie of vereniging aanwendt voor het proces van waarde creatie (Croes, 2021). In de nieuwe economie worden zes waarden of de six capitals onderscheiden en niet meer de vier klassieke productiefactoren. In de meeste ideale situatie creëert de organisatie of vereniging waarde op alle 6 de gebieden. In Figuur 1 is een afbeelding van het MWCM-model te zien.

Figuur 1 Meervoudig Waarde Creatie Model (Croes, 2021)

Het model wat te zien is in figuur 1, is het Meervoudige Waarde Creatie Model wat ook wel wordt afgekort als het MWCM. Het model zorgt voor transparantie naar de stakeholders van de betreffende organisatie en geeft inzicht over de manier waarop de organisatie waarde creëert op het gebied van de zes waardensoorten (Croes, 2021). MWCM beschrijft het proces door middel van de input, de throughput en de output met inachtneming van de zes waarden. De input van een organisatie is letterlijk wat er in de organisatie gaat, de throughput is het proces waarbij de inputs zo worden bewerkt dat er waarde ontstaat (de output). Zowel de input als de output wordt ingedeeld aan de hand van de zes waarden. Het MWCM omvat het proces van meervoudige waarde creatie en betreft de zes waardesoorten. De zes waardesoorten zijn: 1. 2. 3. 4.

Financieel (financial): het geld Materieel(manufactured): de bedrijfsmiddelen zoals een gebouw en de installaties Intellectueel (intellectual): dit zijn patenten, maar ook normenkaders zoals de NEN Menselijk (human): de kwantitatieve en kwalitatieve beschikbare menselijke capaciteiten voor het verrichten van arbeid bijvoorbeeld 5. Sociaal-relationeel (social and relationship): de opvatting over relationele verbindingen van de gemeenschap met de organisatie 6. Natuurlijke (natural): grondstoffen, hulpstoffen en energie (Croes, 2021)

7. 10R model Voor het circulair gebruiken van grondstoffen kan er gebruik worden gemaakt van het 10R model. Het 10R maakt gebruik van 3 categorieën, waarbij de eerste categorie bovenaan het meeste past binnen de circulaire economie en de laatste categorie onderaan het meeste neigt naar een lineaire economie. In Figuur 2 is het 10R model te zien.

Figuur 2 10R model (Croes, 2021)

Categorie 1 (smarter product use and manufacture): wordt aangeduid met ‘duurzaam gebruik maken van grondstoffen’ (Croes, 2021). Binnen deze categorie wordt gekeken naar welke grondstoffen het beste toegepast kunnen worden. Zo is er R1 Rethink en hierbij wordt een deelproduct aangeboden, waardoor het product niet hoeft worden aangeschaft door de consument zelf. Denk hierbij aan een deelgrasmaaier. Categorie 2 (extend lisfespan of product and its parts): houdt in ‘verlengen van de levensduur van producten en onderdelen’ (Croes, 2021). Hierbij wordt er gekeken naar of bepaalde producten bijvoorbeeld gerepareerd kunnen worden (R4 repair). Zo kan door reparatie de levensduur verlengd worden. Categorie 3 (useful application of materials): betekent ‘het voorkomen dat materialen gebruikt worden’ (Croes, 2021). Een voorbeeld bij R8 Recycle is het recyclen van plastic bij een wat niet meer toegepast kan worden in de hiervoor beschreven categorieën.

8. Muziekvereniging Excelsior Loo 8.1 Inleiding vereniging Muziekvereniging Excelsior Loo bevindt zich in de gemeente Duiven en is opgericht in mei 1923. De muziekvereniging heeft ruim 45 leden en is een fanfare die midden in de lokale gemeenschap centraal staat. De muziekvereniging Excelsior Loo is gevestigd in het pand: de Dorpsnoot (te zien in Figuur 3). De Dorpsnoot is gebouwd in het jaar 2003. De muziekvereniging houdt zich momenteel naast muziek bezig met duurzame toepassingen omtrent het gebouw en de omgeving.(ABC Zorgcomfort, z.d.). Naast dat de muziekvereniging gebruik maakt van het gebouw, komen er overdag ouderen naar de Dorpsnoot van de organisatie Saamborgh voor dagbesteding.

Figuur 3 De Dorpsnoot

8.2 Integrale scan Visualisatie integrale scan

Figuur 4 Integrale scan muziekvereniging (www.canva.com)

Toelichting visualisatie Wormenbak De muziekvereniging heeft een wormenbak neergezet. De wormen in deze wormenbak voeden zich met afvalresten van de vereniging (koffiedik, aardappelschillen etc.). Uiteindelijk maken de wormen compost wat weer gebruikt kan worden voor bemesting. Bier brouwen Naast de wormenbak gaf de vereniging aan dat zij aan het nadenken zijn over het zelf brouwen van bier. Dit willen zij doen door plantenbakken te installeren en de planten hieruit te gebruiken voor het bierbrouwen. Ook kan de compost uit de wormenbakken weer gebruikt worden voor de plantenbakken. Het idee is om geen chemicaliën te gebruiken als bestrijdingsmiddel voor de plantenbakken, maar om dit door de natuur zelf op te lossen doormiddel van planten te bundelen (co-creatie). Het voorbeeld dat hij hierbij gaf was om een plant dat lieveheersbeestjes aantrekt naast een plantje te zetten dat veel bladluis aantrekt, dit vormt een klein ecosysteem. Zonnepanelen Vervolgens zijn er op het dak zonnepanelen geplaatst wat ervoor zorgt dat zij nagenoeg energie neutraal zijn. Plantenbak plaatsen Bij de vereniging zullen er plantenbakken geplaatst worden op de grasstrook langs het gebouw. Compost d.m.v. co-creatie buurman De buren die zich bevinden naast de muziekvereniging hebben zelf een compost hoop. Wellicht kan hier verder gekeken worden naar samenwerkingsverbanden.

Beplanting Aan de zijkant van het gebouw is een stuk sterk bebost door één type plant. Er kan gekeken worden naar meer mogelijkheden om meer diversiteit toe te passen. Betegeling voorkant gebouw Aan de voorkant van het gebouw is een groot stuk betegeld met tegels. Aan de linkerkant is een strook gras. Schoonmaakproducten Uit het gesprek met de vereniging werd aangegeven dat er voor alsnog geen rekening wordt gehouden met het bewust kiezen tijdens de inkoop, van schoonmaakproducten voor een microplastic vrij product.

9. Stichting Dorpshuis Groessen 9.1 Inleiding Het dorpshuis is de naam voor de locatie waarin drie verenigingen zich huisvesten en dit zijn: Jongerenvereniging, Judovereniging en de Senioren sociëteit. Om duurzame mogelijkheden te gaan exploiteren binnen de vereniging is de beheerstichting opgericht (Stichting Dorpsaccommodatie Groessen). Dit bestaat uit een dag bestuur en hierin zitten drie afgevaardigden van de drie verenigingen binnen het dorpshuis. Binnen het dorpshuis komen vrijwilligers koken en senioren kunnen tegen een vergoeding aansluiten bij het eten. De jongerenvereniging zit in een andere ruimte gevestigd, net als de judovereniging. In het onderstaande organogram (Figuur 5) zijn de verschillende actoren te zien.

Het Dorpshuis

Stichting Dorpsaccommodatie

Stichting Dorpshuis Groessen

Judovereniging Groessen

jongeren blues soos Rinoceros

Figuur 5 Organogram Dorpshuis (eigen werk)

In Figuur 6 is het Dorpshuis te zien. Het gebouw stamt uit 1950 en is gedateerd en kent een bijeenkomstfunctie. Er zijn al enkele aanpassingen gedaan op het gebied van verduurzaming. De drie verenigingen hebben met behulp van bijvoorbeeld de oranje subsidie het gebouw gekocht en opgeknapt. Zoals het plaatsen van zonnepanelen en een nawarming systeem. Rond de 13.000 bezoekers komen jaarlijks bij het dorpshuis.

Figuur 6 Het Dorpshuis

9.2 Integrale scan Visualisatie

Figuur 7 Integrale scan Dorpshuis

Toelichting visualisatie Zonnepanelen Het dorpshuis heeft 78 zonnepanelen op het dak geplaatst. Oplaadpunt elektrische fietsen Voor het dorpshuis is een elektrisch oplaadpunt voor fietsen geplaatst. Zo kunnen de bezoekers en leden van het dorpshuis gebruik maken van het oplaadpunt. Doordat er een oplaadpunt voorziening is, kunnen de bezoekers en leden eerder de elektrische fiets pakken in plaats van de auto. Wanneer zij een stuk moeten fietsen en hierdoor raakt hun batterij op. Dan kunnen zij toch de fiets pakken naar het dorpshuis en stimuleert het dorpshuis om de elektrische fiets te gebruiken. Na-warmingssysteem Een gedeelte van het dorpshuis wordt verwarmt met een nawarmingssysteem. Schone lucht van buiten wordt aangezogen via een ventilatiesysteem en verwarmd met een elektrisch verwarmingselement. Deze lucht wordt vervolgens via luchtzakken verdeeld over 2 ruimtes in het dorpshuis. Met dit idee heeft de vereniging een prijs gewonnen in de duurzaamheidswedstrijd van de gemeente Duiven. Groen Het dorpshuis heeft een tuin aan de achterkant. Dit stuk grond is in eigendom van de gemeente. Voor aanpassingen aan dit stuk grond moet er een vergunning worden aangevraagd. Eerdere aanvragen voor het aanleggen van een beweegtuin zijn afgewezen door omwonenden. De tuin bezit een jeux de boule baan. Daarnaast zijn er waterdoorlatende tegels aan de zuid kant van het gebouw.

Biodiversiteit Op dit moment zijn er weinig verschillende planten bij het dorpshuis. Om het gebouw heen ligt vooral gemaaid gras. Wellicht liggen er kansen om te kijken naar planten die meer insecten aantrekken. Verwarming De judoruimte en de jongere sociëteit kent een verouderd CV installatie systeem. Isolatie Het gehele dorpshuis is een aantal jaar terug volledig geïsoleerd. Zowel de judoruimte als de grote zaal is het plafond geïsoleerd met staalwol. Het dak van de jongere sociëteit is extra geïsoleerd om aan geluidseisen te voldoen. Verlichting In de judoruimte wordt gebruik gemaakt van TL verlichting. Er zijn 24 dubbele TL lampen. In de rest van het dorpshuis wordt gebruik gemaakt van LED verlichting. Afval Het dorpshuis scheid plastic, karton en restafval. Het plastic afval wordt echter niet door de gemeente opgehaald. Het dorpshuis kan dit in samenwerking met omwonenden scheiden. Nieuwe keuken Een nieuwe keuken is in het dorpshuis aanwezig en hier wordt 2 keer per maand een warme maaltijd voor de ouderen gemaakt. Dit wordt door vrijwilligers gedaan en de ouderen helpen mee wat bijdraagt aan een dagbesteding voor ouderen.

10. Voetbalvereniging D.V.V. 10.1 Inleiding De voetbalvereniging D.V.V. is een voetbalvereniging bestaande uit 1300 leden en bevindt zich in Duiven. De voetbalvereniging beschikt over 7 voetbal velden, waarvan 1 voetbalveld kunstgras is. De vereniging speelt op velden die eigendom zijn van de gemeente Duiven. De gemeente zorgt dan ook voor het onderhoud van de 7 voetbalvelden. Binnen de voetbalvereniging worden door vrijwilligers de paden onderhouden en is er een plantsoenendienst. Verder worden er verschillende producten ingekocht, zoals catering- en schoonmaakproducten.

Figuur 8 (DVV, z.d.)

De voetbalvereniging heeft 1300 leden, waarvan er ongeveer 1000 leden spelen. De voetbalvereniging heeft al een tal van circulaire maatregelen getroffen.

10.2 Integrale scan Visualisatie integrale scan

Figuur 9 Integrale scan Voetbalvereniging DVV

Toelichting visualisatie Zonnepanelen en warmtepomp De voetbalvereniging heeft op het kleedkamergebouw 212 zonnepanelen liggen met een jaaropwekking van zo'n 61.102 kWh. Dit zorgt ervoor, samen met een warmtepomp, dat het benodigde water opgewarmd kan worden zonder hiervoor netstroom te gebruiken. De zonnepanelen zijn 2 jaar oud en liggen op een ondergrond van grind. De gebouwen en installaties zijn in eigendom van DVV. In de onderstaande afbeelding zijn de gebouwen zonnepanelen en de generatoren te zien. Grasvelden De vereniging kent 7 voetbalvelden, waarvan er één een kunstgrasveld is. De voetbalvelden zijn in eigendom van de gemeente. Deze voetbalvelden worden onderhouden door hoveniersbedrijf Wencop. Vanwege het intensieve onderhoud van de velden zijn er elke dag mensen aanwezig voor onderhoud. In de onderstaande afbeelding is de staat van een van de grasvelden te zien. Kunstgrasveld Voetbalvereniging DVV heeft één kunstgrasveld. Dit kunstgrasveld is in eigendom van de gemeente. De aanleg van een kunstgrasveld is relatief duur. Daarnaast is er een maatschappelijke discussie gaande over de zogenoemde ‘Infills'. Dit zijn kleine rubbere balletjes die zijn verspreid over het veld. Door een uitzending van Zembla (VARA 5 oktober 2016) zijn kunstgras voetbalvelden negatief in het nieuws gekomen. Voetballen op kunstgrasvelden met rubbergranulaat (SBR) zou gevaarlijk kunnen zijn.

Dat stellen vooraanstaande wetenschappers in de ZEMBLA-uitzending ‘Gevaarlijk Spel’. De kunstgrasvelden worden omring door houten planken om de verspreiding van deze infills te voorkomen. Meubilair De kantine van de voetbalvereniging is twee jaar terug volledig gerenoveerd. Dvv wilde destijds nieuwe kantine stoelen aanschaffen. Dit bleek echter erg prijzig. De keuze werd gemaakt om de oude (school)stoelen te refurbishen. Hiermee heeft de vereniging de derde prijs gewonnen bij de duurzaamheidsprijs georganiseerd door 1stroom. Regenpomp Het gevallen regenwater wordt opgevangen en afgevoerd naar een regenpomp. Deze regenpomp wordt gebruikt voor het besproeien van de grasvelden. Alleen in extreem warme zomerdagen moet er beroep worden gedaan op extern water. Afval De vereniging scheidt op dit moment enkel glas en papier/karton. Een aantal jaar terug zijn ze begonnen met het scheiden van plastic, vanwege het vele plastic flesjes afval dat voortkomt uit de kantine. Om dit afval op te halen heeft DVV destijds een verzoek ingediend bij de gemeente voor het ophalen van plastic. Dit verzoek is echter afgewezen, waardoor de vereniging is gestopt met het scheiden van plastic. Douches De vereniging telt zo’n 16 kleedkamers die elke zijn voorzien van douches. De douches in de kleedkamers werken met een timer. Dit is een waterbesparende maatregel die is getroffen.

Het water van de douches wordt zoals eerder benoemd verwarmd door een warmtepomp.

Facilitaire producten Bij de inkoop van facilitaire producten wordt enkel gekeken naar de prijs en wat gebruiksvriendelijk is. Er wordt nog niet gekeken naar de duurzaamheid van een product of een bepaalt keurmerk. Kantine In de kantine van de vereniging worden voornamelijk broodjes met frituur verkocht. Daarnaast wordt er frisdrank in plastic flesjes en bier verkocht. Volgens facilitair medewerker Hans Slag is er weinig draagvlak voor gezondere opties. Dit kan volgens hem komen door het ontbreken van een vitrine.

11. Toepasbare circulaire mogelijkheden In dit hoofdstuk worden de verschillende circulaire mogelijkheden beschreven die toepasbaar zijn voor de drie verenigingen. In hoofdstuk 8.1 wordt er gekeken naar algemene circulaire mogelijkheden die toepasbaar zijn voor alle drie de verenigingen. Daarnaast worden in dit hoofdstuk sommige van deze algemene circulaire mogelijkheden al bij alle drie de verenigingen toegepast, maar kunnen deze mogelijkheden dienen ter inspiratie voor de andere verenigingen binnen Duiven. Vervolgens worden er in hoofdstuk 8.2 specifieke toepasbare circulaire mogelijkheden per vereniging besproken.

11.1 Algemene circulaire mogelijkheden 11.1.1 Zonnepanelen Zonnepanelen kunnen op je dak worden geïnstalleerd en zijn een 100% groene energiebron (Natuur & Milieu, 2020. Zon en wind zijn energiebronnen die altijd aanwezig zijn, dus spreekt men van voorradige energiebronnen. De zonnepanelen gebruiken het zonlicht om dit om te zetten naar elektriciteit (Natuur & Milieu, 2020). Het zonnepaneel bestaat uit zonnecellen en deze zonnecellen zorgen ervoor dat dit zonlicht kan worden omgezet. Wanneer de zonnecellen elektriciteit produceren kan men niet gelijk deze elektriciteit gebruiken (Natuur & Milieu, 2020). Dan is er eerst sprake van het gebruik van een omvormer. Deze omvormer zorgt ervoor dat de elektriciteit die is ontstaan tussen de zonnepanelen wordt vervoert naar de meterkast. Vervolgens zet de meterkast het weer om in wisselstroom (Natuur & Milieu, 2020). Naast dat de zonnepanelen een duurzame energiebron zijn, wordt de energierekening lager. De zonnepanelen wekken immers zelf zonne-energie op (Natuur & Milieu, 2020). Van de drie verenigingen die tijdens dit onderzoek zijn gesproken, daarvan hebben drie van de drie zonnepanelen. Hierdoor wekken deze verenigingen genoeg energie op om zichzelf te kunnen voorzien en leveren sommigen zelfs terug. Zonnepanelen zijn zeker een goede circulaire om als vereniging toe te passen op het verenigingsgebouw.

Berekenen aantal zonnepanelen voor de verenigingen Bij het kiezen van een zonnepaneel wordt er gekeken naar Wattpiek. Wattpiek geeft aan hoeveel stroom de zonnepanelen opwekken op een dag wanneer er vooral zon schijnt en dan gaat men hier dus uit van de beste situatie (Essent, z.d.). Werkelijk is er niet altijd zon, waardoor je dit kunt omrekenen (Essent, z.d.). Een vereniging in Nederland kan uitgaan dat 1 Wattpiek (Wp) elk jaar ongeveer 0,85 kWh oplevert. Het gemiddelde huishouden verbruikt 3500 kWh per jaar en dit betekent dat er 4000 Wp nodig is (Essent, z.d.). Als vereniging zijnde kun je eerst een eerste inschatting maken hoeveel zonnepanelen er nodig zijn. De formule die je kunt gebruiken: Je jaarlijkse stroomverbruik (kWh) x 1,1 : het vermogen van één paneel (Wattpiek) = het aantal zonnepanelen wat de vereniging nodig heeft (Wilt, 2021) Bij het gebruik van de formule dient men wel rekening te houden dat in de loop van de jaren de opbrengst van de zonnepanelen achteruitgaat, waardoor er voor een zonnepaneel extra gekozen kan worden (Wilt, 2021). Ook is de formule uitgegaan van geen schaduw op de zonnepanelen. Vervolgens kan na het zelf invullen van de formule een goede installateur geraadpleegd worden voor een gerichte inschatting van de opbrengstverwachting (Wilt, 2021).

Prijs zonnepanelen De gemiddelde zonnepanelen brengen tussen de 275 Wp en 320 Wp op. Daarnaast heb je ook een zonnepaneel met 350 Wp en deze maakt gebruik van de nieuwste materialen en technieken. Maar de kwaliteit van de 350 Wp zonnepanelen levert nu nog vaak niet op tegen deze hogere prijs (Essent, z.d.). Tabel 1 Zonnepanelen prijsindicatie(Essent, 2021)

Zonnepanelen van 275/320 Wp 350 Wp

€200 - €300 €300 - €500

Zonnepanelen op de Nederlandse daken bevatten meestal de 275/320 Wp zonnepanelen (Essent, z.d.). Wanneer je weinig ruimte hebt op het verenigingen dak kan er gekozen worden voor de 350 Wp zonnepanelen. Dan betaal je wel meer, maar kan er meer zonne-energie op een kleiner oppervlak opgewekt worden (Essent, z.d.). Kunnen er wel genoeg zonnepanelen geplaatst worden, dan kan er voor de lagere Wp zonnepanelen gekozen worden. Je hebt immers meer ruimte, waardoor er meer zonnepanelen geplaatst kunnen worden om aan de energiebehoefte te kunnen voldoen. En je bespaart hierbij kosten. Levensduur en terugverdientijd De prijzen van zonnepanelen kunnen dus veel verschillen. Zo zal er ook goed moeten worden gekeken naar wat er in de prijs zit (installatiekosten, soort omvormer en een garantieregeling). De gemiddelde levensduur van een zonnepaneel is 25 jaar (Wilt, 2021). Als we kijken naar de terugverdientijd kunnen we uitgaan van het volgende rekenvoorbeeld: • •

Er worden 12 zonnepanelen op het dak geïnstalleerd De kosten hiervan zijn ongeveer €5000,-. Dit bedrag is inclusief btw (€1000,-) dat als subsidie terug te vragen is. • Een gemiddeld paneel levert zo’n 330 Wp. 12 panelen leveren dus 3960 Wp (Wattpiek). • Dit is op jaarbasis zo’n 3500 kWh aan stroom. • Bij een elektriciteitsprijs van €0,22 per kWh wordt dit een besparing van €780 op jaarbasis (Wilt, 2021) De zonnepanelen in bovengenoemd voorbeeld zijn binnen zes tot zeven jaar terugverdiend. Daarnaast zal indien de elektriciteitsprijs stijgt de terugverdientijd sneller zijn. Met een levensduur van de panelen van 25 jaar kan er vanuit gegaan worden dat de panelen zo’n 18 jaar gratis stroomt leveren. Natuurlijke waarde Het plaatsen van zonnepanelen heeft volgens het MWCM -model een positieve invloed op de natuurlijke waarde. Door deze manier van stroom opwekken hoeft er minder of misschien wel zelfs geen aanspraak gemaakt te worden op energie uit fossiele brandstoffen. Dit zorgt voor een lagere CO2 uitstoot. Financiële waarde Zonnepanelen leveren naast een natuurlijke waarde dus ook een financiële waarde op. Na ongeveer zes à zeven jaar zijn de kosten van de panelen terugverdiend. Na deze tijd zijn er nauwelijks tot geen kosten meer voor stroom. Daarnaast kunnen de zonnepanelen bij erg mooi weer stroom terug leveren aan het stroomnet. Hier staat een kleine vergoeding tegenover.

11.1.2 LED verlichting Energiebesparing is een van de meest gebruikelijke en makkelijkste vormen van verduurzaming. De simpele overstap naar LED verlichting kan een energiebesparing van 60% opleveren (Spaarlampeninfo, z.d.). Daarnaast kan TL verlichting een nadelig effect hebben op de gezondheid. TL buizen geven een flikkerend licht. Dit gebeurt zo snel dat je ogen het niet zullen waarnemen, maar je hersenen wel. Dit kan vermoeidheids- of concentratieklachten veroorzaken. Het overstappen van TL- naar LED verlichting is eenvoudig doordat de huidige armaturen gebruikt kunnen blijven worden. Enkel de lamp hoeft vervangen te worden. Daarnaast heeft LED verlichting het voordeel dat het een gemiddelde levensduur van 25 jaar heeft. Financieel Als voorbeeld kan de Philips LED verlichting “Philips Classic LEDbulb E27 A60 7W 830” gekozen worden, wat een vervanger is voor 60 Watt (Budget Light, z.d.). De prijs die hiervoor gehanteerd wordt is €3,02 excl. btw bij www.budgetlight.nl. Of het een financiële kleine of gemiddeld investering is, ligt aan de hoeveelheid lampen die vervangen dienen te worden. Ook ligt het aan de soort lamp die door de vereniging wordt gekozen.

Figuur 10 LED verlichting (Budget Light, z.d.)

Natuurlijke & materiële waarde Het overstappen naar LED verlichting heeft volgens MWCM -model een positieve invloed op zowel natuurlijke als materiële waarde. Door het lage energieverbruik van LED verlichting hoeft er minder energie opgewekt te worden. Dit heeft een positief effect op het klimaat en behoort dit dus bij natuurlijke waarde. Daarnaast zal door de lange levensduur van LED verlichting minder vaak nieuwe lampen aangeschaft hoeven te worden en dit draagt weer bij aan de materiële waarde.

11.1.3 Facilitaire producten Bij de inkoop van facilitaire producten kunnen verenigingen een grote winst boeken in het verduurzamen van de vereniging. Voorbeelden zijn beschreven over hoe bewuste inkoop van facilitaire producten kan bij dragen aan het verduurzamen van een vereniging Zo wordt er hier in deze paragraaf gekeken naar verschillende onderwerpen die betrekking hebben op de facilitaire aspecten van een vereniging. Sanitaire voorziening Met gemiddeld acht velletjes per toiletbezoek spoelen we in Nederland gemiddeld 22.000 kilometer aan papier door het toilet (Boso, 2017). Hierbij wordt nog niet eens het papier meegerekend dat we gebruiken om onze handen te drogen na een toilet bezoek. Daarbij kan er van uit gegaan worden dat veel van dit papier niet ecologisch verantwoord geproduceerd is (Boso, 2017). Voor papierwaren zijn er verschillende keurmerken die aangeven dat bij dit papier minder chemicaliën zijn gebruikt, energiebesparende maatregelen zijn getroffen of er wordt verantwoord omgegaan met bosbeheer. Enkele voorbeelden van deze keurmerken zijn het EU Ecolabel en het FSCkeurmerk. Het EU Ecolabel (figuur 11) is een non food product en dienst keurmerk. Een product of dienst die gecertificeerd is met dit label is duurzaam geproduceerd (EU Ecolabel, z.d.).

Het FSC keurmerk (figuur 12) is specifiek hout gericht, waardoor zij ervoor zorgen dat er verantwoord bosbeheer plaatsvindt (FSC, z.d.). Ook kan de vereniging overwegen om te kiezen voor handdoekjes die maximaal bijvoorbeeld twee dagen mogen hangen. De handdoekjes zullen frequent gewassen moeten worden, dit om een goede hygiëne te kunnen waarborgen. Zo wordt ervoor gezorgd dat er niks weggegooid hoeft te worden en dat de handdoekjes gebruikt kunnen blijven worden. Dit is dan ook een zeer circulaire toepassing.

Figuur 11 (EU Ecolabel, z.d.)

Figuur 12 (FSC, z.d.)

Catering Koffie en thee Bij de inkoop van deze producten kan worden gekeken naar een keurmerk op de verpakking. Voorbeelden van deze keurmerken zijn Fairtrade – Max Havelaar of UTZ certified (Questionmark, 2020). Deze keurmerken geven inzicht in dat de producten op een eerlijke of duurzame manier zijn geproduceerd. Lokale producten Voor het serveren van bijvoorbeeld plakken cake of iets dergelijks kan er gekeken worden naar het lokaal inkopen van producten. Denk bijvoorbeeld aan honing van een lokale imker of verse eieren van de naastgelegen boer. Zo wordt er voor gezorgd dat er minder CO2 uitstoot ontstaat en dat je makkelijker kunt kiezen voor biologische/lokale producten.

Schoonmaakproducten Voor de inkoop van schoonmaakmiddelen is het belangrijk dat er wordt gekeken naar een verantwoord middel. Veel schoonmaakmiddelen bevatten onverantwoorde chemicaliën en kunnen slecht zijn voor mens en milieu. Er zijn een aantal schoonmaakmiddel keurmerken die aangeven dat de productie op een milieuvriendelijke wijze gebeurt. De producten voldoen bij zo’n keurmerk aan hoogwaardige kwaliteitseisen en er wordt geen gebruik gemaakt van milieubelastende en verontreinigde stoffen. Een aantal keurmerken zijn hierbij: Nordic Swan Ecolabel, Eu Ecolabel & ISO 14001 (Servicemanagement, Onbekend?). Natuurlijke waarde Indien verenigingen bewust worden van de te bereiken duurzame winst kan dit volgens het MWCMmodel een positieve uitwerking hebben op de natuurlijke waarde. Het duurzaam inkopen kan positieve gevolgen hebben voor de uitstoot van CO2, het verminderen van de hoeveelheid chemisch stoffen, verminderen van afval en bijdragen aan een betere biodiversiteit door het behoud van bomen/natuur.

11.1.4 Reduceren microplastics Microplastics bevinden zich zonder dat je het door hebt in verschillende producten en zelfs in voedsel, maar wat zijn microplastics nu eigenlijk? Microplastics zijn minder dan 5 millimeter grootte stukjes plastic (Bent, 2021). Deze stukjes plastic belanden in het milieu en deze stukjes zijn amper afbreekbaar (Koelmans, 2021). De stukjes vallen alleen maar uiteen en worden zo nog kleiner dan zij al waren (Bent, 2021). De microplastics zijn dan ook onmogelijk om op te ruimen en blijven in het milieu waarin wij mensen leven (Bent, 2021). Je hebt naast deze microplastics welke zich bevinden in onze producten en voedsel ook nanoplastics (uiteengevallen microplastic). Deze nanoplastic bevindt zich in oceanen en rivieren, maar ook in de grond (Bent, 2021). De nanoplastic wat zich bevindt in bijvoorbeeld oceanen en rivieren zorgen ervoor dat verschillende organismen dit binnen krijgen. En dit zorgt er dan ook voor dat deze plastic deeltjes in de voedselketen komen en dus in ons menselijk lichaam binnen dringen (Bent, 2021). Het plastic wat in de voedselketen komt bevat schadelijke stoffen. Wetenschappers van de Wageningse Universiteit hebben kunnen berekenen dat wij mensen in een week ongeveer 0.0041 mg aan microplastics en dit staat ongeveer gelijk aan een korrel zout. In ons hele leven krijgt men ongeveer 12.3 mg microplastics binnen (Koelmans, 2021).

Op dit moment zijn er nog veel onduidelijkheden over de precieze schade van microplastics m.b.t. de menselijke gezondheid (Koelmans, 2021). Maar één ding is duidelijk dat microplastics in het milieu terechtkomen en dat verschillende organismen dit binnen krijgen, geen positief vooruitzicht is. Zo is Wageningen universiteit bezig om te kijken naar de verdeling van microplastics tussen de organen in het menselijk lichaam. Producten met microplastics Zoals hiervoor beschreven komen microplastics in de voedselketen en de leefomgeving van ons terecht. Organismen krijgen dit zonder opzet binnen en zo komen microplastics ongewild in producten zoals: zeezout, mosselen, bier of honing (Bent, 2021). Echter komt een deel van de microplastics met opzet in producten, omdat fabrikanten deze microplastics aan hun producten toevoegen. Kunststoffen worden toegevoegd aan deze producten om zo bijvoorbeeld het uiterlijk van een product of de dikte van een product aan te kunnen passen (Bent, 2021). Je vindt deze microplastics daarom bijvoorbeeld in: cosmetica, wasmiddelen en schoonmaakproducten. Producten zonder microplastics zoeken De verenigingen gebruiken verschillende schoonmaak producten, zodat je het pand goed en mooi schoon kunt houden.

Maar hoe zorg je er nu voor dat bij het inkopen van schoonmaak producten, je je keus kan laten vallen op een product zonder dat hier microplastics aan zijn toegevoegd? Er zijn

twee verschillende tools die de vereniging kan gebruiken voor het kiezen van een microplastic vrij product.

Figuur 13 (Beat The Micro Bead, 2021)

Keurmerken Er kan allereerst gekeken worden naar een keurmerk wat microplastic vrije producten aangeeft. Er zijn verschillende keurmerken die aangeven dat een product geen microplastics bevatten, namelijk: -

Europees Ecolabel Demeter Cosmos Organic Nordic Ecolabel NaTrue Zero plastics inside

(Bent, 2021). Beat The Micro Bead Daarnaast kan er gebruik worden gemaakt van een app. Er is een app ontwikkeld: Beat The Micro Bead, waarmee je het etiket van je producten mee kunt scannen. De app controleert snel en makkelijk de producten op microplastics en hierdoor kun je een verantwoordelijke duurzame keuze maken. De app geeft de uitkomsten in verschillende kleuren en termen: RED (bevat direct microplastics), Orange (sceptische microplastics), Green (bevat in dit specifieke product geen microplastics) en Zero (De app geeft hun zero logo bij de producent die in geen van zijn producten microplastics heeft). Deze rode ingrediënten zijn bijvoorbeeld: Polyethylene (PE), Polypropylene (PP), Polymethyl methacrylate (PMMA), Nylon (PA), Polyurethane, en Acrylates Copolymer (Beat the Micro Bead, 2021). Figuur 14 (Beat The Micro Bead, 2021) Natuurlijke waarde en intellectuele waarde Verenigingen kunnen, door middel van bewust keuzes maken op het gebied van microplastics in producten, een positief effect leveren op de natuurlijke waarde. Je levert dan immers als vereniging zijnde een actieve bijdragen aan het reduceren van microplastics in producten. Dit resulteert dan automatisch in minder nieuwe microplastics in het milieu.

In laats van dat er gekozen wordt voor producenten die microplastics bewust toevoegen in producten, kan er gekozen worden voor producenten die geen microplastics toevoegen in hun producten. Wanneer verenigingen actief haar leden betrekt bij bijvoorbeeld het gebruiken van de app ´Beat the micro

Beat´ kunnen zij zo inspelen in de intellectuele waarde. Zo komt bij deze mogelijkheid de natuurlijke waarde en intellectuele waarde tot zijn recht.

11.1.5 Steen voor groen Vergroening in de leefomgeving draagt bij aan de biodiversiteit. Een grotere biodiversiteit houdt in dat er verschillende soorten organismen zijn, zoals schimmels, vogels en insecten. Deze grotere biodiversiteit zorgt voor een schone lucht en bijvoorbeeld een schone bodem (Stichting Steenbreek, 2021). Daarnaast heeft klimaatverandering tot gevolg dat er lange periodes van droogte zijn, maar ook lange periodes van extreme regenbuien. Deze veranderingen in het weer zorgen voor ondergelopen wegen of overstromingen (Stichting Steenbreek, 2021). Door tegels te vervangen voor planten kan deze bodem gemakkelijker regenwater opvangen en daarbij het grondwaterpeil aanvullen. Een bijkomend positief effect van het weghalen van tegels zorgt ervoor dat wordt voorkomen dat de stenen warmte lang vasthouden. Naast de tegels kan er ook gekozen worden voor groene daken of gevels (Stichting Steenbreek, 2021). Dit draagt net als de stenen vervangen voor groen bij aan grotere biodiversiteit, maar ook een betere regulering van het regenwater. Groenvoorziening in de omgeving draagt ook bij aan onze gezondheid en dit is met name aangetoond via stressreductie (Stichting Steenbreek, 2021). In onderstaand figuur (figuur 15) laat Stichting Steenbreek zien hoe er stenen worden weggehaald voor het plaats maken van groen.

Figuur 15 (Stichting Steenbreek, 2021)

Bij het weghalen van bepaalde stenen kan er ook een sociaal aspect aan toegevoegd worden. Zo kan er bij het plaatsen van het groen en het weghalen van de bepaalde stenen de verenigingsleden hierbij betrokken worden. Zo kan er een dag worden aangewezen waarop de stenen eruit gehaald worden en de gaten worden gevuld met groen.

Natuurlijke waarde Door tegels te vervangen voor groen versterkt dit de biodiversiteit bij de verenigingen. Het geplaatste groen kan vogels en insecten aantrekken. Daarnaast hebben de stukken groen een positieve invloed op waterberging. Het groen vertraagt het regenwater, waardoor het riool minder belast wordt bij piekneerslag. Als laatste voordeel heeft het groen dat het in warme zomers voor verkoeling zorgt ten opzichte van steen. Dit gaat het zogenoemde ‘hitte-eiland effect’ tegen. Het vervangen van steen door groen kan lokaal een temperatuurverschil van wel 3 graden opleveren (Atlasleefomgeving, 2017). Sociaal Door een dag aan te wijzen om het groen te plaatsen kan er een sociale activiteit gemaakt van worden. Zo kan er samen worden toegewerkt naar een betere biodiversiteit, wat aansluit bij de sociale waarde.

11.1.6 Groen dak Zoals hiervoor beschreven draagt een groen dak bij aan een grotere biodiversiteit en draagt het bij aan het reguleren van regenwater. Naast deze positieve effecten op het milieu isoleert een groen dak je dakoppervlak. In de zomer blijft het dak koel en in de winter zorgt het groen dak ervoor dat het behaaglijk blijft (Hornbach Baumarkt AG, 2021). Als laatste beschermt het groen dak je dak tegen Uv-straling en extreme temperaturen. Voor het plaatsen van een groen dak dient er goed gekeken te worden dat jouw dak het gewicht van het geplaatste groen aan kan (Hornbach Baumarkt AG, 2021). Figuur 11 (Dakconstructie.be (z.d.)

Voor een groen dak wordt een laag sedum aangelegd. Sedum omvat enorm veel soorten die behoren tot de vetplant familie. Sedum kan tegen elke soort weersomstandigheden en heeft de volgende voordelen: -

Opvang van regenwater: Een sedumdak kan lang regenwater vasthouden en kan dus werken als buffer voor piekneerslagen. Hierdoor komt er minder belasting op het riool. - Opname CO2 en fijnstof: Een sedumdak zorgt voor een schonere lucht door het opslaan van fijnstof en CO2. - Warmte regulerend: De beplanting absorbeert zonlicht en zorgt voor een koelere omgeving. In warme zomers kan het temperatuurverschil hierdoor oplopen tot 6 graden. In de winter werkt sedum als isolatie en kan het zorgen voor het vasthouden van warmte. - Positieve uitwerking biodiversiteit: Sedum is een ideale omgeving voor verschillende insecten, vogels en vlinders. In veelal versteende gebieden kunnen sedumdaken hierdoor een grote bijdrage leveren aan de biodiversiteit. - Geluidsisolatie: Sedum heeft naast een temperatuur-isolerende werking ook een geluidsisolerende werking. - Zonnepanelen: Sedum onder zonnepanelen verhoogt het rendement van zonnepanelen door het verlagen van de oppervlaktetemperatuur van het dak. (Sedummattenkopen, 2018) Voor het aanleggen van een sedumdak zijn vaak verschillende subsidies mogelijk. Het verschilt per gemeente hoeveel subsidie er ontvangen kan worden. Er zijn verschillende eisen aan verbonden zoals de oppervlakte van het sedum en de hoeveelheid water het sedum kan bergen. De subsidies kunnen oplopen tot duizenden euro's, maar is dus per casus verschillend.

Stappenplan voor een groendak: • Constructie controleren: Constructie controleren of deze bestand is tegen de extra belasting • Waterdichte folielaag aanbrengen: Dit wortelwerend folie beschermt het dak tegen de beplanting. • Waterafvoer verbeteren: Op de afvoer van de regenpijp moet een boldraadrooster worden aangebracht. Dit voorkomt verstopping van de regenpijp. Rond de randen van het dak en de afvoer moet een grove laag grind worden gelegd. Dit zorgt er voor dat het substraat niet wegspoelt. • Aanbrengen drainage plaat of laag: Dit zorgt er voor dat het overtollige water weggevoerd wordt. • Substraat laag: Dit is de laag waarin de planten gaan groeien. Er kunnen verschillende mengsel grond worden aangebracht, passend bij de vegetatie. • Aanbrengen planten/vegetatie. (Sedummattenkopen, 2018) Kosten Groen dak De kosten van een groen dak kunnen erg variëren. Allereerst moet er gekeken worden naar de draagkracht van de constructie. Deze moet sterk genoeg zijn op het gewicht van het groen aan te kunnen (Sedummattenkopen, 2018). Daarnaast is het type dakrand van belang bij het kiezen van het soort groen dak. Mits de constructie sterk genoeg is en het type dakrand is bepaald kan er een groen dak worden geplaatst. De kosten van een groen dak liggen tussen de €40 en €70 per m² (Sedummattenkopen, 2018).

Deze prijs is inclusief de waterdichte folie laag, drainageplaat en substraat laag. De kosten per m² zullen reduceren naarmate een groter oppervlak wordt aangepakt (Sedummattenkopen, 2018).. Natuurlijke waarde: Het aanleggen van een groen dak heeft een positieve uitwerking op de natuurlijke waarde volgens het MWCM-model. Door het aantrekken van vogels en insecten heeft het een positieve uitwerking op de biodiversiteit. Daarnaast kan een groen dak door de isolerende werking de vraag naar energie verminderen.

11.1.7 Afval Afvalscheiding en recycling levert een grote bijdrage aan het verminderen van de CO2 uitstoot. Dit blijkt uit een recent onderzoek uitgevoerd in opdracht van de NVRD (NVRD, 2021). Door afval te scheiden wordt er niet alleen bijgedragen aan het behoud van waardevolle grondstoffen, maar heeft dit ook zeer positieve invloed op het behalen van de Nederlandse klimaatdoelen. We scheiden in Nederland steeds beter ons afval. In 2019 scheiden we zo’n 1 miljoen ton meer afval dan in 2014. Daarvan is zo’n 700.000 ton gescheiden via bronscheiding (NVRD, 2021). Bij verenigingen is hier dus ook een grote winst mee te behalen. Uit gesprekken met onder andere voetbalvereniging DVV en Dorpshuis Groessen is naar voren gekomen dat er geen mogelijkheid is voor deze verenigingen om plastic afval te scheiden, en specifiek het op te laten halen door de gemeente. Deze verenigingen hebben aangeklopt bij de gemeente voor een eigen plastic afval bak, en gevraagd of dit opgehaald kan worden. Dit is echter niet van de grond gekomen waardoor er nu geen plastic meer wordt gescheiden bij de verenigingen. Dit gebeurt terwijl de voetbalvereniging een grote hoeveelheid plastic afval maandelijks creëert door het verkopen van plastic flesjes in de kantine.

Vanuit de verenigingen kan er gekeken worden naar samenwerkingsmogelijkheden met naastgelegen verenigingen om een groter volume afval te bereiken, zodat het afval wel gescheiden opgehaald kan worden. Financiële waarde Financieel gezien kunnen er op korte termijn kosten ontstaan doordat er een nieuw contract met een afvalverwerker wellicht nodig is, of dient er afvalbelasting voor plastic aan de gemeente betaald moet worden. Echter, kan door de samenwerking met andere verenigingen lagere kosten ontstaan. Daarnaast kunnen de plastic flesjes geld opleveren. De plasticflesjes die gebruikt worden voor statiegeld kunnen worden ingewisseld en zo ontvangt de vereniging weer geld. Als vereniging kan men zich aansluiten bij: https://statiegeldnederland.nl/landingspagina-innamepunt/ . Natuurlijke waarde Het scheiden van afval vermindert de CO2 uitstoot door het verminderen van de hoeveelheid restafval dat verbrandt hoeft te worden. Dit sluit daarom goed aan bij de natuurlijke waarde. Daarnaast kunnen grondstoffen door het scheiden van afval gerecycled worden, dit past binnen het R-model (Recyclen) (Croes, 2021). Hierdoor hoeft er minder aanspraak gemaakt te worden op “virgin materials” (onbewerkte grondstoffen). Daarnaast zorgt recyclen voor minder broeikasgassen dan afval verbranden. Menselijk Het scheiden van afval past binnen de menselijke waarde.

De leden en bezoekers zullen actief hun afval moeten gaan scheiden bij de vereniging. Dit vergt menselijke input, door bewustzijn te creëren onder leden, waardoor deze mogelijkheid goed past binnen de menselijke waarde.

11.1.8 Dag van de duurzaamheid Tijdens verschillende gesprekken is naar voren gekomen dat leden van de verenigingen nog niet of weinig worden betrokken bij het duurzaamheidsbeleid. Dit kan gezien worden als een gemiste kans. Leden kunnen namelijk bijdragen aan het verduurzamen van een vereniging. Door een stukje bewustwording kan er door leden duurzamer gehandeld worden, denk hierbij bijvoorbeeld aan hoe er wordt omgegaan met afvalscheiding. Een manier om deze bewustwording en betrokkenheid te creëren is om een dag te organiseren binnen de vereniging die volledig in het teken staat van duurzaamheid. Tijdens deze dag kunnen er verschillende activiteiten plaats vinden waarin duurzaamheid centraal staat. Daarnaast kan er door de vereniging gecommuniceerd worden over wat de vereniging doet aan duurzaamheid en wat de planning en visie is. Voor de sportvereniging is een actieve sport dag in het teken van duurzaamheid een optie (Phi Factory, 2021). De organisatie ‘Dag van de duurzaamheid’ organiseert sinds 2008 jaarlijks een dag op scholen waarbij er verschillende activiteiten worden uitgevoerd omtrent duurzaamheid (Dag van de Duurzaamheid, 2021). Daarnaast kan deze organisatie ondersteuning bieden bij het organiseren van dergelijke activiteiten.